KCET 2014 Biology Question Paper with Answer and Solution in Gujarati

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
કોષચક્રના $S$-તબક્કા (સંશ્લેષણ તબક્કો) દરમિયાન,કોષકેન્દ્રમાં $DNA$ નું સ્વયંજનન થાય છે.
તેની સાથે જ,કોષરસમાં રહેલ તારાકેન્દ્ર (centrosome),જે સૂક્ષ્મનલિકાઓના આયોજન માટે જવાબદાર છે,તેનું પણ સ્વયંજનન થાય છે.
આ પ્રક્રિયા સુનિશ્ચિત કરે છે કે કોષ વિભાજન દરમિયાન દરેક બાળ કોષને તારાકેન્દ્રની એક જોડ પ્રાપ્ત થાય.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. વિધાન $A$ અને $B$ બંને સાચા છે.
પ્રકાશશ્વસન એ $C_3$ વનસ્પતિઓમાં એક બિનઉત્પાદક (wasteful) પ્રક્રિયા છે.
$C_3$ વનસ્પતિઓમાં,$CO_2$ ને બદલે થોડો $O_2$ એ $RuBisCO$ સાથે જોડાય છે,જેના કારણે $CO_2$ ના સ્થાપનની કાર્યક્ષમતા ઘટે છે.
આ પથમાં,$RuBP$ એ $O_2$ સાથે જોડાઈને ફોસ્ફોગ્લિસરેટ $(3C)$ નો એક અણુ અને ફોસ્ફોગ્લાયકોલેટ $(2C)$ નો એક અણુ બનાવે છે.
પ્રકાશશ્વસન પથ દરમિયાન,શર્કરા,$ATP$ કે $NADPH$ નું સંશ્લેષણ થતું નથી. તેના બદલે,આ પ્રક્રિયામાં $CO_2$ મુક્ત થાય છે અને $ATP$ નો વપરાશ થાય છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. ફોસ્ફોઈનોલ પાયરુવેટ $(PEP)$ એ $3$-કાર્બન ધરાવતું સંયોજન છે $(t)$.
$2$. રિબ્યુલોઝ બાયફોસ્ફેટ $(RuBP)$ એ $5$-કાર્બન ધરાવતું સંયોજન છે $(s)$.
$3$. ઓક્ઝેલોએસેટિક એસિડ $(OAA)$ એ $4$-કાર્બન ધરાવતું સંયોજન છે $(r)$.
$4$. એસિટાઈલ કોએન્ઝાઈમ $A$ એ $2$-કાર્બન ધરાવતું સંયોજન છે $(q)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $A-t, B-s, C-r, D-q$ છે.

(C) $A-q, B-t, C-p, D-r, E-s$
$1$. શેષ કદ $(RV)$ એ બળપૂર્વકના ઉચ્છ્વસન પછી પણ ફેફસામાં રહેલા હવાના કદને દર્શાવે છે, જે આશરે $1100 \text{ ml} - 1200 \text{ ml}$ હોય છે.
$2$. અંતઃશ્વસન અનામત કદ $(IRV)$ એ વધારાનું હવાના કદને દર્શાવે છે જે વ્યક્તિ બળપૂર્વક શ્વાસ લઈને અંદર લઈ શકે છે, જે $2500 \text{ ml} - 3000 \text{ ml}$ હોય છે.
$3$. જૈવિક ક્ષમતા $(VC)$ એ બળપૂર્વકના ઉચ્છ્વસન પછી વ્યક્તિ દ્વારા અંદર લઈ શકાતા હવાના મહત્તમ કદને દર્શાવે છે, જે $4000 \text{ ml} - 4600 \text{ ml}$ હોય છે.
$4$. ઉચ્છ્વસન અનામત કદ $(ERV)$ એ વધારાનું હવાના કદને દર્શાવે છે જે વ્યક્તિ બળપૂર્વક ઉચ્છ્વસન કરીને બહાર કાઢી શકે છે, જે $1000 \text{ ml} - 1100 \text{ ml}$ હોય છે.
$5$. અંતઃશ્વસન ક્ષમતા $(IC)$ એ સામાન્ય ઉચ્છ્વસન પછી વ્યક્તિ દ્વારા અંદર લઈ શકાતા હવાના કુલ કદને દર્શાવે છે, જે $3000 \text{ ml} - 3500 \text{ ml}$ હોય છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
ઘૂંટણનો સાંધો એ મીઠા સાંધા (hinge joint) નું ઉદાહરણ છે.
મીઠા સાંધો એ સાયનોવિયલ સાંધાનો એક પ્રકાર છે જે મુખ્યત્વે એક જ સમતલમાં હલનચલન કરવાની મંજૂરી આપે છે,જે દરવાજાના મિજાગરા જેવું કાર્ય કરે છે.
તે બે હાડકાંની સાંધાની સપાટીઓ વચ્ચે પ્રવાહીથી ભરેલી સાયનોવિયલ ગુહાની હાજરી દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે,જે સરળ હલનચલનને સરળ બનાવે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ (કોર્ટિસોલ) છે.
$1$. કોર્ટિસોલ એ એડ્રિનલ બાહ્યક (adrenal cortex) દ્વારા સ્ત્રવિત ગ્લુકોકોર્ટિકોઇડ છે.
$2$. કાર્બોહાઇડ્રેટ ચયાપચયમાં તેની પ્રાથમિક ભૂમિકા ઉપરાંત,તે રુધિરાભિસરણ તંત્ર અને કિડનીના કાર્યોને જાળવવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
$3$. કોર્ટિસોલ બળતરા વિરોધી પ્રતિક્રિયાઓ ઉત્પન્ન કરવા અને રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવને દબાવવા માટે જાણીતું છે,તેથી જ તેનો ઉપયોગ ઘણીવાર બળતરાની સ્થિતિ અને સ્વયંપ્રતિરક્ષા રોગોની સારવારમાં થાય છે.
$4$. તે રક્તકણો $(RBCs)$ ના ઉત્પાદનને પણ ઉત્તેજિત કરે છે.

(C) $Marchantia$ ને વિષમસુકાય (heterothallic) વનસ્પતિ ગણવામાં આવે છે કારણ કે તે દ્વિલિંગી (dioecious) છે.
$Marchantia$ માં નર અને માદા પ્રજનન અંગો (પુજન્યુધાનીધર અને સ્ત્રીજન્યુધાનીધર) અલગ-અલગ સુકાય (thalli) પર જોવા મળે છે.
તેથી,વનસ્પતિ દેહ એકલિંગી હોય છે,જેને દ્વિલિંગી (dioecious) અથવા વિષમસુકાય (heterothallic) કહેવામાં આવે છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. $A$. ગ્લાયકોજન: તે ફૂગમાં સંગ્રહિત ખોરાક છે,જેમ કે એગેરિકસ $(t)$.
$2$. $B$. પાયરેનોઇડ્સ: આ પ્રોટીનયુક્ત સંગ્રહિત અંગિકાઓ છે જે લીલી લીલના હરિતકણમાં જોવા મળે છે,જેમ કે સ્પાયરોગાયરા $(s)$.
$3$. $C$. લેમિનારિન અને મેનિટોલ: આ બદામી લીલ (Brown Algae) ના લાક્ષણિક સંગ્રહિત ખોરાક છે,જેમ કે સાર્ગેસમ $(p)$.
$4$. $D$. ફ્લોરિડિયન સ્ટાર્ચ: આ લાલ લીલ (Red Algae) માં સંગ્રહિત ખોરાક છે,જે બંધારણમાં એમાયલોપેક્ટીન અને ગ્લાયકોજન જેવો હોય છે,જેમ કે પોલીસીફોનિયા $(r)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $A-t, B-s, C-p, D-r$ છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ (ગોળ કૃમિ) છે.
આકૃતિમાં કૂટદેહકોષ્ઠ (pseudocoelom) દર્શાવવામાં આવ્યું છે,જે એવી દેહગુહા છે જે સંપૂર્ણપણે મધ્યગર્ભસ્તર (mesoderm) દ્વારા આવરીત હોતી નથી. તેના બદલે,મધ્યગર્ભસ્તર બાહ્યગર્ભસ્તર (ectoderm) અને અંતઃગર્ભસ્તર (endoderm) ની વચ્ચે છૂટાછવાયા કોથળીઓ સ્વરૂપે જોવા મળે છે.
$1$. ગોળ કૃમિ (સમૂહ: એસ્કેલ્મિન્થિસ) કૂટદેહકોષ્ઠની હાજરી દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
$2$. અળસિયા (સમૂહ: નૂપુરક) અને વંદા (સમૂહ: સંધિપાદ) સાચા દેહકોષ્ઠી (eucoelomate) પ્રાણીઓ છે.
$3$. પટ્ટી કૃમિ (સમૂહ: પૃથુકૃમિ) દેહકોષ્ઠવિહીન (acoelomate) હોય છે.

(C) વિકલ્પ $C$ સાચું છે. સાયનોબેક્ટેરિયા જેવા કેટલાક આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં કોષરસમાં અન્ય પટલીય વિસ્તરણો જોવા મળે છે જેને ક્રોમેટોફોર્સ કહે છે,જે રંજકદ્રવ્યો ધરાવે છે.
અન્ય વિકલ્પોની સમજૂતી:
- વિકલ્પ $A$: પક્ષ્મ અથવા કશાના મુખ્ય ભાગને એક્સોનેમ (axoneme) કહેવાય છે,આધારકાય નહીં.
- વિકલ્પ $B$: એલિયોપ્લાસ્ટ્સ તેલ અને ચરબીનો સંગ્રહ કરે છે,જ્યારે એમાયલોપ્લાસ્ટ્સ સ્ટાર્ચનો સંગ્રહ કરે છે. એલ્યુરોપ્લાસ્ટ્સ પ્રોટીનનો સંગ્રહ કરે છે.
- વિકલ્પ $D$: એક્રોસેન્ટ્રિક રંગસૂત્રોમાં બે ભુજાઓ હોય છે,એક ખૂબ ટૂંકી અને એક ખૂબ લાંબી,જેમાં સેન્ટ્રોમિયર એક છેડાની નજીક આવેલું હોય છે.

(D) $RuBisCO$ (Ribulose bisphosphate carboxylase-oxygenase) એ વનસ્પતિ જગતમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતું પ્રોટીન છે, કારણ કે તે પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા માટે આવશ્યક છે。
$Collagen$ એ પ્રાણી જગતમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતું પ્રોટીન છે, જે પેશીઓને બંધારણીય આધાર પૂરો પાડે છે。
તેથી, વનસ્પતિઓનું $RuBisCO$ અને પ્રાણીઓનું $Collagen$ એ જીવંત વિશ્વમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતા પ્રોટીન છે。

(C) સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
$A$ એ $GnRH$ (ગોનાડોટ્રોપિન રિલીઝિંગ હોર્મોન) દર્શાવે છે,જે હાયપોથેલેમસ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
$GnRH$ અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિને ગોનાડોટ્રોપિન મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે,જે $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) અને $LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન) છે.
$B$ એ $FSH$ દર્શાવે છે,જે અંડપિંડ પર કાર્ય કરીને અંડપુટિકાઓની વૃદ્ધિને ઉત્તેજિત કરે છે.
$C$ એ $LH$ દર્શાવે છે,જે શુક્રપિંડ પર કાર્ય કરીને લેડિગના કોષોને એન્ડ્રોજન્સ (ટેસ્ટોસ્ટેરોન) મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.

(B) નરમાં,એક પ્રાથમિક શુક્રકોષકોષ અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા દ્વારા $4$ સક્રિય અને કાર્યક્ષમ શુક્રકોષો ઉત્પન્ન કરે છે.
માદામાં,એક પ્રાથમિક અંડકોષકોષ અર્ધીકરણ પામે છે,પરંતુ કોષરસના અસમાન વિભાજનને કારણે,તે માત્ર $1$ સક્રિય અને કાર્યક્ષમ અંડકોષ ઉત્પન્ન કરે છે,જ્યારે $2$ કે $3$ ધ્રુવીયકાય (polar bodies) ઉત્પન્ન થાય છે જે અંતે નાશ પામે છે.
તેથી,એક નર પ્રાથમિક જાતીય કોષ અને એક માદા પ્રાથમિક જાતીય કોષમાંથી ઉત્પન્ન થતા જનનકોષોનો ગુણોત્તર $4:1$ છે.

(A) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકમાં આપેલ ઘાસના ભ્રૂણ (એકદળી ભ્રૂણ) ના $L$.$S$. ની પ્રમાણિત આકૃતિના આધારે:
- $A$ એ એપિબ્લાસ્ટ (નાનું,અવશિષ્ટ બીજપત્ર) દર્શાવે છે.
- $B$ એ મૂલાગ્ર (ભ્રૂણમૂળ) દર્શાવે છે.
- $C$ એ કોલિયોપ્ટાઈલ (પ્રરોહાગ્રને ઢાંકતું રક્ષણાત્મક કવચ) દર્શાવે છે.
- $D$ એ સ્ક્યુટેલમ (મોટું,ઢાલ આકારનું બીજપત્ર) દર્શાવે છે.
- મૂલાગ્રને ઢાંકતી રચના કોલિયોરાઈઝા છે.
- ઉપરનો ભાગ પ્રરોહાગ્ર (ભ્રૂણાગ્ર) દર્શાવે છે.
આ લેબલ્સને આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,વિકલ્પ $A$ ઘાસના ભ્રૂણની પ્રમાણિત આકૃતિમાં દર્શાવેલ ભાગો માટે સાચી ઓળખ પૂરી પાડે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
પરિપક્વ પરાગરજમાં,બહારના રક્ષણાત્મક સ્તરને બાહ્યકવચ (exine) કહેવામાં આવે છે,જે સ્પોરોપોલેનિન નામના અત્યંત પ્રતિરોધક કાર્બનિક પદાર્થનું બનેલું હોય છે.
જોકે,અમુક ચોક્કસ સ્થાનો પર,બાહ્યકવચ ગેરહાજર અથવા ખૂબ જ પાતળું હોય છે,અને આ વિસ્તારોમાં સ્પોરોપોલેનિનનો અભાવ હોય છે.
આ ચોક્કસ વિસ્તારોને જનન છિદ્રો (germ pores) કહેવામાં આવે છે.
પરાગનયન દરમિયાન,પરાગનલિકા આ જનન છિદ્રો દ્વારા પરાગરજમાંથી બહાર આવે છે.

(B) એરંડા અને મકાઈના છોડમાં,નર અને માદા બંને પુષ્પો એક જ છોડ પર હાજર હોય છે (એકસદની સ્થિતિ).
પુષ્પો એકલિંગી હોવાથી,એક જ પુષ્પમાં થતું સ્વ-પરાગનયન (સ્વ-ફલન) અટકે છે.
જો કે,પરાગરજ એક પુષ્પના પરાગાશયમાંથી તે જ છોડના બીજા પુષ્પના પરાગાસન પર સ્થાનાંતરિત થઈ શકે છે,જેને ગેટોનોગેમી કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સ્વ-ફલન અટકે છે પરંતુ ગેટોનોગેમી અટકતી નથી.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
પ્રતિધ્રુવીય કોષો ભ્રૂણપુટમાં સક્રિય મહાબીજાણુના સમવિભાજન દ્વારા બને છે.
મહાબીજાણુ એકકીય $(n)$ હોવાથી,તેમાંથી બનતા પ્રતિધ્રુવીય કોષો પણ એકકીય $(n)$ હોય છે,દ્વિકીય $(2n)$ હોતા નથી.
તેથી,'પ્રતિધ્રુવીય કોષો - $2n$' ની જોડી ખોટી છે.

(A) દૈહિક સંકરણ એ વનસ્પતિ પેશી સંવર્ધનની એક તકનીક છે જેમાં બે અલગ-અલગ વનસ્પતિ પ્રજાતિઓના પ્રોટોપ્લાસ્ટને જોડીને હાઇબ્રિડ પ્રોટોપ્લાસ્ટ બનાવવામાં આવે છે.
આ પ્રાપ્ત કરવા માટે,સેલ્યુલેઝ અને પેક્ટિનેઝ જેવા ઉત્સેચકોનો ઉપયોગ કરીને કોષદીવાલ અને મધ્યપટલને દૂર કરવા અથવા પાચન કરવું જરૂરી છે.
એકવાર કોષદીવાલ દૂર થઈ જાય પછી,પરિણામી પ્રોટોપ્લાસ્ટને જોડીને દૈહિક સંકર (somatic hybrid) બનાવવામાં આવે છે,જેને પછી નવા છોડમાં પુનર્જીવિત કરી શકાય છે.
તેથી,સાચી પ્રક્રિયામાં જોડાણ પહેલાં કોષદીવાલ અને મધ્યપટલનું પાચન કરવાનો સમાવેશ થાય છે.

(B) - mRNA ના ભાષાંતર (translation) ની પ્રક્રિયાને અટકાવવામાં.
$RNA$ ઇન્ટરફરન્સ $(RNAi)$ એ એક જૈવિક પ્રક્રિયા છે જેમાં $RNA$ અણુઓ લક્ષિત mRNA અણુઓને નિષ્ક્રિય કરીને જનીન અભિવ્યક્તિ અથવા ભાષાંતરને અટકાવે છે.
જ્યારે $Meloidogyne \ incognita$ તમાકુના છોડને સંક્રમિત કરે છે,ત્યારે યજમાન કોષોમાં $dsRNA$ દાખલ કરવામાં આવે છે.
આ $dsRNA$ એ $RNAi$ માર્ગને સક્રિય કરે છે,જે નેમેટોડના ચોક્કસ mRNA ના વિઘટન તરફ દોરી જાય છે,જેનાથી પરોપજીવીના અસ્તિત્વ માટે જરૂરી પ્રોટીનનું ભાષાંતર અટકી જાય છે.

(D) $ADA$ એટલે એડેનોસિન ડીએમિનેઝ $(Adenosine deaminase)$.
આ ઉત્સેચક રોગપ્રતિકારક તંત્રના યોગ્ય કાર્ય માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે।
આ ઉત્સેચકની ઉણપને કારણે સિવિયર કમ્બાઈન્ડ ઈમ્યુનોડેફિસિયન્સી $(SCID)$ નામની સ્થિતિ સર્જાય છે।
$SCID$ ધરાવતા દર્દીઓમાં કાર્યક્ષમ $T$-લિમ્ફોસાઈટ્સનો અભાવ હોય છે, જે રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવ માટે આવશ્યક છે।
પરિણામે, રોગપ્રતિકારક તંત્ર સામાન્ય રીતે કાર્ય કરવામાં અસમર્થ બને છે।

(B) ખોટું વિધાન $B$ છે।
$1$. ઉર્જાનો પિરામિડ હંમેશા સીધો જ હોય છે કારણ કે નિવસનતંત્રમાં ઉર્જાનો પ્રવાહ એકદિશીય હોય છે અને તે $10\%$ ના નિયમનું પાલન કરે છે, જેમાં દરેક ક્રમિક પોષક સ્તરે ઉર્જા ઉષ્મા સ્વરૂપે વ્યય થાય છે।
$2$. ઉર્જાનો પિરામિડ ઉલટો હોવો અશક્ય છે કારણ કે ઉચ્ચ પોષક સ્તરો પર ઉર્જાનું સર્જન થઈ શકતું નથી।
$3$. સમુદ્રમાં જૈવભારનો પિરામિડ ઉલટો હોય છે કારણ કે કોઈપણ સમયે ફાયટોપ્લાન્કટોન (ઉત્પાદકો) નો સ્ટેન્ડિંગ ક્રોપ પ્રાણીપ્લવકો અને માછલીઓ (ઉપભોગીઓ) કરતા ઓછો હોય છે।
$4$. સંખ્યા અને જૈવભારના પિરામિડ નિવસનતંત્રની રચનાના આધારે સીધા અથવા ઉલટા હોઈ શકે છે।

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
નિવાસસ્થાનનો વિનાશ,જેને પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિઓના અસ્તિત્વ માટે જરૂરી પરિસ્થિતિઓના નાબૂદી અથવા ફેરફાર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે,તે પ્રજાતિઓના લુપ્ત થવા અને ભયજનક બનવાનું મુખ્ય કારણ છે.
તે માત્ર વ્યક્તિગત પ્રજાતિઓને જ નહીં પરંતુ વૈશ્વિક ઇકોસિસ્ટમના સ્વાસ્થ્યને પણ અસર કરે છે.
નિવાસસ્થાનો વિવિધ માનવીય પ્રવૃત્તિઓ જેવી કે વિકાસ કાર્યો,વનનાબૂદી અને પ્રદૂષણ દ્વારા નાશ પામે છે અથવા વિભાજિત થાય છે.
જોકે અતિશય શિકાર અને ગેરકાયદેસર શિકાર પણ હાનિકારક અસરો ધરાવે છે,પરંતુ નિવાસસ્થાનનો વિનાશ એ જૈવવિવિધતા માટે સૌથી મોટો ખતરો છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે. આ વિધાન કે પ્રાણી અને વનસ્પતિ જીવનના સૌથી સમૃદ્ધ ભંડારો જેમાં થોડી અથવા કોઈ જોખમમાં મુકાયેલી જાતિઓ નથી, તેને "બાયોડાયવર્સિટી હોટસ્પોટ્સ" કહેવામાં આવે છે, તે ખોટું છે.
બાયોડાયવર્સિટી હોટસ્પોટ્સ એવા વિસ્તારો છે જે ઉચ્ચ સ્તરની જાતિ સમૃદ્ધિ અને ઉચ્ચ પ્રમાણમાં સ્થાનિકતા (endemism) દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે, પરંતુ તે નિવાસસ્થાનના નુકસાન અને વિભાજનને કારણે સૌથી વધુ જોખમમાં મુકાયેલા વિસ્તારો પણ છે.
તેઓ મુખ્યત્વે ત્રણ માપદંડોના આધારે ઓળખવામાં આવે છે:
$(i)$ સ્થાનિકતાનું પ્રમાણ (એવી જાતિઓની હાજરી જે બીજે ક્યાંય જોવા મળતી નથી).
$(ii)$ નિવાસસ્થાનના અધોગતિ અને વિભાજનને કારણે તેને થતું જોખમ.
$(iii)$ જાતિઓની સંખ્યા અથવા જાતિ વિવિધતા.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,જરાયુ $(placenta)$ અંતઃસ્ત્રાવી પેશી તરીકે કાર્ય કરે છે અને માનવ કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(hCG)$,હ્યુમન પ્લેસેન્ટલ લેક્ટોજન $(hPL)$,ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન જેવા ઘણા અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે.
$hCG$,$hPL$ અને રિલેક્સિન એવા અંતઃસ્ત્રાવો છે જે સ્ત્રીઓમાં માત્ર ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન જ ઉત્પન્ન થાય છે.
વધુમાં,ગર્ભના વિકાસ,માતામાં ચયાપચયના ફેરફારો અને ગર્ભાવસ્થાની જાળવણી માટે માતાના રુધિરમાં ઇસ્ટ્રોજન,પ્રોજેસ્ટેરોન,કોર્ટિસોલ,પ્રોલેક્ટીન અને થાયરોક્સિન જેવા અન્ય અંતઃસ્ત્રાવોનું સ્તર અનેકગણું વધી જાય છે.

(B) વસ્તી વિસ્ફોટ મુખ્યત્વે માનવ વસ્તીના કદમાં ઝડપી વધારાને કારણે થાય છે.
આ મૃત્યુદરમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો,જેમાં માતાના મૃત્યુદરમાં $(MMR)$ ઘટાડો અને શિશુ મૃત્યુદરમાં $(IMR)$ ઘટાડો થવાને કારણે થાય છે,જ્યારે જન્મ દર પ્રમાણમાં ઊંચો રહે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(B)$ છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$IUDs$ (આંતરગર્ભાશય ઉપકરણો) એ સ્ત્રીઓ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતી અસરકારક ગર્ભનિરોધક પદ્ધતિઓ છે.
કોપર મુક્ત કરતા $IUDs$ (જેમ કે $CuT$,$Cu7$,અને $Multiload$ $375$) ગર્ભાશયમાં કોપર આયનો $(Cu^{2+})$ મુક્ત કરે છે.
આ આયનો શુક્રાણુઓની ગતિશીલતા અને તેમની ફલન ક્ષમતાને દબાવી દે છે.
વધુમાં,તેઓ ગર્ભાશયની અંદર શુક્રાણુઓના કોષભક્ષણ (phagocytosis) માં વધારો કરે છે,જેનાથી ફલન અટકે છે.

(D) ડાઉન સિન્ડ્રોમ એ દૈહિક રંગસૂત્રની એન્યુપ્લોઇડીનું ઉદાહરણ છે.
ડાઉન સિન્ડ્રોમ એ એક આનુવંશિક વિકાર છે જે રંગસૂત્ર નંબર $21$ ની વધારાની નકલ (ટ્રાયસોમી $21$) ને કારણે થાય છે.
રંગસૂત્ર $21$ એ દૈહિક રંગસૂત્ર (autosome) હોવાથી,આ સ્થિતિને દૈહિક રંગસૂત્રીય એન્યુપ્લોઇડી તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
આ અર્ધીકરણ (meiosis) દરમિયાન રંગસૂત્રોના અવિભાજન (nondisjunction) ને કારણે થાય છે,જેના પરિણામે કોષમાં સામાન્ય $46$ ને બદલે $47$ રંગસૂત્રો જોવા મળે છે.

(D) સાચો જવાબ છે.
સીકલ સેલ એનિમિયા એ એક ઓટોસોમલ રિસેસિવ (દૈહિક પ્રચ્છન્ન) આનુવંશિક વિકાર છે.
તે હિમોગ્લોબિનની $\beta$-ગ્લોબિન શૃંખલા માટેના જનીનમાં બિંદુ ઉત્પરિવર્તન (point mutation) ને કારણે થાય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,$\beta$-ગ્લોબિન શૃંખલાના $6^{\text{th}}$ સ્થાને રહેલા એમિનો એસિડ,જે સામાન્ય રીતે ગ્લુટામિક એસિડ હોય છે,તેનું સ્થાન વેલાઈન દ્વારા લેવામાં આવે છે.
આ વિસ્થાપન હિમોગ્લોબિન અણુની રચના બદલી નાખે છે,જેના કારણે ઓક્સિજનની ઓછી સાંદ્રતામાં રક્તકણો દાતરડા આકારના બની જાય છે.

(C) વિષમયુગ્મી પિતૃનું જનીન પ્રકાર $Rr$ છે.
જ્યારે આ છોડનું સ્વ-ફલન $(Rr \times Rr)$ કરવામાં આવે છે,ત્યારે મળતી સંતતિના જનીન પ્રકારો $RR, Rr, Rr, rr$ હોય છે.
સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ $3$ ગોળાકાર : $1$ કરચલીવાળું છે.
પિતૃનું સ્વરૂપ પ્રકાર 'ગોળાકાર' છે (કારણ કે પિતૃ ગોળાકાર બીજ માટે વિષમયુગ્મી છે).
કુલ $1600$ બીજમાંથી,ગોળાકાર બીજ ધરાવતા છોડની સંખ્યા $\frac{3}{4} \times 1600 = 1200$ છે.
તેથી,$1200$ રોપાઓ પિતૃ જેવું સ્વરૂપ ધરાવતા હશે.

(D) $Statement A$ સાચું છે કારણ કે વિશ્લેષણના નિયમ (Law of Segregation) મુજબ,જન્યુ નિર્માણ દરમિયાન જનીન જોડના એલિલ્સ એકબીજાથી અલગ થાય છે,જેથી દરેક જન્યુ ચોક્કસ લક્ષણ માટે માત્ર એક જ એલિલ ધરાવે છે.
$Statement B$ સાચું છે કારણ કે સમભાજનની ભાજનાવસ્થા દરમિયાન,સેન્ટ્રોમિયરનું વિભાજન થાય છે અને સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ અલગ થઈને કોષના વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરે છે.
$Statement B$ એ કોષ વિભાજનની પ્રક્રિયા (સમભાજન) વર્ણવે છે અને $Statement A$ એ આનુવંશિકતાનો સિદ્ધાંત (અર્ધીકરણ/જન્યુજનન) વર્ણવે છે,તેથી $Statement B$ એ $Statement A$ નું કારણ નથી.

(B) સાચો ક્રમ $C-A-E-B-D$ છે.
$DNA$ ફિંગરપ્રિન્ટિંગમાં સમાવિષ્ટ સોપાન નીચે મુજબ છે:
$1$. નમૂનાના કોષમાંથી $DNA$ નું અલગીકરણ.
$2$. $PCR$ નો ઉપયોગ કરીને $DNA$ નું પ્રવર્ધન (જો જરૂરી હોય તો).
$3$. રિસ્ટ્રિક્શન એન્ડોન્યુક્લિએઝ $(RENS)$ દ્વારા $DNA$ નું પાચન $(C)$.
$4$. જેલ ઇલેક્ટ્રોફોરેસિસ દ્વારા $DNA$ ટુકડાઓનું અલગીકરણ $(A)$.
$5$. અલગ થયેલા $DNA$ ટુકડાઓનું નાઇટ્રોસેલ્યુલોઝ અથવા નાયલોન જેવી કૃત્રિમ પટલ (મેમ્બ્રેન) પર સ્થાનાંતરણ (બ્લોટિંગ) $(E)$.
$6$. લેબલ કરેલ $VNTR$ પ્રોબનો ઉપયોગ કરીને હાઇબ્રિડાઇઝેશન $(B)$.
$7$. ઓટોરેડિયોગ્રાફી દ્વારા હાઇબ્રિડાઇઝ થયેલા $DNA$ ટુકડાઓની ઓળખ $(D)$.

(C) સાચો જવાબ છે.
'Lac' ઓપેરોન મોડેલમાં,લેક્ટોઝ (અથવા એલોલેક્ટોઝ) ઇન્ડ્યુસર તરીકે કાર્ય કરે છે.
જ્યારે વૃદ્ધિ માધ્યમમાં લેક્ટોઝનું પ્રમાણ વધુ હોય છે,ત્યારે તે રિપ્રેસર પ્રોટીન સાથે જોડાય છે.
આ જોડાણને કારણે રિપ્રેસર પ્રોટીનનો આકાર બદલાય છે,જેથી તે ઓપરેટર જનીન સાથે જોડાઈ શકતું નથી.
પરિણામે,$RNA$ પોલિમરેઝ પ્રમોટર વિસ્તાર સાથે જોડાવા માટે મુક્ત થાય છે,જે સ્ટ્રક્ચરલ જનીનોના પોલીસીસ્ટ્રોનિક $mRNA$ માં ટ્રાન્સક્રિપ્શનની પ્રક્રિયાને સક્ષમ બનાવે છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે।
ઓસ્વાલ્ડ એવરી, કોલિન મેકલીઓડ અને મેકલિન મેકકાર્ટીએ ગ્રિફિથના પ્રયોગમાં 'રૂપાંતરિત સિદ્ધાંત' (transforming principle) નું જૈવરાસાયણિક સ્વરૂપ નક્કી કરવા માટે કામ કર્યું હતું।
તેમણે ગરમીથી મૃત '$S$' કોષોમાંથી જૈવરસાયણો ($DNA$, $RNA$, પ્રોટીન) શુદ્ધ કર્યા જેથી જાણી શકાય કે કયું દ્રવ્ય જીવંત '$R$' કોષોને '$S$' કોષોમાં રૂપાંતરિત કરી શકે છે।
તેમણે શોધ્યું કે $proteases$ અને $RNAases$ સાથે પાચન કરવાથી રૂપાંતરણ પર કોઈ અસર થઈ નહીં, જેનો અર્થ છે કે પ્રોટીન કે $RNA$ આનુવંશિક દ્રવ્ય નહોતા।
જોકે, $DNAase$ સાથે પાચન કરવાથી રૂપાંતરણ અટકી ગયું, જે સાબિત કરે છે કે $DNA$ એ જ દ્રવ્ય છે જે '$R$' સ્ટ્રેનનું '$S$' સ્ટ્રેનમાં રૂપાંતરણ કરે છે।
તેથી, જે પ્રયોગે નિર્ણાયક રીતે સાબિત કર્યું કે $DNA$ આનુવંશિક દ્રવ્ય છે, તેમાં $DNAase$ નો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો, જેણે રૂપાંતરણને અટકાવ્યું હતું।

(A) $Statement B$ સાચું છે અને $Statement A$ ખોટું છે.
સુકોષકેન્દ્રીઓમાં,પ્રાથમિક ટ્રાન્સક્રિપ્ટ (pre-$mRNA$) ભાષાંતરિત થાય તે પહેલાં સ્પ્લાયસિંગ,કેપિંગ અને ટેલિંગ જેવા મહત્વપૂર્ણ અનુલેખન-પશ્ચાત ફેરફારોમાંથી પસાર થાય છે.
$Statement A$ ખોટું છે કારણ કે પ્રાથમિક ટ્રાન્સક્રિપ્ટ સીધું ભાષાંતરિત થતું નથી.
$Statement B$ સાચું છે કારણ કે $hnRNA$ (heterogeneous nuclear $RNA$) માં કોડિંગ સિક્વન્સ (એક્ઝોન્સ) અને નોન-કોડિંગ સિક્વન્સ (ઇન્ટ્રોન્સ) બંને હોય છે,જેને સ્પ્લાયસિંગ દ્વારા દૂર કરવા જરૂરી છે.

(D) અપસારી ઉત્ક્રાંતિ.
$Bougainvillea$ ના કંટક અને $Cucurbita$ ના પ્રતાન એ રૂપાંતરિત શાખાઓ છે અને તે કક્ષીય સ્થાન ધરાવે છે.
આનો અર્થ એ છે કે $Bougainvillea$ માં કક્ષીય શાખાઓ પ્રાણીઓથી રક્ષણ મેળવવા માટે કંટકમાં રૂપાંતરિત થાય છે અને $Cucurbita$ માં તે આધાર પર ચઢવા માટે પ્રતાનમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
આને $\text{સમમૂલક}$ $\text{અંગો}$ કહેવામાં આવે છે અને તે $\text{અપસારી}$ $\text{ઉત્ક્રાંતિ}$ નું પરિણામ છે, એટલે કે, તેઓ સમાન પૂર્વજો ધરાવે છે પરંતુ તેમના કાર્યો અલગ-અલગ છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
સ્ટેનલી એલ. મિલર અને હેરોલ્ડ સી. યુરેએ જીવનની ઉત્પત્તિના રાસાયણિક સિદ્ધાંતને સાબિત કરવા માટે $1953$ માં એક પ્રયોગ કર્યો હતો.
તેમણે આદિ પૃથ્વીની પરિસ્થિતિઓનું અનુકરણ કરતી એક બંધ પ્રણાલી બનાવી હતી.
સ્પાર્ક-ડિસ્ચાર્જ ઉપકરણમાં વપરાયેલ મિશ્રણમાં મિથેન $(CH_4)$,એમોનિયા $(NH_3)$,હાઇડ્રોજન $(H_2)$ અને પાણીની વરાળ $(H_2O)$ નો સમાવેશ $2:2:1$ ના ગુણોત્તરમાં ($CH_4:NH_3:H_2$ માટે) કરવામાં આવ્યો હતો.
આ પ્રયોગે સફળતાપૂર્વક ગ્લાયસીન,એલેનાઇન અને એસ્પાર્ટિક એસિડ જેવા સરળ એમિનો એસિડ ઉત્પન્ન કર્યા,જે દર્શાવે છે કે પ્રીબાયોટિક પરિસ્થિતિઓમાં અકાર્બનિક પુરોગામીઓમાંથી કાર્બનિક અણુઓનું સંશ્લેષણ થઈ શકે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
કેન્સરના કોષો સંપર્ક અવરોધ (contact inhibition) નો ગુણધર્મ ગુમાવે છે.
સંપર્ક અવરોધ એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જે સામાન્ય કોષોને અન્ય કોષોના સંપર્કમાં આવે ત્યારે વિભાજન કરતા અટકાવે છે.
કેન્સરના કોષો આ સંકેતોને અવગણે છે અને અનિયંત્રિત રીતે વિભાજન કરવાનું ચાલુ રાખે છે,જેના પરિણામે ગાંઠ (tumor) બને છે.
તેથી,તેઓ સંપર્ક અવરોધ દર્શાવે છે તે વિધાન ખોટું છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
મેલેરિયા $Plasmodium$ પ્રજાતિના આદિજીવ (protozoan) પરોપજીવી દ્વારા થાય છે.
મનુષ્યો માટે $Plasmodium$ પરોપજીવીનો ચેપી તબક્કો $sporozoite$ છે.
આ $sporozoites$ માદા $Anopheles$ મચ્છરની લાળ ગ્રંથિઓમાં સંગ્રહિત હોય છે અને જ્યારે મચ્છર મનુષ્યને કરડે છે ત્યારે તે રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં દાખલ થાય છે.

(A) $Ascaris$ એ એક સામાન્ય ગોળ કૃમિ પરોપજીવી છે જે મનુષ્યના આંતરડામાં ચેપ લગાડે છે.
એસ્કેરિયાસિસના લક્ષણોમાં આંતરિક રક્તસ્રાવ,સ્નાયુઓમાં દુખાવો,તાવ,એનિમિયા અને મોટી સંખ્યામાં કૃમિઓ જમા થવાને કારણે આંતરડાના માર્ગમાં અવરોધનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) સાચો જવાબ છે.
હેરોઈન,જેને સામાન્ય રીતે 'સ્મેક' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે રાસાયણિક રીતે ડાયએસીટાઈલમોર્ફિન છે.
તે સફેદ,ગંધહીન,કડવું અને સ્ફટિકમય સંયોજન છે.
તે અફીણના છોડ ($Papaver$ $somniferum$) ના લેટેક્સમાંથી મેળવવામાં આવે છે અને મોર્ફિનના એસીટાઈલેશન દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવે છે.

(C) વિધાન $I$ ખોટું છે કારણ કે હેરોઈન (ડાયએસીટાઈલમોર્ફિન) એ મોર્ફિનના એસિટિલેશન દ્વારા મેળવવામાં આવે છે,ઉલટું નહીં.
વિધાન $II$ સાચું છે કારણ કે કેનાબીનોઈડ્સ એ રસાયણોનો એક સમૂહ છે જે મગજમાં રહેલા કેનાબીનોઈડ રીસેપ્ટર્સ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે અને તે શરીરના રુધિરાભિસરણ તંત્ર (cardiovascular system) પર તેમની નોંધપાત્ર અસરો માટે જાણીતા છે.

(D) ફૂગ.
ચીઝનું વર્ગીકરણ તેના બંધારણ, સખતપણું અને પકવવાની પ્રક્રિયાના આધારે કરી શકાય છે.
'રોકફોર્ટ ચીઝ' એ અર્ધ-નરમ ચીઝ છે.
આ ચીઝમાં, ચીઝ ઉત્પાદનના અંતિમ તબક્કા પહેલા દહીંમાં $Penicillium roqueforti$ નામની ફૂગના બીજાણુઓ ઉમેરવામાં આવે છે, જે તેને વિશિષ્ટ સ્વાદ અને બંધારણ આપે છે.

(B) સાચી જોડકાં નીચે મુજબ છે:
$1$. સાઇટ્રિક એસિડ ફૂગ $Aspergillus$ $niger$ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે $(A-r)$.
$2$. સાયક્લોસ્પોરિન $A$ એ ફૂગ $Trichoderma$ $polysporum$ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઘટાડતું (immunosuppressive) ઘટક છે $(B-s)$.
$3$. સ્ટેટિન એ રુધિરમાં કોલેસ્ટ્રોલનું પ્રમાણ ઘટાડતા ઘટકો છે જે યીસ્ટ $Monascus$ $purpureus$ દ્વારા મેળવવામાં આવે છે $(C-q)$.
$4$. ગોબર ગેસ (બાયોગેસ) મિથેનોજેન્સ જેવા કે $Methanobacterium$ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે $(D-p)$.
તેથી,સાચી જોડ $A-r, B-s, C-q, D-p$ છે. સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) સાચો જવાબ છે.
સુએજ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટમાં,દ્વિતીયક ટ્રીટમેન્ટ દરમિયાન,વાયુમિશ્રણ ટાંકી (aeration tank) માં મોટી સંખ્યામાં જારક વિષમપોષી સૂક્ષ્મજીવો વૃદ્ધિ પામે છે.
આ સૂક્ષ્મજીવોમાં બેક્ટેરિયા અને કેટલીક તંતુમય ફૂગ તથા યીસ્ટનો સમાવેશ થાય છે,જે $Flocs$ બનાવે છે.
$Flocs$ એ ફૂગના તંતુઓ અને બેક્ટેરિયાના કોષોના ગૂંથણથી બનતી જાળી જેવી રચના છે.

(A) પેલિન્ડ્રોમિક $DNA$ ક્રમ એ બેઝ જોડીનો એવો ક્રમ છે જે વાંચવાની દિશા સમાન હોય ત્યારે સમાન વંચાય છે,એટલે કે બંને શૃંખલાઓ પર $5'$ થી $3'$ દિશામાં.
ચાલો વિકલ્પોનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$A$: $5'-GGATCC-3'$ અને $3'-GGTACC-5'$. $5'-GGATCC-3'$ ની પૂરક શૃંખલા $3'-CCTAGG-5'$ થાય. અહીં $3'-GGTACC-5'$ એ $3'-CCTAGG-5'$ સાથે મેળ ખાતું નથી,તેથી આ પેલિન્ડ્રોમ નથી.
$B$: $5'-GAATTC-3'$ અને $3'-CTTAAG-5'$. આ એક પેલિન્ડ્રોમ છે (EcoRI સાઇટ).
$C$: $5'-GCGGCCGC-3'$ અને $3'-CGCCGGCG-5'$. આ એક પેલિન્ડ્રોમ છે (NotI સાઇટ).
$D$: $5'-CCCGGG-3'$ અને $3'-GGGCCC-5'$. આ એક પેલિન્ડ્રોમ છે (SmaI સાઇટ).
તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો જવાબ છે.

(C) ક્લોનિંગ વેક્ટર (પ્લાઝમિડ) માટેની ઇચ્છનીય લાક્ષણિકતાઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. પ્રતિકૃતિનું ઉદગમસ્થાન $(ori)$: એક એવી જગ્યા જ્યાંથી પ્રતિકૃતિની શરૂઆત થઈ શકે $(C)$.
$2$. પસંદગીમાન માર્કર: એક અથવા વધુ ઓળખી શકાય તેવા માર્કર જનીનો $(D)$,જે બિન-રૂપાંતરિત કોષોને ઓળખવા અને દૂર કરવા માટે જરૂરી છે.
$3$. ક્લોનિંગ સાઇટ્સ: વિદેશી $DNA$ ના પ્રવેશ માટે એક અથવા વધુ અનન્ય રિસ્ટ્રિક્શન સાઇટ્સ $(E)$.
તેથી,સાચી લાક્ષણિકતાઓ $C, D$ અને $E$ છે. વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે પ્લાઝમિડનું પ્રતિકૃતિ યજમાન કોષની અંદર થવું જોઈએ. વિકલ્પ $B$ એ એક્સપ્રેશન વેક્ટરની લાક્ષણિકતા છે,ક્લોનિંગ વેક્ટરની નહીં.

(B) $EcoRI$ એ એક રિસ્ટ્રિક્શન એન્ડોન્યુક્લિએઝ ઉત્સેચક છે,જે $DNA$ માં રહેલા બેઇઝ ક્રમ $5'-GAATTC-3'$ માં $G$ અને $A$ ની વચ્ચેથી $DNA$ ને કાપે છે.