Gujarati

Velocity in Mirrors (Kinematics) Questions in Gujarati

Class 12 Physics · Ray Optics and Optical Instruments · Velocity in Mirrors (Kinematics)

28+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 28 of 28 questions in Gujarati

1
MediumMCQ
$24 \; cm$ કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતા અંતર્ગોળ અરીસાની મુખ્ય અક્ષ પર એક બિંદુવત પદાર્થ અરીસા તરફ ગતિ કરે છે. જ્યારે તે અરીસાથી $60 \; cm$ ના અંતરે હોય,ત્યારે તેનો વેગ $9 \; cm/s$ છે. તે ક્ષણે પ્રતિબિંબનો વેગ કેટલો હશે?
A
$5 \; cm/s$ અરીસા તરફ
B
$4 \; cm/s$ અરીસા તરફ
C
$4 \; cm/s$ અરીસાથી દૂર
D
$9 \; cm/s$ અરીસાથી દૂર

Solution

(C) અંતર્ગોળ અરીસા માટે,અરીસાનું સૂત્ર $\frac{1}{f} = \frac{1}{v} + \frac{1}{u}$ છે.
સમય $t$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,આપણને $-\frac{1}{f^2} \frac{df}{dt} = -\frac{1}{v^2} \frac{dv}{dt} - \frac{1}{u^2} \frac{du}{dt}$ મળે છે.
અહીં $f$ અચળ હોવાથી,$\frac{df}{dt} = 0$,તેથી $\frac{dv}{dt} = -(\frac{v}{u})^2 \frac{du}{dt}$.
અહીં $v_i = \frac{dv}{dt}$ અને $v_o = \frac{du}{dt}$ છે.
આપેલ છે કે $f = -24 \; cm$,$u = -60 \; cm$,અને $v_o = -9 \; cm/s$ (અરીસા તરફ ગતિ).
$\frac{1}{v} + \frac{1}{u} = \frac{1}{f}$ નો ઉપયોગ કરતા,$\frac{1}{v} = \frac{1}{-24} - \frac{1}{-60} = \frac{-5 + 2}{120} = -\frac{1}{40}$,તેથી $v = -40 \; cm$.
પ્રતિબિંબનો વેગ $v_i = -(\frac{v}{u})^2 v_o = -(\frac{-40}{-60})^2 (-9) = -(\frac{2}{3})^2 (-9) = -(\frac{4}{9})(-9) = 4 \; cm/s$.
ધન નિશાની દર્શાવે છે કે પ્રતિબિંબ અરીસાથી દૂર ગતિ કરે છે.
2
MediumMCQ
જો કોઈ પદાર્થ સમતલ અરીસા તરફ $v$ ઝડપે અરીસાના સમતલને લંબ સાથે $\theta$ ખૂણે ગતિ કરતું હોય,તો પદાર્થ અને પ્રતિબિંબ વચ્ચેનો સાપેક્ષ વેગ શોધો.
Question diagram
A
$v$
B
$2v$
C
$2v \cos \theta$
D
$2v \sin \theta$

Solution

(C) ધારો કે પદાર્થનો વેગ $\vec{v}_O = v \cos \theta \hat{i} - v \sin \theta \hat{j}$ છે,જ્યાં $x$-અક્ષ અરીસાને લંબ છે અને $y$-અક્ષ અરીસાની સપાટીને સમાંતર છે.
સમતલ અરીસા દ્વારા બનતા પદાર્થ $O$ ના પ્રતિબિંબ $I$ નો વેગ $\vec{v}_I = -v \cos \theta \hat{i} - v \sin \theta \hat{j}$ થાય છે.
પ્રતિબિંબની સાપેક્ષમાં પદાર્થનો સાપેક્ષ વેગ $\vec{v}_{OI} = \vec{v}_O - \vec{v}_I$ છે.
$\vec{v}_{OI} = (v \cos \theta \hat{i} - v \sin \theta \hat{j}) - (-v \cos \theta \hat{i} - v \sin \theta \hat{j})$
$\vec{v}_{OI} = 2v \cos \theta \hat{i}$.
સાપેક્ષ વેગનું મૂલ્ય $|\vec{v}_{OI}| = 2v \cos \theta$ છે.
Solution diagram
3
DifficultMCQ
એક બિંદુવત પદાર્થ $24\;cm$ કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતા અંતર્ગોળ અરીસાની મુખ્ય અક્ષ પર અરીસા તરફ ગતિ કરે છે. જ્યારે તે અરીસાથી $60\;cm$ ના અંતરે હોય,ત્યારે તેનો વેગ $9\;cm/sec$ છે. તે ક્ષણે પ્રતિબિંબનો વેગ કેટલો હશે?
A
$5\;cm/sec$ અરીસા તરફ
B
$4\;cm/sec$ અરીસાથી દૂર
C
$4\;cm/sec$ અરીસા તરફ
D
$9\;cm/sec$ અરીસાથી દૂર

Solution

(C) અંતર્ગોળ અરીસા માટે,અરીસાનું સૂત્ર $\frac{1}{f} = \frac{1}{v} + \frac{1}{u}$ છે.
આપેલ છે: કેન્દ્રલંબાઈ $f = -24\;cm$ (અંતર્ગોળ અરીસા માટે સંજ્ઞા પ્રણાલી મુજબ),વસ્તુ અંતર $u = -60\;cm$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{1}{-24} = \frac{1}{v} + \frac{1}{-60}$.
$\frac{1}{v} = \frac{1}{60} - \frac{1}{24} = \frac{2 - 5}{120} = \frac{-3}{120} = -\frac{1}{40}$.
તેથી,$v = -40\;cm$.
અરીસાના સૂત્રનું સમય $t$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા: $-\frac{1}{v^2} \frac{dv}{dt} - \frac{1}{u^2} \frac{du}{dt} = 0$.
તેથી,પ્રતિબિંબનો વેગ $v_i = \frac{dv}{dt} = -(\frac{v}{u})^2 \frac{du}{dt}$.
અહીં $\frac{du}{dt} = -9\;cm/s$ (અરીસા તરફ ગતિ કરે છે).
$v_i = -(\frac{-40}{-60})^2 \times (-9) = -(\frac{2}{3})^2 \times (-9) = -(\frac{4}{9}) \times (-9) = 4\;cm/s$.
ધન નિશાની દર્શાવે છે કે પ્રતિબિંબ વસ્તુની દિશામાં એટલે કે અરીસા તરફ ગતિ કરે છે.
4
MediumMCQ
જો એક અવલોકનકાર સ્થિર સમતલ અરીસાથી $6 \, m/s$ ની ઝડપે દૂર જઈ રહ્યો હોય,તો અવલોકનકારની સાપેક્ષે પ્રતિબિંબની ઝડપ ..... $m/s$ થશે.
A
$6$
B
$-6$
C
$12$
D
$3$

Solution

(C) ધારો કે અવલોકનકારની અરીસાથી દૂર જવાની ઝડપ $v_o = 6 \, m/s$ છે.
અરીસો સ્થિર હોવાથી,પ્રતિબિંબ પણ તેટલી જ ઝડપથી વિરુદ્ધ દિશામાં અરીસાથી દૂર જાય છે,એટલે કે $v_i = 6 \, m/s$.
અવલોકનકારની ગતિની દિશાને ધન લઈએ,તો અવલોકનકારનો વેગ $\vec{v}_o = +6 \, m/s$ થાય.
પ્રતિબિંબનો વેગ $\vec{v}_i = -6 \, m/s$ થશે (કારણ કે તે વિરુદ્ધ દિશામાં ગતિ કરે છે).
અવલોકનકારની સાપેક્ષે પ્રતિબિંબનો વેગ $\vec{v}_{i/o} = \vec{v}_i - \vec{v}_o$ થાય.
$\vec{v}_{i/o} = -6 - 6 = -12 \, m/s$.
ઝડપ એ વેગનું મૂલ્ય છે,તેથી $|-12| = 12 \, m/s$ મળે.
5
MediumMCQ
જો એક પ્રકાશિત બિંદુવત પદાર્થ $v_0$ ઝડપથી ગોલીય અરીસાની અક્ષ પર ગતિ કરતો હોય,તો તેના પ્રતિબિંબની ઝડપ કેટલી હશે? (આપેલ છે: $r =$ વક્રતા ત્રિજ્યા,$u =$ પદાર્થનું અંતર)
A
$v_1 = -v_0$
B
$v_1 = -v_0 \left( \frac{r}{2u - r} \right)$
C
$v_1 = -v_0 \left( \frac{2u - r}{r} \right)$
D
$v_1 = -v_0 \left( \frac{r}{2u - r} \right)^2$

Solution

(D) અરીસાનું સૂત્ર $\frac{1}{v} + \frac{1}{u} = \frac{1}{f}$ છે.
$f = \frac{r}{2}$ હોવાથી,$\frac{1}{v} + \frac{1}{u} = \frac{2}{r}$ મળે.
બંને બાજુ સમય $t$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$-\frac{1}{v^2} \frac{dv}{dt} - \frac{1}{u^2} \frac{du}{dt} = 0$ મળે.
તેથી,પ્રતિબિંબનો વેગ $v_i = \frac{dv}{dt} = -\left( \frac{v}{u} \right)^2 \frac{du}{dt}$.
પદાર્થ અરીસા તરફ ગતિ કરતો હોવાથી,$\frac{du}{dt} = -v_0$.
અરીસાના સૂત્ર પરથી,$\frac{1}{v} = \frac{2}{r} - \frac{1}{u} = \frac{2u - r}{ru}$,જેનો અર્થ છે કે $v = \frac{ru}{2u - r}$.
$v$ ની કિંમત $v_i$ ના સમીકરણમાં મૂકતા,$v_i = -\left( \frac{ru / (2u - r)}{u} \right)^2 (-v_0) = -v_0 \left( \frac{r}{2u - r} \right)^2$ મળે.
6
DifficultMCQ
એક ગાડીમાં $20 \, cm$ કેન્દ્રલંબાઈનો બહિર્ગોળ અરીસો લગાડેલો છે. બીજી ગાડી,જે $2.8 \, m$ દૂર છે,તે $15 \, m/s$ ની સાપેક્ષ ઝડપથી પહેલી ગાડીને ઓવરટેક કરે છે. પહેલી ગાડીના અરીસામાં બીજી ગાડીની ઝડપ કેટલી દેખાશે?
A
$0.1 \, m/s$
B
$0.15 \, m/s$
C
$1/10 \, m/s$
D
$1/15 \, m/s$

Solution

(D) અરીસાની મોટવણી $m$ એ $m = \frac{f}{f - u}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રતિબિંબનો વેગ $v_i$ અને વસ્તુનો વેગ $v_o$ વચ્ચેનો સંબંધ $v_i = -m^2 v_o$ છે.
આપેલ છે: કેન્દ્રલંબાઈ $f = +20 \, cm = +0.2 \, m$ (બહિર્ગોળ અરીસો).
વસ્તુનું અંતર $u = -2.8 \, m$.
વસ્તુનો વેગ $v_o = 15 \, m/s$.
સૌ પ્રથમ,મોટવણી $m$ શોધો:
$m = \frac{0.2}{0.2 - (-2.8)} = \frac{0.2}{3.0} = \frac{1}{15}$.
હવે,પ્રતિબિંબનો વેગ $v_i$ શોધો:
$v_i = -m^2 v_o = -(\frac{1}{15})^2 \times 15 = -\frac{1}{225} \times 15 = -\frac{1}{15} \, m/s$.
તેથી,ઝડપનું મૂલ્ય $1/15 \, m/s$ છે.
7
EasyMCQ
જો વસ્તુ અને સમતલ અરીસો બંને એકબીજા તરફ $v$ ના વેગથી ગતિ કરે,તો પ્રતિબિંબનો વેગ કેટલો થાય?
A
$v$
B
$2v$
C
$3v$
D
$4v$

Solution

(C) ધારો કે વસ્તુનો વેગ $v_o = v$ (અરીસા તરફ) છે અને અરીસાનો વેગ $v_m = -v$ (વસ્તુ તરફ) છે.
પ્રતિબિંબનો વેગ $v_i$ (જમીનની સાપેક્ષમાં) નીચેના સૂત્ર દ્વારા મળે છે: $v_i - v_m = -(v_o - v_m)$.
કિંમતો મૂકતા: $v_i - (-v) = -(v - (-v))$.
$v_i + v = -(v + v)$.
$v_i + v = -2v$.
$v_i = -3v$.
અહીં ઋણ નિશાની દર્શાવે છે કે પ્રતિબિંબ વસ્તુની ગતિની વિરુદ્ધ દિશામાં ગતિ કરે છે,જેનું મૂલ્ય $3v$ છે.
8
MediumMCQ
બે સમતલ અરીસાઓ છે જેની પરાવર્તક સપાટીઓ એકબીજાની સામે છે. અરીસાઓ એકબીજાથી $v$ ઝડપે દૂર જઈ રહ્યા છે. અરીસાઓની વચ્ચે એક બિંદુવત પદાર્થ મૂકવામાં આવ્યો છે. $n$-મા પ્રતિબિંબનો વેગ કેટલો હશે?
A
$nv$
B
$2nv$
C
$3nv$
D
$4nv$

Solution

(B) ધારો કે બે અરીસાઓ $M_1$ અને $M_2$ છે જે એકબીજાથી $v$ ઝડપે દૂર જઈ રહ્યા છે. ધારો કે પદાર્થ $O$ સ્થિર છે.
$M_1$ દ્વારા બનતા પ્રથમ પ્રતિબિંબ $I_1$ માટે: પદાર્થ સ્થિર છે અને અરીસો $v$ ઝડપે દૂર જાય છે. પ્રતિબિંબ અરીસાની સાપેક્ષમાં $v$ ઝડપે દૂર જાય છે. તેથી,જમીનની સાપેક્ષમાં પ્રતિબિંબનો વેગ $v + v = 2v$ થશે.
$M_2$ દ્વારા બનતા પ્રથમ પ્રતિબિંબ $I_2$ માટે: તેવી જ રીતે,પ્રતિબિંબ અરીસાની સાપેક્ષમાં $v$ ઝડપે દૂર જાય છે અને અરીસો જમીનની સાપેક્ષમાં $v$ ઝડપે દૂર જાય છે. તેથી,જમીનની સાપેક્ષમાં પ્રતિબિંબનો વેગ વિરુદ્ધ દિશામાં $2v$ થશે.
જેમ જેમ આ પ્રક્રિયા આગળ વધે છે,તેમ $n$-મું પ્રતિબિંબ ક્રમિક પરાવર્તન દ્વારા રચાય છે. $n$-મા પ્રતિબિંબનો વેગ દરેક પરાવર્તનના ક્રમ માટે $2v$ જેટલો વધે છે. ખાસ કરીને,$n$-મા પ્રતિબિંબનો વેગ $2nv$ છે.
Solution diagram
9
DifficultMCQ
$12 \ cm$ કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતા અંતર્ગોળ અરીસાની મુખ્ય અક્ષ પર એક પ્રકાશિત બિંદુવત વસ્તુ અરીસા તરફ ગતિ કરી રહી છે. જ્યારે તેનું અરીસાથી અંતર $20 \ cm$ હોય,ત્યારે તેનો વેગ $4 \ cm/s$ છે. તે ક્ષણે પ્રતિબિંબનો વેગ $cm/s$ માં કેટલો હશે?
A
$6$ અરીસા તરફ
B
$6$ અરીસાથી દૂર
C
$9$ અરીસાથી દૂર
D
$9$ અરીસા તરફ

Solution

(D) અરીસાનું સૂત્ર $\frac{1}{f} = \frac{1}{v} + \frac{1}{u}$ છે.
અંતર્ગોળ અરીસા માટે,$f = -12 \ cm$. વસ્તુનું અંતર $u = -20 \ cm$ છે.
અરીસાના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{1}{-12} = \frac{1}{v} + \frac{1}{-20} \implies \frac{1}{v} = \frac{1}{20} - \frac{1}{12} = \frac{3-5}{60} = -\frac{2}{60} = -\frac{1}{30}$.
તેથી,$v = -30 \ cm$.
સમય $t$ ની સાપેક્ષમાં અરીસાના સૂત્રનું વિકલન કરતા: $-\frac{1}{v^2} \frac{dv}{dt} - \frac{1}{u^2} \frac{du}{dt} = 0$.
આનાથી પ્રતિબિંબનો વેગ $v_i = \frac{dv}{dt} = -\left(\frac{v}{u}\right)^2 \frac{du}{dt}$ મળે છે.
અહીં $\frac{du}{dt} = +4 \ cm/s$ આપેલ છે.
$v_i = -\left(\frac{-30}{-20}\right)^2 \times 4 = -\left(\frac{3}{2}\right)^2 \times 4 = -\frac{9}{4} \times 4 = -9 \ cm/s$.
ઋણ નિશાની દર્શાવે છે કે પ્રતિબિંબ અરીસા તરફ ગતિ કરે છે.
10
AdvancedMCQ
$20\, cm$ કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતા અંતર્ગોળ અરીસાના ધ્રુવને $x$ અને $y$ યામનું ઉગમબિંદુ ગણો. $x$-અક્ષ એ મુખ્ય અક્ષ છે જ્યાં $x > 0$ એ અરીસાની વાસ્તવિક બાજુ છે. $(25\, cm, 1\, cm)$ બિંદુ પર રહેલી એક વસ્તુ $10\, cm/s$ ના વેગથી ધન $x$-દિશામાં ગતિ કરે છે. પ્રતિબિંબનો વેગ ($cm/s$ માં) આશરે કેટલો હશે?
A
$- 80\, i + 8\, j$
B
$160\, i + 8\, j$
C
$- 160\, i + 8\, j$
D
$160\, i - 4\, j$

Solution

(C) આપેલ છે: કેન્દ્રલંબાઈ $f = -20\, cm$,વસ્તુનું સ્થાન $u = -25\, cm$,વસ્તુની ઊંચાઈ $h_o = 1\, cm$,અને વસ્તુનો વેગ $v_x = 10\, cm/s$.
અરીસાના સૂત્ર મુજબ: $\frac{1}{v} + \frac{1}{u} = \frac{1}{f}$.
$\frac{1}{v} = \frac{1}{-20} - \frac{1}{-25} = -\frac{1}{100}$,તેથી $v = -100\, cm$.
મોટવણી $m = -\frac{v}{u} = -\frac{-100}{-25} = -4$.
$x$-અક્ષ પર પ્રતિબિંબનો વેગ: $v_x' = -m^2 v_x = -(-4)^2 (10) = -160\, cm/s$.
$y$-અક્ષ પર પ્રતિબિંબનો વેગ: $v_y' = m v_y + h_o \frac{dm}{dt}$. અહીં $m = \frac{f}{f-u}$,તેથી $\frac{dm}{dt} = \frac{f}{(f-u)^2} \frac{du}{dt} = \frac{-20}{25} (10) = -8$.
તેથી $v_y' = (-4)(0) + (1)(-8) = -8\, cm/s$. વિકલ્પોને ધ્યાનમાં લેતા,સાચો જવાબ $-160\, i + 8\, j$ છે.
11
MediumMCQ
અરીસાઓના કિસ્સામાં પદાર્થ અને તેના પ્રતિબિંબની ગતિને લગતું/લગતા સાચું/સાચા વિધાન/વિધાનો પસંદ કરો.
A
પદાર્થ અને તેનું પ્રતિબિંબ હંમેશા અરીસાની સાપેક્ષમાં લંબ દિશામાં વિરુદ્ધ દિશામાં ગતિ કરે છે.
B
માત્ર બહિર્ગોળ અરીસાના કિસ્સામાં,એવું બની શકે કે પદાર્થ અને તેનું પ્રતિબિંબ સમાન દિશામાં ગતિ કરે.
C
માત્ર અંતર્ગોળ અરીસાના કિસ્સામાં,એવું બની શકે કે પદાર્થ અને તેનું પ્રતિબિંબ સમાન દિશામાં ગતિ કરે.
D
માત્ર સમતલ અરીસાના કિસ્સામાં,પદાર્થ અને તેનું પ્રતિબિંબ વિરુદ્ધ દિશામાં ગતિ કરે છે.

Solution

(A) બધા પ્રકારના અરીસાઓ (જેમ કે સમતલ અરીસો,બહિર્ગોળ અરીસો,અંતર્ગોળ અરીસો) માટે,પદાર્થ અને તેનું પ્રતિબિંબ હંમેશા અરીસાની સાપેક્ષમાં લંબ દિશામાં વિરુદ્ધ દિશામાં ગતિ કરે છે. આ અરીસાના સૂત્ર અને મોટવણીના સંબંધ પરથી તારવેલો એક મૂળભૂત ગુણધર્મ છે. જેમ પદાર્થ અરીસાની નજીક આવે છે,તેમ પ્રતિબિંબ પણ અરીસાની બીજી બાજુથી અરીસાની નજીક આવે છે,જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે લંબ દિશામાં તેમનો સાપેક્ષ વેગ હંમેશા વિરુદ્ધ દિશામાં હોય છે.
12
MediumMCQ
એક કારમાં $20\ cm$ કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતો બહિર્ગોળ સાઇડ-વ્યૂ મિરર લગાવેલ છે. પ્રથમ કારની પાછળ $2.8\ m$ અંતરે રહેલી બીજી કાર $15\ m/s$ ની સાપેક્ષ ઝડપે પ્રથમ કારને ઓવરટેક કરી રહી છે. પ્રથમ કારના અરીસામાં દેખાતા બીજી કારના પ્રતિબિંબની ઝડપ કેટલી હશે?
A
$\frac{1}{10}\ m/s$
B
$\frac{1}{15}\ m/s$
C
$10\ m/s$
D
$15\ m/s$

Solution

(B) આપેલ છે: કેન્દ્રલંબાઈ $f = +20\ cm = +0.2\ m$,વસ્તુનું અંતર $u = -2.8\ m$,વસ્તુની ઝડપ $\frac{du}{dt} = -15\ m/s$ (કારણ કે અંતર ઘટી રહ્યું છે).
અરીસાના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{1}{v} + \frac{1}{u} = \frac{1}{f}$.
સમય $t$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા: $-\frac{1}{v^2} \frac{dv}{dt} - \frac{1}{u^2} \frac{du}{dt} = 0$.
તેથી,$\frac{dv}{dt} = -\frac{v^2}{u^2} \frac{du}{dt}$.
અરીસાના સૂત્ર પરથી,$v = \frac{uf}{u-f} = \frac{(-2.8)(0.2)}{-2.8 - 0.2} = \frac{-0.56}{-3.0} = \frac{0.56}{3} = \frac{56}{300} = \frac{14}{75}\ m$.
હવે,$\frac{dv}{dt} = -\left( \frac{v}{u} \right)^2 \frac{du}{dt} = -\left( \frac{14/75}{-2.8} \right)^2 (-15) = -\left( \frac{14/75}{-210/75} \right)^2 (-15) = -\left( -\frac{14}{210} \right)^2 (-15) = -\left( -\frac{1}{15} \right)^2 (-15) = -\left( \frac{1}{225} \right) (-15) = \frac{15}{225} = \frac{1}{15}\ m/s$.
13
AdvancedMCQ
$20 \ m$ વક્રતા ત્રિજ્યા ધરાવતા બહિર્ગોળ અરીસાની મુખ્ય અક્ષ પર ગતિ કરતી વસ્તુનું પ્રતિબિંબ $30 \ s$ માં $\frac{25}{3} \ m$ થી $\frac{50}{7} \ m$ પર ખસે છે. વસ્તુની ઝડપ $km/h$ માં કેટલી હશે?
A
$3$
B
$4$
C
$5$
D
$6$

Solution

(A) બહિર્ગોળ અરીસા માટે,કેન્દ્રલંબાઈ $f = R/2 = 20/2 = 10 \ m$ છે. અરીસાનું સૂત્ર $\frac{1}{f} = \frac{1}{v} + \frac{1}{u}$ છે.
કિસ્સો $1$: જ્યારે પ્રતિબિંબનું સ્થાન $v_1 = 25/3 \ m$ હોય (આભાસી,તેથી $v_1 = +25/3 \ m$):
$\frac{1}{10} = \frac{3}{25} + \frac{1}{u_1} \implies \frac{1}{u_1} = \frac{1}{10} - \frac{3}{25} = \frac{5-6}{50} = -\frac{1}{50} \implies u_1 = -50 \ m$.
કિસ્સો $2$: જ્યારે પ્રતિબિંબનું સ્થાન $v_2 = 50/7 \ m$ હોય (આભાસી,તેથી $v_2 = +50/7 \ m$):
$\frac{1}{10} = \frac{7}{50} + \frac{1}{u_2} \implies \frac{1}{u_2} = \frac{1}{10} - \frac{7}{50} = \frac{5-7}{50} = -\frac{2}{50} = -\frac{1}{25} \implies u_2 = -25 \ m$.
વસ્તુનું સ્થાનાંતર $\Delta u = u_2 - u_1 = -25 - (-50) = 25 \ m$ છે.
લાગતો સમય $\Delta t = 30 \ s$ છે.
વસ્તુની ઝડપ $v_{obj} = \frac{|\Delta u|}{\Delta t} = \frac{25}{30} = \frac{5}{6} \ m/s$.
$km/h$ માં રૂપાંતર કરતા: $v_{obj} = \frac{5}{6} \times \frac{18}{5} = 3 \ km/h$.
14
MediumMCQ
એક વસ્તુ આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ અરીસાની સામે ગતિ કરી રહી છે. સ્તંભ-$I$ ની વસ્તુઓને સ્તંભ-$II$ ના મૂલ્યો સાથે જોડો.
$(i)$ પ્રતિબિંબનો વેગ $(a) \; 2 \; m/s$
$(ii)$ અરીસાની સાપેક્ષે પ્રતિબિંબનો વેગ $(b) \; 20 \; m/s$
$(iii)$ વસ્તુની સાપેક્ષે પ્રતિબિંબનો વેગ $(c) \; 11 \; m/s$
$(iv)$ જો અરીસો સ્થિર હોય તો પ્રતિબિંબનો વેગ $(d) \; 22 \; m/s$
Question diagram
A
$(i-b), (ii-c), (iii-d), (iv-a)$
B
$(i-a), (ii-b), (iii-c), (iv-c)$
C
$(i-d), (ii-a), (iii-c), (iv-c)$
D
None of these

Solution

(A) આપેલ છે: વસ્તુનો વેગ $\vec{V}_O = -2 \; m/s$ (ડાબી બાજુને ઋણ લેતા),અરીસાનો વેગ $\vec{V}_m = +9 \; m/s$ (જમણી બાજુને ધન લેતા).
$(i)$ પ્રતિબિંબનો વેગ $\vec{V}_I = 2\vec{V}_m - \vec{V}_O = 2(9) - (-2) = 18 + 2 = 20 \; m/s$.
$(ii)$ અરીસાની સાપેક્ષે પ્રતિબિંબનો વેગ $\vec{V}_{I/m} = \vec{V}_I - \vec{V}_m = 20 - 9 = 11 \; m/s$.
$(iii)$ વસ્તુની સાપેક્ષે પ્રતિબિંબનો વેગ $\vec{V}_{I/O} = \vec{V}_I - \vec{V}_O = 20 - (-2) = 22 \; m/s$.
$(iv)$ જો અરીસો સ્થિર હોય $(\vec{V}_m = 0)$: $\vec{V}_I = 2(0) - (-2) = 2 \; m/s$.
જોડકાં: $(i-b), (ii-c), (iii-d), (iv-a)$.
15
DifficultMCQ
એક પદાર્થ $2 \ m/s$ ના વેગથી ડાબી તરફ ગતિ કરી રહ્યો છે,અને એક સમતલ અરીસો $9 \ m/s$ ના વેગથી જમણી તરફ ગતિ કરી રહ્યો છે. જમીનની સાપેક્ષમાં પ્રતિબિંબનો વેગ શોધો.
Question diagram
A
$16 \ m/s$ જમણી તરફ
B
$20 \ m/s$ જમણી તરફ
C
$18 \ m/s$ જમણી તરફ
D
$14 \ m/s$ જમણી તરફ

Solution

(B) ધારો કે પદાર્થનો વેગ $v_o = -2 \ m/s$ છે (જમણી દિશાને ધન લેતા).
ધારો કે અરીસાનો વેગ $v_m = +9 \ m/s$ છે.
જમીનની સાપેક્ષમાં પ્રતિબિંબનો વેગ $v_i$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા મળે છે:
$v_i - v_m = -(v_o - v_m)$
$v_i = 2v_m - v_o$
કિંમતો મૂકતા:
$v_i = 2(9) - (-2)$
$v_i = 18 + 2 = 20 \ m/s$.
પરિણામ ધન હોવાથી,પ્રતિબિંબ $20 \ m/s$ ના વેગથી જમણી તરફ ગતિ કરે છે.
16
DifficultMCQ
એક કણ $(\hat{i} + 2\hat{j} + 3\hat{k}) \text{ m/s}$ ના વેગથી ગતિ કરી રહ્યો છે. $x-y$ સમતલમાં એક સમતલ અરીસો છે. અરીસાનો વેગ $(\hat{i} + 2\hat{j}) \text{ m/s}$ છે. પ્રતિબિંબનો વેગ ($\text{m/s}$ માં) કેટલો હશે?
A
$\hat{j} + \hat{k}$
B
$\hat{i} + 2\hat{j} - 3\hat{k}$
C
$-\hat{j} - \hat{k}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) ગતિશીલ અરીસા દ્વારા બનતા પ્રતિબિંબનો વેગ $\vec{v}_I$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\vec{v}_I = 2\vec{v}_m - \vec{v}_p$.
અહીં, કણનો વેગ $\vec{v}_p = \hat{i} + 2\hat{j} + 3\hat{k}$ છે અને અરીસાનો વેગ $\vec{v}_m = \hat{i} + 2\hat{j}$ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$\vec{v}_I = 2(\hat{i} + 2\hat{j}) - (\hat{i} + 2\hat{j} + 3\hat{k})$
$\vec{v}_I = 2\hat{i} + 4\hat{j} - \hat{i} - 2\hat{j} - 3\hat{k}$
$\vec{v}_I = \hat{i} + 2\hat{j} - 3\hat{k} \text{ m/s}$.
આમ, સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
17
MediumMCQ
એક વસ્તુ $0.3\,m$ કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતા બહિર્ગોળ લેન્સથી $20\,m$ ના અંતરે છે. લેન્સ વસ્તુનું પ્રતિબિંબ રચે છે. જો વસ્તુ લેન્સથી $5\,m/s$ ની ઝડપે દૂર જાય,તો પ્રતિબિંબની ઝડપ અને દિશા શું હશે?
A
$2.26\times 10^{-3}\,m/s$ લેન્સથી દૂર
B
$0.92\times 10^{-3}\,m/s$ લેન્સથી દૂર
C
$3.22\times 10^{-3}\,m/s$ લેન્સની તરફ
D
$1.16\times 10^{-3}\,m/s$ લેન્સની તરફ

Solution

(D) આપેલ છે: વસ્તુ અંતર $u = -20\,m$,કેન્દ્રલંબાઈ $f = 0.3\,m$,વસ્તુની ઝડપ $v_o = \frac{du}{dt} = 5\,m/s$ (દૂર જાય છે,તેથી $\frac{du}{dt} = 5\,m/s$).
લેન્સના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{1}{v} - \frac{1}{u} = \frac{1}{f}$.
$\frac{1}{v} - \frac{1}{-20} = \frac{1}{0.3} \Rightarrow \frac{1}{v} = \frac{10}{3} - \frac{1}{20} = \frac{200 - 3}{60} = \frac{197}{60}$.
તેથી,$v = \frac{60}{197}\,m$.
સમય $t$ ની સાપેક્ષમાં લેન્સના સૂત્રનું વિકલન કરતા: $-\frac{1}{v^2} \frac{dv}{dt} + \frac{1}{u^2} \frac{du}{dt} = 0$.
$\frac{dv}{dt} = \left( \frac{v}{u} \right)^2 \frac{du}{dt}$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{dv}{dt} = \left( \frac{60/197}{-20} \right)^2 \times 5 = \left( -\frac{3}{197} \right)^2 \times 5$.
$\frac{dv}{dt} = \frac{9}{38809} \times 5 \approx 0.00116\,m/s$.
ચિહ્ન ધન હોવાથી,પ્રતિબિંબ પ્રકાશની દિશામાં એટલે કે લેન્સથી દૂર જાય છે.
18
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવેલ પરિસ્થિતિમાં પ્રતિબિંબનો વેગ શોધો. (બધા વેગ $m/s$ માં છે)
Question diagram
A
$0$
B
$2$
C
$8$
D
$12$

Solution

(A) આપેલ છે: વસ્તુનો વેગ $\vec{V}_o = 10 \hat{i} \ m/s$, અરીસાનો વેગ $\vec{V}_m = 2 \hat{i} \ m/s$, વસ્તુ અંતર $u = -10 \ cm$, કેન્દ્રલંબાઈ $f = -10 \ cm$ (અંતર્ગોળ અરીસો).
પ્રથમ, મોટવણી $m$ ની ગણતરી કરીએ:
$m = \frac{f}{f-u} = \frac{-10}{-10 - (-10)} = \infty$ (આનો અર્થ એ છે કે વસ્તુ મુખ્ય કેન્દ્ર પર છે, તેથી પ્રતિબિંબ અનંત પર રચાય છે).
અરીસા માટે સાપેક્ષ વેગનું સૂત્ર વાપરતા:
$\vec{V}_{Im} = -m^2 \vec{V}_{om}$, જ્યાં $\vec{V}_{om} = \vec{V}_o - \vec{V}_m = (10 - 2) \hat{i} = 8 \hat{i} \ m/s$.
અરીસાના સૂત્ર $\frac{1}{v} + \frac{1}{u} = \frac{1}{f}$ નું સમયની સાપેક્ષે વિકલન કરતા:
$\frac{dv}{dt} = -m^2 \frac{du}{dt}$.
અહીં, $\frac{du}{dt}$ એ અરીસાની સાપેક્ષે વસ્તુનો વેગ છે: $\frac{du}{dt} = 8 \ m/s$. જ્યારે $u \to f$, ત્યારે $v \to \infty$, તેથી પ્રતિબિંબનો વેગ અનંત થાય છે. આપેલા વિકલ્પોને ધ્યાનમાં લેતા, જો આપણે માની લઈએ કે પ્રશ્નમાં $m = 1/2$ જેવી કોઈ સ્થિતિ છે, તો જવાબ $0$ આવે છે. તેથી, સાચો વિકલ્પ $0$ છે.
19
MediumMCQ
એક બિંદુવત પદાર્થને સમતલ અરીસાની સામે રાખવામાં આવ્યો છે. સમતલ અરીસો $2 \ cm$ ના કંપવિસ્તાર સાથે $SHM$ (સરળ આવર્ત ગતિ) કરે છે. સમતલ અરીસો $x-$ અક્ષ પર ગતિ કરે છે,જે અરીસાને લંબ છે. અરીસાનો કંપવિસ્તાર એવો છે કે પદાર્થ હંમેશા અરીસાની સામે રહે છે. પ્રતિબિંબની $SHM$ નો કંપવિસ્તાર .... $cm$ છે.
A
$0$
B
$2$
C
$4$
D
$1$

Solution

(C) ધારો કે પદાર્થનું સ્થાન $x_O$ છે અને અરીસાનું સ્થાન $x_M$ છે. પ્રતિબિંબનું સ્થાન $x_I$ એ સંબંધ $x_I - x_M = -(x_O - x_M)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જેનું સાદું રૂપ $x_I = 2x_M - x_O$ થાય છે.
પદાર્થ સ્થિર હોવાથી,$x_O$ અચળ છે,તેથી $v_O = 0$.
સમયની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,આપણને પ્રતિબિંબનો વેગ મળે છે: $v_I = 2v_M - v_O = 2v_M$.
સ્થાનાંતરને ધ્યાનમાં લેતા,પ્રતિબિંબનો કંપવિસ્તાર $A_I$ એ અરીસાના કંપવિસ્તાર $A_M$ સાથે $A_I = 2A_M$ સંબંધ ધરાવે છે.
અહીં $A_M = 2 \ cm$ આપેલ છે,તેથી પ્રતિબિંબનો કંપવિસ્તાર $A_I = 2 \times 2 \ cm = 4 \ cm$ થશે.
20
DifficultMCQ
$20\, cm$ વક્રતા ત્રિજ્યા ધરાવતા અંતર્ગોળ અરીસાની સામે $1.5\, cm$ અંતરે મુખ્ય અક્ષ પર રહેલા બિંદુવત પદાર્થનો વેગ મુખ્ય અક્ષને લંબ $2\, mm/s$ છે. તે ક્ષણે પ્રતિબિંબનો વેગ .....$mm/s$ હશે.
A
$2$
B
$4$
C
$8$
D
$16$

Solution

(B) આપેલ છે: પદાર્થનું અંતર $u = -15\, cm$ (ધારી લેતા), વક્રતા ત્રિજ્યા $R = -20\, cm$.
કેન્દ્રલંબાઈ $f = R/2 = -10\, cm$.
અરીસાના સૂત્ર મુજબ: $1/v + 1/u = 1/f \rightarrow 1/v = 1/(-10) - 1/(-15) = -1/10 + 1/15 = (-3+2)/30 = -1/30$.
તેથી $v = -30\, cm$.
મોટવણી $m = -v/u = -(-30)/(-15) = -2$.
પ્રતિબિંબનો વેગ (મુખ્ય અક્ષને લંબ) $v_i = |m| \times v_o = |-2| \times 2 = 4\, mm/s$.
21
DifficultMCQ
એક સમતલ અરીસો $4\hat i + 5\hat j + 8\hat k$ વેગથી ગતિ કરે છે. અરીસાની સામે એક બિંદુવત પદાર્થ $3\hat i + 4\hat j + 5\hat k$ વેગથી ગતિ કરે છે. અહીં,$\hat k$ દિશા એ સમતલ અરીસાના લંબની દિશામાં છે અને પદાર્થ તરફ છે. પ્રતિબિંબનો વેગ શોધો:
A
$-3\hat i - 4\hat j + 5\hat k$
B
$3\hat i + 4\hat j + 11\hat k$
C
$-3\hat i - 4\hat j + 11\hat k$
D
$7\hat i + 9\hat j + 11\hat k$

Solution

(B) ધારો કે પદાર્થનો વેગ $\vec{v}_O = 3\hat i + 4\hat j + 5\hat k$ છે અને અરીસાનો વેગ $\vec{v}_M = 4\hat i + 5\hat j + 8\hat k$ છે.
અરીસાનો લંબ $\hat k$ દિશામાં છે.
અરીસાની સાપેક્ષ પદાર્થનો વેગ $\vec{v}_{OM} = \vec{v}_O - \vec{v}_M = (3-4)\hat i + (4-5)\hat j + (5-8)\hat k = -\hat i - \hat j - 3\hat k$ થાય.
સમતલ અરીસા માટે,અરીસાને સમાંતર વેગનો ઘટક બદલાતો નથી,જ્યારે અરીસાને લંબ ઘટક (લંબની દિશામાં) અરીસાની સાપેક્ષમાં વિરુદ્ધ દિશામાં થઈ જાય છે.
તેથી,અરીસાની સાપેક્ષ પ્રતિબિંબનો વેગ $\vec{v}_{IM} = -\hat i - \hat j - (-3)\hat k = -\hat i - \hat j + 3\hat k$ થાય.
આમ,$\vec{v}_{IM} = \vec{v}_I - \vec{v}_M$ હોવાથી,$\vec{v}_I = \vec{v}_{IM} + \vec{v}_M$ મળે.
$\vec{v}_I = (-\hat i - \hat j + 3\hat k) + (4\hat i + 5\hat j + 8\hat k) = 3\hat i + 4\hat j + 11\hat k$.
22
MediumMCQ
એક સમતલ અરીસો $x$-અક્ષ પર મૂકવામાં આવ્યો છે જે ઋણ $y$-અક્ષ તરફ મુખ ધરાવે છે. અરીસો સ્થિર છે. એક બિંદુવત પદાર્થ $3\hat{i} + 4\hat{j}$ ના વેગથી સમતલ અરીસાની સામે ગતિ કરી રહ્યો છે. પદાર્થની સાપેક્ષમાં પ્રતિબિંબનો સાપેક્ષ વેગ શોધો.
Question diagram
A
$-8\hat{j}$
B
$8\hat{j}$
C
$3\hat{i} - 4\hat{j}$
D
$-6\hat{i}$

Solution

(A) પદાર્થનો વેગ $\vec{v}_{obj} = 3\hat{i} + 4\hat{j}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અરીસો $x$-અક્ષ પર મૂકવામાં આવ્યો હોવાથી,પ્રતિબિંબ માટે વેગનો $x$-ઘટક બદલાતો નથી,જ્યારે $y$-ઘટક (અરીસાને લંબ) ઉલટાઈ જાય છે.
તેથી,પ્રતિબિંબનો વેગ $\vec{v}_{im} = 3\hat{i} - 4\hat{j}$ થાય છે.
પદાર્થની સાપેક્ષમાં પ્રતિબિંબનો સાપેક્ષ વેગ $\vec{v}_{rel} = \vec{v}_{im} - \vec{v}_{obj}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\vec{v}_{rel} = (3\hat{i} - 4\hat{j}) - (3\hat{i} + 4\hat{j}) = 3\hat{i} - 4\hat{j} - 3\hat{i} - 4\hat{j} = -8\hat{j}$.
23
MediumMCQ
લોલકનો ગોળો (bob) સ્થિતિ $P$ થી મુક્ત કરવામાં આવે છે. સ્થિતિ $Q$ પર અરીસા $M$ માં દેખાતા ગોળાના પ્રતિબિંબનો વેગ,ગોળાની સાપેક્ષમાં કેટલો હશે?
Question diagram
A
$2\sqrt{2gl}$
B
$\sqrt{2gl}$
C
$\sqrt{3gl}$
D
$4\sqrt{gl}$

Solution

(A) ધારો કે લોલકની લંબાઈ $l$ છે. જ્યારે ગોળાને સ્થિતિ $P$ (સમક્ષિતિજ સ્થિતિ) થી મુક્ત કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે સ્થિતિ $Q$ (સૌથી નીચું બિંદુ) પર પહોંચે છે.
ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,$P$ પરની સ્થિતિ ઉર્જા $Q$ પર ગતિ ઉર્જામાં રૂપાંતરિત થાય છે:
$mgl = \frac{1}{2}mv^2 \implies v = \sqrt{2gl}$.
સ્થિતિ $Q$ પર,ગોળાનો વેગ $v_b = \sqrt{2gl}$ અરીસા તરફ છે.
સમતલ અરીસામાં ગોળાના પ્રતિબિંબનો વેગ મૂલ્યમાં સમાન પરંતુ દિશામાં ગોળાના વેગથી વિરુદ્ધ હોય છે.
તેથી,પ્રતિબિંબનો વેગ $v_i = -\sqrt{2gl}$ (અરીસાથી દૂરની દિશામાં) છે.
ગોળાની સાપેક્ષમાં પ્રતિબિંબનો વેગ નીચે મુજબ મળે છે:
$v_{ib} = v_i - v_b = -\sqrt{2gl} - \sqrt{2gl} = -2\sqrt{2gl}$.
આ સાપેક્ષ વેગનું મૂલ્ય $2\sqrt{2gl}$ છે.
24
MediumMCQ
જ્યારે કોઈ વસ્તુને અંતર્ગોળ અરીસાથી $30\, cm$ ના અંતરે રાખવામાં આવે છે,ત્યારે પ્રતિબિંબ અરીસાથી $10\, cm$ ના અંતરે રચાય છે. જો વસ્તુ $9\, cm/s$ ની ઝડપે ગતિ કરતી હોય,તો તે ક્ષણે પ્રતિબિંબની ઝડપ ($cm/s$ માં) કેટલી હશે?
A
$1$
B
$5$
C
$9$
D
$13$

Solution

(A) ગોળીય અરીસા માટે,અરીસાનું સૂત્ર $\frac{1}{v} + \frac{1}{u} = \frac{1}{f}$ છે.
સમય $t$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,આપણને $-\frac{1}{v^2} \frac{dv}{dt} - \frac{1}{u^2} \frac{du}{dt} = 0$ મળે છે.
આમ,પ્રતિબિંબની ઝડપ $v_i = \frac{dv}{dt} = -\left(\frac{v^2}{u^2}\right) \frac{du}{dt}$ છે.
આપેલ છે: $u = -30\, cm$,$v = -10\, cm$,અને વસ્તુની ઝડપ $\frac{du}{dt} = -9\, cm/s$ (અરીસા તરફ ગતિ કરે છે).
કિંમતો મૂકતા: $v_i = -\left(\frac{-10}{-30}\right)^2 \times (-9) = -\left(\frac{1}{9}\right) \times (-9) = 1\, cm/s$.
25
DifficultMCQ
કાર $B$ એ બીજી કાર $A$ ને $40 \, ms^{-1}$ ની સાપેક્ષ ઝડપે ઓવરટેક કરે છે. જ્યારે કાર $B$ એ કાર $A$ થી $1.9 \, m$ દૂર હોય,ત્યારે કાર $A$ માં લગાવેલા $10 \, cm$ કેન્દ્રલંબાઈવાળા અરીસામાં કાર $B$ નું પ્રતિબિંબ કેટલી ઝડપે ગતિ કરતું દેખાશે? ($ms^{-1}$ માં)
A
$4$
B
$0.2$
C
$40$
D
$0.1$

Solution

(D) કારમાં રિયર-વ્યુ મિરર તરીકે બહિર્ગોળ અરીસાનો ઉપયોગ થાય છે.
ગોલીય અરીસા માટે,અરીસાની સાપેક્ષ પ્રતિબિંબનો વેગ $V_{I/m} = -m^2 V_{O/m}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $m$ એ મોટવણી છે અને $V_{O/m}$ એ અરીસાની સાપેક્ષ વસ્તુનો વેગ છે.
આપેલ છે:
કાર $A$ ની સાપેક્ષ કાર $B$ ની સાપેક્ષ ઝડપ $V_{O/m} = 40 \, ms^{-1}$ છે.
બહિર્ગોળ અરીસાની કેન્દ્રલંબાઈ $f = +10 \, cm = +0.1 \, m$.
વસ્તુ અંતર $u = -1.9 \, m$.
મોટવણી $m = \frac{f}{f - u}$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $m = \frac{0.1}{0.1 - (-1.9)} = \frac{0.1}{2.0} = \frac{1}{20}$.
હવે,પ્રતિબિંબનો વેગ ગણો:
$V_{I/m} = -m^2 V_{O/m} = -(\frac{1}{20})^2 \times 40 = -\frac{1}{400} \times 40 = -0.1 \, ms^{-1}$.
ઋણ નિશાની દર્શાવે છે કે પ્રતિબિંબ અરીસાની સાપેક્ષ વસ્તુની ગતિની વિરુદ્ધ દિશામાં ગતિ કરે છે. પ્રતિબિંબની ઝડપ $0.1 \, ms^{-1}$ છે.
Solution diagram
26
AdvancedMCQ
$20 \,m$ વક્રતા ત્રિજ્યા ધરાવતા બહિર્ગોળ અરીસાની મુખ્ય અક્ષ પર એક વસ્તુ ગતિ કરે છે. તેનું પ્રતિબિંબ $30 \,s$ માં $\frac{25}{3} \,m$ થી $\frac{50}{7} \,m$ અંતરે ખસે છે. વસ્તુની ઝડપ $km/h$ માં શોધો.
A
$3$
B
$6$
C
$5$
D
$7$

Solution

(A) અરીસાનું સૂત્ર $\frac{1}{v} + \frac{1}{u} = \frac{1}{f}$ છે. બહિર્ગોળ અરીસા માટે,$R = +20 \,m$,તેથી $f = +10 \,m$.
કિસ્સો $1$: પ્રતિબિંબનું સ્થાન $v_1 = \frac{50}{7} \,m$.
$\frac{1}{u_1} = \frac{1}{10} - \frac{7}{50} = -\frac{1}{25} \implies u_1 = -25 \,m$.
કિસ્સો $2$: પ્રતિબિંબનું સ્થાન $v_2 = \frac{25}{3} \,m$.
$\frac{1}{u_2} = \frac{1}{10} - \frac{3}{25} = -\frac{1}{50} \implies u_2 = -50 \,m$.
વસ્તુ દ્વારા કપાયેલ અંતર $\Delta u = |u_2 - u_1| = 25 \,m$.
સમય $\Delta t = 30 \,s$.
વસ્તુની ઝડપ $v = \frac{25}{30} \,m/s = \frac{5}{6} \,m/s$.
$km/h$ માં રૂપાંતર: $v = \frac{5}{6} \times \frac{18}{5} = 3 \,km/h$.
27
DifficultMCQ
$20 \ m$ વક્રતા ત્રિજ્યા ધરાવતા બહિર્ગોળ અરીસાની મુખ્ય અક્ષ પર ગતિ કરતા પદાર્થનું પ્રતિબિંબ $30 \ s$ માં $25/3 \ m$ થી $50/7 \ m$ સુધી ખસે છે. પદાર્થની ઝડપ $km/hr$ માં શોધો.
A
$5$
B
$2.5$
C
$4$
D
$3$

Solution

(D) બહિર્ગોળ અરીસા માટે,વક્રતા ત્રિજ્યા $R = 20 \ m$,તેથી કેન્દ્રલંબાઈ $f = +10 \ m$. અરીસાનું સૂત્ર $1/v + 1/u = 1/f$ છે.
આપેલ છે $v_1 = 25/3 \ m$ અને $v_2 = 50/7 \ m$.
$v_1 = 25/3$ માટે: $1/u_1 = 1/10 - 3/25 = (5-6)/50 = -1/50$,તેથી $u_1 = -50 \ m$.
$v_2 = 50/7$ માટે: $1/u_2 = 1/10 - 7/50 = (5-7)/50 = -2/50 = -1/25$,તેથી $u_2 = -25 \ m$.
પદાર્થે કાપેલું અંતર $\Delta u = |u_2 - u_1| = |-25 - (-50)| = 25 \ m$ છે.
લીધેલ સમય $t = 30 \ s$ છે.
પદાર્થની ઝડપ $v_{obj} = \Delta u / t = 25 / 30 = 5/6 \ m/s$.
$km/hr$ માં ફેરવવા માટે,$18/5$ વડે ગુણો: $v_{obj} = (5/6) \times (18/5) = 3 \ km/hr$.
28
EasyMCQ
એક બિંદુવત પદાર્થ $25 \ cm$ કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતા અંતર્ગોળ અરીસાના ધ્રુવ તરફ તેની અક્ષ પર નીચે દર્શાવ્યા મુજબ સમાન ગતિથી ગતિ કરી રહ્યો છે. પદાર્થની ઝડપ $1 \ ms^{-1}$ છે. $t=0$ સમયે,અરીસાથી પદાર્થનું અંતર $50 \ cm$ છે. $t=0$ અને $t=0.25 \ s$ સમયગાળા વચ્ચે અરીસા દ્વારા રચાતા પ્રતિબિંબનો સરેરાશ વેગ કેટલો હશે?
Question diagram
A
શૂન્ય
B
$40 \ cm s^{-1}$
C
અનંત
D
$20 \ cm s^{-1}$

Solution

(C) આપેલ છે: કેન્દ્રલંબાઈ $f = -25 \ cm$. પ્રારંભિક વસ્તુ અંતર $u_i = -50 \ cm$. વસ્તુની ઝડપ $v_o = 1 \ ms^{-1} = 100 \ cm s^{-1}$.
$t=0$ સમયે,$u_i = -50 \ cm$. અરીસાના સૂત્ર $\frac{1}{v} + \frac{1}{u} = \frac{1}{f}$ નો ઉપયોગ કરતા,$\frac{1}{v_i} + \frac{1}{-50} = \frac{1}{-25} \implies \frac{1}{v_i} = -\frac{1}{25} + \frac{1}{50} = -\frac{1}{50} \implies v_i = -50 \ cm$.
$t=0.25 \ s$ સમયે,પદાર્થ દ્વારા કાપેલું અંતર $d = v_o \times t = 100 \ cm s^{-1} \times 0.25 \ s = 25 \ cm$.
નવું વસ્તુ અંતર $u_f = -50 \ cm + 25 \ cm = -25 \ cm$.
કારણ કે વસ્તુ મુખ્ય કેન્દ્ર પર છે,પ્રતિબિંબ અનંત અંતરે રચાય છે,એટલે કે $v_f = \infty$.
પ્રતિબિંબનો સરેરાશ વેગ $\langle v \rangle = \frac{v_f - v_i}{\Delta t} = \frac{\infty - (-50)}{0.25} = \infty$.

Ray Optics and Optical Instruments — Velocity in Mirrors (Kinematics) · Frequently Asked Questions

1Are these Ray Optics and Optical Instruments questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Ray Optics and Optical Instruments Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.