Digestive glands Questions in Gujarati

(B) યકૃત એ શરીરની સૌથી મોટી ગ્રંથિ છે અને તે પિત્તરસના ઉત્પાદન માટે જવાબદાર છે. પિત્તરસ એ પાચક રસ છે જે ચરબીના પાચન (emulsification) માં મદદ કરે છે. જોકે પિત્તરસનું ઉત્પાદન યકૃત દ્વારા થાય છે,પરંતુ તે નાના આંતરડામાં મુક્ત થાય તે પહેલાં પિત્તાશયમાં સંગ્રહિત અને સાંદ્ર થાય છે.

(B) માનવ શરીરમાં મુખગુહામાં લાળગ્રંથિઓની $3$ જોડ આવેલી હોય છે.
તેમાં નીચે મુજબની ગ્રંથિઓનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. પેરોટિડ ગ્રંથિઓ (ગાલ),
$2$. સબમેક્સિલરી અથવા સબમેન્ડિબ્યુલર ગ્રંથિઓ (નીચલો જડબો),
$3$. સબલિંગ્યુઅલ ગ્રંથિઓ (જીભની નીચે).
અહીં $3$ જોડ હોવાથી, કુલ ગ્રંથિઓની સંખ્યા $6$ થાય છે, પરંતુ પ્રશ્નમાં જોડની સંખ્યા પૂછવામાં આવી હોવાથી સાચો જવાબ $3$ જોડ છે.

(A) મનુષ્યની લાળગ્રંથિઓ મુખ્યત્વે ત્રણ જોડની બનેલી હોય છે: ઉપકર્ણગ્રંથિ,અધોહનું ગ્રંથિ અને અધોજીહ્વાગ્રંથિ.
$1$. $Parotid$ (ઉપકર્ણ) ગ્રંથિઓ સૌથી મોટી લાળગ્રંથિઓ છે,જે દરેક કાનની બરાબર આગળ અને નીચે આવેલી હોય છે.
$2$. $Submandibular$ (અધોહનું) ગ્રંથિઓ જડબાની નીચે આવેલી હોય છે.
$3$. $Sublingual$ (અધોજીહ્વા) ગ્રંથિઓ સૌથી નાની હોય છે,જે જીભની નીચે આવેલી હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Parotid$ ગ્રંથિ છે.

(A) લાળગ્રંથિઓને બહિઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તે તેમના સ્ત્રાવ (લાળ) ને નલિકાઓ દ્વારા સીધા જ કાર્યસ્થળ (મુખગુહા) માં મુક્ત કરે છે.
અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓથી વિપરીત,જે અંતઃસ્ત્રાવોને સીધા રુધિરમાં મુક્ત કરે છે,બહિઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ પાસે તેમના સ્ત્રાવના વહન માટે નલિકાઓ હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) $\text{યકૃત}$ એ માનવ શરીરની સૌથી મોટી ગ્રંથિ છે, જેનું વજન પુખ્ત વ્યક્તિમાં આશરે $1.2$ થી $1.5 \, kg$ હોય છે। તે પિત્તનું ઉત્પાદન, ઝેરી તત્વોનું નિવારણ (detoxification) અને કાર્બોદિત, ચરબી તથા પ્રોટીનના ચયાપચય સહિતના વિવિધ આવશ્યક કાર્યો કરે છે।

(B) યકૃત એ માનવ શરીરની સૌથી મોટી ગ્રંથિ છે.
તેનો રચનાત્મક અને ક્રિયાત્મક એકમ $Hepatic lobule$ (યકૃત ખંડિકા) છે.
આ ખંડિકાઓમાં યકૃત કોષો દોરીના સ્વરૂપમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
દરેક ખંડિકા પાતળા સંયોજક પેશીના આવરણથી ઘેરાયેલી હોય છે જેને $Glisson's capsule$ (ગ્લિસન્સ કેપ્સ્યુલ) કહેવામાં આવે છે.

(A) યકૃત એ શરીરની સૌથી મોટી ગ્રંથિ છે,જેનું વજન પુખ્ત મનુષ્યમાં આશરે $1.2 \ kg$ થી $1.5 \ kg$ હોય છે.
તે ઉદરીય ગુહામાં,ઉરોદરપટલની બરાબર નીચે આવેલું છે અને તે બે ખંડો ધરાવે છે.
તેથી,યકૃત ઉરસગુહામાં આવેલું છે તે વિધાન ખોટું છે,કારણ કે તે ઉદરીય ગુહામાં આવેલું છે.

(D) લાળ લાળગ્રંથિઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે અને મુખગુહામાં સ્ત્રવિત થાય છે.
તેના બંધારણમાં નીચે મુજબના ઘટકો હોય છે:
$1$. ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ: $Na^{+}, K^{+}, Cl^{-}$ અને $HCO_{3}^{-}$ જેવા આયનો હાજર હોય છે.
$2$. ઉત્સેચકો: તેમાં લાળ એમાયલેઝ (જેને ટાઈલીન પણ કહેવાય છે) હોય છે,જે કાર્બોદિતોના પાચનની શરૂઆત કરે છે.
$3$. એન્ટિમાઇક્રોબાયલ એજન્ટ્સ: તેમાં લાઈસોઝાઈમ હોય છે,જે એન્ટિબેક્ટેરિયલ એજન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે અને ચેપને અટકાવે છે.
તેથી,લાળમાં ઉપરના તમામ ઘટકો હાજર હોય છે.

(A) લાળરસમાં મુખ્યત્વે બે ઉત્સેચકો હોય છે: લાળરસીય એમાયલેઝ અને લાઈસોઝાઈમ.
$1$. લાળરસીય એમાયલેઝ (ટાયલિન): તે કાર્બોદિતનું પાચન કરતો ઉત્સેચક છે જે સ્ટાર્ચ પર કાર્ય કરે છે. તે $6.8$ જેટલી યોગ્ય pH પર સ્ટાર્ચનું માલ્ટોઝમાં જળવિભાજન કરે છે.
$2$. લાઈસોઝાઈમ: તે બેક્ટેરિયાનાશક તરીકે કાર્ય કરે છે. તે ખોરાકમાં રહેલા હાનિકારક જીવાણુઓનો નાશ કરે છે,જેથી મુખગુહામાં ચેપ અટકાવી શકાય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ છે: સ્ટાર્ચનું જળવિભાજન - જીવાણુઓનો નાશ.

(C) જઠરમાં આવેલી જઠર ગ્રંથિઓમાં વિવિધ પ્રકારના કોષો હોય છે જે ચોક્કસ કાર્યો કરે છે:
$1$. ગોબ્લેટ કોષો: આ કોષો શ્લેષ્મનો સ્ત્રાવ કરે છે, જે જઠરના અસ્તરને એસિડિક વાતાવરણથી સુરક્ષિત રાખે છે.
$2$. પેપ્ટિક અથવા મુખ્ય કોષો: આ કોષો પેપ્સિનોજેન જેવા પ્રોએન્ઝાઇમનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$3$. ઓક્સિન્ટિક અથવા પેરીએટલ કોષો: આ કોષો $HCl$ (હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ) અને અંતર્ગત કારક (વિટામિન $B_{12}$ ના શોષણ માટે જરૂરી) નો સ્ત્રાવ કરે છે.
કોલમ જોડતા:
$P$ (ગોબ્લેટ કોષો) એ $II$ (શ્લેષ્મનો સ્ત્રાવ) સાથે જોડાય છે.
$Q$ (પેપ્ટિક / મુખ્ય કોષો) એ $III$ (પેપ્સિનોજેનનો સ્ત્રાવ) સાથે જોડાય છે.
$R$ (ઓક્સિન્ટિક કોષો) એ $I$ ($HCl$ અને અંતર્ગત કારકનો સ્ત્રાવ) સાથે જોડાય છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $(P-II), (Q-III), (R-I)$ છે.

(C) પિત્ત યકૃત દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે અને પિત્તાશયમાં સંગ્રહિત થાય છે.
તેમાં પિત્તરંજકો (બિલિરુબિન અને બિલિવર્ડિન),પિત્તક્ષારો,કોલેસ્ટેરોલ અને ફોસ્ફોલિપિડ્સ હોય છે.
પિત્તમાં કોઈ પણ પાચક ઉત્સેચકો હોતા નથી.
તેથી,ઘટકો $I, II, III$ અને $IV$ પિત્તમાં હાજર હોય છે,જ્યારે $V$ (ઉત્સેચકો) ગેરહાજર હોય છે.
સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) $\text{યકૃત}$ (Liver) એ માનવ શરીરની સૌથી મોટી ગ્રંથિ છે। તે પાચનતંત્રનું એક સહાયક અંગ છે અને તે શરીરમાં અનેક મહત્વપૂર્ણ કાર્યો કરે છે, જેમાં ડિટોક્સિફિકેશન, પ્રોટીન સંશ્લેષણ અને પાચન માટે જરૂરી રસાયણોનું ઉત્પાદન સામેલ છે।

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$A$. પેપ્ટિક કોષો (મુખ્ય કોષો) પ્રોએન્ઝાઇમ પેપ્સીનોજન $(III)$ નો સ્ત્રાવ કરે છે.
$B$. ગોબ્લેટ કોષો શ્લેષ્મ $(I)$ નો સ્ત્રાવ કરે છે.
$C$. ઓક્સિન્ટિક કોષો (પેરીએટલ કોષો) $HCl$ અને વિટામિન $B_{12}$ ના શોષણ માટે જરૂરી આંતરિક કારક $(IV)$ નો સ્ત્રાવ કરે છે.
$D$. યકૃત કોષો પિત્તરસ $(II)$ નો સ્ત્રાવ કરે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $A-III, B-I, C-IV, D-II$ છે.

(A) કફર કોષો એ યકૃતના સાઇનુસોઇડ્સમાં આવેલા વિશિષ્ટ મેક્રોફેજ છે.
તેઓ જૂના રક્તકણો,બેક્ટેરિયા અને પોર્ટલ પરિભ્રમણ દ્વારા યકૃતમાં પ્રવેશતા અન્ય વિદેશી કણોનું ભક્ષણ (phagocytosis) કરીને શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(B) વિધાન-$I$ ખોટું છે કારણ કે ઓક્સિન્ટિક કોષો (જેને પેરીએટલ કોષો પણ કહેવાય છે) $HCl$ અને ઇન્ટ્રિન્સિક ફેક્ટરનો સ્ત્રાવ કરે છે.
વિધાન-$II$ ખોટું છે કારણ કે મુખ્ય કોષો (જેને પેપ્ટિક અથવા ઝાયમોજેનિક કોષો પણ કહેવાય છે) પ્રોએન્ઝાઇમ પેપ્સીનોજનનો સ્ત્રાવ કરે છે.
તેથી,બંને વિધાનો ખોટા છે.

(B) $\text{વિધાન}-I$ ખોટું છે કારણ કે પેરોટિડ ગ્રંથિઓ દરેક કાનની આગળ અને નીચે આવેલી હોય છે, જીભની નીચે નહીં.
$\text{વિધાન}-II$ ખોટું છે કારણ કે સબલિંગ્યુઅલ ગ્રંથિઓ જીભની નીચે આવેલી હોય છે, કાનની આગળ નહીં.
તેથી, બંને વિધાનો ખોટા છે.

(A) મુખ્ય કોષો (જેને ઝાયમોજેનિક કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ જઠરની જઠર ગ્રંથિઓમાં આવેલા વિશિષ્ટ કોષો છે.
તેઓ પ્રોએન્ઝાઇમ પેપ્સિનોજનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ દ્વારા સક્રિય એન્ઝાઇમ પેપ્સિનમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
જઠરમાં પ્રોટીનનું પાચન કરીને તેને પેપ્ટાઇડ્સમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે પેપ્સિન આવશ્યક છે.

(D) યકૃત $(Liver)$ એ માનવ શરીરની સૌથી મોટી ગ્રંથિ છે।
તે પિત્તરસ $(Bile juice)$ ઉત્પન્ન કરે છે, જે ચરબીના પાચન (emulsification) માટે આવશ્યક છે।
પિત્તરસમાં કોઈ પણ પાચક ઉત્સેચકો હોતા નથી; તેમાં માત્ર પિત્ત ક્ષારો, પિત્ત રંજકદ્રવ્યો, કોલેસ્ટ્રોલ અને ફોસ્ફોલિપિડ્સ હોય છે।
તેની સામે, લાળ ગ્રંથિઓ લાળ એમીલેઝનો સ્ત્રાવ કરે છે, જઠર પેપ્સિન અને ગેસ્ટ્રિક લિપેઝનો સ્ત્રાવ કરે છે, અને સ્વાદુપિંડ ટ્રિપ્સિન, કાયમોટ્રિપ્સિન, સ્વાદુપિંડના એમીલેઝ અને લિપેઝનો સ્ત્રાવ કરે છે।