Gujarati

Demo Questions in Gujarati

Class 10 Mathematics · Probability · Demo

200+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 200 questions in Gujarati

151
MediumMCQ
નીચેની બાબતોને જોડો:
$Q.1.$ $8$ અને $6$ નો ગુ.સા.અ.$A. 49$
$Q.2.$ $(26, 91)$ નો લ.સા.અ.$B. 182$
$C. 2$
A
$Q.1-C, Q.2-B$
B
$Q.1-A, Q.2-B$
C
$Q.1-C, Q.2-A$
D
$Q.1-B, Q.2-C$

Solution

(A) પગલું $1$: $8$ અને $6$ નો ગુ.સા.અ. શોધો.
$8$ ના અવિભાજ્ય અવયવો $= 2^3$.
$6$ ના અવિભાજ્ય અવયવો $= 2 \times 3$.
સામાન્ય અવયવ $2$ છે,તેથી ગુ.સા.અ. $(8, 6) = 2$.
પગલું $2$: $26$ અને $91$ નો લ.સા.અ. શોધો.
$26$ ના અવિભાજ્ય અવયવો $= 2 \times 13$.
$91$ ના અવિભાજ્ય અવયવો $= 7 \times 13$.
લ.સા.અ. $(26, 91) = 2 \times 7 \times 13 = 182$.
તેથી,$Q.1$ એ $C$ સાથે અને $Q.2$ એ $B$ સાથે જોડાય છે.
152
MediumMCQ
સાબિત કરો કે $7\sqrt{5}$ એ અસંમેય સંખ્યા છે.
A
સંમેય
B
અસંમેય
C
પૂર્ણાંક
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) ધારો કે,તેનાથી વિરુદ્ધ,$7\sqrt{5}$ એ એક સંમેય સંખ્યા છે.
તેથી,એવા પરસ્પર અવિભાજ્ય પૂર્ણાંકો $a$ અને $b$ $(b \neq 0)$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેથી $7\sqrt{5} = \frac{a}{b}$ થાય.
સમીકરણને ફરીથી ગોઠવતા,આપણને $\sqrt{5} = \frac{a}{7b}$ મળે છે.
અહીં $a$ અને $b$ પૂર્ણાંકો હોવાથી,$\frac{a}{7b}$ એ એક સંમેય સંખ્યા છે.
આનો અર્થ એ થાય કે $\sqrt{5}$ પણ એક સંમેય સંખ્યા છે.
પરંતુ,આ હકીકત એ વિરોધાભાસ છે કે $\sqrt{5}$ એક અસંમેય સંખ્યા છે.
તેથી,આપણી ધારણા ખોટી છે અને $7\sqrt{5}$ એ અસંમેય સંખ્યા જ હોવી જોઈએ.
153
DifficultMCQ
સાબિત કરો કે સંખ્યા $\sqrt{2}$ અસંમેય છે.
A
તે એક સંમેય સંખ્યા છે.
B
તે એક અસંમેય સંખ્યા છે.
C
તે એક પ્રાકૃતિક સંખ્યા છે.
D
તે એક પૂર્ણ સંખ્યા છે.

Solution

(B) ધારો કે,તેનાથી વિરુદ્ધ,$\sqrt{2}$ એક સંમેય સંખ્યા છે.
તેથી,એવા પરસ્પર અવિભાજ્ય પૂર્ણાંકો $a$ અને $b$ $(b \neq 0)$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેથી $\sqrt{2} = \frac{a}{b}$ થાય.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,આપણને $2 = \frac{a^2}{b^2}$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $a^2 = 2b^2$.
આ દર્શાવે છે કે $a^2$ બેકી સંખ્યા છે,તેથી $a$ પણ બેકી સંખ્યા હોવી જોઈએ.
ધારો કે $a = 2k$ કોઈ પૂર્ણાંક $k$ માટે.
આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને $(2k)^2 = 2b^2$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $4k^2 = 2b^2$ અથવા $b^2 = 2k^2$ થાય છે.
આ દર્શાવે છે કે $b^2$ બેકી સંખ્યા છે,તેથી $b$ પણ બેકી સંખ્યા હોવી જોઈએ.
આમ,$a$ અને $b$ બંને બેકી સંખ્યા હોવાથી,તેમનો સામાન્ય અવયવ $2$ છે,જે આપણી ધારણા કે $a$ અને $b$ પરસ્પર અવિભાજ્ય છે તેનો વિરોધાભાસ કરે છે.
તેથી,આપણી ધારણા ખોટી છે અને $\sqrt{2}$ અસંમેય છે.
154
MediumMCQ
સાબિત કરો કે $3 + 2\sqrt{5}$ અસંમેય છે.
A
સંમેય
B
અસંમેય
C
પૂર્ણાંક
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) ધારો કે,તેનાથી વિરુદ્ધ,$3 + 2\sqrt{5}$ એ સંમેય સંખ્યા છે.
તેથી,પરસ્પર અવિભાજ્ય પૂર્ણાંકો $a$ અને $b$ $(b \neq 0)$ એવા મળે કે જેથી $3 + 2\sqrt{5} = \frac{a}{b}$ થાય.
બંને બાજુથી $3$ બાદ કરતાં,આપણને $2\sqrt{5} = \frac{a}{b} - 3$ મળે છે.
$2\sqrt{5} = \frac{a - 3b}{b}$.
$2$ વડે ભાગતા,આપણને $\sqrt{5} = \frac{a - 3b}{2b}$ મળે છે.
અહીં $a$ અને $b$ પૂર્ણાંકો હોવાથી,$\frac{a - 3b}{2b}$ એ સંમેય સંખ્યા છે.
આનો અર્થ એ થાય કે $\sqrt{5}$ એ સંમેય સંખ્યા છે.
પરંતુ,આ હકીકતનો વિરોધાભાસ છે કે $\sqrt{5}$ અસંમેય છે.
તેથી,આપણી ધારણા ખોટી છે અને $3 + 2\sqrt{5}$ એ અસંમેય સંખ્યા છે.
155
MediumMCQ
સાબિત કરો કે $\sqrt{2}$ અસંમેય સંખ્યા છે.
A
તે એક સંમેય સંખ્યા છે.
B
તે એક અસંમેય સંખ્યા છે.
C
તે એક પૂર્ણાંક સંખ્યા છે.
D
તે એક પ્રાકૃતિક સંખ્યા છે.

Solution

(B) ધારો કે,તેનાથી વિરુદ્ધ,$\sqrt{2}$ એક સંમેય સંખ્યા છે.
તેથી,એવા પરસ્પર અવિભાજ્ય પૂર્ણાંકો $a$ અને $b$ $(b \neq 0)$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેથી $\sqrt{2} = \frac{a}{b}$ થાય.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,આપણને $2 = \frac{a^2}{b^2}$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $a^2 = 2b^2$.
આ દર્શાવે છે કે $a^2$ બેકી સંખ્યા છે,અને તેથી $a$ પણ બેકી સંખ્યા હોવી જોઈએ.
ધારો કે $a = 2k$ કોઈ પૂર્ણાંક $k$ માટે.
આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને $(2k)^2 = 2b^2$ મળે છે,તેથી $4k^2 = 2b^2$,જેનું સાદું રૂપ $b^2 = 2k^2$ થાય છે.
આ દર્શાવે છે કે $b^2$ બેકી સંખ્યા છે,અને તેથી $b$ પણ બેકી સંખ્યા હોવી જોઈએ.
આમ,$a$ અને $b$ બંને બેકી હોવાથી,તેમનો સામાન્ય અવયવ $2$ છે,જે આપણી ધારણા કે $a$ અને $b$ પરસ્પર અવિભાજ્ય છે તેનો વિરોધાભાસ કરે છે.
તેથી,આપણી ધારણા ખોટી છે,અને $\sqrt{2}$ અસંમેય સંખ્યા છે.
156
MediumMCQ
એક રમતના મેદાનમાં વર્તુળાકાર માર્ગ છે. સોનિયાને તેનું એક પરિભ્રમણ પૂર્ણ કરતા $18$ મિનિટ લાગે છે,જ્યારે રવિને તેનું એક પરિભ્રમણ પૂર્ણ કરતા $12$ મિનિટ લાગે છે. ધારો કે બંને એક જ સમયે,એક જ બિંદુએથી,એક જ દિશામાં પરિભ્રમણ કરવાનું પ્રારંભ કરે છે,તો કેટલી મિનિટ બાદ બંને ફરી પ્રારંભબિંદુ પર ભેગા થશે ($\text{મિનિટ}$ માં)?
A
$36$
B
$18$
C
$6$
D
$24$

Solution

(A) સોનિયા અને રવિ ફરીથી પ્રારંભબિંદુ પર ક્યારે ભેગા થશે તે શોધવા માટે,આપણે તેમના દ્વારા એક પરિભ્રમણ પૂર્ણ કરવા માટે લાગતા સમયનો લઘુત્તમ સામાન્ય અવયવી $(LCM)$ શોધવો પડશે.
સોનિયાને લાગતો સમય = $18$ મિનિટ.
રવિને લાગતો સમય = $12$ મિનિટ.
$18$ ના અવિભાજ્ય અવયવો = $2 \times 3^2$.
$12$ ના અવિભાજ્ય અવયવો = $2^2 \times 3$.
$LCM(18, 12) = 2^2 \times 3^2 = 4 \times 9 = 36$.
તેથી,તેઓ $36$ મિનિટ પછી ફરીથી પ્રારંભબિંદુ પર ભેગા થશે.
157
MediumMCQ
સમજાવો કે શા માટે $7 \times 11 \times 13 + 13$ અને $7 \times 6 \times 5 \times 4 \times 3 \times 2 \times 1 + 5$ વિભાજ્ય સંખ્યાઓ છે?
A
તેમને માત્ર બે જ અવયવો છે.
B
તેઓ અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ છે.
C
તેમને બે કરતાં વધારે અવયવો છે.
D
તેઓ એકી સંખ્યાઓ છે.

Solution

(C) વિભાજ્ય સંખ્યા એટલે એવી પ્રાકૃતિક સંખ્યા કે જેને $1$ અને તે સંખ્યા સિવાય ઓછામાં ઓછો એક અન્ય અવયવ હોય.
પ્રથમ પદાવલિ માટે: $7 \times 11 \times 13 + 13 = 13 \times (7 \times 11 + 1) = 13 \times (77 + 1) = 13 \times 78 = 13 \times 13 \times 6$.
આ સંખ્યાને $1$ અને તે સંખ્યા સિવાયના અવયવોના ગુણાકાર તરીકે દર્શાવી શકાય છે,તેથી તે વિભાજ્ય સંખ્યા છે.
બીજી પદાવલિ માટે: $7 \times 6 \times 5 \times 4 \times 3 \times 2 \times 1 + 5 = 5 \times (7 \times 6 \times 4 \times 3 \times 2 \times 1 + 1) = 5 \times (1008 + 1) = 5 \times 1009$.
અહીં $1009$ એ અવિભાજ્ય સંખ્યા છે,તેથી આ સંખ્યાના અવયવો $1, 5, 1009$ અને તે સંખ્યા પોતે છે. તેને બે કરતાં વધારે અવયવો હોવાથી તે વિભાજ્ય સંખ્યા છે.
158
MediumMCQ
ચકાસો કે શું કોઈ પ્રાકૃતિક સંખ્યા $n$ માટે $6^n$ નો અંતિમ અંક $0$ હોઈ શકે.
A
હા,તે $0$ સાથે અંત પામી શકે છે.
B
ના,તે $0$ સાથે અંત પામી શકતું નથી.
C
તે $n$ ની કિંમત પર આધાર રાખે છે.
D
તે ફક્ત $n$ ની બેકી કિંમતો માટે $0$ સાથે અંત પામે છે.

Solution

(B) કોઈપણ સંખ્યાનો અંતિમ અંક $0$ હોય,તો તેના અવિભાજ્ય અવયવોમાં $2$ અને $5$ હોવા જરૂરી છે.
$6^n$ ના અવિભાજ્ય અવયવો $(2 \times 3)^n = 2^n \times 3^n$ થાય છે.
અહીં $6^n$ ના અવિભાજ્ય અવયવોમાં માત્ર $2$ અને $3$ છે,તેમાં $5$ નો સમાવેશ થતો નથી.
તેથી,અંકગણિતના મૂળભૂત પ્રમેય મુજબ,કોઈપણ પ્રાકૃતિક સંખ્યા $n$ માટે $6^n$ નો અંતિમ અંક $0$ હોઈ શકે નહીં.
159
MediumMCQ
જો $HCF(306, 657) = 9$ આપેલ હોય,તો $LCM(306, 657)$ શોધો.
A
$22338$
B
$22383$
C
$23238$
D
$23328$

Solution

(A) આપણે જાણીએ છીએ કે કોઈપણ બે ધન પૂર્ણાંકો $a$ અને $b$ માટે,તેમના $HCF$ અને $LCM$ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબ છે:
$HCF(a, b) \times LCM(a, b) = a \times b$
અહીં $a = 306$,$b = 657$ અને $HCF(306, 657) = 9$ આપેલ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$9 \times LCM(306, 657) = 306 \times 657$
$LCM(306, 657) = \frac{306 \times 657}{9}$
$LCM(306, 657) = 34 \times 657$
$LCM(306, 657) = 22338$
તેથી,$LCM$ ની કિંમત $22338$ છે.
160
MediumMCQ
અવિભાજ્ય અવયવીકરણની રીતનો ઉપયોગ કરીને $8$,$9$ અને $25$ પૂર્ણાંકોનો ગુ.સા.અ. $(HCF)$ અને લ.સા.અ. $(LCM)$ શોધો.
A
ગુ.સા.અ. = $1$,લ.સા.અ. = $1800$
B
ગુ.સા.અ. = $3$,લ.સા.અ. = $1800$
C
ગુ.સા.અ. = $1$,લ.સા.અ. = $900$
D
ગુ.સા.અ. = $9$,લ.સા.અ. = $1800$

Solution

(A) અવિભાજ્ય અવયવીકરણની રીતનો ઉપયોગ કરીને $8$,$9$ અને $25$ નો ગુ.સા.અ. અને લ.સા.અ. શોધવા માટે:
પગલું $1$: દરેક સંખ્યાના અવિભાજ્ય અવયવો શોધો.
$8 = 2 \times 2 \times 2 = 2^3$
$9 = 3 \times 3 = 3^2$
$25 = 5 \times 5 = 5^2$
પગલું $2$: ગુ.સા.અ. એ દરેક સામાન્ય અવિભાજ્ય અવયવની સૌથી નાની ઘાતનો ગુણાકાર છે. અહીં $1$ સિવાય કોઈ સામાન્ય અવિભાજ્ય અવયવ નથી,તેથી ગુ.સા.અ. = $1$ છે.
પગલું $3$: લ.સા.અ. એ સંખ્યાઓમાં રહેલા દરેક અવિભાજ્ય અવયવની સૌથી મોટી ઘાતનો ગુણાકાર છે.
$LCM = 2^3 \times 3^2 \times 5^2 = 8 \times 9 \times 25 = 72 \times 25 = 1800$.
આમ,ગુ.સા.અ. = $1$ અને લ.સા.અ. = $1800$ છે.
161
MediumMCQ
નીચે આપેલ પૂર્ણાકોના અવિભાજ્ય અવયવની રીતે ગુ.સા.અ. અને લ.સા.અ. શોધો: $17, 23$ અને $29$.
A
ગુ.સા.અ. = $1$,લ.સા.અ. = $11339$
B
ગુ.સા.અ. = $17$,લ.સા.અ. = $11339$
C
ગુ.સા.અ. = $1$,લ.સા.અ. = $1139$
D
ગુ.સા.અ. = $23$,લ.સા.અ. = $11339$

Solution

(A) આપેલ સંખ્યાઓના અવિભાજ્ય અવયવો નીચે મુજબ છે:
$17 = 17 \times 1$
$23 = 23 \times 1$
$29 = 29 \times 1$
અહીં $17, 23$ અને $29$ એ બધી અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ હોવાથી,$1$ સિવાય તેમનો કોઈ સામાન્ય અવયવ નથી.
તેથી,ગુરુત્તમ સામાન્ય અવયવ (ગુ.સા.અ.) = $1$ છે.
લઘુત્તમ સામાન્ય અવયવી (લ.સા.અ.) એ તમામ અવિભાજ્ય અવયવોના મહત્તમ ઘાતાંકનો ગુણાકાર છે:
લ.સા.અ. = $17 \times 23 \times 29 = 11339$.
આમ,ગુ.સા.અ. = $1$ અને લ.સા.અ. = $11339$ થાય.
162
MediumMCQ
અવિભાજ્ય અવયવીકરણની રીતનો ઉપયોગ કરીને પૂર્ણાંકો $12$,$15$ અને $21$ નો ગુ.સા.અ. $(HCF)$ અને લ.સા.અ. $(LCM)$ શોધો.
A
$HCF = 3, LCM = 420$
B
$HCF = 3, LCM = 300$
C
$HCF = 1, LCM = 420$
D
$HCF = 1, LCM = 300$

Solution

(A) $12$,$15$ અને $21$ નો ગુ.સા.અ. અને લ.સા.અ. અવિભાજ્ય અવયવીકરણની રીતે શોધવા માટે:
પગલું $1$: દરેક સંખ્યાનું અવિભાજ્ય અવયવીકરણ લખો.
$12 = 2^2 \times 3^1$
$15 = 3^1 \times 5^1$
$21 = 3^1 \times 7^1$
પગલું $2$: ગુ.સા.અ. $(HCF)$ શોધો.
ગુ.સા.અ. એ દરેક સામાન્ય અવિભાજ્ય અવયવની સૌથી નાની ઘાતનો ગુણાકાર છે.
અહીં સામાન્ય અવિભાજ્ય અવયવ માત્ર $3$ છે,અને તેની સૌથી નાની ઘાત $3^1$ છે.
તેથી,$HCF = 3$.
પગલું $3$: લ.સા.અ. $(LCM)$ શોધો.
લ.સા.અ. એ દરેક અવિભાજ્ય અવયવની સૌથી મોટી ઘાતનો ગુણાકાર છે.
અહીં સમાવિષ્ટ અવિભાજ્ય અવયવો $2, 3, 5$ અને $7$ છે.
તેમની સૌથી મોટી ઘાત $2^2, 3^1, 5^1$ અને $7^1$ છે.
$LCM = 2^2 \times 3^1 \times 5^1 \times 7^1 = 4 \times 3 \times 5 \times 7 = 420$.
આમ,$HCF = 3$ અને $LCM = 420$ થાય છે.
163
DifficultMCQ
આપેલ પૂર્ણાંકો $336$ અને $54$ નો ગુ.સા.અ. અને લ.સા.અ. શોધો અને ચકાસો કે $\text{ગુ}.\text{સા}.\text{અ}. \times \text{લ}.\text{સા}.\text{અ}. = \text{બંને પૂર્ણાંકોનો ગુણાકાર}$.
A
$\text{ગુ}.\text{સા}.\text{અ}. = 6, \text{લ}.\text{સા}.\text{અ}. = 3024; 18144 = 18144$
B
$\text{ગુ}.\text{સા}.\text{અ}. = 12, \text{લ}.\text{સા}.\text{અ}. = 1512; 18144 = 18144$
C
$\text{ગુ}.\text{સા}.\text{અ}. = 6, \text{લ}.\text{સા}.\text{અ}. = 3024; 18144 = 18144$
D
$\text{ગુ}.\text{સા}.\text{અ}. = 18, \text{લ}.\text{સા}.\text{અ}. = 1008; 18144 = 18144$

Solution

(A) પગલું $1$: $336$ અને $54$ ના અવિભાજ્ય અવયવો પાડો.
$336 = 2^4 \times 3^1 \times 7^1$
$54 = 2^1 \times 3^3$
પગલું $2$: ગુ.સા.અ. શોધો.
$\text{ગુ}.\text{સા}.\text{અ}. = 2^{\min(4,1)} \times 3^{\min(1,3)} = 2^1 \times 3^1 = 6$.
પગલું $3$: લ.સા.અ. શોધો.
$\text{લ}.\text{સા}.\text{અ}. = 2^{\max(4,1)} \times 3^{\max(1,3)} \times 7^1 = 2^4 \times 3^3 \times 7 = 16 \times 27 \times 7 = 3024$.
પગલું $4$: $\text{ગુ}.\text{સા}.\text{અ}. \times \text{લ}.\text{સા}.\text{અ}. = \text{બંને પૂર્ણાંકોનો ગુણાકાર}$ ચકાસો.
$\text{ગુ}.\text{સા}.\text{અ}. \times \text{લ}.\text{સા}.\text{અ}. = 6 \times 3024 = 18144$.
$\text{બંને પૂર્ણાંકોનો ગુણાકાર} = 336 \times 54 = 18144$.
આમ, $18144 = 18144$ હોવાથી, સંબંધ ચકાસાય છે.
164
DifficultMCQ
$510$ અને $92$ પૂર્ણાંકોની જોડી માટે ગુ.સા.અ. $(HCF)$ અને લ.સા.અ. $(LCM)$ શોધો અને ચકાસો કે $HCF \times LCM = \text{બે સંખ્યાઓનો ગુણાકાર}$.
A
$HCF = 2, LCM = 23460$
B
$HCF = 4, LCM = 23460$
C
$HCF = 2, LCM = 23640$
D
$HCF = 4, LCM = 23640$

Solution

(A) પગલું $1$: $510$ અને $92$ ના અવિભાજ્ય અવયવો પાડો.
$510 = 2 \times 3 \times 5 \times 17$
$92 = 2^2 \times 23$
પગલું $2$: ગુ.સા.અ. $(HCF)$ અને લ.સા.અ. $(LCM)$ શોધો.
$HCF = 2^1 = 2$
$LCM = 2^2 \times 3 \times 5 \times 17 \times 23 = 23460$
પગલું $3$: સંબંધ $HCF \times LCM = \text{બે સંખ્યાઓનો ગુણાકાર}$ ચકાસો.
$HCF \times LCM = 2 \times 23460 = 46920$
$\text{સંખ્યાઓનો ગુણાકાર} = 510 \times 92 = 46920$
આમ,$46920 = 46920$ હોવાથી,સંબંધ ચકાસાય છે.
165
MediumMCQ
નીચે આપેલી પૂર્ણાંકોની જોડી માટે ગુ.સા.અ. $(HCF)$ અને લ.સા.અ. $(LCM)$ શોધો અને ગુ.સા.અ. $\times$ લ.સા.અ. = બંને સંખ્યાઓનો ગુણાકાર થાય છે તેમ ચકાસો: $26$ અને $91$.
A
$HCF = 13, LCM = 182; 2366 = 2366$
B
$HCF = 13, LCM = 182; 2366 \neq 2366$
C
$HCF = 26, LCM = 91; 2366 = 2366$
D
$HCF = 1, LCM = 2366; 2366 = 2366$

Solution

(A) પગલું $1$: $26$ અને $91$ ના અવિભાજ્ય અવયવો પાડો.
$26 = 2 \times 13$
$91 = 7 \times 13$
પગલું $2$: ગુ.સા.અ. અને લ.સા.અ. શોધો.
ગુ.સા.અ. = $\text{સામાન્ય અવિભાજ્ય અવયવોની સૌથી નાની ઘાતનો ગુણાકાર} = 13$.
લ.સા.અ. = $\text{દરેક અવિભાજ્ય અવયવની સૌથી મોટી ઘાતનો ગુણાકાર} = 2 \times 7 \times 13 = 182$.
પગલું $3$: સંબંધ ગુ.સા.અ. $\times$ લ.સા.અ. = $\text{બંને સંખ્યાઓનો ગુણાકાર}$ ચકાસો.
ગુ.સા.અ. $\times$ લ.સા.અ. = $13 \times 182 = 2366$.
$\text{બંને સંખ્યાઓનો ગુણાકાર} = 26 \times 91 = 2366$.
આમ, $2366 = 2366$ હોવાથી, સંબંધ ચકાસાય છે.
166
MediumMCQ
સંખ્યા $7429$ ને તેના અવિભાજ્ય અવયવોના ગુણાકાર સ્વરૂપે દર્શાવો.
A
$17 \times 19 \times 23$
B
$13 \times 17 \times 23$
C
$17 \times 19 \times 29$
D
$11 \times 19 \times 23$

Solution

(A) $7429$ ના અવિભાજ્ય અવયવો શોધવા માટે,આપણે ક્રમશઃ અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ વડે ભાગાકાર ચકાસીએ.
$7429$ એ $2, 3, 5, 7, 11$ કે $13$ વડે વિભાજ્ય નથી.
$17$ વડે ભાગતા: $7429 \div 17 = 437$.
હવે,આપણે $437$ ના અવિભાજ્ય અવયવો શોધીએ.
$19$ વડે ભાગતા: $437 \div 19 = 23$.
$23$ એ અવિભાજ્ય સંખ્યા હોવાથી,અવિભાજ્ય અવયવીકરણ $17 \times 19 \times 23$ થાય છે.
167
EasyMCQ
સંખ્યા $5005$ ને તેના અવિભાજ્ય અવયવોના ગુણાકાર સ્વરૂપે દર્શાવો.
A
$5 \times 7 \times 11 \times 13$
B
$5 \times 7 \times 11 \times 17$
C
$5 \times 7 \times 13 \times 17$
D
$5 \times 11 \times 13 \times 17$

Solution

(A) $5005$ ના અવિભાજ્ય અવયવો શોધવા માટે,આપણે અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ વડે ક્રમિક ભાગાકાર કરીશું:
$1$. છેલ્લો અંક $5$ હોવાથી,તે $5$ વડે વિભાજ્ય છે: $5005 \div 5 = 1001$.
$2$. હવે,$1001$ ને પછીની અવિભાજ્ય સંખ્યા $7$ વડે ભાગતા: $1001 \div 7 = 143$.
$3$. ત્યારબાદ,$143$ ને પછીની અવિભાજ્ય સંખ્યા $11$ વડે ભાગતા: $143 \div 11 = 13$.
$4$. અંતે,$13$ એ અવિભાજ્ય સંખ્યા છે,તેથી $13 \div 13 = 1$.
આમ,$5005$ નું અવિભાજ્ય અવયવીકરણ $5 \times 7 \times 11 \times 13$ છે.
168
MediumMCQ
સંખ્યા $3825$ ને તેના અવિભાજ્ય અવયવોના ગુણાકાર સ્વરૂપે દર્શાવો.
A
$3 \times 5^2 \times 17$
B
$3^2 \times 5^2 \times 17$
C
$3^2 \times 5^3 \times 17$
D
$3 \times 5^3 \times 17$

Solution

(B) $3825$ ના અવિભાજ્ય અવયવો શોધવા માટે,આપણે અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ વડે ક્રમિક ભાગાકાર કરીશું:
$1$. છેલ્લો અંક $5$ હોવાથી,તે $5$ વડે વિભાજ્ય છે: $3825 \div 5 = 765$.
$2$. $765$ પણ $5$ વડે વિભાજ્ય છે: $765 \div 5 = 153$.
$3$. હવે,$3$ વડે ચકાસો: $153$ ના અંકોનો સરવાળો $1+5+3 = 9$ છે,જે $3$ વડે વિભાજ્ય છે. તેથી,$153 \div 3 = 51$.
$4$. $51$ એ $3$ વડે વિભાજ્ય છે: $51 \div 3 = 17$.
$5$. $17$ એ અવિભાજ્ય સંખ્યા છે,તેથી $17 \div 17 = 1$.
આમ,અવિભાજ્ય અવયવીકરણ $3825 = 3 \times 3 \times 5 \times 5 \times 17 = 3^2 \times 5^2 \times 17$ થાય છે.
169
EasyMCQ
$156$ સંખ્યાને તેના અવિભાજ્ય અવયવોના ગુણાકાર સ્વરૂપે દર્શાવો.
A
$2^2 \times 3 \times 13$
B
$2 \times 3^2 \times 13$
C
$2^2 \times 3^2 \times 13$
D
$2 \times 3 \times 13^2$

Solution

(A) $156$ ને તેના અવિભાજ્ય અવયવોના ગુણાકાર તરીકે દર્શાવવા માટે,આપણે અવિભાજ્ય અવયવીકરણ કરીએ છીએ:
$156 = 2 \times 78$
$78 = 2 \times 39$
$39 = 3 \times 13$
આ બધાને ભેગા કરતા,આપણને $156 = 2 \times 2 \times 3 \times 13$ મળે છે.
ઘાતાંકીય સ્વરૂપમાં,આ $2^2 \times 3 \times 13$ થાય છે.
170
EasyMCQ
સંખ્યા $140$ ને તેના અવિભાજ્ય અવયવોના ગુણાકાર સ્વરૂપે દર્શાવો.
A
$2 \times 2 \times 5 \times 7$
B
$2^2 \times 5 \times 7$
C
$2 \times 5^2 \times 7$
D
$2 \times 5 \times 7^2$

Solution

(B) $140$ ને તેના અવિભાજ્ય અવયવોના ગુણાકાર તરીકે દર્શાવવા માટે,આપણે અવિભાજ્ય અવયવીકરણ કરીએ છીએ:
$1$. $140$ ને સૌથી નાની અવિભાજ્ય સંખ્યા $2$ વડે ભાગતા: $140 \div 2 = 70$.
$2$. $70$ ને $2$ વડે ભાગતા: $70 \div 2 = 35$.
$3$. $35$ ને પછીની અવિભાજ્ય સંખ્યા $5$ વડે ભાગતા: $35 \div 5 = 7$.
$4$. $7$ ને અવિભાજ્ય સંખ્યા $7$ વડે ભાગતા: $7 \div 7 = 1$.
આમ,$140 = 2 \times 2 \times 5 \times 7$.
ઘાતાંકીય સ્વરૂપમાં,આ $2^2 \times 5 \times 7$ થાય છે.
171
MediumMCQ
યુક્લિડની ભાગવિધિનો ઉપયોગ કરીને $867$ અને $255$ નો ગુ.સા.અ. શોધો.
A
$51$
B
$102$
C
$17$
D
$255$

Solution

(A) $867$ અને $255$ નો ગુ.સા.અ. યુક્લિડની ભાગવિધિ દ્વારા શોધવા માટે,આપણે નીચેના પગલાં અનુસરીએ છીએ:
પગલું $1$: $867 > 255$ હોવાથી,આપણે $867$ અને $255$ માટે યુક્લિડનું ભાગાકારનું પૂર્વપ્રમેય વાપરીએ:
$867 = 255 \times 3 + 102$
પગલું $2$: શેષ $102 \neq 0$ હોવાથી,આપણે $255$ અને $102$ માટે પ્રમેય વાપરીએ:
$255 = 102 \times 2 + 51$
પગલું $3$: શેષ $51 \neq 0$ હોવાથી,આપણે $102$ અને $51$ માટે પ્રમેય વાપરીએ:
$102 = 51 \times 2 + 0$
હવે શેષ $0$ હોવાથી,આ તબક્કે ભાજક એ ગુ.સા.અ. છે.
તેથી,$867$ અને $255$ નો ગુ.સા.અ. $51$ છે.
172
MediumMCQ
$135$ અને $225$ નો ગુ.સા.અ. શોધવા માટે યુક્લિડની ભાગવિધિનો ઉપયોગ કરો.
A
$45$
B
$35$
C
$15$
D
$25$

Solution

(A) $135$ અને $225$ નો ગુ.સા.અ. યુક્લિડની ભાગવિધિનો ઉપયોગ કરીને શોધવા માટે,આપણે નીચેના પગલાં અનુસરીએ છીએ:
પગલું $1$: $225 > 135$ હોવાથી,આપણે $225$ અને $135$ માટે યુક્લિડનું ભાગાકારનું પૂર્વપ્રમેય વાપરીએ:
$225 = 135 \times 1 + 90$
પગલું $2$: શેષ $90 \neq 0$ હોવાથી,આપણે $135$ અને $90$ માટે પૂર્વપ્રમેય વાપરીએ:
$135 = 90 \times 1 + 45$
પગલું $3$: શેષ $45 \neq 0$ હોવાથી,આપણે $90$ અને $45$ માટે પૂર્વપ્રમેય વાપરીએ:
$90 = 45 \times 2 + 0$
અહીં શેષ $0$ મળે છે,તેથી આ તબક્કે ભાજક એ ગુ.સા.અ. છે.
આમ,$135$ અને $225$ નો ગુ.સા.અ. $45$ છે.
173
MediumMCQ
ભાગાકારની લાંબી પ્રક્રિયા કર્યા વગર,જણાવો કે સંમેય સંખ્યા $\frac{13}{3125}$ નું દશાંશ નિરૂપણ સાન્ત છે કે અનંત અને આવૃત છે.
A
સાન્ત
B
અનંત અને આવૃત
C
અનંત અને અનાવૃત
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) કોઈ સંમેય સંખ્યા $\frac{p}{q}$ નું દશાંશ નિરૂપણ સાન્ત છે કે નહીં તે નક્કી કરવા માટે,આપણે છેદ $q$ ના અવિભાજ્ય અવયવો તપાસીએ છીએ.
જો $q$ એ $2^n \times 5^m$ સ્વરૂપમાં હોય,જ્યાં $n$ અને $m$ અનૃણ પૂર્ણાંકો છે,તો દશાંશ નિરૂપણ સાન્ત હોય છે.
અહીં આપેલી સંમેય સંખ્યા $\frac{13}{3125}$ માં,છેદ $q = 3125$ છે.
$3125$ ના અવિભાજ્ય અવયવો પાડતા: $3125 = 5 \times 5 \times 5 \times 5 \times 5 = 5^5$.
આને $2^0 \times 5^5$ તરીકે લખી શકાય છે.
અહીં છેદ $2^n \times 5^m$ સ્વરૂપમાં હોવાથી (જ્યાં $n=0$ અને $m=5$),$\frac{13}{3125}$ નું દશાંશ નિરૂપણ સાન્ત છે.
174
Medium
સાબિત કરો કે $\sqrt{2}$ અસંમેય છે.

Solution

(N/A) ધારો કે,તેનાથી વિરુદ્ધ,$\sqrt{2}$ સંમેય સંખ્યા છે.
તેથી,એવા પરસ્પર અવિભાજ્ય પૂર્ણાંકો $a$ અને $b$ $(b \neq 0)$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેથી $\sqrt{2} = \frac{a}{b}$ થાય.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,આપણને $2 = \frac{a^2}{b^2}$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $a^2 = 2b^2$.
આ દર્શાવે છે કે $a^2$ એ $2$ વડે વિભાજ્ય છે,અને પરિણામે,$a$ પણ $2$ વડે વિભાજ્ય છે (અંકગણિતના મૂળભૂત પ્રમેય મુજબ).
તેથી,આપણે કોઈ પૂર્ણાંક $k$ માટે $a = 2k$ લખી શકીએ.
આ કિંમતને $a^2 = 2b^2$ સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને $(2k)^2 = 2b^2$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $4k^2 = 2b^2$ અથવા $b^2 = 2k^2$ થાય છે.
આ દર્શાવે છે કે $b^2$ એ $2$ વડે વિભાજ્ય છે,અને પરિણામે,$b$ પણ $2$ વડે વિભાજ્ય છે.
આમ,$a$ અને $b$ બંનેમાં ઓછામાં ઓછો $2$ સામાન્ય અવયવ છે,જે આપણી ધારણા કે $a$ અને $b$ પરસ્પર અવિભાજ્ય છે તેનો વિરોધાભાસ કરે છે.
તેથી,આપણી ધારણા કે $\sqrt{2}$ સંમેય છે તે ખોટી છે,અને $\sqrt{2}$ અસંમેય જ હોવી જોઈએ.
175
Medium
સાબિત કરો કે $\sqrt{2}$ અસંમેય છે.

Solution

(A) ધારો કે,તેનાથી વિરુદ્ધ,$\sqrt{2}$ સંમેય સંખ્યા છે.
તેથી,પરસ્પર અવિભાજ્ય પૂર્ણાંકો $a$ અને $b$ $(b \neq 0)$ એવા મળે કે જેથી $\sqrt{2} = \frac{a}{b}$ થાય.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,આપણને $2 = \frac{a^2}{b^2}$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $a^2 = 2b^2$.
આનો અર્થ એ છે કે $a^2$ એ $2$ વડે વિભાજ્ય છે,અને પરિણામે,$a$ પણ $2$ વડે વિભાજ્ય છે (અંકગણિતના મૂળભૂત પ્રમેય મુજબ).
તેથી,આપણે $a = 2k$ લખી શકીએ,જ્યાં $k$ કોઈ પૂર્ણાંક છે.
આ કિંમતને $a^2 = 2b^2$ માં મૂકતા,આપણને $(2k)^2 = 2b^2$ મળે,જેનું સાદું રૂપ $4k^2 = 2b^2$ અથવા $b^2 = 2k^2$ થાય છે.
આનો અર્થ એ છે કે $b^2$ એ $2$ વડે વિભાજ્ય છે,અને પરિણામે,$b$ પણ $2$ વડે વિભાજ્ય છે.
આમ,$a$ અને $b$ બંનેનો સામાન્ય અવયવ ઓછામાં ઓછો $2$ છે,જે આપણી ધારણા કે $a$ અને $b$ પરસ્પર અવિભાજ્ય છે તેનો વિરોધાભાસ કરે છે.
તેથી,આપણી ધારણા ખોટી છે,અને $\sqrt{2}$ અસંમેય છે.
176
Medium
સાબિત કરો કે $3\sqrt{2}$ એ અસંમેય સંખ્યા છે.

Solution

(N/A) ધારો કે,તેનાથી વિરુદ્ધ,$3\sqrt{2}$ એ એક સંમેય સંખ્યા છે.
તેથી,એવા પરસ્પર અવિભાજ્ય પૂર્ણાંકો $a$ અને $b$ $(b \neq 0)$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેથી $3\sqrt{2} = \frac{a}{b}$ થાય.
આને $\sqrt{2} = \frac{a}{3b}$ તરીકે ફરીથી લખી શકાય છે.
અહીં $a$ અને $b$ પૂર્ણાંકો હોવાથી,$\frac{a}{3b}$ એ એક સંમેય સંખ્યા છે.
આનો અર્થ એ થાય કે $\sqrt{2}$ પણ એક સંમેય સંખ્યા છે.
પરંતુ,આ હકીકત એ વિરોધાભાસ છે કે $\sqrt{2}$ એક અસંમેય સંખ્યા છે.
તેથી,આપણી ધારણા કે $3\sqrt{2}$ એ સંમેય સંખ્યા છે તે ખોટી છે.
આમ,$3\sqrt{2}$ એ અસંમેય સંખ્યા છે.
177
MediumMCQ
સાબિત કરો કે $5 - \sqrt{3}$ એ અસંમેય સંખ્યા છે.
A
સંમેય
B
અસંમેય
C
પૂર્ણાંક
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) ધારો કે,તેનાથી વિરુદ્ધ,$5 - \sqrt{3}$ એ એક સંમેય સંખ્યા છે.
તેથી,પરસ્પર અવિભાજ્ય પૂર્ણાંકો $a$ અને $b$ $(b \neq 0)$ એવા મળે કે જેથી $5 - \sqrt{3} = \frac{a}{b}$ થાય.
સમીકરણને ફરીથી ગોઠવતા,આપણને $5 - \frac{a}{b} = \sqrt{3}$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $\frac{5b - a}{b} = \sqrt{3}$ થાય છે.
અહીં $a$ અને $b$ પૂર્ણાંકો હોવાથી,$\frac{5b - a}{b}$ એ એક સંમેય સંખ્યા છે.
આનો અર્થ એ થાય કે $\sqrt{3}$ એ એક સંમેય સંખ્યા છે.
પરંતુ,આ હકીકતનો વિરોધાભાસ છે કે $\sqrt{3}$ એ અસંમેય સંખ્યા છે.
તેથી,આપણી ધારણા ખોટી છે અને $5 - \sqrt{3}$ એ અસંમેય સંખ્યા જ હોવી જોઈએ.
178
Medium
સાબિત કરો કે $\sqrt{2}$ એ અસંમેય સંખ્યા છે.

Solution

(N/A) ધારો કે,તેનાથી વિરુદ્ધ,$\sqrt{2}$ એ એક સંમેય સંખ્યા છે.
તેથી,એવા પરસ્પર અવિભાજ્ય પૂર્ણાંકો $a$ અને $b$ $(b \neq 0)$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેથી $\sqrt{2} = \frac{a}{b}$ થાય.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,આપણને $2 = \frac{a^2}{b^2}$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $a^2 = 2b^2$.
આનો અર્થ એ છે કે $a^2$ એ $2$ વડે વિભાજ્ય છે,તેથી અંકગણિતના મૂળભૂત પ્રમેય મુજબ $a$ પણ $2$ વડે વિભાજ્ય હોવો જોઈએ.
ધારો કે $a = 2k$,જ્યાં $k$ કોઈ પૂર્ણાંક છે.
આ કિંમત $a^2 = 2b^2$ માં મૂકતા,આપણને $(2k)^2 = 2b^2$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ આપતા $4k^2 = 2b^2$ અથવા $b^2 = 2k^2$ મળે છે.
આનો અર્થ એ છે કે $b^2$ એ $2$ વડે વિભાજ્ય છે,તેથી $b$ પણ $2$ વડે વિભાજ્ય હોવો જોઈએ.
આમ,$a$ અને $b$ બંને $2$ વડે વિભાજ્ય હોવાથી,તેમનો સામાન્ય અવયવ $2$ છે,જે આપણી ધારણા કે $a$ અને $b$ પરસ્પર અવિભાજ્ય છે તેનો વિરોધાભાસ કરે છે.
તેથી,આપણી ધારણા ખોટી છે અને $\sqrt{2}$ એ અસંમેય સંખ્યા છે.
179
MediumMCQ
અવિભાજ્ય અવયવીકરણની રીતનો ઉપયોગ કરીને $6$,$72$ અને $120$ નો ગુ.સા.અ. $(HCF)$ અને લ.સા.અ. $(LCM)$ શોધો.
A
ગુ.સા.અ. = $6$,લ.સા.અ. = $360$
B
ગુ.સા.અ. = $12$,લ.સા.અ. = $360$
C
ગુ.સા.અ. = $6$,લ.સા.અ. = $720$
D
ગુ.સા.અ. = $12$,લ.સા.અ. = $720$

Solution

(A) અવિભાજ્ય અવયવીકરણની રીતનો ઉપયોગ કરીને $6$,$72$ અને $120$ નો ગુ.સા.અ. અને લ.સા.અ. શોધવા માટે:
પગલું $1$: દરેક સંખ્યાના અવિભાજ્ય અવયવો મેળવો.
$6 = 2^1 \times 3^1$
$72 = 2^3 \times 3^2$
$120 = 2^3 \times 3^1 \times 5^1$
પગલું $2$: ગુ.સા.અ. એ દરેક સામાન્ય અવિભાજ્ય અવયવની સૌથી નાની ઘાતનો ગુણાકાર છે.
$\text{ગુ}.\text{સા}.\text{અ}. = 2^1 \times 3^1 = 6$
પગલું $3$: લ.સા.અ. એ દરેક અવિભાજ્ય અવયવની સૌથી મોટી ઘાતનો ગુણાકાર છે.
$\text{લ}.\text{સા}.\text{અ}. = 2^3 \times 3^2 \times 5^1 = 8 \times 9 \times 5 = 360$
આમ,ગુ.સા.અ. $6$ છે અને લ.સા.અ. $360$ છે.
180
MediumMCQ
અવિભાજ્ય અવયવની રીતનો ઉપયોગ કરીને $96$ અને $404$ નો ગુ.સા.અ. શોધો અને તે પરથી તેમનો લ.સા.અ. શોધો.
A
$HCF = 4, LCM = 9696$
B
$HCF = 4, LCM = 9690$
C
$HCF = 2, LCM = 9696$
D
$HCF = 4, LCM = 9796$

Solution

(A) પગલું $1$: $96$ અને $404$ ના અવિભાજ્ય અવયવો મેળવો.
$96 = 2^5 \times 3^1$
$404 = 2^2 \times 101^1$
પગલું $2$: સામાન્ય અવિભાજ્ય અવયવોની સૌથી નાની ઘાતનો ગુણાકાર કરીને ગુ.સા.અ. શોધો.
$HCF(96, 404) = 2^2 = 4$.
પગલું $3$: સંબંધ $LCM(a, b) \times HCF(a, b) = a \times b$ નો ઉપયોગ કરો.
$LCM(96, 404) = \frac{96 \times 404}{HCF(96, 404)}$
$LCM(96, 404) = \frac{96 \times 404}{4} = 96 \times 101 = 9696$.
181
MediumMCQ
અવિભાજ્ય અવયવીકરણની રીતનો ઉપયોગ કરીને $6$ અને $20$ નો ગુ.સા.અ. અને લ.સા.અ. શોધો.
A
ગુ.સા.અ. = $2$,લ.સા.અ. = $60$
B
ગુ.સા.અ. = $2$,લ.સા.અ. = $120$
C
ગુ.સા.અ. = $4$,લ.સા.અ. = $60$
D
ગુ.સા.અ. = $6$,લ.સા.અ. = $20$

Solution

(A) પગલું $1$: આપેલી સંખ્યાઓનું અવિભાજ્ય અવયવીકરણ કરો.
$6 = 2 \times 3$
$20 = 2^2 \times 5$
પગલું $2$: ગુ.સા.અ. શોધવા માટે,દરેક સામાન્ય અવિભાજ્ય અવયવની સૌથી નાની ઘાતનો ગુણાકાર કરો.
સામાન્ય અવિભાજ્ય અવયવ $2$ છે. તેની સૌથી નાની ઘાત $2^1$ છે.
તેથી,ગુ.સા.અ. = $2$.
પગલું $3$: લ.સા.અ. શોધવા માટે,દરેક અવિભાજ્ય અવયવની સૌથી મોટી ઘાતનો ગુણાકાર કરો.
અહીં સમાવિષ્ટ અવિભાજ્ય અવયવો $2, 3$ અને $5$ છે.
સૌથી મોટી ઘાત $2^2, 3^1$ અને $5^1$ છે.
લ.સા.અ. = $2^2 \times 3^1 \times 5^1 = 4 \times 3 \times 5 = 60$.
આમ,ગુ.સા.અ. = $2$ અને લ.સા.અ. = $60$.
182
MediumMCQ
ચકાસો કે શું કોઈ ધન પૂર્ણાંક $n$ માટે $4^n$ નો છેલ્લો અંક $0$ હોઈ શકે?
A
હા,તે $0$ સાથે સમાપ્ત થઈ શકે છે.
B
ના,તે $0$ સાથે સમાપ્ત થઈ શકતું નથી.
C
તે $n$ ના મૂલ્ય પર આધાર રાખે છે.
D
તે ફક્ત ત્યારે જ $0$ સાથે સમાપ્ત થાય છે જો $n$ બેકી સંખ્યા હોય.

Solution

(B) કોઈ સંખ્યાનો છેલ્લો અંક $0$ હોય તે માટે,તે સંખ્યા $10$ વડે વિભાજ્ય હોવી જોઈએ.
આનો અર્થ એ છે કે તેના અવિભાજ્ય અવયવોમાં $2$ અને $5$ બંને હોવા જોઈએ.
$4^n$ નું અવિભાજ્ય અવયવીકરણ $(2^2)^n = 2^{2n}$ છે.
$4^n$ નો એકમાત્ર અવિભાજ્ય અવયવ $2$ હોવાથી,તેમાં $5$ અવયવ તરીકે નથી.
તેથી,કોઈપણ ધન પૂર્ણાંક $n$ માટે $4^n$ ક્યારેય $0$ અંક સાથે સમાપ્ત થઈ શકે નહીં.
183
MediumMCQ
જ્યારે $p(x) = 40x^2 + 11x - 63$ ને $x + 2$ વડે ભાગવામાં આવે ત્યારે મળતી શેષ શોધો.
A
$245$
B
$75$
C
$85$
D
-$75$

Solution

(B) શેષ પ્રમેય મુજબ,જો બહુપદી $p(x)$ ને $(x - a)$ વડે ભાગવામાં આવે,તો શેષ $p(a)$ મળે છે.
અહીં,ભાજક $x + 2$ છે,જેને $x - (-2)$ તરીકે લખી શકાય છે.
તેથી,$a = -2$ થશે.
હવે,બહુપદી $p(x) = 40x^2 + 11x - 63$ માં $x = -2$ મૂકતા:
$p(-2) = 40(-2)^2 + 11(-2) - 63$
$p(-2) = 40(4) - 22 - 63$
$p(-2) = 160 - 22 - 63$
$p(-2) = 160 - 85$
$p(-2) = 75$
આમ,મળતી શેષ $75$ છે.
184
MediumMCQ
જો $p(x) = 2x^4 - 3x^3 + 7x + 5$ હોય,તો $p(-2)$ ની કિંમત કેટલી થાય?
A
$0$
B
-$1$
C
$27$
D
$47$

Solution

(D) $p(-2)$ ની કિંમત શોધવા માટે,આપેલ બહુપદી $p(x) = 2x^4 - 3x^3 + 7x + 5$ માં $x = -2$ મૂકો.
$p(-2) = 2(-2)^4 - 3(-2)^3 + 7(-2) + 5$
ઘાતની ગણતરી કરો:
$(-2)^4 = 16$
$(-2)^3 = -8$
આ કિંમતોને પદાવલિમાં મૂકતા:
$p(-2) = 2(16) - 3(-8) + 7(-2) + 5$
$p(-2) = 32 + 24 - 14 + 5$
$p(-2) = 56 - 14 + 5$
$p(-2) = 42 + 5$
$p(-2) = 47$
185
EasyMCQ
જો $P(-7) = 0$ હોય,તો $P(x)$ નો એક અવયવ . . . . . . છે.
A
$x - 7$
B
$x + 1$
C
$x + 7$
D
$x - 1$

Solution

(C) અવયવ પ્રમેય મુજબ,જો બહુપદી $P(x)$ માટે $P(a) = 0$ હોય,તો $(x - a)$ એ $P(x)$ નો એક અવયવ છે.
અહીં આપેલ છે કે $P(-7) = 0$,તેથી પ્રમેયમાં $a = -7$ લેતા.
તેથી,$(x - (-7))$ એ $P(x)$ નો એક અવયવ થાય.
આમ,$(x + 7)$ એ $P(x)$ નો એક અવયવ છે.
186
MediumMCQ
જો બહુપદી $p(x) = x^3 + x^2 - 5x - 5$ ના બે શૂન્યો $\sqrt{5}$ અને $-\sqrt{5}$ હોય,તો ત્રીજું શૂન્ય . . . . . . છે.
A
$1$
B
-$1$
C
$2$
D
-$2$

Solution

(B) ધારો કે ત્રિઘાત બહુપદી $p(x) = ax^3 + bx^2 + cx + d$ ના શૂન્યો $\alpha, \beta,$ અને $\gamma$ છે.
આપેલ છે: $\alpha = \sqrt{5}$,$\beta = -\sqrt{5}$,અને આપણે $\gamma$ શોધવાનું છે.
ત્રિઘાત બહુપદીના શૂન્યો અને સહગુણકો વચ્ચેના સંબંધ મુજબ,શૂન્યોનો સરવાળો નીચે મુજબ છે:
$\alpha + \beta + \gamma = -\frac{b}{a}$
બહુપદી $p(x) = x^3 + x^2 - 5x - 5$ પરથી,આપણને $a = 1$ અને $b = 1$ મળે છે.
કિંમતો મૂકતા:
$\sqrt{5} + (-\sqrt{5}) + \gamma = -\frac{1}{1}$
$0 + \gamma = -1$
$\gamma = -1$
આમ,ત્રીજું શૂન્ય $-1$ છે.
187
EasyMCQ
સુરેખ બહુપદી $p(x) = 5x + 3$ નો આલેખ . . . . . . છે.
A
રેખા
B
પરવલય
C
કિરણ
D
રેખાખંડ

Solution

(A) સુરેખ બહુપદીનું સ્વરૂપ $p(x) = ax + b$ હોય છે,જ્યાં $a \neq 0$ છે. સુરેખ બહુપદીનો આલેખ કાર્તેઝિયન સમતલમાં હંમેશા એક રેખા દર્શાવે છે. અહીં $p(x) = 5x + 3$ એ સુરેખ બહુપદી હોવાથી,તેનો આલેખ એક રેખા છે.
188
MediumMCQ
બહુપદી $p(x) = ax^2 + bx + c$ ના શૂન્યો $\alpha$ અને $\beta$ માટે $\frac{1}{\alpha} + \frac{1}{\beta}$ ની કિંમત શું થાય?
A
$-\frac{b}{c}$
B
$-\frac{b}{a}$
C
$\frac{c}{a}$
D
આપેલ પૈકી એકપણ નહીં

Solution

(A) આપેલ બહુપદી $p(x) = ax^2 + bx + c$ છે,જેના શૂન્યો $\alpha$ અને $\beta$ છે.
શૂન્યો અને સહગુણકો વચ્ચેના સંબંધ મુજબ:
શૂન્યોનો સરવાળો: $\alpha + \beta = -\frac{b}{a}$
શૂન્યોનો ગુણાકાર: $\alpha \cdot \beta = \frac{c}{a}$
આપણે $\frac{1}{\alpha} + \frac{1}{\beta}$ ની કિંમત શોધવાની છે.
લસાઅ લેતા: $\frac{1}{\alpha} + \frac{1}{\beta} = \frac{\alpha + \beta}{\alpha \cdot \beta}$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{-\frac{b}{a}}{\frac{c}{a}} = -\frac{b}{a} \cdot \frac{a}{c} = -\frac{b}{c}$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
189
MediumMCQ
દ્વિઘાત બહુપદી $p(x) = x^2 + 4x - 5$ ના અવયવો . . . . . . થાય.
A
$(x - 1)(x - 5)$
B
$(x + 5)(x + 1)$
C
$(x + 5)(x - 1)$
D
$(x + 1)(x - 5)$

Solution

(C) દ્વિઘાત બહુપદી $p(x) = x^2 + 4x - 5$ ના અવયવો પાડવા માટે,આપણે એવી બે સંખ્યાઓ શોધવી પડે જેનો ગુણાકાર $-5$ થાય અને જેનો સરવાળો $4$ થાય.
આ બે સંખ્યાઓ $5$ અને $-1$ છે,કારણ કે $5 \times (-1) = -5$ અને $5 + (-1) = 4$.
હવે,મધ્યમ પદ $4x$ ને $5x - x$ તરીકે લખતા:
$p(x) = x^2 + 5x - x - 5$
પદોને જૂથમાં ગોઠવતા:
$p(x) = (x^2 + 5x) - (x + 5)$
સામાન્ય પદો બહાર કાઢતા:
$p(x) = x(x + 5) - 1(x + 5)$
અંતે,$(x + 5)$ ને સામાન્ય લેતા:
$p(x) = (x + 5)(x - 1)$.
190
MediumMCQ
બહુપદી $p(x) = x^2 - 4x + 3$ માટે $\alpha + \beta$ ની કિંમત . . . . . . છે.
A
શૂન્ય
B
ઋણ પૂર્ણાંક
C
ધન અપૂર્ણાંક
D
ધન પૂર્ણાંક

Solution

(D) $ax^2 + bx + c$ સ્વરૂપની દ્વિઘાત બહુપદી માટે,શૂન્યોનો સરવાળો $\alpha + \beta$ એ સૂત્ર $\alpha + \beta = -b/a$ દ્વારા મળે છે.
બહુપદી $p(x) = x^2 - 4x + 3$ ને $ax^2 + bx + c$ સાથે સરખાવતા,આપણને $a = 1$,$b = -4$ અને $c = 3$ મળે છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા: $\alpha + \beta = -(-4)/1 = 4/1 = 4$.
અહીં $4$ એ ધન પૂર્ણાંક હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
191
MediumMCQ
બહુપદી $p(x) = ax - b$,જ્યાં $a \neq 0$ અને $a, b \in R$ હોય,તેનો આલેખ $X$-અક્ષને કયા અનન્ય બિંદુએ છેદે છે?
A
$(-\frac{b}{a}, 0)$
B
$(0, \frac{b}{a})$
C
$(\frac{b}{a}, 0)$
D
$(\frac{a}{b}, 0)$

Solution

(C) બહુપદી $p(x) = ax - b$ નો આલેખ $X$-અક્ષને જ્યાં છેદે તે બિંદુ શોધવા માટે,આપણે $p(x) = 0$ લઈએ છીએ.
$ax - b = 0$ લેતા,આપણને $ax = b$ મળે છે.
$x$ માટે ઉકેલતા,$x = \frac{b}{a}$ મળે છે.
આ બિંદુ $X$-અક્ષ પર હોવાથી,તેનો y-યામ $0$ છે.
તેથી,આલેખ $X$-અક્ષને $(\frac{b}{a}, 0)$ બિંદુએ છેદે છે.
192
MediumMCQ
બહુપદી $p(x) = x^3 - x$ ના વાસ્તવિક શૂન્યોની સંખ્યા . . . . . . છે.
A
$3$
B
$1$
C
$2$
D
$0$

Solution

(A) બહુપદી $p(x) = x^3 - x$ ના શૂન્યો શોધવા માટે,આપણે $p(x) = 0$ લઈએ.
$x^3 - x = 0$
$x$ સામાન્ય લેતા:
$x(x^2 - 1) = 0$
તફાવતના અવયવોના સૂત્ર $a^2 - b^2 = (a - b)(a + b)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$x(x - 1)(x + 1) = 0$
દરેક અવયવને શૂન્ય સાથે સરખાવતા:
$x = 0$,$x - 1 = 0 \implies x = 1$,અને $x + 1 = 0 \implies x = -1$.
આમ,શૂન્યો $0, 1, -1$ છે.
તેથી,વાસ્તવિક શૂન્યોની કુલ સંખ્યા $3$ છે.
193
MediumMCQ
બહુપદી $(x+1)(x^2 - x - x^4 + 1)$ નો ઘાતાંક . . . . . . છે.
A
$3$
B
$4$
C
$5$
D
$1$

Solution

(C) બહુપદી $(x+1)(x^2 - x - x^4 + 1)$ નો ઘાતાંક શોધવા માટે,આપણે દરેક અવયવમાં $x$ ની સૌથી મોટી ઘાત ઓળખીએ છીએ.
પ્રથમ અવયવ $(x+1)$ છે,જેનો ઘાતાંક $1$ છે.
બીજો અવયવ $(x^2 - x - x^4 + 1)$ છે,જેનો ઘાતાંક $4$ છે (કારણ કે $x$ ની સૌથી મોટી ઘાત $x^4$ છે).
જ્યારે બે બહુપદીઓનો ગુણાકાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે મળતી બહુપદીનો ઘાતાંક એ વ્યક્તિગત અવયવોના ઘાતાંકોનો સરવાળો હોય છે.
તેથી,ગુણાકારનો ઘાતાંક $1 + 4 = 5$ થાય છે.
194
MediumMCQ
જો $\alpha$ અને $\beta$ એ બહુપદી $P(x) = x^2 - 3x + 2k$ ના શૂન્યો હોય અને $\alpha + \beta = \alpha\beta$ હોય,તો $k$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$3/2$
B
$-3$
C
$3$
D
$1$

Solution

(A) દ્વિઘાત બહુપદી $ax^2 + bx + c$ માટે,શૂન્યોનો સરવાળો $\alpha + \beta = -b/a$ અને શૂન્યોનો ગુણાકાર $\alpha\beta = c/a$ થાય છે.
આપેલ બહુપદી $P(x) = x^2 - 3x + 2k$ માં,$a = 1$,$b = -3$,અને $c = 2k$ છે.
તેથી,$\alpha + \beta = -(-3)/1 = 3$ અને $\alpha\beta = 2k/1 = 2k$ મળે.
પ્રશ્ન મુજબ,$\alpha + \beta = \alpha\beta$ છે.
કિંમતો મૂકતા,$3 = 2k$ મળે.
આમ,$k = 3/2$ થાય.
195
MediumMCQ
બહુપદી $p(x) = \sqrt{5}x - 5$ નું શૂન્ય . . . . . . છે.
A
$-\sqrt{5}$
B
$\sqrt{5}$
C
$\frac{\sqrt{5}}{5}$
D
$-5$

Solution

(B) બહુપદી $p(x) = \sqrt{5}x - 5$ નું શૂન્ય શોધવા માટે,આપણે $p(x) = 0$ લઈએ છીએ.
તેથી,$\sqrt{5}x - 5 = 0$.
બંને બાજુ $5$ ઉમેરતા,આપણને $\sqrt{5}x = 5$ મળે છે.
બંને બાજુ $\sqrt{5}$ વડે ભાગતા,$x = \frac{5}{\sqrt{5}}$ મળે છે.
છેદનું સંમેયીકરણ કરતા,$x = \frac{5 \cdot \sqrt{5}}{\sqrt{5} \cdot \sqrt{5}} = \frac{5\sqrt{5}}{5} = \sqrt{5}$.
આમ,બહુપદીનું શૂન્ય $\sqrt{5}$ છે.
196
EasyMCQ
બહુપદી $x^{2}-4x+3$ ના શૂન્યોનો ગુણાકાર . . . . . . છે.
A
$1$
B
$4$
C
-$4$
D
$3$

Solution

(D) $ax^{2}+bx+c$ સ્વરૂપની દ્વિઘાત બહુપદી માટે,શૂન્યોનો ગુણાકાર $\frac{c}{a}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
આપેલ બહુપદી $x^{2}-4x+3$ ને પ્રમાણિત સ્વરૂપ $ax^{2}+bx+c$ સાથે સરખાવતા,આપણને $a=1$,$b=-4$ અને $c=3$ મળે છે.
તેથી,શૂન્યોનો ગુણાકાર = $\frac{c}{a} = \frac{3}{1} = 3$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
197
EasyMCQ
જો $\alpha, \beta$ અને $\gamma$ એ ત્રિઘાત બહુપદી $p(x) = ax^3 + bx^2 + cx + d$ (જ્યાં $a \neq 0$) ના શૂન્યો હોય,તો તેના શૂન્યોનો ગુણાકાર $(\alpha \beta \gamma)$ શું થાય?
A
$-\frac{d}{a}$
B
$\frac{c}{a}$
C
$-\frac{b}{a}$
D
$\frac{a}{b}$

Solution

(A) ત્રિઘાત બહુપદી $p(x) = ax^3 + bx^2 + cx + d$ માટે,સહગુણકો અને શૂન્યો $(\alpha, \beta, \gamma)$ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબ છે:
$1$. શૂન્યોનો સરવાળો: $\alpha + \beta + \gamma = -\frac{b}{a}$
$2$. બબ્બે શૂન્યોના ગુણાકારનો સરવાળો: $\alpha\beta + \beta\gamma + \gamma\alpha = \frac{c}{a}$
$3$. શૂન્યોનો ગુણાકાર: $\alpha\beta\gamma = -\frac{d}{a}$
તેથી,શૂન્યોનો ગુણાકાર $-\frac{d}{a}$ થાય છે.
198
MediumMCQ
જો $\frac{x^{3}-1}{p(x)}=\frac{x^{2}+x+1}{x-1}$ હોય,તો $p(x) = \dots$
A
$(x-1)^{2}$
B
$x^{2}-1$
C
$x+1$
D
$1$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ: $\frac{x^{3}-1}{p(x)} = \frac{x^{2}+x+1}{x-1}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે ઘનનો તફાવત માટેનું નિત્યસમ: $x^{3}-1 = (x-1)(x^{2}+x+1)$.
આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા: $\frac{(x-1)(x^{2}+x+1)}{p(x)} = \frac{x^{2}+x+1}{x-1}$.
બંને બાજુથી $(x^{2}+x+1)$ ને દૂર કરતા (ધારો કે $x^{2}+x+1 \neq 0$): $\frac{x-1}{p(x)} = \frac{1}{x-1}$.
ચોકડી ગુણાકાર કરતા: $p(x) = (x-1)(x-1) = (x-1)^{2}$.
199
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કઈ બહુપદી ચલ $x$ માં નથી?
A
$4x^2 + \sqrt{7}$
B
$3x^2 + x - 1$
C
$3x^2 - 5\sqrt{x} + 2$
D
$3x - 1$

Solution

(C) બહુપદી એ એક એવી બીજગણિતીય પદાવલિ છે જેમાં ચલના ઘાતાંક અનૃણ પૂર્ણાંક હોવા જોઈએ.
વિકલ્પ $A$,$4x^2 + \sqrt{7}$ માં,$x$ નો ઘાતાંક $2$ છે,જે અનૃણ પૂર્ણાંક છે.
વિકલ્પ $B$,$3x^2 + x - 1$ માં,$x$ ના ઘાતાંક $2$ અને $1$ છે,જે અનૃણ પૂર્ણાંક છે.
વિકલ્પ $C$,$3x^2 - 5\sqrt{x} + 2$ માં,પદ $\sqrt{x}$ ને $x^{1/2}$ તરીકે લખી શકાય છે. $1/2$ એ પૂર્ણાંક ન હોવાથી,આ પદાવલિ બહુપદી નથી.
વિકલ્પ $D$,$3x - 1$ માં,$x$ નો ઘાતાંક $1$ છે,જે અનૃણ પૂર્ણાંક છે.
તેથી,$3x^2 - 5\sqrt{x} + 2$ એ બહુપદી નથી.
200
MediumMCQ
જો $x+4$ એ બહુપદી $x^{2}+7x+m$ નો એક અવયવ હોય,તો $m = $ . . . . . .
A
$3$
B
$12$
C
$4$
D
$7$

Solution

(B) ધારો કે બહુપદી $p(x) = x^{2} + 7x + m$ છે.
અવયવ પ્રમેય મુજબ,જો $(x+4)$ એ $p(x)$ નો અવયવ હોય,તો $p(-4) = 0$ થાય.
બહુપદીમાં $x = -4$ મૂકતા:
$(-4)^{2} + 7(-4) + m = 0$
$16 - 28 + m = 0$
$-12 + m = 0$
$m = 12$.
આમ,$m$ ની કિંમત $12$ છે.

Probability — Demo · Frequently Asked Questions

1Are these Probability questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Probability Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.