Digestive glands Questions in Gujarati

(C) $\text{યકૃત}$ (Liver) એ માનવ શરીરમાં નિર્વિષીકરણ માટે જવાબદાર મુખ્ય અંગ છે.
તે પાચનમાર્ગમાંથી આવતા રક્ત પર પ્રક્રિયા કરે છે અને હાનિકારક પદાર્થો, દવાઓ અને ઝેરી તત્વોને તટસ્થ કરે છે, તેમને ઓછા હાનિકારક સંયોજનોમાં રૂપાંતરિત કરે છે જે શરીરની બહાર ઉત્સર્જિત કરી શકાય છે.

(C) પિત્તનું સંશ્લેષણ યકૃત દ્વારા થાય છે અને તે પિત્તાશયમાં સંગ્રહિત થાય છે. પિત્તમાં કોઈ પાચક ઉત્સેચકો હોતા નથી; તેના બદલે,તેમાં પિત્ત ક્ષારો (જેમ કે સોડિયમ ગ્લાયકોકોલેટ અને સોડિયમ ટૌરોકોલેટ) અને પિત્ત રંજકદ્રવ્યો (બિલીરૂબિન અને બિલીવર્ડિન) હોય છે. પિત્ત ક્ષારો ચરબીના તૈલોદ્રીકરણ (emulsification) માટે જવાબદાર છે,જે લાઈપેઝની પ્રક્રિયા માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે. તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચું વિધાન છે.

(D) મનુષ્યમાં દરરોજ સ્ત્રવિત થતા લાળનું પ્રમાણ આશરે $1000 \ ml$ થી $1500 \ ml$ $(1-1.5 \ \text{લીટર})$ જેટલું હોય છે.
લાળ લાળગ્રંથિઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે અને તે ખોરાકના પ્રારંભિક પાચન તેમજ મુખગુહાના ચીકણાપણા માટે મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(D) સ્વાદુપિંડ એ એક મહત્વપૂર્ણ પાચક ગ્રંથિ છે જે નાના આંતરડામાં સ્વાદુરસનો સ્ત્રાવ કરે છે.
સ્વાદુરસમાં પ્રોટીનના પાચન માટે ટ્રિપ્સિન અને કાયમોટ્રિપ્સિન,કાર્બોદિતોના પાચન માટે સ્વાદુ એમાયલેઝ અને ચરબીના પાચન માટે સ્વાદુ લાઈપેઝ જેવા વિવિધ ઉત્સેચકો હોય છે.
તેમાં ન્યુક્લિએઝ પણ હોય છે જે ન્યુક્લિક એસિડ પર કાર્ય કરે છે.
જો સ્વાદુપિંડને દૂર કરવામાં આવે,તો આ આવશ્યક ઉત્સેચકો પાચન માર્ગમાં સ્ત્રવિત થતા નથી.
પરિણામે,કાર્બોદિતો,ચરબી અને પ્રોટીનનું પાચન ગંભીર રીતે ખોરવાય છે અથવા સંપૂર્ણપણે અટકી જાય છે.
તેથી,આ તમામ ઘટકો અપાચિત રહે છે.

(C) સ્વાદુપિંડના રસમાં $Trypsinogen$, $Chymotrypsinogen$ અને $Procarboxypeptidases$ જેવા નિષ્ક્રિય ઉત્સેચકો તેમજ $Lipases$, $Amylases$ અને $Nucleases$ જેવા સક્રિય ઉત્સેચકો હોય છે。
$Trypsinogen$ એ $Trypsin$ નો નિષ્ક્રિય પુરોગામી છે。
$Chymotrypsinogen$ એ $Chymotrypsin$ નો નિષ્ક્રિય પુરોગામી છે。
$Lipase$ એ સ્વાદુપિંડના રસમાં હાજર સક્રિય ઉત્સેચક છે。
"Parasitic" (પરજીવી) એ કોઈ જૈવિક ઉત્સેચક કે સ્વાદુપિંડના રસનો ઘટક નથી, તેથી તે સાચો જવાબ છે。

(D) લાળમાં રહેલું એમાયલેઝ,જેને ટાયલિન (ptyalin) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એક ઉત્સેચક છે જે સ્ટાર્ચનું માલ્ટોઝમાં વિઘટન કરે છે.
તેની ઉત્સેચકીય પ્રવૃત્તિ ક્લોરાઇડ આયનો $(Cl^-)$ ની હાજરી પર આધારિત છે,જે આ ઉત્સેચક માટે આવશ્યક સક્રિયકારક (activator) અથવા કો-ફેક્ટર તરીકે કાર્ય કરે છે.
$Cl^-$ ની ગેરહાજરીમાં,લાળમાં રહેલા એમાયલેઝની ઉદ્દીપકીય કાર્યક્ષમતામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય છે.

(A) મોટાભાગના પ્રોટીએઝ ઉત્સેચકો નિષ્ક્રિય સ્વરૂપમાં સ્ત્રવિત થાય છે,જેને પ્રોએન્ઝાઇમ અથવા ઝાયમોજન કહેવામાં આવે છે.
પ્રોપેપ્સિન (જેને પેપ્સીનોજન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ પેપ્સીન ઉત્સેચકનું નિષ્ક્રિય પુરોગામી સ્વરૂપ છે.
તે જ રીતે,ટ્રિપ્સીનોજન એ ટ્રિપ્સીન ઉત્સેચકનું નિષ્ક્રિય પુરોગામી સ્વરૂપ છે.
તેથી,પ્રોપેપ્સિન અને ટ્રિપ્સીનોજન બંને પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચકોના નિષ્ક્રિય સ્વરૂપો છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
$Cellulase$ (સેલ્યુલેઝ) ઉત્સેચક મનુષ્યના પાચનમાર્ગ દ્વારા સ્ત્રવિત થતો નથી.
તૃણાહારી પ્રાણીઓમાં,વનસ્પતિના સેલ્યુલોઝના પાચન માટે આંતરડામાં રહેલા સહજીવી સૂક્ષ્મજીવો (બેક્ટેરિયા અને સિલિએટ્સ) દ્વારા $cellulase$ ઉત્પન્ન થાય છે.
$Sucrase$,$lipase$ અને $invertase$ એ પાચનમાં મદદ કરવા માટે આંતરડાના શ્લેષ્મ અથવા પાચનમાર્ગના અન્ય ભાગો દ્વારા સ્ત્રવિત થતા ઉત્સેચકો છે.

(C) જઠર ગ્રંથિઓમાં ત્રણ પ્રકારના મુખ્ય સ્ત્રાવી કોષો હોય છે: ઝાયમોજન (જેને મુખ્ય અથવા પેપ્ટિક કોષો પણ કહેવાય છે),પેરીએટલ (ઓક્સિન્ટિક) કોષો અને શ્લેષ્મ કોષો.
ઝાયમોજન અથવા મુખ્ય કોષો નિષ્ક્રિય પાચક પ્રોએન્ઝાઇમ્સ,એટલે કે પેપ્સીનોજન અને પ્રોરેનિનનો સ્ત્રાવ કરે છે.
પેરીએટલ કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત $HCl$ (હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ) આ નિષ્ક્રિય પ્રોએન્ઝાઇમ્સને તેમના સક્રિય સ્વરૂપો,અનુક્રમે પેપ્સીન અને રેનિનમાં રૂપાંતરિત કરે છે.

(B) પેપ્સિન એ પાચક ઉત્સેચક છે જે પ્રોટીનનું નાના પેપ્ટાઇડ્સમાં વિઘટન કરે છે.
તે જઠરની જઠર ગ્રંથિઓમાં આવેલા મુખ્ય કોષો (ચીફ સેલ્સ અથવા પેપ્ટિક કોષો) દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
આ કોષો પેપ્સિનોજન નામનો નિષ્ક્રિય પુરોગામી પદાર્થ મુક્ત કરે છે,જે જઠરના પેરીએટલ કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ ની હાજરીમાં પેપ્સિનમાં સક્રિય થાય છે.

(B) એન્ટેરોકાઈનેઝ (જેને એન્ટેરોપેપ્ટાઈડેઝ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ નાના આંતરડાના પકવાશય (duodenum) ના કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થતો ઉત્સેચક છે.
તે આંત્રરસ (succus entericus) નો એક મુખ્ય ઘટક છે.
એન્ટેરોકાઈનેઝનું મુખ્ય કાર્ય ટ્રિપ્સીનોજનને તેના સક્રિય સ્વરૂપ ટ્રિપ્સીનમાં ફેરવવાનું છે,જે પ્રોટીનના પાચન માટે આવશ્યક છે.
તેથી,તે આંત્રરસમાં જોવા મળે છે.

(A) $Rennin$ એ શિશુઓમાં જઠરની જઠરગ્રંથિઓ (મુખ્ય કોષો) દ્વારા સ્ત્રવિત થતો પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચક છે. તે $Prorennin$ નામના નિષ્ક્રિય સ્વરૂપમાં સ્ત્રવિત થાય છે. $HCl$ ની હાજરીમાં,$Prorennin$ નું તેના સક્રિય સ્વરૂપ $Rennin$ માં રૂપાંતર થાય છે,જે દૂધના પ્રોટીન $(Casein)$ ના પાચનમાં મદદ કરે છે.

(A) સ્વાદુપિંડ પાચક ઉત્સેચકોને નિષ્ક્રિય સ્વરૂપમાં સ્ત્રવિત કરે છે,જેને પ્રો-એન્ઝાઇમ અથવા ઝાયમોજેન્સ (દા.ત.,ટ્રિપ્સીનોજેન) કહેવામાં આવે છે.
આ નિષ્ક્રિય ઉત્સેચકો સ્વાદુપિંડના એસીનાર કોષોમાં સંગ્રહિત થાય છે.
તેઓ ફક્ત નાના આંતરડા (પકવાશય) ના પોલાણમાં એન્ટરોકાઈનેઝ જેવા ચોક્કસ ઉત્સેચકો દ્વારા સક્રિય થાય છે.
આ પદ્ધતિ સ્વાદુપિંડના પેશીઓના સ્વ-પાચનને અટકાવે છે,જે જો ઉત્સેચકો કોષોની અંદર સક્રિય હોત તો થઈ શકત.

(C) $\text{સ્વાદુપિંડ}$ એ એક મિશ્રિત ગ્રંથિ છે જે પકવાશયમાં સ્વાદુરસનો સ્ત્રાવ કરે છે।
સ્વાદુરસમાં વિવિધ પાચક ઉત્સેચકો હોય છે, જેમાં $\text{ડીઓક્સિરાઈબોન્યુક્લિએઝ}$ અને $\text{રાઈબોન્યુક્લિએઝ}$ જેવા ન્યુક્લિએઝનો સમાવેશ થાય છે, જે ન્યુક્લિક એસિડ ($DNA$ અને $RNA$) નું ન્યુક્લિયોટાઇડ્સમાં પાચન કરવા માટે જવાબદાર છે।

(D) કાર્બોક્સિપેપ્ટિડેઝ એ પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચક (એક્ઝોપેપ્ટિડેઝ) છે જે સ્વાદુપિંડ દ્વારા પ્રોકાર્બોક્સિપેપ્ટિડેઝ નામના નિષ્ક્રિય સ્વરૂપમાં સ્ત્રવિત થાય છે.
તે સ્વાદુપિંડના રસના ભાગ રૂપે નાના આંતરડામાં મુક્ત થાય છે.
નાના આંતરડામાં પહોંચ્યા પછી,તે ટ્રિપ્સિન દ્વારા સક્રિય થઈને સક્રિય કાર્બોક્સિપેપ્ટિડેઝ બનાવે છે,જે ત્યારબાદ પેપ્ટાઈડ શૃંખલાના કાર્બોક્સિલ છેડા પર કાર્ય કરીને વ્યક્તિગત એમિનો એસિડ મુક્ત કરે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. સસ્તન પ્રાણીઓના જઠરનું શ્લેષ્મસ્તર (mucosa) ખૂબ જ ગડીમય હોય છે. આ ગડીઓનું એકસ્તરીય શ્લેષ્મ પટલ લેમિના પ્રોપ્રિયામાં નલિકાકાર અને ઘણીવાર શાખિત જઠરીય ગ્રંથિઓ બનાવે છે. દરેક જઠરીય ગ્રંથિમાં ત્રણ પ્રકારના સ્ત્રાવી કોષો હોય છે:
$1$. ગ્રીવા કોષો (Neck cells - શ્લેષ્મનો સ્ત્રાવ કરે છે).
$2$. ઓક્સિન્ટિક કોષો (જેને પેરિએટલ કોષો પણ કહેવાય છે,જે $HCl$ અને કેસલના ઇન્ટ્રિન્સિક ફેક્ટરનો સ્ત્રાવ કરે છે).
$3$. ઝાયમોજન કોષો (જેને મુખ્ય કોષો અથવા પેપ્ટિક કોષો પણ કહેવાય છે,જે પેપ્સિનોજનનો સ્ત્રાવ કરે છે).

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
પિત્તરસ એ યકૃત દ્વારા ઉત્પન્ન થતું એક જટિલ,લીલાશ પડતું અને આલ્કલાઇન પ્રવાહી છે.
તેમાં પિત્ત ક્ષાર અને પિત્ત રંજકદ્રવ્યો હોય છે.
સસલામાં,પિત્તરસનો રંગ મુખ્યત્વે બિલિવર્ડિન નામના રંજકદ્રવ્યની હાજરી અને તેના સંચયને કારણે લીલો હોય છે.
બિલિરુબિન પણ તેમાં હાજર હોય છે,પરંતુ સસલા જેવા ઘણા તૃણાહારી પ્રાણીઓમાં લાક્ષણિક લીલો રંગ બિલિવર્ડિનને આભારી છે.

(A) તૈલોદઘીકરણ (Emulsification) એ ચરબીના મોટા ગોલકોને નાના ટીપાંમાં તોડવાની પ્રક્રિયા છે,જેથી ઉત્સેચકોની ક્રિયા માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધે.
યકૃત દ્વારા ઉત્પન્ન થતો અને પિત્તાશયમાં સંગ્રહિત થતો પિત્તરસ,પિત્ત ક્ષારો (સોડિયમ ગ્લાયકોકોલેટ અને સોડિયમ ટૌરોકોલેટ) ધરાવે છે.
આ પિત્ત ક્ષારો તૈલોદઘીકરણ કારક તરીકે કાર્ય કરે છે,જે ચરબીના મોટા ગોલકોને નાના ટીપાંમાં તોડે છે,જેનાથી લાઈપેઝ ઉત્સેચક દ્વારા ચરબીનું પાચન સરળ બને છે.
તેથી,ચરબીના તૈલોદઘીકરણ માટે પિત્તરસ જવાબદાર છે.

(A) મનુષ્યમાં યકૃત મુખ્ય બે ખંડોમાં વિભાજિત થયેલું હોય છે,જમણો ખંડ અને ડાબો ખંડ.
જમણો ખંડ ડાબા ખંડ કરતા ઘણો મોટો હોય છે.
આ બંને ખંડો ફાલ્સીફોર્મ લિગામેન્ટ (falciform ligament) દ્વારા અલગ પડે છે.

(C) જમણી અને ડાબી યકૃત નળીઓ જોડાઈને સામાન્ય યકૃત નળી બનાવે છે. આ સામાન્ય યકૃત નળી ત્યારબાદ પિત્તાશયની નળી (Cystic duct) સાથે જોડાઈને સામાન્ય પિત્ત નળી બનાવે છે,જેને વૈજ્ઞાનિક રીતે $Ductus \ choledocus$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) જઠરની ગ્રંથિઓ,ખાસ કરીને ફંડિક ગ્રંથિઓમાં ત્રણ મુખ્ય પ્રકારના સ્ત્રાવી કોષો હોય છે: શ્લેષ્મ ગ્રીવા કોષો,ઝાયમોજેનિક (મુખ્ય) કોષો અને ઓક્સિન્ટિક (પેરીએટલ) કોષો.
ઝાયમોજેનિક કોષો,જેમને મુખ્ય કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ફંડિક ગ્રંથિઓમાં સૌથી વધુ સંખ્યામાં જોવા મળે છે.
આ કોષો મુખ્યત્વે જઠરની ગ્રંથિઓના તળિયાના ભાગમાં આવેલા હોય છે અને તે પેપ્સિનોજેન અને પ્રોરેનિન જેવા પ્રોએન્ઝાઇમ્સના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે.

(B) કેસલનો રુધિર નિર્માણ કારક,જેને ઇન્ટ્રિન્સિક ફેક્ટર (Intrinsic Factor) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે જઠરના પેરિએટલ કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તે જઠરરસમાં જોવા મળતું એક ગ્લાયકોપ્રોટીન છે જે વિટામિન $B_{12}$ (એક્સટ્રિન્સિક ફેક્ટર) સાથે જોડાઈને નાના આંતરડાના શેષાંત્ર (ileum) માં તેના શોષણમાં મદદ કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) ગાલપચોળિયાં (Mumps) એ $Mumps \ virus$ (જે $Paramyxoviridae$ પરિવારનો સભ્ય છે) દ્વારા થતો તીવ્ર વાયરલ ચેપ છે.
તે મુખ્યત્વે $parotid$ લાળ ગ્રંથિઓને અસર કરે છે,જે કાનની બરાબર આગળ અને નીચે આવેલી સૌથી મોટી લાળ ગ્રંથિઓ છે.
આ ચેપને કારણે આ ગ્રંથિઓમાં દુખાવો અને સોજો આવે છે.

(B) હિપેટોસાઇટ્સ (યકૃત કોષો) ભ્રૂણીય અંતઃ ગર્ભસ્તર (Endoderm) માંથી ઉદ્ભવે છે. ગર્ભ વિકાસ દરમિયાન,યકૃતનો વિકાસ અન્નનળીના અગ્રભાગના અંતઃ ગર્ભસ્તરમાંથી થાય છે.

(A) મળનો સામાન્ય કથ્થઈ રંગ મુખ્યત્વે પિત્ત રંજકો (bile pigments) ની હાજરીને કારણે હોય છે,ખાસ કરીને સ્ટર્કોબિલિન,જે યકૃત દ્વારા ઉત્પન્ન થતા બિલીરૂબિન અને બિલીવર્ડિનના વિઘટનમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
જો યકૃતમાં ખામી સર્જાય અથવા પિત્ત નળીમાં અવરોધ આવે,તો પિત્ત રંજકો આંતરડા સુધી પહોંચતા નથી.
આ રંજકોની ગેરહાજરીમાં,મળ તેનો લાક્ષણિક કથ્થઈ રંગ ગુમાવે છે અને તે નિસ્તેજ,સફેદ અથવા માટી જેવા રંગનો દેખાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ યકૃત છે.

(B) 'મમ્પ્સ' (ગાલપચોળિયાં) એ મમ્પ્સ વાયરસ (પેરામિક્સોવાયરસ) દ્વારા થતો એક તીવ્ર વાયરલ ચેપ છે.
આ રોગનું મુખ્ય ક્લિનિકલ લક્ષણ $Parotid$ (પેરોટિડ) ગ્રંથિમાં થતો દુખાવો અને સોજો છે. પેરોટિડ ગ્રંથિઓ એ સૌથી મોટી લાળ ગ્રંથિઓ છે જે દરેક કાનની બરાબર આગળ અને નીચે આવેલી હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) જઠરની દીવાલમાં જઠર ગ્રંથિઓ આવેલી હોય છે.
$1$. ચીફ કોષો (જેને પેપ્ટિક અથવા ઝાયમોજેનિક કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) પ્રોએન્ઝાઇમ પેપ્સિનોજનનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$2$. ઓકિઝન્ટીક કોષો (જેને ભિત્તિય કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ અને ઇન્ટ્રિન્સિક ફેક્ટરનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$3$. માસ્ટ કોષો રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવોમાં સામેલ હોય છે અને તે જઠર ગ્રંથિઓનો ભાગ નથી.
તેથી,પેપ્સિનોજનનો સ્ત્રાવ ચીફ કોષો દ્વારા થાય છે.

(D) બ્રુનરની ગ્રંથિઓ (જેને ડ્યુઓડીનલ ગ્રંથિઓ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) પકવાશયના અધઃશ્લેષ્મસ્તર (submucosa) માં આવેલી હોય છે.
આ ગ્રંથિઓ આલ્કલાઇન,શ્લેષ્મયુક્ત પ્રવાહીનો સ્ત્રાવ કરે છે જેમાં બાયકાર્બોનેટ આયનો હોય છે.
આ સ્ત્રાવ જઠરમાંથી આવતા એસિડિક કાયમ (chyme) ને તટસ્થ કરવામાં મદદ કરે છે અને પકવાશયના શ્લેષ્મસ્તરને એસિડથી થતા નુકસાનથી બચાવે છે.
વિકલ્પ $A$,$B$ અથવા $C$ માં દર્શાવેલ કોઈપણ અંતઃસ્ત્રાવ બ્રુનરની ગ્રંથિઓ દ્વારા સ્ત્રવિત થતા નથી.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(B) લિબરકુન્હનાં ગર્તો એ નાના આંતરડાના રસાંકુરો વચ્ચે આવેલી નલિકામય ગ્રંથિઓ છે.
આ ગ્રંથિઓ આંતરડાના પાચકરસનો સ્ત્રાવ કરે છે,જેને $Succus \ entericus$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
$Succus \ entericus$ માં વિવિધ ઉત્સેચકો જેવા કે ડાયસેકેરાઈડેઝ,ડાયપેપ્ટાઈડેઝ,લાઈપેઝ અને ન્યુક્લિયોસાઈડેઝ હોય છે,જે ખોરાકના ઘટકોના અંતિમ પાચનમાં મદદ કરે છે.
ગ્લુકાગોન અને ઇન્સ્યુલિન એ સ્વાદુપિંડ દ્વારા સ્ત્રવિત અંતઃસ્ત્રાવો છે,આંતરડાની ગ્રંથિઓ દ્વારા નહીં.

(A) સ્વાદુપિંડ પાચક ઉત્સેચકો જેવા કે ટ્રિપ્સીનોજન,કાયમોટ્રિપ્સીનોજન અને પ્રોકાર્બોક્સિપેપ્ટિડેઝનો નિષ્ક્રિય સ્વરૂપે સ્ત્રાવ કરે છે,જેને ઝાયમોજન કહેવામાં આવે છે. આ નિષ્ક્રિય સ્વરૂપ સ્વાદુપિંડના પેશીઓના સ્વયં-પાચનને અટકાવે છે. ટ્રિપ્સીનોજનનું ટ્રિપ્સીનમાં સક્રિયકરણ આંતરડાના શ્લેષ્મ દ્વારા સ્ત્રવિત એન્ટરોકાઈનેઝ ઉત્સેચક દ્વારા થાય છે. આ પ્રક્રિયા સુનિશ્ચિત કરે છે કે શક્તિશાળી પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચકો માત્ર નાના આંતરડાના પોલાણમાં જ સક્રિય થાય,જેથી સ્વાદુપિંડનું સ્વયં-પાચનથી રક્ષણ થાય છે.

(A) ગ્લિસનની પુટિકા એ એક પાતળું સંયોજક પેશીનું આવરણ છે જે યકૃતના ખંડિકાઓને આવરે છે.
દરેક યકૃત ખંડિકા (hepatic lobule) એક પાતળા સંયોજક પેશીના આવરણ દ્વારા ઘેરાયેલી હોય છે જેને ગ્લિસનની પુટિકા કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ (યકૃત) છે.

(A) પેપ્સીનોજન એ જઠરની દીવાલમાં આવેલા જઠરીય ગ્રંથિઓના મુખ્ય કોષો (જેને ઝાયમોજેનિક અથવા પેપ્ટિક કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) દ્વારા સ્ત્રવિત થતો નિષ્ક્રિય પ્રો-એન્ઝાઇમ છે.
એકવાર સ્ત્રવિત થયા પછી,હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ ની હાજરીમાં પેપ્સીનોજન તેના સક્રિય સ્વરૂપ,પેપ્સીનમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
$A$. ઝાયમોજેનિક કોષો (મુખ્ય કોષો) પેપ્સીનોજનનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$B$. સરટોલી કોષો શુક્રપિંડમાં જોવા મળે છે અને શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.
$C$. લેંગરહાન્સના કોષપુંજ સ્વાદુપિંડમાં જોવા મળે છે અને ઇન્સ્યુલિન તથા ગ્લુકાગોન જેવા અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$D$. હિપેટોસાઈટ્સ એ યકૃતના મુખ્ય કાર્યાત્મક કોષો છે.

(C) યકૃત એ શરીરની સૌથી મોટી ગ્રંથિ છે.
તે યકૃતખંડિકાઓ તરીકે ઓળખાતા બંધારણીય અને કાર્યાત્મક એકમોની બનેલી છે.
આ ખંડિકાઓમાં હિપેટીક (યકૃત) કોષો (hepatocytes) હોય છે જે દોરીના સ્વરૂપમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
તેથી,યકૃતમાં જોવા મળતા ચોક્કસ પ્રકારના કોષો હિપેટીક કોષો છે.

(C) લાળ લાળગ્રંથિઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે અને તેમાં પાણી,ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ (જેમ કે $Na^+$,$K^+$,$Cl^-$,અને $HCO_3^-$),ઉત્સેચકો (લાળ એમાયલેઝ અને લિંગ્યુઅલ લિપેઝ),શ્લેષ્મ અને લાયસોઝાઈમ તથા ઈમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન $A$ $(IgA)$ જેવા પ્રતિજીવાણુ ઘટકો હોય છે.
ગ્લુકોઝ એ સ્વસ્થ વ્યક્તિની લાળનો સામાન્ય ઘટક નથી. તેથી,$C$ સાચો જવાબ છે.

(C) લાળમાં $Lysozyme$ (લાયસોઝાઈમ) નામનો ઉત્સેચક હોય છે.
$Lysozyme$ એ બેક્ટેરિયાની કોષદીવાલનું પાચન કરીને તેને તોડી નાખે છે,જે એક એન્ટિબેક્ટેરિયલ એજન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે અને મુખગુહાને ચેપથી બચાવે છે.
$Cerumen$ એ કાનનું મીણ છે,$Chyme$ એ જઠરમાં રહેલો અર્ધપાચિત ખોરાક છે,અને $Secretin$ એ પાચનતંત્રના નિયમન સાથે સંકળાયેલું અંતઃસ્ત્રાવ છે.

(D) યકૃતકોષો (Hepatocytes) એ યકૃતના મુખ્ય કાર્યાત્મક કોષો છે.
આ કોષો પિત્ત (Bile) ના ઉત્પાદન અને સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે.
પિત્ત એ પાચક રસ છે જે નાના આંતરડામાં ચરબીના પાચન (emulsification) માં મદદ કરે છે.
એમાયલોપ્સીન એ સ્વાદુપિંડનો એમાયલેઝ છે,ટ્રિપ્સિન એ સ્વાદુપિંડનો પ્રોટીએઝ છે,અને લાઈપેઝ સ્વાદુપિંડ તેમજ જઠર/નાના આંતરડા દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.

(B) કાર્બોદિતનું પાચન કરતો ઉત્સેચક (જેમ કે એમાયલેઝ) પાચનગ્રંથિઓ દ્વારા સ્ત્રાવ પામે છે. ખાસ કરીને,જઠરગ્રંથિઓમાં આવેલા ઝાયમોજન કોષો (મુખ્ય કોષો) અને સ્વાદુપિંડના એસિનર કોષો વિવિધ પાચક ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ કરે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,પાચનગ્રંથિઓના ઝાયમોજન કોષો એવા ઉત્સેચકોના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે જે કાર્બોદિત અને અન્ય મહાઅણુઓના પાચનમાં મદદ કરે છે.

(A) સ્વાદુરસ સ્વાદુપિંડ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે અને તેમાં ટ્રિપ્સીનોજન,કાયમોટ્રિપ્સીનોજન,સ્વાદુપિંડનું એમાયલેઝ અને લાઈપેઝ જેવા વિવિધ પાચક ઉત્સેચકો હોય છે.
તે સ્વભાવે આલ્કલાઈન (બેઝિક) હોય છે કારણ કે તેમાં બાયકાર્બોનેટ આયનો $(HCO_3^-)$ હોય છે,જે જઠરમાંથી પકવાશયમાં આવતા એસિડિક અન્નરસ (chyme) ને તટસ્થ કરવામાં મદદ કરે છે.
સ્વાદુપિંડના ઉત્સેચકોની શ્રેષ્ઠ કાર્યક્ષમતા માટે આલ્કલાઈન $pH$ (આશરે $7.5$ થી $8.8$) આવશ્યક છે.

(B) મનુષ્યના શરીરમાં લાળગ્રંથિઓની ત્રણ જોડી આવેલી હોય છે: ઉપકર્ણ (પેરોટિડ),અધોહનુ (સબમેન્ડિબ્યુલર) અને અધોજીહ્વા (સબલિંગ્યુઅલ) ગ્રંથિઓ.
$1$. ઉપકર્ણ ગ્રંથિઓ સૌથી મોટી લાળગ્રંથિઓ છે અને તે દરેક કાનની બરાબર નીચે અને આગળના ભાગમાં આવેલી હોય છે.
$2$. અધોહનુ ગ્રંથિઓ નીચલા જડબાની નીચે આવેલી હોય છે.
$3$. અધોજીહ્વા ગ્રંથિઓ જીભની નીચે આવેલી હોય છે.
તેથી,ઉપકર્ણ ગ્રંથિઓ માટેનું સાચું સ્થાન કાનની નીચે છે.

(B) લાળમાં લાળીય એમાયલેઝ નામનો ઉત્સેચક હોય છે,જેને $Ptyalin$ (ટાયલિન) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
આ ઉત્સેચક મુખમાં કાર્બોદિતોના રાસાયણિક પાચન માટે જવાબદાર છે.
તે સ્ટાર્ચનું માલ્ટોઝ અને ડેક્સટ્રિન જેવી સરળ શર્કરામાં રૂપાંતર કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) પિત્ત એ પાચક રસ છે જે યકૃતના કોષો (હિપેટોસાઇટ્સ) દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
નિર્માણ થયા પછી,તે પિત્તાશયમાં સંગ્રહિત અને સાંદ્ર થાય છે અને ત્યારબાદ ચરબીના પાચન (emulsification) માટે નાના આંતરડામાં મુક્ત થાય છે.

(C) $ \text{યકૃત} $ એ માનવ શરીરની સૌથી મોટી ગ્રંથિ છે। તે પાચનતંત્રનું એક સહાયક અંગ છે જે પિત્તનું ઉત્પાદન, રસાયણોનું ડિટોક્સિફિકેશન અને પોષક તત્વોના ચયાપચય સહિતના વિવિધ આવશ્યક કાર્યો કરે છે। પુખ્ત માનવમાં તેનું વજન આશરે $1.2$ થી $1.5 \, kg$ હોય છે।

(A) ટાયલિન,જેને લાળરસ એમાયલેઝ (salivary amylase) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે લાળરસમાં જોવા મળતો ઉત્સેચક છે.
તે મુખગુહામાં આવેલી લાળગ્રંથિઓ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય મુખગુહામાં સ્ટાર્ચનું માલ્ટોઝ અને ડેક્સટ્રિન જેવી સરળ શર્કરાઓમાં રાસાયણિક પાચન શરૂ કરવાનું છે.

(B) ટ્રિપ્સિનોજન એ એક નિષ્ક્રિય પ્રો-એન્ઝાઇમ (ઝાયમોજન) છે જે $\text{સ્વાદુપિંડ}$ (Pancreas) ના બહિઃસ્ત્રાવી કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે।
તે સ્વાદુપિંડના રસના ભાગ રૂપે પકવાશયમાં મુક્ત થાય છે।
નાના આંતરડામાં પહોંચ્યા પછી, તે આંતરડાના શ્લેષ્મ દ્વારા સ્ત્રવિત થતા $\text{એન્ટેરોકાઈનેઝ}$ (Enterokinase) ઉત્સેચક દ્વારા તેના સક્રિય સ્વરૂપ $\text{ટ્રિપ્સિન}$ (Trypsin) માં રૂપાંતરિત થાય છે।
તેથી, ટ્રિપ્સિનોજનના સ્ત્રાવનું સાચું સ્થાન સ્વાદુપિંડ છે।

(C) જઠરના શ્લેષ્મસ્તરમાં જઠર ગ્રંથિઓ આવેલી હોય છે. આ ગ્રંથિઓમાં મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારના કોષો હોય છે:
$1$. શ્લેષ્મ ગ્રીવા કોષો જે શ્લેષ્મનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$2$. પેપ્ટિક અથવા ચીફ કોષો જે પ્રોએન્ઝાઇમ પેપ્સીનોજનનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$3$. પેરાઇટલ અથવા ઓક્ઝિન્ટિક કોષો જે $HCl$ (હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડ) અને ઇન્ટ્રિન્સિક ફેક્ટર (વિટામિન $B_{12}$ ના શોષણ માટે જરૂરી) નો સ્ત્રાવ કરે છે.
તેથી,હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડના સ્ત્રાવ માટે પેરાઇટલ કોષો જવાબદાર છે.

(D) વિટામિન $B_{12}$ (સાયનોકોબાલામિન) એ $DNA$ ના સંશ્લેષણ અને રક્તકણો $(R.B.C.s)$ ની પરિપક્વતા માટે આવશ્યક છે.
વિટામિન $B_{12}$ ની ઉણપને કારણે પર્નિસિયસ એનિમિયા (pernicious anemia) થાય છે,જે એક એવી સ્થિતિ છે જેમાં શરીર પરિપક્વ અને સ્વસ્થ $R.B.C.s$ ઉત્પન્ન કરવામાં અસમર્થ હોય છે.

(C) બિલિરુબિન અને બિલવર્ડીન એ પિત્ત રંજકદ્રવ્યો છે.
આ રંજકદ્રવ્યો યકૃતમાં જૂના રક્તકણોના હિમોગ્લોબિનના વિઘટન દ્વારા બને છે.
તેઓ પિત્ત રસ સાથે પકવાશયમાં મુક્ત થાય છે,જે યકૃત દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે અને પિત્તાશયમાં સંગ્રહિત થાય છે.
તેથી,તેઓ પિત્ત રસના લાક્ષણિક ઘટકો છે.

(A) યકૃત પિત્તનું ઉત્પાદન કરે છે,જે ત્યારબાદ પિત્તાશયમાં સંગ્રહિત અને સાંદ્ર થાય છે. તેથી,પિત્તાશય દ્વારા પિત્તનો સ્ત્રાવ થાય છે તે વિધાન ખોટું છે,કારણ કે પિત્તાશય માત્ર તેનો સંગ્રહ અને મુક્તિ કરે છે,જ્યારે યકૃત એ સ્ત્રાવનું સ્થાન છે.

(A) જઠરની દીવાલમાં જઠર ગ્રંથિઓ આવેલી હોય છે.
$1$. ઝાયમોજેનિક કોષો (જેને મુખ્ય કોષો અથવા પેપ્ટિક કોષો પણ કહેવાય છે) પ્રોએન્ઝાઇમ પેપ્સિનોજનનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$2$. ઓક્ઝેન્ટિક કોષો (અથવા પેરીએટલ કોષો) $HCl$ અને કેસલના ઇન્ટ્રિન્સિક ફેક્ટરનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$3$. ગોબ્લેટ કોષો શ્લેષ્મનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે જઠરની દીવાલને $HCl$ ની ક્ષયકારી અસરથી બચાવે છે.
$4$. ઇન્સુલિન સ્વાદુપિંડમાં આવેલા લેંગરહેન્સના ટાપુઓના બીટા કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે,લાળગ્રંથિ દ્વારા નહીં.
તેથી,સાચી જોડ પેપ્સિનોજન $\to$ ઝાયમોજેનિક કોષો છે.

(C) $\text{યકૃત}$ એ મનુષ્યના શરીરમાં બિનઝેરીકરણ માટે જવાબદાર મુખ્ય અંગ છે.
તે પાચનમાર્ગમાંથી આવતા રુધિર પર પ્રક્રિયા કરે છે અને ઝેરી તત્વો, દવાઓ અને ચયાપચયની નકામી નીપજોને દૂર કરે છે.
ઓક્સિડેશન, રિડક્શન અને સંયુગ્મન જેવી વિવિધ ઉત્સેચકીય પ્રક્રિયાઓ દ્વારા, $\text{યકૃત}$ હાનિકારક પદાર્થોને ઓછા ઝેરી અથવા પાણીમાં દ્રાવ્ય સ્વરૂપમાં ફેરવે છે, જેને મૂત્રપિંડ દ્વારા સરળતાથી ઉત્સર્જિત કરી શકાય છે.