Digestive glands Questions in Gujarati

(A) જઠરની જઠરગ્રંથિઓમાં વિવિધ પ્રકારના કોષો આવેલા હોય છે.
$1$. ચીફ કોષો (જેને પેપ્ટિક અથવા ઝાયમોજેનિક કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) પ્રોએન્ઝાઇમ પેપ્સિનોજનનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$2$. ભિત્તિય કોષો (જેને ઓકિઝિન્ટીક કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) $HCl$ અને ઇન્ટ્રિન્સિક ફેક્ટરનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$3$. ગોબ્લેટ કોષો શ્લેષ્મનો સ્ત્રાવ કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ ચીફ કોષો છે.

(D) મનુષ્યના મળનો લાક્ષણિક કથ્થઈ રંગ મુખ્યત્વે 'સ્ટર્કોબિલિન' (stercobilin) ની હાજરીને કારણે હોય છે,જે બિલીરૂબિનનું વ્યુત્પન્ન છે.
બિલીરૂબિન એ યકૃતમાં રક્તકણોના વિઘટનથી ઉત્પન્ન થતું પિત્ત રંજકદ્રવ્ય છે.
જ્યારે યકૃતમાં ખામી સર્જાય અથવા પિત્તનળીમાં અવરોધ આવે,ત્યારે પિત્ત રંજકદ્રવ્યો (બિલીરૂબિન) આંતરડા સુધી પહોંચી શકતા નથી.
આ રંજકદ્રવ્યોની ગેરહાજરીમાં,મળ તેનો સામાન્ય કથ્થઈ રંગ ગુમાવે છે અને તે નિસ્તેજ,સફેદ અથવા માટી જેવા (સફેદ-રાખોડી) રંગનો દેખાય છે.

(B) ગોબ્લેટ કોષો એ પાચનમાર્ગ અને શ્વસનમાર્ગના શ્લેષ્મ સ્તરમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ ગ્રંથિમય અધિચ્છદ કોષો છે.
તેમનું મુખ્ય કાર્ય મ્યુસિન ઉત્પન્ન કરવાનું છે,જે એક ગ્લાયકોપ્રોટીન છે.
જ્યારે મ્યુસિન પાણી સાથે ભળે છે,ત્યારે તે શ્લેષ્મ (mucus) બનાવે છે,જે લુબ્રિકન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે અને પાચનમાર્ગના અધિચ્છદ સ્તરને યાંત્રિક ઈજા અને જઠરના એસિડિક વાતાવરણથી રક્ષણ આપે છે.

(A) ગાલપચોળિયાં એ મમ્પ્સ વાઈરસ (પેરામિક્સોવાઈરસ) દ્વારા થતો તીવ્ર વાઈરસજન્ય ચેપ છે.
તે મુખ્યત્વે પેરોટીડ ગ્રંથિઓને અસર કરે છે,જે ગાલમાં આવેલી ત્રણ જોડી લાળ ગ્રંથિઓમાં સૌથી મોટી છે.
આ ગ્રંથિઓમાં સોજો આવવાને કારણે ગાલમાં સોજો,દુખાવો અને ગળવામાં તકલીફ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) સંયુક્ત ગ્રંથિ એટલે એવી ગ્રંથિ કે જેમાં નલિકાતંત્ર શાખાયુક્ત હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Parotid$ ગ્રંથિ,$Submandibular$ ગ્રંથિ અને $Sublingual$ ગ્રંથિ એ મુખ્ય લાળગ્રંથિઓ છે જે સંયુક્ત નલિકા-કોષ્ઠીય (compound tubulo-alveolar) ગ્રંથિઓ છે.
$Brunner$ ની ગ્રંથિઓ એ પકવાશયના અધઃશ્લેષ્મસ્તરમાં જોવા મળતી સાદી નલિકાકાર ગ્રંથિઓ છે.
તૈલગ્રંથિઓ ($Sebaceous$ glands) એ સાદી શાખાયુક્ત કોષ્ઠીય ગ્રંથિઓ છે.
તેથી,$Parotid$ ગ્રંથિ એ સંયુક્ત ગ્રંથિ છે.

(C) જઠરીય ગ્રંથિઓ જઠરના અસ્તરમાં આવેલી હોય છે. રચનાત્મક રીતે,તેમને શાખિત નલિકામય (Branched tubular) ગ્રંથિઓ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. તેમાં એક નલિકા હોય છે જે ઘણી સ્ત્રાવી નલિકાઓમાં શાખિત થાય છે,જે જઠરના શ્લેષ્મકલાના જઠરીય ખાડાઓમાં ખુલે છે.

(B) બિલિરુબિન અને બિલિવર્ડિન એ પિત્ત રંજકદ્રવ્યો (bile pigments) છે.
જ્યારે જૂના રક્તકણોનું યકૃત,બરોળ અને અસ્થિમજ્જામાં વિઘટન થાય છે,ત્યારે હિમોગ્લોબિનના $Heme$ ઘટકના ભંગાણથી તે ઉત્પન્ન થાય છે.
હિમોગ્લોબિનનો $Globin$ ભાગ એમિનો એસિડમાં વિઘટિત થાય છે અને શરીર દ્વારા તેનો પુનઃઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Heme$ છે.

(A) ગ્લિસનનું કેપ્સ્યુલ એ એક પાતળું સંયોજક પેશીનું આવરણ છે જે યકૃતને આવરે છે. તે સઘન અનિયમિત સંયોજક પેશીનું બનેલું હોય છે અને તે યકૃતની અંદર વિસ્તરે છે,જે તેને ખંડિકાઓમાં વિભાજિત કરે છે. તેથી,તે ખાસ કરીને યકૃત સાથે સંકળાયેલું છે.

(B) કાઈમોટ્રિપ્સિનોજન એ એક નિષ્ક્રિય પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચક (ઝાયમોજન) છે જે $\text{સ્વાદુપિંડ}$ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે।
તે સ્વાદુપિંડના રસના ભાગ રૂપે પકવાશયમાં મુક્ત થાય છે।
નાના આંતરડામાં, ટ્રિપ્સિન ઉત્સેચક દ્વારા તેનું સક્રિય સ્વરૂપ 'કાઈમોટ્રિપ્સિન'માં રૂપાંતર થાય છે।

(D) સ્વાદુપિંડ એ મિશ્ર ગ્રંથિ છે જે અંતઃસ્ત્રાવી અને બહિઃસ્ત્રાવી બંને ભાગો ધરાવે છે.
સ્વાદુપિંડનો બહિઃસ્ત્રાવી ભાગ એસિની (એસિનર કોષો) તરીકે ઓળખાતા ખંડોનો બનેલો છે.
આ એસિનર કોષો સ્વાદુરસના ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ કરે છે,જ્યારે સ્વાદુપિંડની નલિકાઓના કોષો બાયકાર્બોનેટ આયનો $(HCO_3^-)$ અને પાણીનો સ્ત્રાવ કરે છે.
જીવવિજ્ઞાનના પ્રમાણિત પ્રશ્નોના સંદર્ભમાં,સ્વાદુરસ (બાયકાર્બોનેટ સહિત) નો સ્ત્રાવ મુખ્યત્વે સ્વાદુપિંડના એસિનર અને નલિકાતંત્ર દ્વારા થાય છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $D$ સૌથી યોગ્ય જવાબ છે.

(B) યકૃત ઘણા મહત્વપૂર્ણ કાર્યો કરે છે,જેમાં એમિનો એસિડનું ડિએમિનેશન,પ્લાઝમા પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ (જેમ કે આલ્બ્યુમિન અને ફાઈબ્રિનોજન) અને ચરબીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન $(A, D, E, K)$ નો સંગ્રહ સામેલ છે.
જોકે,યકૃત પિત્તનો સંગ્રહ કરતું નથી. પિત્તનું ઉત્પાદન યકૃત દ્વારા થાય છે,પરંતુ તેનો સંગ્રહ અને સાંદ્રતા પિત્તાશય $(Gallbladder)$ માં થાય છે.

(C) પિત્તનું સંશ્લેષણ યકૃતના કોષો (hepatocytes) દ્વારા થાય છે,પિત્તાશય દ્વારા નહીં. પિત્તાશય માત્ર પિત્તનો સંગ્રહ અને સાંદ્રતા કરવાનું કાર્ય કરે છે. પિત્તમાં કોઈ પણ પ્રકારના ઉત્સેચકો હોતા નથી; તેના બદલે,તેમાં પિત્તક્ષારો (જેમ કે સોડિયમ ગ્લાયકોકોલેટ અને સોડિયમ ટૌરોકોલેટ) હોય છે જે ચરબીના તૈલોદીકરણ માટે જવાબદાર છે. પિત્તરંજકદ્રવ્યો (બિલિરુબિન અને બિલિવર્ડિન) એ હિમોગ્લોબિનના વિઘટનની નકામી નીપજો છે અને તે ચરબીના પાચનમાં ભાગ લેતા નથી. તેથી,પિત્ત પિત્તક્ષારો અને પિત્તરંજકદ્રવ્યો ધરાવે છે તે વિધાન સાચું છે.

(A) ગ્લીસનની પુટિકા એ પાતળા સંયોજક પેશીનું આવરણ છે જે યકૃતના ખંડો (hepatic lobules) ને આવરે છે,જે યકૃતના રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક એકમો છે.
દરેક યકૃત ખંડ આ પાતળા સંયોજક પેશીના આવરણ દ્વારા ઘેરાયેલું હોય છે જેને ગ્લીસનની પુટિકા કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ (યકૃત) છે.

(A) પિત્તનળી અને સ્વાદુરસનળી બંને ભેગા મળીને પકવાશયમાં યકૃત-સ્વાદુપિંડ નળી (hepato-pancreatic duct) તરીકે ખુલે છે. આ નળી ઓડ્ડીના મુદ્રિકા સ્નાયુ (sphincter of Oddi) દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે. પકવાશયમાં પ્રવેશતા પહેલા જ્યાં આ નળીઓ જોડાય છે તે ફૂલેલા ભાગને વેટરની પુટીકા (Ampulla of Vater) કહેવામાં આવે છે. તેથી,પિત્ત અને સ્વાદુરસ માટેનો સામાન્ય માર્ગ વેટરની પુટીકા છે.

(B) બિલિરુબિન અને બિલિવર્ડીન એ પિત્ત રંજકદ્રવ્યો છે. તે યકૃતમાં જૂના રક્તકણોના હિમોગ્લોબિનના વિઘટન દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે. આ રંજકદ્રવ્યો પિત્તરસમાં ઉત્સર્જિત થાય છે,જે પિત્તાશયમાં સંગ્રહિત થાય છે અને પાચનમાં મદદ કરવા માટે નાના આંતરડામાં મુક્ત થાય છે. તેથી,તે પિત્તરસમાં હાજર હોય છે.

(A) ટ્રિપ્સિનોજન એ એક નિષ્ક્રિય ઉત્સેચક (ઝાયમોજન) છે જે સ્વાદુપિંડના બહિઃસ્ત્રાવી કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તે સ્વાદુપિંડના રસના ભાગ રૂપે પકવાશયમાં મુક્ત થાય છે.
નાના આંતરડામાં પહોંચ્યા પછી,તે આંતરડાના શ્લેષ્મ દ્વારા સ્ત્રવિત થતા એન્ટરોકાઈનેઝ ઉત્સેચક દ્વારા તેના સક્રિય સ્વરૂપ,ટ્રિપ્સિનમાં રૂપાંતરિત થાય છે.

(C) જઠરના શ્લેષ્મસ્તરમાં આવેલી જઠર ગ્રંથિઓમાં મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારના કોષો હોય છે:
$1$. મ્યુકસ નેક કોષો જે શ્લેષ્મનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$2$. પેપ્ટિક અથવા મુખ્ય કોષો જે પ્રો-એન્ઝાઇમ પેપ્સીનોજનનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$3$. પેરીએટલ અથવા ઓક્સિન્ટીક કોષો જે $HCl$ (હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ) અને ઇન્ટ્રિન્સિક ફેક્ટર (વિટામિન $B_{12}$ ના શોષણ માટે જરૂરી) નો સ્ત્રાવ કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $HCl$ છે.

(C) ટાયલિન,જેને લાળરસ એમાયલેઝ (salivary amylase) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એક ઉત્સેચક છે જે સ્ટાર્ચનું માલ્ટોઝ અને ડેક્સટ્રિનમાં રાસાયણિક પાચન શરૂ કરે છે.
તે લાળગ્રંથિઓ (મુખ્યત્વે પેરોટિડ,સબમેન્ડિબ્યુલર અને સબલિંગ્યુઅલ ગ્રંથિઓ) દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે અને મુખગુહામાં સ્ત્રાવ પામે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) પેપ્સિનોજન એ એક પ્રો-એન્ઝાઇમ (નિષ્ક્રિય પુરોગામી) છે જે જઠરની જઠર ગ્રંથિઓમાં આવેલા મુખ્ય કોષો (જેને પેપ્ટિક અથવા ઝાયમોજેનિક કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) દ્વારા સ્ત્રાવ પામે છે.
જઠરમાં હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ ના સંપર્કમાં આવતા,પેપ્સિનોજન તેના સક્રિય સ્વરૂપ 'પેપ્સિન' માં રૂપાંતરિત થાય છે,જે પ્રોટીનના પાચન માટે જવાબદાર છે.

(C) પેપ્સિનોજન એ એક પ્રો-એન્ઝાઇમ (ઝાયમોજન) છે જે જઠરની જઠરીય ગ્રંથિઓમાં આવેલા ચીફ કોષો (જેને પેપ્ટિક અથવા ઝાયમોજેનિક કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) દ્વારા સ્ત્રાવ પામે છે.
હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ ના સંપર્કમાં આવતા,પેપ્સિનોજન તેના સક્રિય સ્વરૂપ પેપ્સિનમાં રૂપાંતરિત થાય છે,જે પ્રોટીનના પાચન માટે જવાબદાર છે.

(A) : પેનેથ કોષો,જે 'Crypts of Lieberkuhn' ના તળિયે આવેલા હોય છે,તે ઝિંકથી સમૃદ્ધ હોય છે અને તેમાં એસિડોફિલિક ગ્રાન્યુલ્સ (કણિકાઓ) હોય છે.
આ કોષો એન્ટિબેક્ટેરિયલ લાયસોઝાઇમનો સ્ત્રાવ કરવા માટે જાણીતા છે,જે આંતરડાના બેક્ટેરિયાના સંતુલનને જાળવવામાં મદદ કરે છે.
ઝાયમોજેન કોષો (અથવા મુખ્ય કોષો) જઠરમાં જોવા મળે છે અને પેપ્સિનોજનનો સ્ત્રાવ કરે છે.
કફર કોષો યકૃતમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ મેક્રોફેજ છે જે ફેગોસાઇટોસિસની પ્રક્રિયા કરે છે.
'Crypts of Lieberkuhn' માં જોવા મળતા આર્જેન્ટાફિન કોષો સિક્રેટિન અને $5$-હાઇડ્રોક્સિટ્રિપ્ટામાઇન જેવા અંતઃસ્ત્રાવોના સંશ્લેષણમાં સામેલ છે.

(C) સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
સ્વાદુપિંડનો રસ સ્વાદુપિંડ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે અને તેમાં ઘણા નિષ્ક્રિય ઉત્સેચકો (પ્રો-એન્ઝાઇમ્સ) અને સક્રિય ઉત્સેચકો હોય છે.
મુખ્ય ઘટકોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. પ્રો-એન્ઝાઇમ્સ: $Trypsinogen$,$Chymotrypsinogen$,અને $Procarboxypeptidase$.
$2$. સક્રિય ઉત્સેચકો: સ્વાદુપિંડનો $\alpha$-એમાયલેઝ,સ્વાદુપિંડનો લાઈપેઝ,$DNase$,$RNase$,અને $Elastase$.
$3$. સોડિયમ બાયકાર્બોનેટ: જઠરના એસિડને તટસ્થ કરવા માટે.
વિકલ્પ $C$ યોગ્ય રીતે લાઈપેઝ,એમાયલેઝ,ટ્રિપ્સીનોજન અને પ્રોકાર્બોક્સિપેપ્ટિડેઝને સૂચવે છે,જે સ્વાદુપિંડના રસના આવશ્યક ઘટકો છે. પેપ્સિન અને રેનિન જઠરના ઉત્સેચકો છે,અને માલ્ટેઝ એ આંતરડાનો ઉત્સેચક છે.

(D) : પેરીએટલ કોષો,જેને ઓક્સિન્ટિક કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે જઠર ગ્રંથિઓની બાજુની દીવાલો પર હાજર મોટા કોષો છે.
તેઓ આધારકલા (basement membrane) ની સામે આવેલા હોય છે.
તેઓ હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ અને કેસલનો આંતરિક કારક (Castle's intrinsic factor) સ્ત્રવિત કરે છે,જે આંતરડાના શેષાંત્ર (ileum) માં વિટામિન $B_{12}$ ના શોષણ માટે આવશ્યક છે.

(A) જઠર ગ્રંથિઓના કોષોનો સ્ત્રાવ $2$ થી $3.7$ $pH$ ધરાવતો જઠરરસ બનાવે છે.
તેમાં બે પ્રોએન્ઝાઈમ,પેપ્સીનોજન અને પ્રોરેનિન (રેનિન) તેમજ જઠરીય લાઈપેઝ,શ્લેષ્મ અને હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડ હોય છે.
રેનિન (કાઈમોસિન) દૂધના દ્રાવ્ય પ્રોટીન કેસીનોજન પર કાર્ય કરીને તેને અદ્રાવ્ય કેલ્શિયમ પેરાકેસીનેટ (દહીં) માં રૂપાંતરિત કરીને દૂધને જમાવવાનું કાર્ય કરે છે.
આ પ્રક્રિયા સુનિશ્ચિત કરે છે કે દૂધ જઠરમાં પૂરતા સમય સુધી રહે જેથી પ્રોટીન પાચક ઉત્સેચકો તેના પર કાર્ય કરી શકે.
સ્તનધારી પ્રાણીઓમાં રેનિનનું પ્રમાણ શિશુ અવસ્થામાં સૌથી વધુ હોય છે (કારણ કે તેમનો મુખ્ય ખોરાક દૂધ છે),જે ઉંમર સાથે ક્રમશઃ ઘટતું જાય છે.

(C) એ ખોટું વિધાન છે.
બ્રનરની ગ્રંથિઓ પકવાશય (duodenum) ના અધઃશ્લેષ્મસ્તર (submucosa) માં આવેલી હોય છે,જઠરમાં નહીં.
આ ગ્રંથિઓ આલ્કલાઇન,પાણીયુક્ત પ્રવાહીનો સ્ત્રાવ કરે છે જેમાં શ્લેષ્મ અને કેટલાક ઉત્સેચકો હોય છે,જે જઠરમાંથી આવતા એસિડિક કાઈમ (chyme) ને તટસ્થ કરવામાં મદદ કરે છે.
પેપ્સિનોજનનો સ્ત્રાવ જઠરના શ્લેષ્મસ્તરમાં આવેલી જઠર ગ્રંથિઓના મુખ્ય કોષો (chief cells) દ્વારા થાય છે,બ્રનરની ગ્રંથિઓ દ્વારા નહીં.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
સ્વાદુપિંડના રસમાં નિષ્ક્રિય પ્રોએન્ઝાઇમ્સ હોય છે,જેમાં ટ્રિપ્સીનોજન,કાઈમોટ્રિપ્સીનોજન અને પ્રોકાર્બોક્સિપેપ્ટિડેઝનો સમાવેશ થાય છે.
આ ઉત્સેચકો સ્વાદુપિંડની નળી દ્વારા પકવાશયમાં સ્ત્રવિત થાય છે.
ટ્રિપ્સીનોજન એ એક નિષ્ક્રિય પુરોગામી છે જે આંતરડાના શ્લેષ્મ દ્વારા સ્ત્રવિત એન્ટેરોકાઈનેઝ ઉત્સેચક દ્વારા સક્રિય ટ્રિપ્સીનમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
કાઈમોટ્રિપ્સીન અને ટ્રિપ્સીન એ સક્રિય સ્વરૂપો છે,જે સ્વાદુપિંડના રસના સીધા ઘટકો નથી,કારણ કે તે તેમના નિષ્ક્રિય પ્રોએન્ઝાઇમ સ્વરૂપમાં સ્ત્રવિત થાય છે.
એન્ટેરોકાઈનેઝ એ આંતરડાના રસ (succus entericus) નો ઘટક છે,સ્વાદુપિંડના રસનો નહીં.

(C) આંતરડા (પાચનમાર્ગ) ની દીવાલમાં વિવિધ પ્રકારની ગ્રંથિઓ આવેલી હોય છે.
ગોબ્લેટ કોષો એ આંતરડાના અધિચ્છદ સ્તરમાં જોવા મળતી વિશિષ્ટ એકકોષીય ગ્રંથિઓ છે.
આ કોષો શ્લેષ્મ (mucus) ના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે,જે આંતરડાની દીવાલને લુબ્રિકેટ કરે છે અને તેને યાંત્રિક ઈજા અને રાસાયણિક નુકસાનથી બચાવે છે.
પેપ્ટિક કોષો અને ઓક્સિન્ટિક કોષો એ જઠરની ગ્રંથિઓના બહુકોષીય ભાગો છે,જ્યારે સૂક્ષ્માંકુર એ કોષીય પ્રવર્ધ છે,ગ્રંથિ નથી.

(C) $\text{યકૃત}$ એ માનવ શરીરની સૌથી મોટી ગ્રંથિ છે.
તે પાચનતંત્રનું એક સહાયક અંગ છે જે પિત્તનું ઉત્પાદન, રુધિરનું શુદ્ધિકરણ અને પોષક તત્વોના ચયાપચય સહિત વિવિધ મહત્વપૂર્ણ કાર્યો કરે છે.
પુખ્ત માનવીમાં તેનું વજન આશરે $1.2$ થી $1.5 \, kg$ હોય છે.

(C) યકૃત એ શરીરની સૌથી મોટી ગ્રંથિ છે,જેનું વજન પુખ્ત વ્યક્તિમાં આશરે $1.2$ થી $1.5 \ kg$ હોય છે. તે ઉરોદરપટલની બરાબર નીચે ઉદરીય ગુહામાં આવેલું છે અને તેના બે ખંડો હોય છે. યકૃતિય ખંડિકાઓ એ યકૃતનો રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક એકમ છે,જેમાં યકૃત કોષો દોરીના સ્વરૂપમાં ગોઠવાયેલા હોય છે. દરેક ખંડિકા પાતળા સંયોજક પેશીના આવરણથી ઘેરાયેલી હોય છે જેને ગ્લિસન્સ કેપ્સ્યુલ (Glisson's capsule) કહેવાય છે. તેથી,'યકૃતિય ખંડિકાઓ એ યકૃતનો રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક એકમ નથી' તે વિધાન ખોટું છે.

(C) જઠરની દીવાલમાં જઠર ગ્રંથિઓ આવેલી હોય છે જે વિવિધ પ્રકારના કોષો ધરાવે છે:
$1$. શ્લેષ્મ કોષો શ્લેષ્મનો સ્ત્રાવ કરે છે જે જઠરના અસ્તરનું રક્ષણ કરે છે.
$2$. મુખ્ય કોષો (Chief cells) પેપ્સીનોજન જેવા પ્રો-એન્ઝાઇમનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$3$. પેરીએટલ કોષો (અથવા ઓક્સિન્ટિક કોષો) $HCl$ (હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ) અને ઇન્ટ્રિન્સિક ફેક્ટરના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે,જે વિટામિન $B_{12}$ ના શોષણ માટે આવશ્યક છે.
$4$. ગોબ્લેટ કોષો મુખ્યત્વે આંતરડામાં જોવા મળે છે અને શ્લેષ્મનો સ્ત્રાવ કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ પેરીએટલ કોષો છે.

(B) ટાયલિન,જેને લાળ એમાયલેઝ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એક ઉત્સેચક છે જે મુખમાં કાર્બોદિતોના પાચનની શરૂઆત કરે છે.
તે લાળ ગ્રંથિઓ દ્વારા,ખાસ કરીને પેરોટિડ,સબમેન્ડિબ્યુલર અને સબલિંગ્યુઅલ ગ્રંથિઓ દ્વારા મુખગુહામાં સ્ત્રવિત થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) જઠરની દીવાલમાં જઠર ગ્રંથિઓ આવેલી હોય છે જે વિવિધ પ્રકારના કોષોની બનેલી હોય છે.
$1$. ઓક્સિન્ટિક કોષો (જેને પેરીએટલ કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) મુખ્યત્વે હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ અને ઇન્ટ્રિન્સિક ફેક્ટરના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે.
$2$. પેપ્ટિક કોષો (અથવા મુખ્ય કોષો) પેપ્સીનોજેન જેવા પ્રોએન્ઝાઇમનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$3$. શ્લેષ્મ ગ્રીવા કોષો શ્લેષ્મનો સ્ત્રાવ કરે છે જે જઠરની દીવાલને એસિડિક વાતાવરણથી સુરક્ષિત રાખે છે.
તેથી,સાચો જવાબ ઓક્સિન્ટિક કોષો છે.

(B) સાચું વિધાન એ છે કે પિત્ત પિત્તાશયમાં સંગ્રહિત અને સાંદ્ર થાય છે.
$1$. પુખ્ત મનુષ્યમાં યકૃતનું વજન આશરે $1.2$ થી $1.5 \text{ kg}$ હોય છે,$1.5$ થી $1.8 \text{ kg}$ નહીં.
$2$. યકૃતના રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક એકમો યકૃત ખંડિકાઓ (hepatic lobules) છે,લેંગરહેન્સના કોષો નહીં (જે સ્વાદુપિંડમાં જોવા મળે છે).
$3$. યકૃતમાંથી પિત્ત યકૃત નળીઓ (hepatic ducts) દ્વારા પસાર થાય છે,સિસ્ટિક નળી દ્વારા નહીં (સિસ્ટિક નળી પિત્તાશયમાંથી આવે છે).
$4$. તેથી,વિકલ્પ $B$ એકમાત્ર સાચું વિધાન છે.

(A) જઠરમાં આવેલી જઠર ગ્રંથિઓમાં મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારના કોષો હોય છે:
$1$. $Parietal$ (પેરીએટલ) અથવા $Oxyntic$ (ઓક્સિન્ટિક) કોષો: આ કોષો મુખ્યત્વે $HCl$ (હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ) અને $Intrinsic$ ફેક્ટરના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે.
$2$. $Chief$ (ચીફ) અથવા $Peptic$ (પેપ્ટિક) કોષો: આ કોષો $Pepsinogen$ (પેપ્સિનોજન) અને $Prorennin$ (પ્રોરેનિન) જેવા પ્રો-એન્ઝાઇમ્સનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$3$. $Mucous$ (શ્લેષ્મ) કોષો: આ કોષો શ્લેષ્મનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે જઠરના અસ્તરને એસિડિક વાતાવરણથી સુરક્ષિત રાખે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Parietal$ કોષો છે.

(B) $\text{યકૃત}$ એ માનવ શરીરની સૌથી મોટી ગ્રંથિ છે.
તે એક સહાયક પાચક અંગ છે જે પિત્તનું ઉત્પાદન, રુધિરનું શુદ્ધિકરણ અને પોષક તત્વોના ચયાપચય સહિતના ઘણા મહત્વપૂર્ણ કાર્યો કરે છે.
પુખ્ત માનવમાં તેનું વજન આશરે $1.2$ થી $1.5$ $kg$ હોય છે.

(B) પેરોટીડ ગ્રંથિઓ એ ગાલમાં આવેલી સૌથી મોટી લાળ ગ્રંથિઓ છે.
જે નલિકા પેરોટીડ ગ્રંથિમાંથી લાળને મુખગુહામાં (ખાસ કરીને બીજા ઉપરના દાઢની નજીક વેસ્ટીબ્યુલમાં) લઈ જાય છે તેને સ્ટેન્શનની નલિકા (અથવા પેરોટીડ નલિકા) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) માનવ શરીરમાં લાળ ગ્રંથિઓની ત્રણ જોડી આવેલી હોય છે: પેરોટીડ,અધોહનું (submandibular) અને અધોજિહવા (sublingual) ગ્રંથિઓ.
$1$. પેરોટીડ ગ્રંથિઓ સૌથી મોટી છે અને તેનો સ્ત્રાવ સ્ટેન્સન નલિકા (Stensen's duct) દ્વારા વહન પામે છે.
$2$. અધોહનું (સબમેન્ડિબ્યુલર) ગ્રંથિઓ જડબાની નીચે આવેલી હોય છે અને તેનો સ્ત્રાવ વોર્ટસ નલિકા (Wharton's duct) દ્વારા વહન પામે છે.
$3$. અધોજિહવા ગ્રંથિઓ સૌથી નાની છે અને તેનો સ્ત્રાવ રિવિનસની નલિકાઓ (ducts of Rivinus) દ્વારા વહન પામે છે.
તેથી,વોર્ટસ નલિકા એ અધોહનું લાળ ગ્રંથિ સાથે સંકળાયેલી છે.

(D) ઝાયમોજેન કોષો,જેને ચીફ કોષો અથવા પેપ્ટિક કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે મુખ્યત્વે જઠરના પ્રદેહ (Fundus) ભાગની જઠર ગ્રંથિઓમાં જોવા મળે છે.
આ કોષો પેપ્સીનોજન અને પ્રોરેનિન જેવા પ્રો-એન્ઝાઇમ્સના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે,જે પ્રોટીનના પાચન માટે આવશ્યક છે.
તેથી,સાચો જવાબ જઠરનો પ્રદેહ (Fundus) ભાગ છે.

(D) મનુષ્યના મળનો કથ્થઈ રંગ મુખ્યત્વે 'સ્ટર્કોબિલિન' નામના રંજકદ્રવ્યને કારણે હોય છે,જે બિલિરુબિનના વિઘટનથી બને છે. બિલિરુબિન એ યકૃત દ્વારા ઉત્પન્ન થતો નકામો પદાર્થ છે જે પિત્ત (bile) દ્વારા આંતરડામાં મુક્ત થાય છે. જ્યારે યકૃત નિષ્ક્રિય હોય અથવા પિત્ત નળીમાં અવરોધ હોય,ત્યારે પિત્ત આંતરડા સુધી પહોંચી શકતું નથી. પિત્તની ગેરહાજરીમાં સ્ટર્કોબિલિન બનતું નથી,જેના પરિણામે મળનો રંગ આછો અથવા ભૂખરો (acholic stools) થઈ જાય છે. તેથી,યકૃતની નિષ્ક્રિયતા આ સ્થિતિનું મુખ્ય કારણ છે.

(C) આંત્રરસ,જેને $succus$ $entericus$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેમાં વિવિધ ઉત્સેચકો હોય છે જેમાં ડાયસેકેરાઈડેઝ (જેમ કે માલ્ટેઝ,લેક્ટેઝ,સુક્રેઝ),ડાયપેપ્ટિડેઝ,લાઇપેઝ અને ન્યુક્લિઓસાઈડેઝનો સમાવેશ થાય છે.
ન્યુક્લિએઝ એ એવા ઉત્સેચકો છે જે ન્યુક્લિક એસિડનું ન્યુક્લિઓટાઇડ્સમાં વિઘટન કરે છે. આ મુખ્યત્વે સ્વાદુપિંડ દ્વારા નાના આંતરડામાં સ્ત્રવિત થાય છે,આંત્રરસ દ્વારા નહીં.
તેથી,ન્યુક્લિએઝ એ આંત્રરસનો ઘટક નથી.

(A) જઠરની દીવાલમાં જઠર ગ્રંથિઓ આવેલી હોય છે.
$1$. પેરાઈટલ કોષો (જેને ઓક્ઝિન્ટિક કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ અને ઈન્ટ્રિન્સિક ફેક્ટરના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે.
$2$. પેપ્ટીક કોષો (જેને મુખ્ય કોષો અથવા ઝાયમોજેનિક કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) પેપ્સીનોજન જેવા પ્રો-એન્ઝાઇમ્સનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$3$. તેથી,જઠરરસની અમ્લીય પ્રકૃતિ મુખ્યત્વે પેરાઈટલ કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત $HCl$ ને કારણે હોય છે.

(B) ક્રીપ્ટ્સ ઑફ લીબરકુહ્ન એ નાના આંતરડામાં રસાંકુરો (villi) ના પાયામાં જોવા મળતી નલિકાકાર ગ્રંથિઓ છે.
આ ગ્રંથિઓમાં $Paneth$ કોષો તરીકે ઓળખાતા વિશિષ્ટ કોષો આવેલા હોય છે.
$Paneth$ કોષો ક્રીપ્ટ્સના તળિયે આવેલા હોય છે અને તે લાયસોઝાઇમ સહિતના એન્ટિ-માઇક્રોબિયલ પેપ્ટાઇડ્સનો સ્ત્રાવ કરવા માટે જવાબદાર છે,જે આંતરડાના અસ્તરને બેક્ટેરિયલ ચેપથી બચાવવામાં મદદ કરે છે.

(D) સ્વાદુરસમાં નિષ્ક્રિય ઉત્સેચકો (પ્રો-એન્ઝાઇમ્સ) અને સક્રિય ઉત્સેચકો હોય છે જે નાના આંતરડામાં પાચન માટે જરૂરી છે.
$1$. $Trypsinogen$ એ એક નિષ્ક્રિય પુરોગામી છે જે $trypsin$ માં સક્રિય થાય છે.
$2$. $Procarboxypeptidase$ એ એક નિષ્ક્રિય પુરોગામી છે જે $carboxypeptidase$ માં સક્રિય થાય છે.
$3$. $Amylase$ (સ્વાદુપિંડનો એમાયલેઝ) કાર્બોદિતો પર કાર્ય કરે છે.
$4$. $Lipase$ (સ્ટીએપ્સિન) ચરબી પર કાર્ય કરે છે.
વિકલ્પ $A$,$B$,અને $C$ માં $pepsin$ (જઠરરસ),$rennin$ (જઠરરસ),અથવા $maltase$ (આંત્રરસ) જેવા ઉત્સેચકોનો સમાવેશ થાય છે,જે સ્વાદુરસના ઘટકો નથી. તેથી,વિકલ્પ $D$ એ સાચું બંધારણ છે.

(B) જઠરની ગ્રંથિઓમાં આવેલા $Parietal$ કોષો (જેને $Oxyntic$ કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) $Intrinsic$ $Factor$ ($Castle's$ $Intrinsic$ $Factor$) નો સ્ત્રાવ કરે છે.
આ ઘટક નાના આંતરડાના શેષાંત્ર (ileum) માં $Vitamin$ $B_{12}$ ના શોષણ માટે આવશ્યક છે.
$Vitamin$ $B_{12}$ એ અસ્થિમજ્જામાં રક્તકણો $(RBCs)$ ના પરિપક્વતા માટે જરૂરી એક મહત્વપૂર્ણ સહ-ઘટક છે.
તેથી,$Vitamin$ $B_{12}$ ના શોષણમાં મદદ કરીને,$Parietal$ કોષો પરોક્ષ રીતે રક્તકણ નિર્માણ (erythropoiesis) ની પ્રક્રિયામાં સહાય કરે છે.

(B) જઠરાંત્રિય માર્ગનું અસ્તર પાચક ઉત્સેચકો અને એસિડિક જઠરરસની ઘાતક અસરથી રક્ષણ મેળવવા માટે શ્લેષ્મ (mucus) ના જાડા સ્તર દ્વારા સુરક્ષિત હોય છે.
આ શ્લેષ્મનો સ્ત્રાવ $Goblet$ $Cells$ (ગોબ્લેટ કોષો) દ્વારા થાય છે,જે જઠરાંત્રિય માર્ગના શ્લેષ્મ અધિચ્છદમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ ગ્રંથિમય અધિચ્છદ કોષો છે.
$Chief$ $Cells$ (મુખ્ય કોષો) $pepsinogen$ જેવા પ્રો-એન્ઝાઇમનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$Oxyntic$ $Cells$ (પેરીએટલ કોષો) $HCl$ અને $Intrinsic$ $Factor$ નો સ્ત્રાવ કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) ઓક્સિન્ટિક કોષો,જેને પેરિએટલ કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે જઠરના અધિચ્છદમાં જોવા મળે છે અને હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ તથા ઇન્ટ્રિન્સિક ફેક્ટરનો સ્ત્રાવ કરે છે. $HCl$ નો સ્ત્રાવ જઠરરસને એસિડિક બનાવે છે,જે સામાન્ય રીતે $2.0$ થી $3.0$ ની વચ્ચે $pH$ જાળવી રાખે છે.
આઈલેટ્સ ઓફ લેંગરહેન્સના આલ્ફા કોષો ગ્લુકાગોનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર વધારે છે,ઘટાડતા નથી (ઇન્સ્યુલિન રુધિરમાં શર્કરાનું પ્રમાણ ઘટાડે છે).
કફર કોષો યકૃતમાં વિશિષ્ટ મેક્રોફેજ છે જે બેક્ટેરિયા અને જૂના રક્તકણોનો નાશ કરવા માટે ફેગોસાઇટોસિસ કરે છે,તે પાચક ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ કરતા નથી.
સીબેશિયસ ગ્રંથિઓ ત્વચાની ગ્રંથિઓ છે જે ત્વચા અને વાળને લુબ્રિકેટ કરવા માટે સીબમ (તેલી પદાર્થ) નો સ્ત્રાવ કરે છે,તે પાચક ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ કરતા નથી.

(A) ઓક્સિન્ટિક કોષો,જેને પેરિએટલ કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે જઠરની જઠર ગ્રંથિઓમાં આવેલા હોય છે.
આ કોષો હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ અને ઇન્ટ્રિન્સિક ફેક્ટરના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે.
$HCl$ ના સ્ત્રાવને કારણે જઠરમાં અત્યંત એસિડિક વાતાવરણ સર્જાય છે,જે સામાન્ય રીતે $2.0$ થી $3.0$ ની વચ્ચે $pH$ જાળવી રાખે છે.
તેથી,ઓક્સિન્ટિક કોષો અને તેમના સ્ત્રાવની જોડી યોગ્ય રીતે જોડાયેલી છે.

(B) મનુષ્યમાં લાળ ગ્રંથિઓની ત્રણ જોડી હોય છે.
$1$. પેરોટિડ ગ્રંથિઓ: આ સૌથી મોટી લાળ ગ્રંથિઓ છે અને તે કાનની નજીક,ગાલની નીચે આવેલી હોય છે.
$2$. સબમેક્સિલરી અથવા સબમેન્ડિબ્યુલર ગ્રંથિઓ: આ બંને જડબાં વચ્ચેના ખૂણામાં આવેલી હોય છે.
$3$. સબલિંગ્યુઅલ ગ્રંથિઓ: આ જીભની નીચે આવેલી હોય છે.

(B) યકૃત એ માનવ શરીરનું સૌથી મોટું આંતરિક અંગ છે.
તે પિત્તનો સ્ત્રાવ કરવા સહિતના અનેક મહત્વપૂર્ણ કાર્યો કરે છે,જે ચરબીના પાચન (emulsification) માટે આવશ્યક છે.
પિત્ત ચરબીના મોટા ગોલકોને નાના ટીપાંમાં તોડવામાં મદદ કરે છે,જેનાથી લાઈપેઝ ઉત્સેચકોની પ્રક્રિયા માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધે છે.
વધુમાં,યકૃત ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ,ડિટોક્સિફિકેશન અને ગ્લાયકોજનના સંગ્રહમાં પણ સામેલ છે.

(N/A) મુખ્ય લાળગ્રંથિઓ ત્રણ પ્રકારની હોય છે: $(i)$ પેરોટિડ ગ્રંથિ,$(ii)$ સબમેન્ડિબ્યુલર ગ્રંથિ,અને $(iii)$ સબલિંગ્યુઅલ ગ્રંથિ.
$(i)$ પેરોટિડ ગ્રંથિ: આ સૌથી મોટી લાળગ્રંથિ છે. તે કાનની નીચે અને આગળના ભાગમાં આવેલી હોય છે.
$(ii)$ સબમેન્ડિબ્યુલર ગ્રંથિ: આ ગ્રંથિઓ નીચલા જડબાના ખૂણાના ભાગમાં આવેલી હોય છે.
$(iii)$ સબલિંગ્યુઅલ ગ્રંથિ: આ સૌથી નાની ગ્રંથિઓ છે,જે જીભની નીચેના ભાગમાં આવેલી હોય છે.
આ ગ્રંથિઓ મુખગુહાની બહારની તરફ આવેલી હોય છે અને તે મુખગુહામાં લાળનો સ્ત્રાવ કરે છે.