Gymnosperms (General) Questions in Gujarati

(A) અનાવૃત્ત બીજધારી વનસ્પતિઓ અત્યંત ઠંડી અને પાણીની અછત જેવી પ્રતિકૂળ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં ટકી રહેવા માટે સારી રીતે અનુકૂલિત હોય છે.
તેમના સોયાકાર પર્ણો,જાડું ક્યુટિકલ અને નિમગ્ન વાયુરંધ્રો બાષ્પોત્સર્જન દ્વારા થતા પાણીના વ્યયને ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.
આ મરુદભિદ અનુકૂલનોને કારણે,અનાવૃત્ત બીજધારી વનસ્પતિઓ દુનિયાના ઠંડા,વધુ ઊંચાઈવાળા અથવા સબ-આર્કટિક પ્રદેશોમાં વિકાસ પામી શકે છે અને તેમનું પ્રભુત્વ જાળવી રાખે છે,જ્યાં આવૃત્ત બીજધારી વનસ્પતિઓ ઠંડા તાપમાન અને ટૂંકા ગાળાના વિકાસના સમયને કારણે ટકી શકતી નથી.

(D) અનાવૃત્ત બીજધારી વનસ્પતિઓ એવી વનસ્પતિઓ છે જેમાં અંડકો કોઈ પણ બીજાશયની દીવાલ દ્વારા આવરિત હોતા નથી અને ફલન પહેલાં અને પછી ખુલ્લા રહે છે.
$1$. બધી અનાવૃત્ત બીજધારી વનસ્પતિઓ વિષમબીજાણુક હોય છે; તેઓ બે પ્રકારના બીજાણુઓ,લઘુબીજાણુ અને ગુરુબીજાણુ ઉત્પન્ન કરે છે.
$2$. મોટાભાગની અનાવૃત્ત બીજધારી વનસ્પતિઓ બહુવર્ષાયુ,કાષ્ઠીય અને સ્વભાવે વૃક્ષસમ હોય છે.
$3$. તેઓ બીજધારી વનસ્પતિઓ છે,કારણ કે તેઓ બીજ ઉત્પન્ન કરે છે પરંતુ ફળનો અભાવ હોય છે (અનાવૃત બીજ).
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો અનાવૃત્ત બીજધારી વનસ્પતિઓના સાચા લક્ષણો છે.

(B) અનાવૃત્ત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં શુંકુઓ (strobili) સામાન્ય રીતે એકલિંગી હોય છે.
તે કાં તો નર (લઘુબીજાણુધારી) અથવા માદા (ગુરુબીજાણુધારી) શુંકુઓ હોય છે.
આ શુંકુઓ એક જ વૃક્ષ પર (એકસદની,દા.ત.,$Pinus$) અથવા અલગ-અલગ વૃક્ષો પર (દ્વિસદની,દા.ત.,$Cycas$) જોવા મળે છે.

(C) અનાવૃત્ત બીજધારી $(Gymnosperms)$ વનસ્પતિમાં ભ્રૂણપોષનું નિર્માણ ફલન પહેલાં માદા જન્યુજનક પેશીના વિકાસ દ્વારા થાય છે. આ પેશી માદા જન્યુજનકનો ભાગ હોવાથી તે એકકીય $(n)$ હોય છે. તેની સરખામણીમાં, આવૃત બીજધારી $(Angiosperms)$ વનસ્પતિમાં ભ્રૂણપોષનું નિર્માણ ફલન પછી ત્રિકીય જોડાણ (triple fusion) દ્વારા થાય છે, તેથી તે ત્રિકીય $(3n)$ હોય છે.

(A) રેઝિન નલિકાઓ એ વિશિષ્ટ રચનાઓ છે જે રેઝિનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે એક ચીકણો પદાર્થ છે અને વનસ્પતિને શાકાહારી પ્રાણીઓ અને રોગકારકોથી બચાવે છે. આ નલિકાઓ શંકુદ્રુમ (પાઈનેલ્સ શ્રેણીના અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ) ના લાકડાની લાક્ષણિકતા છે. તેથી,તે શંકુદ્રુમમાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.

(B) અનાવૃત્ત બીજધારીઓને 'નરમ કાષ્ઠ' (soft-wood) ધરાવતી વનસ્પતિઓ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમના જલવાહકમાં $Xylem$ તંતુઓ (જેને કાષ્ઠ તંતુઓ પણ કહેવાય છે) નો અભાવ હોય છે.
$Xylem$ તંતુઓ આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં લાકડાને યાંત્રિક મજબૂતી અને સખતપણું આપે છે.
અનાવૃત્ત બીજધારીઓમાં આ તંતુઓનો અભાવ હોવાથી તેમનું લાકડું પ્રમાણમાં નરમ હોય છે અને તેનો ઉપયોગ કાગળ અને બાંધકામ ઉદ્યોગમાં થાય છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) અછીદ્રીય કાષ્ઠ એ અનાવૃત્તબીજધારી (Gymnosperms) વનસ્પતિઓની લાક્ષણિકતા છે.
અનાવૃત્તબીજધારીઓમાં દ્વિતીયક જલવાહક પેશી મુખ્યત્વે જલવાહિનીકી (tracheids) ની બનેલી હોય છે અને તેમાં જલવાહિનીઓ (vessels) નો અભાવ હોય છે.
જલવાહિનીઓ કાષ્ઠમાં છિદ્રો બનાવવા માટે જવાબદાર હોવાથી,તેમના અભાવને કારણે આ કાષ્ઠને 'અછીદ્રીય' (non-porous) અથવા 'મૃદુ કાષ્ઠ' (softwood) કહેવામાં આવે છે.
તેની સામે,આવૃત્તબીજધારી (દ્વિદળી) વનસ્પતિઓમાં જલવાહિનીઓ હાજર હોય છે,તેથી તેને 'છીદ્રીય' (porous) અથવા 'કાષ્ઠીય' (hardwood) કહેવામાં આવે છે.

(C) આવૃત્તબીજધારી વનસ્પતિના અન્નવાહકમાં ચાલની નલિકા,સાથી કોષો,અન્નવાહક મૃદુતક અને અન્નવાહક તંતુઓનો સમાવેશ થાય છે.
તેની સામે,અનાવૃત્તબીજધારી વનસ્પતિમાં ચાલની નલિકા અને સાથી કોષોનો અભાવ હોય છે; તેના બદલે,તેમાં ચાલની કોષો અને આલ્બ્યુમિનસ કોષો જોવા મળે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,સાથી કોષો એ આવૃત્તબીજધારી વનસ્પતિનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે અને તે અનાવૃત્તબીજધારીમાં ગેરહાજર હોય છે,જે તેમના અન્નવાહકની રચનામાં મુખ્ય તફાવત છે.

(B) વનસ્પતિઓમાં,સ્ત્રાવી ગુહાઓ મુખ્યત્વે બે પ્રક્રિયાઓ દ્વારા બને છે: વિયુક્તિજાત (schizogenous) અને લયજાત (lysigenous).
$1$. વિયુક્તિજાત ગુહા કોષોના એકબીજાથી અલગ થવાથી બને છે,જેનાથી આંતરકોષીય અવકાશ સર્જાય છે જે અધિચ્છદીય કોષો દ્વારા આવરિત હોય છે.
$2$. લયજાત ગુહા કોષોના સમૂહના વિઘટન અથવા નાશ પામવાથી બને છે.
$3$. અનાવૃત્ત બીજધારી વનસ્પતિઓ (જેમ કે $Pinus$) માં જોવા મળતી રાળવાહિનીઓ કોષોના અલગ થવાથી બને છે,તેથી તેને વિયુક્તિજાત ગુહા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) રેઝિન નલિકાઓ એ ઘણા અનાવૃત બીજધારી (Gymnosperms) વનસ્પતિઓમાં,ખાસ કરીને $Pinaceae$ કુળમાં જોવા મળતી વિશિષ્ટ રચનાઓ છે.
આ નલિકાઓ કોષોના એકબીજાથી અલગ થવાથી બને છે,જે એક અવકાશ અથવા પોલાણ બનાવે છે.
નિર્માણની આ પદ્ધતિ,જેમાં કોષો પોલાણ બનાવવા માટે એકબીજાથી અલગ થાય છે,તેને $Schizogenous$ (સ્કિઝોજીનસ) નિર્માણ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,રેઝિન નલિકાઓ મૂળભૂત રીતે $Schizogenous$ પ્રકારની હોય છે.

(A) અનાવૃત્ત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં જલવાહક પેશી મુખ્યત્વે જલવાહિનીકીઓ,જલવાહક મૃદુતક અને જલવાહક તંતુઓની બનેલી હોય છે.
આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓથી વિપરીત,અનાવૃત્ત બીજધારીઓમાં સામાન્ય રીતે જલવાહિનીઓ (Vessels)નો અભાવ હોય છે.
તેથી,જલવાહિનીકીઓ એ પાણી અને ખનિજોના વહન માટે જવાબદાર મુખ્ય ઘટકો છે.

(A) અનાવૃત્ત બીજધારીઓનું કાષ્ઠ $non-porous$ (છિદ્રવિહીન) કાષ્ઠ તરીકે ઓળખાય છે કારણ કે તેમાં સાચી જલવાહિનીઓ $(vessels)$ નો અભાવ હોય છે.
અનાવૃત્ત બીજધારીઓમાં પાણીના વહન માટે મુખ્યત્વે જલવાહિનીકીઓ $(tracheids)$ જવાબદાર હોય છે.
જલવાહિનીઓ ગેરહાજર હોવાથી,આ કાષ્ઠમાં આવૃત બીજધારીઓના કાષ્ઠ જેવા મોટા છિદ્રો જોવા મળતા નથી.
તેથી,સાચું કારણ એ છે કે અનાવૃત્ત બીજધારીના કાષ્ઠમાં જલવાહિનીઓ હોતી નથી અને તે પાણીના વહન માટે જલવાહિનીકીઓ પર આધાર રાખે છે.

(A) રાળ વાહિનીઓ એ વિશિષ્ટ સ્ત્રાવી રચનાઓ છે જે અમુક અનાવૃત બીજધારી (Gymnosperms) વનસ્પતિઓના લાકડામાં જોવા મળે છે,ખાસ કરીને $Pinaceae$ કુળમાં.
ચીડ $(Pinus)$ એ જાણીતી અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિ છે,જેના પ્રકાંડ,પર્ણ અને મૂળમાં રાળ વાહિનીઓ હોય છે. આ વાહિનીઓ રાળનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે રોગકારક જીવાણુઓ અને તૃણાહારી પ્રાણીઓ સામે રક્ષણ આપવાની પદ્ધતિ તરીકે કાર્ય કરે છે.
વાંસ,સાગ અને સાલ એ આવૃત બીજધારી (Angiosperms) વનસ્પતિઓ છે અને તેમાં આવી વિશિષ્ટ રાળ વાહિનીઓ હોતી નથી.

(A) આપેલ લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
$1$. ભમરડા આકારના,બહુકશાધારી નરજન્યુઓ: આ $Cycas$ (અનાવૃત્ત બીજધારી) માં જોવા મળતું આદિ લક્ષણ છે.
$2$. બે બીજપત્રો ધરાવતું પરિપક્વ બીજ: આ દ્વિદળી વનસ્પતિઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
જોકે,પ્રશ્ન $Cycas$ માં જોવા મળતા વિશિષ્ટ લક્ષણોના સંયોજન વિશે છે. $Cycas$ એ અનાવૃત્ત બીજધારી વનસ્પતિ છે જે મોટા,ભમરડા આકારના અને બહુકશાધારી નરજન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી $Cycas$ સાચો જવાબ છે કારણ કે તે એકમાત્ર વનસ્પતિ છે જેમાં બહુકશાધારી નરજન્યુઓ જોવા મળે છે.

(A) $Ginkgo$ એ અનાવૃત બીજધારી (Gymnosperms) વનસ્પતિનું એક પ્રજાતિ છે. સામાન્ય રીતે અનાવૃત બીજધારીઓમાં નર જન્યુઓ અચલિત હોય છે,પરંતુ સાયકેડેલ્સ $(Cycadales)$ અને જિંકોએલ્સ $(Ginkgoales)$ જેવા આદિ જૂથોમાં નર જન્યુઓ કશાધારી અને ચલિત હોય છે. તેથી,$Ginkgo$ માં નર જન્યુઓ ચલિત હોય છે.

(C) $Sequoia$ (સિકવોઈયા) એ $Cupressaceae$ કુળની રેડવુડ વૃક્ષોની એક પ્રજાતિ છે. તે અનાવૃત બીજધારી $(Gymnospermae)$ વિભાગના $Coniferopsida$ વર્ગ હેઠળ આવતા $Coniferales$ (જેને $Pinales$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) ગોત્રમાં સમાવિષ્ટ છે. આ સદાબહાર,શંકુ ધરાવતી અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ છે.

(A) અહીં દર્શાવેલ લાક્ષણિકતાઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. ભમરડાં આકારનાં બહુપક્ષ્મીય નર જન્યુઓ: આ $Cycads$ (અનાવૃત બીજધારી) ની વિશિષ્ટ લાક્ષણિકતા છે.
$2$. બે બીજપત્રો ધરાવતું ભ્રૂણ: આ દ્વિદળી વનસ્પતિઓનું લક્ષણ છે.
પ્રશ્નમાં ખાસ કરીને ભમરડાં આકારનાં બહુપક્ષ્મીય નર જન્યુઓનો ઉલ્લેખ છે,જે $Cycads$ (દા.ત.,$Cycas$) ની મુખ્ય ઓળખ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) સાયકસ $(Cycas)$ માં,નર જન્યુઓ કદમાં મોટા,લટ્ટુ આકારના અને બહુપક્ષ્મીય (ઘણી બધી પક્ષ્મો ધરાવતા) હોય છે. આ વનસ્પતિ સૃષ્ટિમાં સૌથી મોટા નર જન્યુઓ ગણાય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) $Gnetales$ (નિટેલ્સ) શ્રેણીને અનાવૃત્ત બીજધારીઓમાં સૌથી આધુનિક જૂથ માનવામાં આવે છે.
આનું કારણ એ છે કે તેઓ આવૃત બીજધારી જેવી ઘણી લાક્ષણિકતાઓ દર્શાવે છે,જેમ કે જલવાહકમાં વાહિનીઓની હાજરી,કેટલીક પ્રજાતિઓમાં સ્ત્રીજન્યુધાનીનો અભાવ,અને પ્રજનન અંગોની પુષ્પ જેવી ગોઠવણી (શંકુ).
તેથી,$Gnetales$ એ અનાવૃત્ત બીજધારીઓમાં ઉત્ક્રાંતિની દ્રષ્ટિએ સૌથી વિકસિત અવસ્થા દર્શાવે છે.

(A) અનાવૃત્ત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,બીજ એ ત્રણ પેઢીઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી જટિલ રચના છે:
$1$. બીજાવરણ અને પ્રદેહ એ પિતૃ બીજાણુજનક (અગાઉની પેઢી) દર્શાવે છે.
$2$. ભ્રૂણપોષ એ માદા જન્યુજનક (વર્તમાન પેઢી) દર્શાવે છે.
$3$. ભ્રૂણ એ નવા બીજાણુજનક (આગામી પેઢી) દર્શાવે છે.
તેથી,બીજ બે બીજાણુજનક પેઢીઓ અને એક જન્યુજનક પેઢીનું બનેલું હોય છે.

(C) અનાવૃત્ત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં અંડક સામાન્ય રીતે એકાંતઃબીજાવરણયુક્ત (unitegmic) હોય છે. જોકે,$Gnetum$ એ અનાવૃત્ત બીજધારીઓમાં એક વિશિષ્ટ પ્રજાતિ છે જેમાં દ્વિઅંતઃબીજાવરણયુક્ત (bitegmic) અંડક જોવા મળે છે. આ લક્ષણને અનાવૃત્ત બીજધારી અને આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ વચ્ચેની ઉત્ક્રાંતિની કડી માનવામાં આવે છે. તેથી,સાચો જવાબ $Gnetum$ છે.

(C) $Williamsonia$ પ્રજાતિ અનાવૃત બીજધારી (gymnosperms) ના લુપ્ત થયેલા ગોત્ર $Bennettitales$ સાથે સંબંધ ધરાવે છે. $Williamsonia$ ના જીવાશ્મી સૌપ્રથમ પ્રખ્યાત ભારતીય પુરાવનસ્પતિશાસ્ત્રી બિરબલ સહાની દ્વારા શોધવામાં આવ્યા હતા અને તેનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું હતું. તેમણે ભારતમાં અશ્મિભૂત વનસ્પતિઓના અભ્યાસમાં,ખાસ કરીને રાજમહેલ ટેકરીઓની વનસ્પતિઓ અંગે નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું હતું.

(C) અનાવૃત્ત બીજધારી $(Gymnosperms)$ માં,નર જન્યુજનક અત્યંત ઘટાડો પામેલ હોય છે અને તે મર્યાદિત કોષો સુધી સીમિત હોય છે. આ ઘટાડો પામેલ જન્યુજનકને પરાગરજ કહેવામાં આવે છે. પરાગરજનો વિકાસ લઘુબીજાણુધાની $(Microsporangia)$ માં થાય છે. અંડક કે મહાબીજાણુધાની ધરાવતા મહાબીજાણુપર્ણો ધરાવતી શંકુને માદા શંકુ કહેવામાં આવે છે. અનાવૃત્ત બીજધારીમાં માદા જન્યુજનક બહુકોષીય હોય છે અને તે બે કે તેથી વધુ અંડધાની $(Archegonia)$ (માદા પ્રજનન અંગો) ધરાવે છે. જોકે,અનાવૃત્ત બીજધારીમાં પુંજન્યુધાની $(Antheridia)$ (નર પ્રજનન અંગો) ઉત્પન્ન થતા નથી; તેના બદલે,તેઓ પરાગરજ ઉત્પન્ન કરે છે જે નર જન્યુજનક તરીકે કાર્ય કરે છે. તેથી,તેઓ અંડધાની ધરાવે છે પરંતુ પુંજન્યુધાની ધરાવતા નથી.

(D) $Cycadofilicales$ (જેને $Pteridospermales$ અથવા બીજ ધરાવતી ફર્ન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ અનાવૃત્ત બીજધારી વનસ્પતિઓનું એક લુપ્ત થયેલું ગોત્ર છે.
આ વનસ્પતિઓ $Devonian$ સમયગાળામાં ઉદ્ભવી હતી અને $Cretaceous$ સમયગાળાના અંત સુધીમાં સંપૂર્ણપણે લુપ્ત થઈ ગઈ હતી.
$Cycadales$,$Ginkgoales$ અને $Gnetales$ એવા ગોત્ર છે જેના સભ્યો આજે પણ પૃથ્વી પર અસ્તિત્વ ધરાવે છે.

(C) $Coniferales$ (કોનીફેરેલ્સ) એ અનાવૃત્ત બીજધારી વનસ્પતિઓનો સૌથી મોટો અને વિવિધતા ધરાવતો સમૂહ છે. તેમાં પાઈન,દેવદાર,સ્પ્રુસ અને ફિર જેવા જાણીતા વૃક્ષોનો સમાવેશ થાય છે. આ વનસ્પતિઓ સમશીતોષ્ણ વાતાવરણમાં અનુકૂલિત થયેલી હોય છે અને તે શંકુ (cones) તથા સોયાકાર પર્ણો ધરાવે છે.

(C) $Gnetales$ (જે $Gnetophyta$ વિભાગનો એક સમૂહ છે) ને આધુનિક આવૃત બીજધારી (પુષ્પધારી) વનસ્પતિઓના પૂર્વજોના સૌથી નજીકના જીવંત સંબંધીઓ માનવામાં આવે છે. આનું કારણ એ છે કે તેમાં અનેક સમાન લક્ષણો જોવા મળે છે,જેમ કે જલવાહકમાં વાહિની ઘટકોની હાજરી અને તેમના પ્રજનન અંગોની રચના,જે આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓના પુષ્પો સાથે સામ્યતા ધરાવે છે. તેથી,ઉત્ક્રાંતિના અભ્યાસમાં $Gnetales$ ને એવા જૂથ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે જે આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓના ઉદ્ભવ વિશે સમજ આપે છે.

(D) જ્યોર્જ બેન્થામ અને જોસેફ ડાલ્ટન હૂકર દ્વારા પ્રસ્તાવિત વર્ગીકરણ પદ્ધતિમાં,જે તેમના 'Genera Plantarum' કાર્યમાં પ્રકાશિત કરવામાં આવી હતી,તેમણે બીજધારી વનસ્પતિઓનું વર્ગીકરણ કર્યું હતું. અનાવૃત્ત બીજધારી (Gymnospermae) સમૂહમાં,તેમણે કુલ $3$ કુળનો સમાવેશ કર્યો હતો: Gnetaceae,Coniferae અને Cycadaceae. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) $Gnetum$ પ્રજાતિ અનાવૃત્ત બીજધારીઓમાં વિશિષ્ટ છે કારણ કે તે આવૃત્ત બીજધારી વનસ્પતિઓના કેટલાક લક્ષણો ધરાવે છે.
$1$. જલવાહકમાં વાહિની તત્વોની હાજરી એ આવૃત્ત બીજધારીઓનું મુખ્ય લક્ષણ છે,જે $Gnetum$ માં જોવા મળે છે પરંતુ $Cycas$ અને $Pinus$ માં ગેરહાજર હોય છે.
$2$. $Gnetum$ ના માદા જન્યુજનકમાં અંડધાનીનો અભાવ એ બીજું મહત્વનું લક્ષણ છે જે તેને આવૃત્ત બીજધારીઓ સાથે જોડે છે,જ્યારે $Cycas$ અને $Pinus$ માં અંડધાની હાજર હોય છે.
તેથી,વાહિની તત્વોની હાજરી અને અંડધાનીનો અભાવ એ મુખ્ય લક્ષણો છે જે $Gnetum$ ને અન્ય અનાવૃત્ત બીજધારીઓથી અલગ પાડે છે અને આવૃત્ત બીજધારીઓ સાથે તેની ઉત્ક્રાંતિની સામ્યતા દર્શાવે છે.

(A) $Ephedrine$ (એફેડ્રિન) એ એક આલ્કલોઇડ દવા છે જે $Ephedra$ (એફેડ્રા) નામની વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવે છે,જે અનાવૃત બીજધારી $(Gymnosperms)$ સમૂહની વનસ્પતિ છે. તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે શ્વસન સંબંધી રોગો જેવા કે અસ્થમા અને બ્રોન્કાઇટિસની સારવારમાં ડિકન્જેસ્ટન્ટ અને બ્રોન્કોડાયલેટર તરીકે કરવામાં આવે છે.

(A) વનસ્પતિ સૃષ્ટિમાં,અનાવૃત બીજધારી (Gymnosperms) વિવિધ લાક્ષણિકતાઓ દર્શાવે છે.
$Cycas$ એ આદિ અનાવૃત બીજધારી છે જે મોટા,પ્રચલનશીલ અને બહુપક્ષ્મીય નર જન્યુઓ (શુક્રકોષો) ઉત્પન્ન કરે છે.
તેની સરખામણીમાં,$Pinus$ અને $Gnetum$ જેવા વધુ વિકસિત અનાવૃત બીજધારીઓ અપ્રચલનશીલ નર જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
$Mango$ એ આવૃત બીજધારી (Angiosperm) છે,જેમાં પણ પરાગનલિકા દ્વારા વહન પામતા અપ્રચલનશીલ નર જન્યુઓ જોવા મળે છે.

(B) $Cycas$ (સાયકસ) માં નર શંકુ અસંખ્ય લઘુબીજાણુપર્ણીઓનો બનેલો હોય છે જે મધ્ય અક્ષની આસપાસ કુંતલાકાર રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે.
દરેક લઘુબીજાણુપર્ણી એ પર્ણ જેવી રચના છે.
લઘુબીજાણુધાનીઓ લઘુબીજાણુપર્ણીની અપાક્ષ (નીચેની) સપાટી પર સમૂહમાં ઉત્પન્ન થાય છે,જેને સોરી (sori) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) $Pinus\, gerardiana$ સામાન્ય રીતે 'ચિલગોઝા પાઈન' તરીકે ઓળખાય છે.
તે પાઈનની એક પ્રજાતિ છે જે વાયવ્ય હિમાલયની મૂળ વતની છે.
તેના બીજ ખાદ્ય હોય છે અને તે કાર્બોહાઈડ્રેટ્સ અને પ્રોટીનનો સમૃદ્ધ સ્ત્રોત છે,જે સામાન્ય રીતે ડ્રાય ફ્રૂટ્સ તરીકે ખાવામાં આવે છે.

(C) પ્રોફેસર બિરબલ સહાની,એક પ્રખ્યાત ભારતીય પેલિયોબોટનિસ્ટ (જીવાશ્મ વનસ્પતિશાસ્ત્રી),ભારતના જીવાશ્મ વનસ્પતિ સૃષ્ટિ પરના તેમના વ્યાપક સંશોધન માટે જાણીતા છે.
તેમણે બિહારના રાજમહેલ હિલ્સમાંથી $Williamsonia$ પ્રજાતિની શોધ કરી હતી અને તેનું વર્ણન કર્યું હતું.
$Williamsonia$ એ લુપ્ત થઈ ગયેલા અનાવૃત બીજધારી (Gymnosperms) વનસ્પતિઓનું એક જાણીતું પ્રજાતિ છે,જે બેનેટિટલ્સ (Bennettitales) ગોત્રમાં આવે છે અને તે જુરાસિક કાળ દરમિયાન અસ્તિત્વમાં હતી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) જીવંત અશ્મિ એ એવી વર્તમાન જાતિ છે જે અશ્મિ રેકોર્ડમાં જોવા મળતી સંબંધિત પ્રજાતિઓ સાથે ગાઢ સામ્યતા ધરાવે છે।
$\text{સાયકસ}$ એ એક અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિ છે જે લાખો વર્ષોથી મોટાભાગે અપરિવર્તિત રહી છે, જેને ઘણીવાર જીવંત અશ્મિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે।
$\text{મેટાસિક્વોઈયા}$ (Dawn Redwood) માત્ર અશ્મિઓ દ્વારા જ જાણીતું હતું, જ્યાં સુધી $1944$ માં ચીનમાં તે જીવંત અવસ્થામાં મળી આવ્યું ન હતું, અને તેને પણ જીવંત અશ્મિ માનવામાં આવે છે।
તેથી, $\text{સાયકસ}$ અને $\text{મેટાસિક્વોઈયા}$ બંનેને જીવંત અશ્મિ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે।

(C) અનાવૃત્ત બીજધારીઓમાં $Gnetales$ ગોત્રને આવૃત્ત બીજધારીઓની સૌથી નજીક માનવામાં આવે છે.
આનું કારણ એ છે કે તેઓ આવૃત્ત બીજધારીઓ સાથે ઘણા પ્રગત લક્ષણો ધરાવે છે,જેમ કે જલવાહક પેશીમાં વાહિનીઓ (vessel elements) ની હાજરી,કેટલીક પ્રજાતિઓમાં સ્ત્રીજન્યુધાની (archegonia) નો અભાવ,અને પુષ્પ જેવી રચના (strobili) જે પુષ્પવિન્યાસ જેવી દેખાય છે.

(D) $Ginkgo$ $biloba$ ને ઘણીવાર 'જીવંત અશ્મિ' (living fossil) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે એક અનાવૃત બીજધારી (gymnosperm) વનસ્પતિ છે જે લાખો વર્ષોથી બાહ્યાકાર રીતે બદલાવમુક્ત રહી છે,જે અશ્મિભૂત રેકોર્ડમાં જોવા મળતા તેના પ્રાચીન પૂર્વજોથી ખૂબ જ ઓછો ઉત્ક્રાંતિનો તફાવત દર્શાવે છે.

(D) આપેલ આકૃતિ સાયકસના મહાબીજાણુ પર્ણ (Megasporophyll) ને દર્શાવે છે.
સાયકસમાં,માદા પ્રજનન અંગો પાઈનસની જેમ સુવ્યવસ્થિત શંકુમાં ગોઠવાયેલા હોતા નથી.
તેના બદલે,મહાબીજાણુ પર્ણો છૂટી રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે અને તેની કિનારીઓ પર અંડક (જેને $A$ તરીકે દર્શાવેલ છે) ધરાવે છે.
લેબલ $B$ એ મહાબીજાણુ પર્ણના વૃંત (stalk) ને દર્શાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) આકૃતિમાં દર્શાવેલ વનસ્પતિ $Pinus$ (પાઈન) છે,જે અનાવૃત બીજધારી (Gymnosperms) સમૂહમાં આવે છે.
અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ વિષમબીજાણુક હોય છે,એટલે કે તેઓ બે પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે: લઘુબીજાણુઓ અને ગુરુબીજાણુઓ.
$Pinus$ સહિતની અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં પરાગનયન માત્ર પવન દ્વારા (Anemophily) થાય છે.
આમ,વિધાન $(A)$ અને $(B)$ બંને સાચા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.

(B) આપેલ આકૃતિ અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિ (જેમ કે સાયકસ) ના લઘુબીજાણુ પર્ણનું નિરૂપણ કરે છે.
અનાવૃત બીજધારીઓમાં,લઘુબીજાણુધાનીઓ લઘુબીજાણુ પર્ણ પર આવેલી હોય છે.
'$A$' તરીકે દર્શાવેલ રચના લઘુબીજાણુધાની (પરાગ કોથળી) છે,જે લઘુબીજાણુઓ ધરાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) આપેલ આકૃતિ સાયકસના માદાશંકુનો આયામ છેદ દર્શાવે છે.
આ રચનામાં,'$A$' એ મહાબીજાણુધાની (જેને અંડક તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) તરફ નિર્દેશ કરે છે,જે મહાબીજાણુ પર્ણ પર આવેલી હોય છે.
તેથી,'$A$' માટે યોગ્ય નામ મહાબીજાણુધાની છે.

(B) આ આકૃતિ $Pinus$ (પાઈન) ની ડાળી દર્શાવે છે.
તેની મુખ્ય ઓળખમાં સોય જેવા પર્ણો અને કાષ્ઠમય માદા શંકુ (female cones) નો સમાવેશ થાય છે,જે અનાવૃત બીજધારી (Gymnospermae) વિભાગમાં $Pinus$ પ્રજાતિની લાક્ષણિકતા છે.

(B) આપેલ આકૃતિ સાયકસના માદા શંકુ (female cone) ને દર્શાવે છે.
આ રચનામાં,'$A$' એ મહાબીજાણુધાની (અંડક) ને નિર્દેશિત કરે છે,જ્યારે '$B$' એ મહાબીજાણુ પર્ણ (megasporophyll) ને દર્શાવે છે,જે પર્ણ જેવી રચના છે જેના પર મહાબીજાણુધાનીઓ ગોઠવાયેલી હોય છે.

(A) આકૃતિમાં એક એવી વનસ્પતિ દર્શાવવામાં આવી છે જેનું પ્રકાંડ શાખાવિહીન અને સ્તંભાકાર છે,અને તેની ટોચ પર પક્ષવત સંયુક્ત પર્ણોનો મુગટ આવેલો છે,જે $Cycas$ પ્રજાતિની લાક્ષણિકતા છે.
$Cycas$ એ એક જાણીતી અનાવૃતબીજધારી વનસ્પતિ છે જે સામાન્ય રીતે આવી તાડ જેવી દેખાવ ધરાવે છે.
$Pinus$,$Thuja$ અને $Araucaria$ એ શાખિત અનાવૃતબીજધારી વનસ્પતિઓ છે અને તે આકૃતિમાં દર્શાવેલ બાહ્યાકાર રચના સાથે મેળ ખાતી નથી.

(C) માઇકોરાયઝા એ ફૂગ અને ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓ (જેમ કે અનાવૃત બીજધારી અને ઘણી આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ) ના મૂળ વચ્ચેનું સહજીવન છે.
આ સહજીવનમાં,ફૂગ વનસ્પતિને જમીનમાંથી ફોસ્ફરસ જેવા આવશ્યક પોષક તત્વોના શોષણમાં મદદ કરે છે,જ્યારે વનસ્પતિ ફૂગને કાર્બોદિત પદાર્થો અને રહેઠાણ પૂરું પાડે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) $\text{અનાવૃત બીજધારી}$ (Gymnosperms) વનસ્પતિઓમાં અંડકો કોઈ પણ બીજાશયની દીવાલ દ્વારા આવરિત હોતા નથી અને ફલન પહેલાં તેમજ ફલન પછી પણ ખુલ્લા રહે છે। ફલન પછી વિકસતા બીજ આવરિત હોતા નથી, એટલે કે તે નગ્ન હોય છે। આ બીજ $\text{સ્પોરોફિલ}$ (બીજાણુપર્ણ) તરીકે ઓળખાતી રચનાઓની સપાટી પર વિકસે છે, જે એક ધરી પર સર્પાકારે ગોઠવાઈને શંકુ (strobili) જેવી રચના બનાવે છે। તેથી, આવી વનસ્પતિઓનો સમાવેશ $\text{અનાવૃત બીજધારી}$માં થાય છે।

(B) કોનીફર એ $Gymnosperms$ (અનાવૃત બીજધારી) સમૂહ સાથે સંકળાયેલ છે.
$Gymnosperms$ એ એવી વનસ્પતિઓ છે જેમાં અંડકો કોઈ પણ બીજાશયની દીવાલ દ્વારા આવરિત હોતા નથી અને ફલન પહેલાં અને પછી ખુલ્લા રહે છે.
કોનીફર એ મધ્યમ કદના કે ઊંચા વૃક્ષો અથવા ક્ષુપ છે જે સામાન્ય રીતે શંકુ (strobili) અને સોય જેવા પર્ણો ધરાવે છે.
તેના ઉદાહરણોમાં $Pinus$ અને $Cedrus$ નો સમાવેશ થાય છે.

(A) વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ ઉત્ક્રાંતિની દ્રષ્ટિએ ત્રિઅંગી (વાહક અપુષ્પી) અને આવૃત બીજધારી (પુષ્પી વનસ્પતિઓ) વચ્ચેની કડી સમાન છે.
કારણ $R$ પણ સાચું છે કારણ કે અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓનું મુખ્ય લક્ષણ એ છે કે તેમાં અંડકો બીજાશયની દીવાલ દ્વારા આવરિત હોતા નથી અને ફલન પહેલાં તથા પછી ખુલ્લા રહે છે,જેના પરિણામે નગ્ન બીજ ઉત્પન્ન થાય છે.
આમ,અનાવૃત બીજધારીઓનું ઉત્ક્રાંતિની દ્રષ્ટિએ સ્થાન તેમની પ્રજનન રચના (નગ્ન બીજ) સાથે સીધી રીતે જોડાયેલું હોવાથી,$R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(D) અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ વિષમબીજાણુંક (heterosporous) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ બે પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે: લઘુબીજાણુઓ અને ગુરુબીજાણુઓ. આ બીજાણુઓ અનુક્રમે લઘુબીજાણુધાની અને ગુરુબીજાણુધાનીમાં ઉત્પન્ન થાય છે,જે બીજાણુંપર્ણો પર ગોઠવાયેલી હોય છે. તેથી,બીજાણુંપર્ણો સમબીજાણુંક છે તે વિધાન ખોટું છે. અનાવૃત બીજધારીઓની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ અનાવૃત બીજ (અંડકો બીજાશયની દીવાલથી આવરિત હોતા નથી),પલ્લવપર્ણો અને શલ્કિપર્ણોની હાજરી,અને પ્રજનન અંગોનું શંકુ (strobili) સ્વરૂપે ગોઠવણી છે.

(C) ઓરોકેરિયા $(Araucaria)$ એ $Araucariaceae$ કુળની સદાબહાર શંકુદ્રુમ વનસ્પતિઓનું પ્રજાતિ છે.
ઓરોકેરિયામાં શલ્કી પર્ણો ખરેખર સૂક્ષ્મ,બદામી અને ઘણીવાર સૂકા અથવા પટલમય હોય છે,જે અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
તેથી,વિધાન $(A)$ સાચું છે.
જોકે,ઓરોકેરિયા એ અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિ છે,અને અનાવૃત બીજધારીઓમાં બીજાણુજનક અવસ્થા પ્રભાવી,દીર્ઘજીવી અને સ્વતંત્ર અવસ્થા છે.
જન્યુજનક અવસ્થા અત્યંત ટૂંકી,બીજાણુજનક પર આધારિત અને ભૂમિગત હોતી નથી.
તેથી,કારણ $(R)$ ખોટું છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) અનાવૃત બીજધારી (Gymnosperms) એવી વનસ્પતિઓ છે જેમાં અંડકો કોઈ પણ બીજાશયની દીવાલ દ્વારા આવરિત હોતા નથી અને ફલન પહેલાં અને પછી ખુલ્લા રહે છે.
તેમાં બીજાશયનો અભાવ હોવાથી,તેઓ ફળ ઉત્પન્ન કરતા નથી.
તેથી,અનાવૃત બીજધારીમાં બીજાશય ગેરહાજર હોય છે.