Gujarati

Magnetization, Magnetic Induction Susceptibility Questions in Gujarati

Class 12 Physics · Magnetism and Matter · Magnetization, Magnetic Induction Susceptibility

102+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 102 questions in Gujarati

1
MediumMCQ
ઓર્સ્ટેડ (Oersted) એ કોનો એકમ છે?
A
ડિપ (Dip)
B
ચુંબકીય તીવ્રતા (Magnetic intensity)
C
ચુંબકીય મોમેન્ટ (Magnetic moment)
D
ધ્રુવ શક્તિ (Pole strength)

Solution

(B) ઓર્સ્ટેડ $(Oe)$ એ ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતા $(H)$ નો $CGS$ એકમ છે.
તેને શૂન્યાવકાશમાં એકમ ચુંબકીય ધ્રુવથી $1 \ cm$ ના અંતરે રહેલી ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતા તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
$CGS$ પદ્ધતિમાં,ચુંબકીય તીવ્રતા ઓર્સ્ટેડમાં માપવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(B)$ છે.
2
EasyMCQ
ચુંબકીય પરમીએબિલિટી (magnetic permeability) નો $S.I.$ એકમ કયો છે?
A
$A m^{-1}$
B
$A m$
C
$Henry m^{-1}$
D
એકમ નથી, તે પરિમાણરહિત સંખ્યા છે

Solution

(C) ચુંબકીય પરમીએબિલિટી $\mu$ ને સંબંધ $B = \mu H$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે, જ્યાં $B$ એ ચુંબકીય ફ્લક્સ ઘનતા છે અને $H$ એ ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતા છે.
$B$ નો એકમ ટેસ્લા $(T)$ અથવા $\text{વેબર}/\text{મીટર}^2$ $(Wb/m^2)$ છે અને $H$ નો એકમ $\text{એમ્પિયર}/\text{મીટર}$ $(A/m)$ છે.
તેથી, $\mu$ નો એકમ $(Wb/m^2) / (A/m) = Wb / (A m)$ થાય છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $1 \ \text{હેનરી }(H) = 1 \ Wb/A$, તેથી $\mu$ નો એકમ $H/m$ અથવા $Henry m^{-1}$ તરીકે લખી શકાય છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
3
EasyMCQ
ક્યુરીના નિયમ મુજબ,નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ પર પદાર્થની ચુંબકીય સસેપ્ટિબિલિટી (magnetic susceptibility) કોના પ્રમાણમાં હોય છે?
A
$T^2$
B
$T$
C
$\frac{1}{T^2}$
D
$\frac{1}{T}$

Solution

(D) ક્યુરીના નિયમ મુજબ,પેરામેગ્નેટિક પદાર્થ માટે,ચુંબકીય સસેપ્ટિબિલિટી $\chi$ એ નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
ગાણિતિક રીતે,તેને $\chi \propto \frac{1}{T}$ અથવા $\chi = \frac{C}{T}$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે,જ્યાં $C$ એ ક્યુરી અચળાંક છે.
તેથી,ચુંબકીય સસેપ્ટિબિલિટી $\frac{1}{T}$ ના પ્રમાણમાં હોય છે.
4
EasyMCQ
ચુંબકીય સસેપ્ટિબિલિટી (magnetic susceptibility) એટલે શું?
A
$\chi = \frac{I}{H}$
B
$\chi = \frac{B}{H}$
C
$\chi = \frac{M}{V}$
D
$\chi = \frac{M}{H}$

Solution

(A) ચુંબકીય સસેપ્ટિબિલિટી $(\chi)$ એ એક પરિમાણરહિત ભૌતિક રાશિ છે જે દર્શાવે છે કે જ્યારે કોઈ પદાર્થને બાહ્ય ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં મૂકવામાં આવે ત્યારે તે કેટલા અંશે ચુંબકીય બને છે.
તેને મેગ્નેટાઇઝેશનની તીવ્રતા $(I)$ અને ચુંબકીય તીવ્રતા $(H)$ ના ગુણોત્તર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
ગાણિતિક રીતે,તે $\chi = \frac{I}{H}$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
5
EasyMCQ
લોખંડની સાપેક્ષ પરમીએબિલિટી (relative permeability) $5500$ છે,તો તેની મેગ્નેટિક સસેપ્ટિબિલિટી (magnetic susceptibility) કેટલી થશે?
A
$5500 \times 10^7$
B
$5500 \times 10^{-7}$
C
$5501$
D
$5499$

Solution

(D) મેગ્નેટિક સસેપ્ટિબિલિટી $(\chi_m)$ અને સાપેક્ષ પરમીએબિલિટી $(\mu_r)$ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$\chi_m = \mu_r - 1$
અહીં લોખંડની સાપેક્ષ પરમીએબિલિટી $\mu_r = 5500$ આપેલી છે.
આ કિંમતને સૂત્રમાં મૂકતા:
$\chi_m = 5500 - 1 = 5499$
તેથી,લોખંડની મેગ્નેટિક સસેપ્ટિબિલિટી $5499$ થશે.
6
EasyMCQ
એક આઇસોટ્રોપિક માધ્યમ માટે,$B$,$\mu_0$,$H$ અને $M$ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબ છે (જ્યાં $B$,$\mu_0$,$H$ અને $M$ ચુંબકીય પદાર્થોના સંદર્ભમાં તેમના સામાન્ય અર્થ ધરાવે છે):
A
$B - M = \mu_0 H$
B
$M = \mu_0(H + M)$
C
$H = \mu_0(H + M)$
D
$B = \mu_0(H + M)$

Solution

(D) ચુંબકીય પદાર્થમાં કુલ ચુંબકીય પ્રેરણ $B$ એ બાહ્ય ચુંબકીય ક્ષેત્રને કારણે ઉદ્ભવતું ચુંબકીય પ્રેરણ $(B_0)$ અને પદાર્થના મેગ્નેટાઇઝેશનને કારણે ઉદ્ભવતું ચુંબકીય પ્રેરણ $(B_m)$ નો સરવાળો છે.
$B = B_0 + B_m$
આપણે જાણીએ છીએ કે $B_0 = \mu_0 H$ અને $B_m = \mu_0 M$,તેથી:
$B = \mu_0 H + \mu_0 M$
$B = \mu_0(H + M)$
આમ,સાચો સંબંધ $B = \mu_0(H + M)$ છે.
7
EasyMCQ
કોઈપણ પેરામેગ્નેટિક પદાર્થની મેગ્નેટિક સસેપ્ટિબિલિટી નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ સાથે કેવી રીતે બદલાય છે?
A
$T$ ના સમપ્રમાણમાં
B
અચળ રહે છે
C
$T$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં
D
$T$ સાથે ઘાતાંકીય રીતે ઘટે છે

Solution

(C) ક્યુરીના નિયમ મુજબ,પેરામેગ્નેટિક પદાર્થની મેગ્નેટિક સસેપ્ટિબિલિટી $\chi$ તેના નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
ગાણિતિક રીતે,આને $\chi \propto \frac{1}{T}$ અથવા $\chi = \frac{C}{T}$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે,જ્યાં $C$ એ ક્યુરી અચળાંક છે.
તેથી,જેમ નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ વધે છે,તેમ મેગ્નેટિક સસેપ્ટિબિલિટી $\chi$ ઘટે છે.
8
EasyMCQ
જ્યારે ફેરોમેગ્નેટિક પદાર્થનો એક ટુકડો સમાન ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં મૂકવામાં આવે છે,ત્યારે તેની અંદરની ફ્લક્સ ઘનતા તે ટુકડાથી દૂરની ફ્લક્સ ઘનતા કરતા ચાર ગણી હોય છે. પદાર્થની ચુંબકીય પરમિએબિલિટી કેટલી છે?
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(D) પદાર્થની અંદરની ચુંબકીય ફ્લક્સ ઘનતા $B$ એ $B = \mu H$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\mu$ એ નિરપેક્ષ પરમિએબિલિટી છે અને $H$ એ ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતા છે.
ટુકડાથી દૂર (શૂન્યાવકાશ અથવા હવામાં) ફ્લક્સ ઘનતા $B_0 = \mu_0 H$ છે.
આપેલ છે કે પદાર્થની અંદરની ફ્લક્સ ઘનતા બહારની ફ્લક્સ ઘનતા કરતા ચાર ગણી છે,તેથી $B = 4 B_0$.
સમીકરણો મૂકતા,આપણને $\mu H = 4 \mu_0 H$ મળે છે.
બંને બાજુને $\mu_0 H$ વડે ભાગતા,આપણને સાપેક્ષ પરમિએબિલિટી $\mu_r = \frac{\mu}{\mu_0} = 4$ મળે છે.
9
EasyMCQ
ફેરોમેગ્નેટિક પદાર્થની મેગ્નેટિક સસેપ્ટિબિલિટી (ચુંબકીય સસેપ્ટિબિલિટી) કેટલી હોય છે?
A
> $1$
B
< $1$
C
$0$
D
$1$

Solution

(A) ફેરોમેગ્નેટિક પદાર્થની મેગ્નેટિક સસેપ્ટિબિલિટી $(\chi)$ ધન અને ખૂબ જ મોટી હોય છે, જે સામાન્ય રીતે $1$ કરતા ઘણી વધારે હોય છે.
લોખંડ, નિકલ અને કોબાલ્ટ જેવા ફેરોમેગ્નેટિક પદાર્થો ઉચ્ચ ચુંબકીય સસેપ્ટિબિલિટી દર્શાવે છે, જે ઘણીવાર $10,000$ કરતા પણ વધારે હોય છે.
10
MediumMCQ
એક પેરામેગ્નેટિક વાયુના દરેક અણુની ડાયપોલ મોમેન્ટ $1.5 \times 10^{-23} \, A \cdot m^2$ છે. વાયુનું તાપમાન $27 \, ^\circ C$ છે અને એકમ કદ દીઠ અણુઓની સંખ્યા $2 \times 10^{26} \, m^{-3}$ છે. વાયુમાં મેગ્નેટાઇઝેશનની મહત્તમ શક્ય તીવ્રતા કેટલી હશે?
A
$3 \times 10^3 \, A/m$
B
$4 \times 10^{-3} \, A/m$
C
$5 \times 10^5 \, A/m$
D
$6 \times 10^{-4} \, A/m$

Solution

(A) મેગ્નેટાઇઝેશનની તીવ્રતા $I$ ને એકમ કદ દીઠ કુલ ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
મહત્તમ મેગ્નેટાઇઝેશન માટે,તમામ આણ્વિય ડાયપોલ્સ એક જ દિશામાં ગોઠવાયેલા હોવા જોઈએ.
આપેલ છે:
દરેક અણુની ડાયપોલ મોમેન્ટ,$\mu = 1.5 \times 10^{-23} \, A \cdot m^2$
એકમ કદ દીઠ અણુઓની સંખ્યા,$n = \frac{N}{V} = 2 \times 10^{26} \, m^{-3}$
મેગ્નેટાઇઝેશનની તીવ્રતાનું સૂત્ર $I = n \times \mu$ છે.
કિંમતો મૂકતા:
$I = (2 \times 10^{26} \, m^{-3}) \times (1.5 \times 10^{-23} \, A \cdot m^2)$
$I = 3 \times 10^3 \, A/m$.
આમ,મેગ્નેટાઇઝેશનની મહત્તમ શક્ય તીવ્રતા $3 \times 10^3 \, A/m$ છે.
11
DifficultMCQ
$10^{-4} \, m^3$ કદ અને $1000$ સાપેક્ષ પરમીએબિલિટી ધરાવતો લોખંડનો સળિયો $5 \, \text{turns/cm}$ ધરાવતા લાંબા સોલેનોઇડની અંદર મૂકવામાં આવે છે। જો સોલેનોઇડમાંથી $0.5 \, A$ નો પ્રવાહ પસાર કરવામાં આવે, તો સળિયાની ચુંબકીય મોમેન્ટ .... $A m^2$ થશે।
A
$10$
B
$15$
C
$20$
D
$25$

Solution

(D) સોલેનોઇડની અંદર ચુંબકીય તીવ્રતા $H = ni$ દ્વારા આપવામાં આવે છે。
અહીં $n = 5 \, \text{turns/cm} = 500 \, \text{turns/m}$ અને $i = 0.5 \, A$ છે。
તેથી, $H = 500 \times 0.5 = 250 \, A/m$.
મેગ્નેટાઇઝેશનની તીવ્રતા $I = (\mu_r - 1)H$ દ્વારા આપવામાં આવે છે。
અહીં $\mu_r = 1000$ છે, તેથી $I = (1000 - 1) \times 250 = 999 \times 250 = 249750 \, A/m \approx 2.5 \times 10^5 \, A/m$.
ચુંબકીય મોમેન્ટ $M = I \times V$ દ્વારા આપવામાં આવે છે, જ્યાં $V = 10^{-4} \, m^3$ છે。
$M = 2.5 \times 10^5 \times 10^{-4} = 25 \, A m^2$.
12
MediumMCQ
મોલર સસેપ્ટિબિલિટી (molar susceptibility) નો એકમ શું છે?
A
$m^3$
B
$kg \cdot m^{-3}$
C
$kg^{-1} \cdot m^3$
D
એકમ રહિત

Solution

(A) મોલર સસેપ્ટિબિલિટી એ વોલ્યુમ સસેપ્ટિબિલિટી અને મોલર વોલ્યુમનો ગુણાકાર છે.
ગાણિતિક રીતે,$\chi_m = \chi_v \times V_m$,જ્યાં $\chi_v$ એ વોલ્યુમ સસેપ્ટિબિલિટી (પરિમાણ રહિત) છે અને $V_m$ એ મોલર વોલ્યુમ છે.
મોલર વોલ્યુમ $(V_m)$ નો એકમ $m^3 \cdot mol^{-1}$ છે.
ઘણી ભૌતિકશાસ્ત્રની પરિસ્થિતિઓમાં,મોલર સસેપ્ટિબિલિટીને $\chi_m = \frac{\chi_v}{\rho} \times M$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે,જ્યાં $\rho$ એ ઘનતા $(kg \cdot m^{-3})$ છે અને $M$ એ મોલર દળ $(kg \cdot mol^{-1})$ છે.
આમ,એકમ $\frac{1}{kg \cdot m^{-3}} \times kg \cdot mol^{-1} = m^3 \cdot mol^{-1}$ થાય છે.
આપેલા વિકલ્પોને ધ્યાનમાં લેતા,મોલર સસેપ્ટિબિલિટીનો પ્રમાણિત $SI$ એકમ $m^3 \cdot mol^{-1}$ છે. પ્રશ્નમાં આપેલા વિકલ્પોમાંથી $m^3$ એ મુખ્ય પરિમાણીય ઘટક હોવાથી,વિકલ્પ $A$ સાચો જવાબ છે.
13
EasyMCQ
એક ફેરોમેગ્નેટિક પદાર્થ માટે મૂળભૂત મેગ્નેટાઇઝેશન વક્ર આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. તો,સાપેક્ષ પરમીએબિલિટીનું મૂલ્ય કયા બિંદુ માટે સૌથી વધુ હશે?
Question diagram
A
$P$
B
$Q$
C
$R$
D
$S$

Solution

(B) મેગ્નેટિક ફ્લક્સ ડેન્સિટી $B$ અને મેગ્નેટિક ફિલ્ડ ઇન્ટેન્સિટી $H$ વચ્ચેનો સંબંધ $B = \mu_0 \mu_r H$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આના પરથી,સાપેક્ષ પરમીએબિલિટી $\mu_r$ એ ગુણોત્તર $\frac{B}{H}$ ના પ્રમાણમાં છે,જે કોઈપણ બિંદુએ $B-H$ વક્રનો ઢાળ દર્શાવે છે.
$\mu_r \propto \frac{B}{H} = B-H \text{ વક્રનો ઢાળ}$.
સૌથી વધુ સાપેક્ષ પરમીએબિલિટી શોધવા માટે,આપણે વક્ર પરનું એવું બિંદુ ઓળખવાની જરૂર છે જ્યાં ઢાળ મહત્તમ હોય.
આપેલ $B-H$ આલેખનું અવલોકન કરતા,બિંદુ $Q$ ની આસપાસના વિસ્તારમાં વક્ર સૌથી વધુ ઢાળ ધરાવે છે. તેથી,બિંદુ $Q$ પર ઢાળ સૌથી વધુ છે.
14
MediumMCQ
પેરામેગ્નેટિક પ્રકૃતિ ધરાવતી મિશ્રધાતુ માટે $\chi - 1/T$ નો આલેખ આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. તો ક્યુરી અચળાંક....$K$ છે.
Question diagram
A
$57$
B
$2.8 \times 10^{-3}$
C
$570$
D
$17.5 \times 10^{-3}$

Solution

(A) પેરામેગ્નેટિક પદાર્થો માટે ક્યુરીના નિયમ મુજબ,મેગ્નેટિક સસેપ્ટિબિલિટી $\chi$ એ $\chi = C \times (1/T)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $C$ એ ક્યુરી અચળાંક છે.
આપેલ આલેખ પરથી,રેખાનો ઢાળ ક્યુરી અચળાંક $C$ દર્શાવે છે.
ઢાળ $C = \frac{\Delta \chi}{\Delta (1/T)} = \frac{0.4}{7 \times 10^{-3} \text{ K}^{-1}}$.
$C = \frac{0.4}{0.007} = \frac{400}{7} \approx 57.14 \text{ K}$.
નજીકના પૂર્ણાંકમાં લેતા,ક્યુરી અચળાંક $57 \text{ K}$ મળે છે.
15
MediumMCQ
$2 \times 10^{-5} \ m^2$ આડછેદનું ક્ષેત્રફળ ધરાવતા લોખંડના સળિયામાં $2000 \ A/m$ ની ચુંબકીય તીવ્રતા લાગુ પાડવામાં આવે છે. જો સળિયામાં ઉત્પન્ન થતું ચુંબકીય ફલક્સ $6.28 \times 10^{-4} \ Wb$ હોય,તો સળિયાની ચુંબકીય પરમિએબિલિટી કેટલી હશે?
A
$0.75 \times 10^{-2}$
B
$1.25 \times 10^4$
C
$0.25$
D
$1.01$

Solution

(B) ચુંબકીય ફલક્સ ઘનતા $B$ એ ચુંબકીય ફલક્સ $\phi$ અને આડછેદના ક્ષેત્રફળ $A$ ના ગુણોત્તર દ્વારા મળે છે:
$B = \frac{\phi}{A} = \frac{6.28 \times 10^{-4} \ Wb}{2 \times 10^{-5} \ m^2} = 31.4 \ T$
ચુંબકીય ફલક્સ ઘનતા $B$,પરમિએબિલિટી $\mu$ અને ચુંબકીય તીવ્રતા $H$ વચ્ચેનો સંબંધ $B = \mu H$ છે.
તેથી,પરમિએબિલિટી $\mu$:
$\mu = \frac{B}{H} = \frac{31.4 \ T}{2000 \ A/m} = 0.0157 \ T \cdot m/A$
સાપેક્ષ પરમિએબિલિટી $\mu_r$ શોધવા માટે $\mu = \mu_0 \mu_r$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\mu_r = \frac{\mu}{\mu_0} = \frac{0.0157}{4\pi \times 10^{-7}} \approx 1.25 \times 10^4$
આમ,સળિયાની ચુંબકીય પરમિએબિલિટી આશરે $1.25 \times 10^4 \ \mu_0$ છે.
16
MediumMCQ
$1 \, g$ દળ અને $5 \, g/cm^3$ ઘનતા ધરાવતા પદાર્થની ચુંબકીય ડાઇપોલ મોમેન્ટ $6 \times 10^{-7} \, A \cdot m^2$ છે. તો મેગ્નેટાઇઝેશન કેટલા $A/m$ થાય?
A
$8.3 \times 10^6$
B
$3$
C
$1.2 \times 10^{-7}$
D
$3 \times 10^{-6}$

Solution

(B) મેગ્નેટાઇઝેશન $I$ (અથવા $M$) એ એકમ કદ દીઠ ચુંબકીય ડાઇપોલ મોમેન્ટ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે: $I = \frac{M_{dipole}}{V}$.
આપેલ છે:
દળ $m = 1 \, g = 10^{-3} \, kg$.
ઘનતા $\rho = 5 \, g/cm^3 = 5000 \, kg/m^3 = 5 \times 10^3 \, kg/m^3$.
ચુંબકીય ડાઇપોલ મોમેન્ટ $M_{dipole} = 6 \times 10^{-7} \, A \cdot m^2$.
પ્રથમ,કદ $V$ ની ગણતરી કરો:
$V = \frac{m}{\rho} = \frac{1 \, g}{5 \, g/cm^3} = 0.2 \, cm^3 = 0.2 \times 10^{-6} \, m^3 = 2 \times 10^{-7} \, m^3$.
હવે,મેગ્નેટાઇઝેશન $I$ ની ગણતરી કરો:
$I = \frac{6 \times 10^{-7} \, A \cdot m^2}{2 \times 10^{-7} \, m^3} = 3 \, A/m$.
17
MediumMCQ
$0.2 \, cm^2$ આડછેદનું ક્ષેત્રફળ ધરાવતા લોખંડના સળિયાને $1600 \, A \cdot m^{-1}$ ની ચુંબકીય તીવ્રતામાં મૂકવામાં આવે છે. જો સળિયામાં ઉત્પન્ન થતું ચુંબકીય ફલકસ $2.4 \times 10^{-5} \, Wb$ હોય, તો સળિયાના દ્રવ્યની મેગ્નેટિક સસેપ્ટિબિલિટી કેટલી હશે?
A
$298$
B
$596$
C
$1192$
D
$1788$

Solution

(B) ચુંબકીય ફલકસ $\phi = B \cdot A$ દ્વારા આપવામાં આવે છે, જ્યાં $B$ એ ચુંબકીય ક્ષેત્ર છે અને $A$ એ આડછેદનું ક્ષેત્રફળ છે。
$B = \frac{\phi}{A} = \frac{2.4 \times 10^{-5} \, Wb}{0.2 \times 10^{-4} \, m^2} = 1.2 \, T$.
ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$, ચુંબકીય તીવ્રતા $H$ અને સાપેક્ષ પરમિયેબિલિટી $\mu_r$ વચ્ચેનો સંબંધ $B = \mu_0 \mu_r H$ છે。
તેથી, $\mu_r = \frac{B}{\mu_0 H} = \frac{1.2}{(4\pi \times 10^{-7}) \times 1600}$.
$\mu_r = \frac{1.2}{2.01 \times 10^{-3}} \approx 596.8$.
કારણ કે $\mu_r = 1 + \chi_m$, તેથી મેગ્નેટિક સસેપ્ટિબિલિટી $\chi_m = \mu_r - 1$.
$\chi_m = 596.8 - 1 = 595.8 \approx 596$.
18
EasyMCQ
$0.075 \, kg$ દળ અને $7500 \, kg/m^3$ ઘનતા ધરાવતા પદાર્થની ચુંબકીય ડાઇપોલ મોમેન્ટ $8 \times 10^{-7} \, A \cdot m^2$ છે. તો તેનું મેગ્નેટાઇઝેશન કેટલા $A/m$ થાય?
A
$8$
B
$0.8$
C
$0.08$
D
$0.008$

Solution

(C) મેગ્નેટાઇઝેશન $M_{z}$ એ એકમ કદ દીઠ ચુંબકીય ડાઇપોલ મોમેન્ટ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે: $M_{z} = \frac{m_{d}}{V}$.
આપેલ દળ $m = 0.075 \, kg$ અને ઘનતા $\rho = 7500 \, kg/m^3$ હોવાથી,કદ $V$ ની ગણતરી $V = \frac{m}{\rho} = \frac{0.075}{7500} = 10^{-5} \, m^3$ મુજબ થાય છે.
ચુંબકીય ડાઇપોલ મોમેન્ટ $m_{d} = 8 \times 10^{-7} \, A \cdot m^2$ છે.
તેથી,$M_{z} = \frac{8 \times 10^{-7}}{10^{-5}} = 8 \times 10^{-2} = 0.08 \, A/m$.
19
MediumMCQ
$300\, K$ તાપમાને $Mg$ ની સસેપ્ટિબિલિટી $1.2 \times 10^{-5}$ છે. કયા તાપમાને સસેપ્ટિબિલિટી $1.8 \times 10^{-5}$ થશે?......$K$.
A
$450$
B
$200$
C
$375$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) પેરામેગ્નેટિક પદાર્થો માટે ક્યુરીના નિયમ મુજબ,ચુંબકીય સસેપ્ટિબિલિટી $\chi$ એ નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે,એટલે કે $\chi \propto \frac{1}{T}$.
આથી $\chi_1 T_1 = \chi_2 T_2$ થાય.
આપેલ છે: $\chi_1 = 1.2 \times 10^{-5}$,$T_1 = 300\, K$,અને $\chi_2 = 1.8 \times 10^{-5}$.
કિંમતો મૂકતા: $(1.2 \times 10^{-5}) \times 300 = (1.8 \times 10^{-5}) \times T_2$.
$T_2 = \frac{1.2 \times 10^{-5} \times 300}{1.8 \times 10^{-5}} = \frac{1.2}{1.8} \times 300 = \frac{2}{3} \times 300 = 200\, K$.
20
EasyMCQ
લોખંડના સળિયામાં $2 \times 10^3 \, A/m$ નું મેગ્નેટાઇઝિંગ ક્ષેત્ર $8 \pi \, T$ ની ચુંબકીય ફ્લક્સ ઘનતા ઉત્પન્ન કરે છે. સળિયાની સાપેક્ષ પરમીએબિલિટી કેટલી હશે?
A
$100$
B
$10$
C
$1000$
D
$10000$

Solution

(D) ચુંબકીય ફ્લક્સ ઘનતા $B$,સાપેક્ષ પરમીએબિલિટી $\mu_r$,શૂન્યાવકાશની પરમીએબિલિટી $\mu_0$ અને મેગ્નેટાઇઝિંગ ક્ષેત્ર $H$ વચ્ચેનો સંબંધ $B = \mu_r \mu_0 H$ છે.
આપેલ છે:
$H = 2 \times 10^3 \, A/m$
$B = 8 \pi \, T$
$\mu_0 = 4 \pi \times 10^{-7} \, T \cdot m/A$
$\mu_r$ માટે સૂત્રને ગોઠવતા:
$\mu_r = \frac{B}{\mu_0 H}$
કિંમતો મૂકતા:
$\mu_r = \frac{8 \pi}{(4 \pi \times 10^{-7}) \times (2 \times 10^3)}$
$\mu_r = \frac{8 \pi}{8 \pi \times 10^{-4}}$
$\mu_r = \frac{1}{10^{-4}} = 10^4 = 10000$
21
EasyMCQ
એક પદાર્થની મેગ્નેટિક સસેપ્ટિબિલિટી (ચુંબકીય સસેપ્ટિબિલિટી) $7.54 \times 10^{-3}$ છે. આ પદાર્થનો પ્રકાર અને સાપેક્ષ પરમિયેબિલિટી (સાપેક્ષ પારગમ્યતા) શોધો:
A
ડાયામેગ્નેટિક,$0.99246$
B
પેરામેગ્નેટિક,$1.00754$
C
ફેરોમેગ્નેટિક,$7.5 \times 10^3$
D
આમાંથી કોઈ પણ નહીં

Solution

(B) ચુંબકીય સસેપ્ટિબિલિટી $\chi$ નું મૂલ્ય $7.54 \times 10^{-3} = 0.00754$ આપેલ છે.
કારણ કે $\chi$ ધન અને નાનું મૂલ્ય છે,તેથી આ પદાર્થ પેરામેગ્નેટિક છે.
સાપેક્ષ પરમિયેબિલિટી $\mu_r$ અને સસેપ્ટિબિલિટી વચ્ચેનો સંબંધ $\mu_r = 1 + \chi$ છે.
કિંમત મૂકતા: $\mu_r = 1 + 0.00754 = 1.00754$.
તેથી,પદાર્થ પેરામેગ્નેટિક છે અને તેની સાપેક્ષ પરમિયેબિલિટી $1.00754$ છે.
22
DifficultMCQ
$30\, cm^3$ કદ ધરાવતા ચુંબકીય પદાર્થને $\frac{1250}{\pi} \, A/m$ તીવ્રતા ધરાવતા ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં મૂકતા,ઉત્પન્ન થતી ચુંબકીય મોમેન્ટનું મૂલ્ય $6\, A\cdot m^2$ છે. પદાર્થમાં ઉત્પન્ન થતું ચુંબકીય પ્રેરણ $T$ માં ગણો.
A
$0.25$
B
$0.50$
C
$0.12$
D
$1$

Solution

(A) આપેલ છે: કદ $V = 30\, cm^3 = 30 \times 10^{-6} \, m^3$,ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતા $H = \frac{1250}{\pi} \, A/m$,ચુંબકીય મોમેન્ટ $M = 6 \, A\cdot m^2$.
પ્રથમ,મેગ્નેટાઇઝેશનની તીવ્રતા $I$ શોધો:
$I = \frac{M}{V} = \frac{6}{30 \times 10^{-6}} = 2 \times 10^5 \, A/m$.
હવે,ચુંબકીય સસેપ્ટિબિલિટી $\chi$ શોધો:
$\chi = \frac{I}{H} = \frac{2 \times 10^5}{1250/\pi} = 160\pi$.
સાપેક્ષ પરમિયેબિલિટી $\mu_r$ શોધો:
$\mu_r = 1 + \chi = 1 + 160\pi \approx 503.65$.
અંતે,ચુંબકીય પ્રેરણ $B$ શોધો:
$B = \mu_0 \mu_r H = (4\pi \times 10^{-7}) \times (1 + 160\pi) \times \frac{1250}{\pi}$.
$B = 5 \times 10^{-4} \times 503.65 \approx 0.2518 \, T$.
આમ,સાચો જવાબ $0.25 \, T$ છે.
23
EasyMCQ
ક્યુરીનો નિયમ જણાવે છે કે
A
ચુંબકીય સસેપ્ટિબિલિટી નિરપેક્ષ તાપમાનના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે
B
ચુંબકીય સસેપ્ટિબિલિટી નિરપેક્ષ તાપમાનના વર્ગમૂળના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે
C
ચુંબકીય સસેપ્ટિબિલિટી નિરપેક્ષ તાપમાનના સમપ્રમાણમાં હોય છે
D
ચુંબકીય સસેપ્ટિબિલિટી અચળ રહે છે

Solution

(A) ક્યુરીનો નિયમ જણાવે છે કે પેરામેગ્નેટિક પદાર્થ માટે,ચુંબકીય સસેપ્ટિબિલિટી $\chi$ એ નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
તેનું ગાણિતિક સ્વરૂપ નીચે મુજબ છે:
$\chi = \frac{C}{T}$
જ્યાં:
$\chi$ એ ચુંબકીય સસેપ્ટિબિલિટી છે.
$C$ એ ક્યુરી અચળાંક છે,જે પદાર્થ માટે વિશિષ્ટ હોય છે.
$T$ એ કેલ્વિન $(K)$ માં માપવામાં આવતું નિરપેક્ષ તાપમાન છે.
આ નિયમ સૂચવે છે કે જેમ તાપમાન વધે છે,તેમ પેરામેગ્નેટિક પદાર્થની ચુંબકીય સસેપ્ટિબિલિટી ઘટે છે,જેનો અર્થ છે કે બાહ્ય ચુંબકીય ક્ષેત્રની હાજરીમાં તે ઓછું ચુંબકીય બને છે.
24
DifficultMCQ
$10 \, cm \times 0.5 \, cm \times 0.2 \, cm$ પરિમાણ ધરાવતા ફેરોમેગ્નેટિક પદાર્થના સળિયાને $0.5 \times 10^4 \, A/m$ ની તીવ્રતા ધરાવતા ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં મૂકવામાં આવે છે. પરિણામે,સળિયામાં $5 \, A \cdot m^2$ ની ચુંબકીય મોમેન્ટ ઉત્પન્ન થાય છે. કુલ ચુંબકીય પ્રેરણનું મૂલ્ય ($Tesla$ માં) કેટલું હશે?
A
$0.54$
B
$0.358$
C
$2.519$
D
$6.28$

Solution

(D) ચુંબકીય પ્રેરણ $B$ નું સૂત્ર $B = \mu_0(M_v + H)$ છે,જ્યાં $M_v$ એ મેગ્નેટાઇઝેશનની તીવ્રતા છે અને $H$ એ ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતા છે.
સૌ પ્રથમ,સળિયાનું કદ $V$ શોધો: $V = 10 \, cm \times 0.5 \, cm \times 0.2 \, cm = 10^{-1} \, m \times 0.5 \times 10^{-2} \, m \times 0.2 \times 10^{-2} \, m = 10^{-6} \, m^3$.
મેગ્નેટાઇઝેશનની તીવ્રતા $M_v = \frac{M}{V} = \frac{5 \, A \cdot m^2}{10^{-6} \, m^3} = 5 \times 10^6 \, A/m$.
ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતા $H = 0.5 \times 10^4 \, A/m = 5000 \, A/m$.
હવે,$B = 4\pi \times 10^{-7} \times (5 \times 10^6 + 5000) = 4 \times 3.14 \times 10^{-7} \times (5,005,000) \approx 12.56 \times 10^{-7} \times 5 \times 10^6 = 6.28 \, T$.
25
MediumMCQ
$1\, cm$ બાજુવાળા સમઘન સ્વરૂપના પેરામેગ્નેટિક પદાર્થની ચુંબકીય તીવ્રતા $60 \times 10^3\, A/m$ હોય ત્યારે તેની ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ $20 \times 10^{-6}\, J/T$ છે. તેની ચુંબકીય સસેપ્ટિબિલિટી કેટલી હશે?
A
$3.3 \times 10^{-2}$
B
$40.3 \times 10^{-2}$
C
$2.3 \times 10^{-2}$
D
$3.3 \times 10^{-4}$

Solution

(D) સમઘનનું કદ $V = (1\, cm)^3 = (10^{-2}\, m)^3 = 10^{-6}\, m^3$ છે.
મેગ્નેટાઇઝેશનની તીવ્રતા $I$ એ એકમ કદ દીઠ ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે:
$I = \frac{M}{V} = \frac{20 \times 10^{-6}\, J/T}{10^{-6}\, m^3} = 20\, A/m$.
ચુંબકીય સસેપ્ટિબિલિટી $\chi$ એ મેગ્નેટાઇઝેશનની તીવ્રતા $I$ અને ચુંબકીય તીવ્રતા $H$ ના ગુણોત્તર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$\chi = \frac{I}{H}$.
અહીં $H = 60 \times 10^3\, A/m$ આપેલ છે,તેથી:
$\chi = \frac{20}{60 \times 10^3} = \frac{1}{3} \times 10^{-3} = 0.333 \times 10^{-3} = 3.33 \times 10^{-4}$.
26
MediumMCQ
$10 \, cm \times 0.5 \, cm \times 0.2 \, cm$ પરિમાણ ધરાવતો ફેરોમેગ્નેટિક પદાર્થનો સળિયો $0.5 \times 10^4 \, Am^{-1}$ ની તીવ્રતા ધરાવતા ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં મૂકવામાં આવે છે. પરિણામે,સળિયામાં $5 \, Am^2$ ની ચુંબકીય મોમેન્ટ ઉત્પન્ન થાય છે. ચુંબકીય પ્રેરણનું મૂલ્ય .... $T$ હશે.
A
$0.54$
B
$6.28$
C
$0.358$
D
$2.591$

Solution

(B) સળિયાનું કદ $V = 10 \times 0.5 \times 0.2 \, cm^3 = 1 \, cm^3 = 10^{-6} \, m^3$.
આપેલ ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતા $H = 0.5 \times 10^4 \, Am^{-1}$ અને ચુંબકીય મોમેન્ટ $M = 5 \, Am^2$.
મેગ્નેટાઇઝેશનની તીવ્રતા $I = \frac{M}{V} = \frac{5}{10^{-6}} = 5 \times 10^6 \, Am^{-1}$.
ચુંબકીય પ્રેરણ $B$ નું સૂત્ર $B = \mu_0(I + H)$ છે.
અહીં $I \gg H$ હોવાથી,$B \approx \mu_0 I$ લેતા.
$B = 4\pi \times 10^{-7} \times 5 \times 10^6 = 20\pi \times 10^{-1} = 2\pi \approx 6.28 \, T$.
27
EasyMCQ
ચુંબકીય સસેપ્ટિબિલિટી $\chi$ અને સાપેક્ષ ચુંબકીય પરમિએબિલિટી $\mu_r$ વચ્ચેનો સંબંધ શું છે?
A
$\chi = \mu_r - 1$
B
$\chi = \mu_r + 1$
C
$\chi = \mu_r$
D
$\chi = 1 - \mu_r$

Solution

(A) ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતા $H$ અને મેગ્નેટાઇઝેશન $M$ એ ચુંબકીય ફ્લક્સ ઘનતા $B$ સાથે નીચે મુજબ સંબંધિત છે: $B = \mu_0(H + M)$.
$H$ વડે ભાગતા, આપણને $B/H = \mu_0(1 + M/H)$ મળે છે.
અહીં $B/H = \mu$ (નિરપેક્ષ પરમિએબિલિટી) અને $M/H = \chi$ (ચુંબકીય સસેપ્ટિબિલિટી) હોવાથી, $\mu = \mu_0(1 + \chi)$ થાય.
$\mu_0$ વડે ભાગતા, $\mu/\mu_0 = 1 + \chi$ મળે છે.
સાપેક્ષ પરમિએબિલિટી $\mu_r = \mu/\mu_0$ હોવાથી, આપણને $\mu_r = 1 + \chi$ સંબંધ મળે છે, જેને $\chi = \mu_r - 1$ તરીકે લખી શકાય છે.
28
MediumMCQ
$30\,^oC$ તાપમાને,એક ફેરોમેગ્નેટિક પદાર્થની સસેપ્ટિબિલિટી $\chi$ છે. $333\,^oC$ તાપમાને તેની સસેપ્ટિબિલિટી કેટલી હશે?....$\chi$
A
$1$
B
$0.5$
C
$2$
D
$11.1$

Solution

(B) ક્યુરીના નિયમ મુજબ,ફેરોમેગ્નેટિક પદાર્થો માટે ક્યુરી તાપમાનથી ઉપરના તાપમાને,ચુંબકીય સસેપ્ટિબિલિટી $\chi_m$ એ નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે,જે $\chi_m \propto \frac{1}{T}$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
આપેલ છે:
$T_1 = 30\,^oC = 30 + 273 = 303\,K$
$T_2 = 333\,^oC = 333 + 273 = 606\,K$
$\chi_1 = \chi$
સંબંધ $\frac{\chi_1}{\chi_2} = \frac{T_2}{T_1}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{\chi}{\chi_2} = \frac{606}{303} = 2$
તેથી,$\chi_2 = \frac{\chi}{2} = 0.5\chi$.
29
Medium
એક સોલેનોઇડમાં $400$ સાપેક્ષ પરમીએબિલિટી ધરાવતા દ્રવ્યનો ગર્ભ (core) છે. સોલેનોઇડના આંટાઓ ગર્ભથી અલગ કરેલા છે અને તેમાંથી $2 \; A$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે. જો આંટાની સંખ્યા પ્રતિ મીટર $1000$ હોય,તો $(a) \; H$,$(b) \; M$,$(c) \; B$ અને $(d)$ મેગ્નેટાઇઝિંગ પ્રવાહ $I_m$ ની ગણતરી કરો.

Solution

(D) ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતા $H$ એ ગર્ભના દ્રવ્યથી સ્વતંત્ર છે અને તે નીચે મુજબ મળે છે:
$H = nI = 1000 \times 2.0 = 2 \times 10^3 \; A/m$.
$(b)$ ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ એ $B = \mu_r \mu_0 H$ દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$B = 400 \times (4\pi \times 10^{-7} \; T \cdot m/A) \times 2 \times 10^3 \; A/m \approx 1.0 \; T$.
$(c)$ મેગ્નેટાઇઝેશન $M$ એ $M = \chi_m H = (\mu_r - 1)H$ દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$M = (400 - 1) \times 2 \times 10^3 = 399 \times 2000 = 7.98 \times 10^5 \; A/m \approx 8 \times 10^5 \; A/m$.
$(d)$ મેગ્નેટાઇઝિંગ પ્રવાહ $I_m$ એ વધારાનો પ્રવાહ છે જે ગર્ભની ગેરહાજરીમાં સમાન ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ ઉત્પન્ન કરવા માટે જરૂરી છે. સંબંધ $B = \mu_0 n (I + I_m)$ છે.
કારણ કે $B = \mu_r \mu_0 n I$,તેથી $\mu_r \mu_0 n I = \mu_0 n (I + I_m)$,
$\mu_r I = I + I_m \implies I_m = I(\mu_r - 1)$,
$I_m = 2 \times (400 - 1) = 2 \times 399 = 798 \; A$.
30
Medium
ફેરોમેગ્નેટિક આયર્ન (લોખંડ) માં એક ડોમેન $1\; \mu m$ બાજુની લંબાઈ ધરાવતા સમઘન સ્વરૂપે છે. આ ડોમેનમાં રહેલા આયર્ન પરમાણુઓની સંખ્યા અને ડોમેનનો મહત્તમ શક્ય ડાયપોલ મોમેન્ટ તથા મેગ્નેટાઇઝેશનનો અંદાજ લગાવો. આયર્નનું આણ્વીય દળ $55\; g/mol$ છે અને તેની ઘનતા $7.9\; g/cm^3$ છે. ધારો કે દરેક આયર્ન પરમાણુની ડાયપોલ મોમેન્ટ $9.27 \times 10^{-24}\; A m^2$ છે.

Solution

(N/A) સમઘન ડોમેનનું કદ $V = (10^{-6}\; m)^3 = 10^{-18}\; m^3 = 10^{-12}\; cm^3$ છે.
ડોમેનનું દળ = $\text{કદ} \times \text{ઘનતા} = 7.9\; g/cm^3 \times 10^{-12}\; cm^3 = 7.9 \times 10^{-12}\; g$ છે.
એવોગેડ્રો આંક $(N_A = 6.023 \times 10^{23}\; mol^{-1})$ નો ઉપયોગ કરતા,આયર્ન પરમાણુઓની સંખ્યા $N = \frac{\text{દળ}}{\text{મોલર દળ}} \times N_A = \frac{7.9 \times 10^{-12}\; g}{55\; g/mol} \times 6.023 \times 10^{23}\; mol^{-1} \approx 8.65 \times 10^{10}$ પરમાણુઓ મળે છે.
જ્યારે તમામ પરમાણુઓની ડાયપોલ મોમેન્ટ સંપૂર્ણપણે એક દિશામાં ગોઠવાયેલી હોય ત્યારે મહત્તમ શક્ય ડાયપોલ મોમેન્ટ $m_{\max}$ મળે છે: $m_{\max} = N \times (9.27 \times 10^{-24}\; A m^2) = (8.65 \times 10^{10}) \times (9.27 \times 10^{-24}) \approx 8.0 \times 10^{-13}\; A m^2$.
મેગ્નેટાઇઝેશન $M_{\max} = m_{\max} / V = (8.0 \times 10^{-13}\; A m^2) / (10^{-18}\; m^3) = 8.0 \times 10^5\; A/m$ થાય છે.
31
EasyMCQ
$15\; cm$ ની સરેરાશ ત્રિજ્યા ધરાવતી રોલેન્ડ રિંગ પર $800$ સાપેક્ષ પરમીએબિલિટી ધરાવતા ફેરોમેગ્નેટિક કોર પર $3500$ આંટા વીંટાળેલા છે. જો ચુંબકીય પ્રવાહ $1.2\; A$ હોય,તો કોરમાં ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ ($T$ માં) કેટલું હશે?
A
$1.62$
B
$9.98$
C
$4.48$
D
$12.75$

Solution

(C) રોલેન્ડ રિંગની સરેરાશ ત્રિજ્યા $r = 15\; cm = 0.15\; m$ છે.
ફેરોમેગ્નેટિક કોર પરના આંટાની સંખ્યા $N = 3500$ છે.
કોર મટીરીયલની સાપેક્ષ પરમીએબિલિટી $\mu_r = 800$ છે.
ચુંબકીય પ્રવાહ $I = 1.2\; A$ છે.
ટોરોઇડ (રોલેન્ડ રિંગ) ની અંદર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$B = \frac{\mu_r \mu_0 N I}{2 \pi r}$
જ્યાં $\mu_0$ એ શૂન્યાવકાશની પરમીએબિલિટી છે,$\mu_0 = 4 \pi \times 10^{-7}\; T\cdot m/A$.
કિંમતો મૂકતા:
$B = \frac{800 \times (4 \pi \times 10^{-7}) \times 3500 \times 1.2}{2 \pi \times 0.15}$
$B = \frac{800 \times 2 \times 10^{-7} \times 3500 \times 1.2}{0.15}$
$B = \frac{800 \times 2 \times 10^{-7} \times 4200}{0.15} = \frac{0.672}{0.15} = 4.48\; T$.
આમ,કોરમાં ચુંબકીય ક્ષેત્ર $4.48\; T$ છે.
32
Medium
મેગ્નેટાઇઝેશન $(M)$ ની વ્યાખ્યા આપો અને તેનો એકમ તથા પરિમાણ જણાવો.

Solution

(N/A) કોઈ નમૂનાનું મેગ્નેટાઇઝેશન $M$ એટલે તેના એકમ કદ દીઠ ચોખ્ખી ચુંબકીય મોમેન્ટ.
$\vec{M} = \frac{\vec{m}_{\text{net}}}{V}$ $(1)$
$M$ એ સદિશ રાશિ છે.
$M$ નું પરિમાણ $[L^{-1} A]$ છે.
મેગ્નેટાઇઝેશનનો $SI$ એકમ $A/m$ છે.
33
Easy
સોલેનોઇડ માટે મેગ્નેટાઇઝેશન $\vec{M}$ અને મેગ્નેટિક ઇન્ટેન્સિટી $\vec{H}$ વચ્ચેનો સંબંધ મેળવો.

Solution

(N/A) ધારો કે એક લાંબો સોલેનોઇડ છે જેમાં એકમ લંબાઈ દીઠ $n$ આંટા છે અને તેમાંથી $I$ જેટલો વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે.
સોલેનોઇડની અંદર વિદ્યુતપ્રવાહને કારણે ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર:
$\vec{B}_{0} = \mu_{0} n I \quad \dots (1)$
જો સોલેનોઇડની અંદર કોઈ ચુંબકીય પદાર્થ ભરવામાં આવે,તો સોલેનોઇડની અંદરનું કુલ ચુંબકીય ક્ષેત્ર $\vec{B}$ એ વિદ્યુતપ્રવાહને કારણે ઉદ્ભવતું ક્ષેત્ર $(\vec{B}_{0})$ અને પદાર્થના મેગ્નેટાઇઝેશનને કારણે ઉદ્ભવતું ક્ષેત્ર $(\vec{B}_{m})$ નો સરવાળો છે:
$\vec{B} = \vec{B}_{0} + \vec{B}_{m} \quad \dots (2)$
વધારાનું ક્ષેત્ર $\vec{B}_{m}$ એ પદાર્થના મેગ્નેટાઇઝેશન $\vec{M}$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે:
$\vec{B}_{m} = \mu_{0} \vec{M} \quad \dots (3)$
આપણે મેગ્નેટિક ઇન્ટેન્સિટી $\vec{H}$ ને નીચે મુજબ વ્યાખ્યાયિત કરીએ છીએ:
$\vec{H} = \frac{\vec{B}}{\mu_{0}} - \vec{M} \quad \dots (4)$
આ સમીકરણને ફરીથી ગોઠવતા,આપણને કુલ ચુંબકીય ક્ષેત્ર $\vec{B}$ માટેનો સંબંધ મળે છે:
$\vec{B} = \mu_{0}(\vec{H} + \vec{M}) \quad \dots (5)$
અહીં,$\vec{H}$ એ બાહ્ય વિદ્યુતપ્રવાહનું યોગદાન દર્શાવે છે અને $\vec{M}$ એ ચુંબકીય પદાર્થનું યોગદાન દર્શાવે છે.
34
Medium
પદાર્થની મેગ્નેટિક સસેપ્ટિબિલિટી $(\chi)$ સમજાવો. તેના પરથી પદાર્થની સાપેક્ષ મેગ્નેટિક પરમીએબિલિટી અને મેગ્નેટિક પરમીએબિલિટી સમજાવો. તેમની વચ્ચેનો સંબંધ મેળવો.

Solution

(N/A) પદાર્થનું મેગ્નેટાઈઝેશન $M$ એ મેગ્નેટિક તીવ્રતા $(H)$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
$\overrightarrow{M} = \chi \overrightarrow{H}$....$(1)$
અહીં,$\chi$ એ પરિમાણરહિત રાશિ છે જેને મેગ્નેટિક સસેપ્ટિબિલિટી કહે છે. તે દર્શાવે છે કે ચુંબકીય પદાર્થ બાહ્ય ક્ષેત્રને કેવી રીતે પ્રતિભાવ આપે છે.
પેરામેગ્નેટિક પદાર્થો માટે,$\chi$ નાનું અને ધન હોય છે.
ડાયામેગ્નેટિક પદાર્થો માટે,$\chi$ નાનું અને ઋણ હોય છે કારણ કે $\overrightarrow{M}$ અને $\overrightarrow{H}$ વિરુદ્ધ દિશામાં હોય છે.
ધારો કે એક ચુંબકીય પદાર્થ સોલેનોઈડની અંદર મૂકવામાં આવ્યો છે. જ્યારે સોલેનોઈડમાંથી પ્રવાહ $I$ વહે છે ત્યારે કુલ ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નીચે મુજબ મળે છે:
$\overrightarrow{B} = \mu_{0}(\overrightarrow{H} + \overrightarrow{M})$....$(2)$
સમીકરણ $(1)$ ને $(2)$ માં મૂકતા:
$\overrightarrow{B} = \mu_{0}(\overrightarrow{H} + \chi \overrightarrow{H}) = \mu_{0}(1 + \chi) \overrightarrow{H}$....$(3)$
અહીં,$\mu = \mu_{0}(1 + \chi)$ ને પદાર્થની મેગ્નેટિક પરમીએબિલિટી કહે છે.
તેથી,$\mu = \mu_{0}(1 + \chi)$....$(4)$
$\mu_{0}$ વડે ભાગતા,આપણને સાપેક્ષ મેગ્નેટિક પરમીએબિલિટી $\mu_{r}$ મળે છે:
$\mu_{r} = \frac{\mu}{\mu_{0}} = 1 + \chi$....$(5)$
તેથી,સંબંધ $\mu = \mu_{0} \mu_{r}$ છે....$(6)$
આને સમીકરણ $(3)$ માં મૂકતા,આપણને મળે છે:
$\overrightarrow{B} = \mu \overrightarrow{H}$....$(7)$
$\mu_{r}$ એ પરિમાણરહિત રાશિ છે,જે સ્થિત વિદ્યુતશાસ્ત્રમાં ડાય-ઇલેક્ટ્રિક અચળાંક જેવી જ છે.
35
Easy
પદાર્થનું મેગ્નેટાઇઝેશન (ચુંબકીયકરણ) એટલે શું?

Solution

(N/A) પદાર્થનું મેગ્નેટાઇઝેશન $(M)$ એટલે પદાર્થના એકમ કદ દીઠ ચોખ્ખી ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ.
ગાણિતિક રીતે,તેને નીચે મુજબ દર્શાવવામાં આવે છે:
$M = \frac{m_{net}}{V}$
જ્યાં $m_{net}$ એ ચોખ્ખી ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ છે અને $V$ એ પદાર્થનું કદ છે.
મેગ્નેટાઇઝેશનનો $SI$ એકમ $A/m$ (એમ્પિયર પ્રતિ મીટર) છે.
36
Easy
મેગ્નેટાઇઝેશનનો એકમ અને પારિમાણિક સૂત્ર જણાવો.

Solution

(N/A) મેગ્નેટાઇઝેશન $(M)$ એ પદાર્થના એકમ કદ દીઠ ચુંબકીય મોમેન્ટ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
ગાણિતિક રીતે,$M = \frac{m_{net}}{V}$,જ્યાં $m_{net}$ એ કુલ ચુંબકીય મોમેન્ટ છે અને $V$ એ કદ છે.
ચુંબકીય મોમેન્ટ $(m_{net})$ નો $SI$ એકમ $A \cdot m^2$ છે અને કદ $(V)$ નો એકમ $m^3$ છે.
તેથી,મેગ્નેટાઇઝેશનનો $SI$ એકમ $\frac{A \cdot m^2}{m^3} = A \cdot m^{-1}$ (એમ્પિયર પ્રતિ મીટર) છે.
ચુંબકીય મોમેન્ટનું પારિમાણિક સૂત્ર $[M^0 L^2 T^0 I^1]$ છે અને કદનું પારિમાણિક સૂત્ર $[M^0 L^3 T^0 I^0]$ છે.
આમ,મેગ્નેટાઇઝેશનનું પારિમાણિક સૂત્ર $\frac{[I^1 L^2]}{[L^3]} = [M^0 L^{-1} T^0 I^1]$ થાય છે.
37
Difficult
સોલેનોઇડના ગર્ભમાં મળતા ચુંબકીય ક્ષેત્રનું સમીકરણ $\vec{H}$ અને $\vec{M}$ ના સ્વરૂપમાં લખો.

Solution

(N/A) સોલેનોઇડના ગર્ભમાં મળતું કુલ ચુંબકીય ક્ષેત્ર $\vec{B}$ એ સોલેનોઇડના આંટાઓમાં વહેતા પ્રવાહને કારણે ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $(\vec{B}_0)$ અને દ્રવ્યના મેગ્નેટાઇઝેશનને કારણે ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $(\vec{B}_m)$ નો સરવાળો છે.
ગાણિતિક રીતે,આને નીચે મુજબ દર્શાવી શકાય:
$\vec{B} = \vec{B}_0 + \vec{B}_m$
અહીં $\vec{B}_0 = \mu_0 \vec{H}$ અને $\vec{B}_m = \mu_0 \vec{M}$ છે,જ્યાં $\vec{H}$ એ ચુંબકીય તીવ્રતા છે અને $\vec{M}$ એ દ્રવ્યનું મેગ્નેટાઇઝેશન છે,તેથી આપણે લખી શકીએ:
$\vec{B} = \mu_0 \vec{H} + \mu_0 \vec{M}$
$\vec{B} = \mu_0 (\vec{H} + \vec{M})$
38
MediumMCQ
પદાર્થની મેગ્નેટિક સસેપ્ટિબિલિટી (ચુંબકીય સસેપ્ટિબિલિટી) શું દર્શાવે છે?
A
પદાર્થની ચુંબકીય થવાની ક્ષમતા.
B
પદાર્થની વિદ્યુત વાહકતા.
C
પદાર્થનો ઉષ્મીય પ્રસરણ ગુણાંક.
D
પદાર્થની ઘનતા.

Solution

(A) ચુંબકીય સસેપ્ટિબિલિટી,જેને $\chi_m$ સંજ્ઞા દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે,તે એક પરિમાણરહિત પ્રમાણસરતા અચળાંક છે જે લાગુ કરેલા ચુંબકીય ક્ષેત્રના પ્રતિભાવમાં પદાર્થના ચુંબકીયકરણની માત્રા સૂચવે છે.
ગાણિતિક રીતે,તેને ચુંબકીયકરણની તીવ્રતા $(M)$ અને ચુંબકીય તીવ્રતા $(H)$ ના ગુણોત્તર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે: $\chi_m = \frac{M}{H}$.
તેથી,તે દર્શાવે છે કે જ્યારે કોઈ પદાર્થને બાહ્ય ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં મૂકવામાં આવે ત્યારે તે કેટલી સરળતાથી ચુંબકીય બની શકે છે.
39
EasyMCQ
$10$ $cm$ લંબાઈના પાતળા નળાકાર આકારના કાયમી ચુંબકનું મેગ્નેટાઈઝેશન $M = 10^6$ $A/m$ છે. મેગ્નેટાઈઝેશન પ્રવાહ $I_M$ ની ગણતરી કરો.
A
$10^4$ $A$
B
$10^5$ $A$
C
$10^6$ $A$
D
$10^7$ $A$

Solution

(B) આપેલ છે: મેગ્નેટાઈઝેશનની તીવ્રતા $M = 10^6$ $A/m$. નળાકારની લંબાઈ $l = 10$ $cm = 0.1$ $m = 10^{-1}$ $m$.
મેગ્નેટાઈઝેશન પ્રવાહ $I_M$ એ મેગ્નેટાઈઝેશન $M$ સાથે નીચે મુજબ સંબંધિત છે:
$M = \frac{I_M}{l}$
તેથી,મેગ્નેટાઈઝેશન પ્રવાહ:
$I_M = M \times l$
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$I_M = (10^6$ $A/m) \times (10^{-1}$ $m)$
$I_M = 10^5$ $A$.
40
Medium
ચુંબકીય સસેપ્ટિબિલિટી $\chi$ ના પરિમાણો શું છે? એક $H$-પરમાણુ ધ્યાનમાં લો. પરમાણુના પરિમાણો: $e, m, v, R$ અને $\mu_0$ નો ઉપયોગ કરીને $\chi$ ના પરિમાણ ધરાવતી રાશિ બનાવીને $\chi$ માટેનું સૂત્ર (અચળાંક સુધી) અનુમાનિત કરો. અહીં,$m$ એ ઇલેક્ટ્રોનનું દળ,$v$ એ ઇલેક્ટ્રોનનો વેગ,$R$ એ બોહર ત્રિજ્યા છે. મેળવેલ સંખ્યાનો અંદાજ લગાવો અને ઘણી ઘન સામગ્રીઓ માટે $|\chi| \approx 10^{-5}$ ના મૂલ્ય સાથે સરખામણી કરો.

Solution

(A) ચુંબકીય સસેપ્ટિબિલિટી $\chi$ એ મેગ્નેટાઇઝેશન $M$ અને ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતા $H$ નો ગુણોત્તર છે. $M$ અને $H$ બંનેના એકમો સમાન $(A/m)$ હોવાથી,$\chi$ એ પરિમાણરહિત રાશિ છે,એટલે કે $[M^0 L^0 T^0]$.
$e, m, v, R, \mu_0$ નો ઉપયોગ કરીને $\chi$ માટેનું સૂત્ર બનાવવા માટે,આપણે જાણીએ છીએ કે $\mu_0$ ના પરિમાણો $[M L T^{-2} Q^{-2}]$ છે અને $e^2$ ના પરિમાણો $[Q^2]$ છે. તેથી,$\mu_0 e^2$ ના પરિમાણો $[M L T^{-2}]$ છે.
ધારો કે $\chi = \mu_0 e^2 m^a v^b R^c$.
પરિમાણો મૂકતા: $[M^0 L^0 T^0] = [M L T^{-2}] [M]^a [L T^{-1}]^b [L]^c$.
$M, L, T$ ના ઘાતાંકો સરખાવતા:
$M$ માટે: $1 + a = 0 \implies a = -1$.
$T$ માટે: $-2 - b = 0 \implies b = -2$.
$L$ માટે: $1 + b + c = 0 \implies 1 - 2 + c = 0 \implies c = 1$.
આમ,$\chi \propto \frac{\mu_0 e^2 R}{m v^2}$.
બોહરના મોડેલનો ઉપયોગ કરતા,$v^2 = \frac{e^2}{4 \pi \epsilon_0 m R}$,તેથી $\frac{e^2}{m R} \approx v^2$. આ કિંમત મૂકતા,$\chi \approx \mu_0 \epsilon_0 v^2 \approx \frac{v^2}{c^2}$.
આપેલ છે કે $v \approx \alpha c$ (જ્યાં $\alpha \approx 1/137$),$\chi \approx \alpha^2 \approx (1/137)^2 \approx 5 \times 10^{-5}$,જે ડાયામેગ્નેટિક પદાર્થો માટે $10^{-5}$ ના ક્રમ સાથે સુસંગત છે.
41
MediumMCQ
$10^{-3} \ m^3$ કદ અને $1000$ સાપેક્ષ પરમીએબિલિટી ધરાવતા લોખંડના સળિયાને $10 \ turns/cm$ ધરાવતા સોલેનોઈડમાં કોર તરીકે મૂકવામાં આવે છે. જો સોલેનોઈડમાંથી $0.5 \ A$ નો પ્રવાહ પસાર કરવામાં આવે,તો સળિયાની ચુંબકીય મોમેન્ટ $........... \ Am^2$ થશે.
A
$0.5 \times 10^2$
B
$50 \times 10^2$
C
$500 \times 10^2$
D
$5 \times 10^2$

Solution

(D) સોલેનોઈડની અંદરનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_0 = \mu_0 n i$ છે.
જ્યારે લોખંડનો સળિયો અંદર મૂકવામાં આવે છે,ત્યારે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \mu_r B_0 = \mu_r \mu_0 n i$ થાય છે.
મેગ્નેટાઈઝેશન $M_z = \frac{B - \mu_0 H}{\mu_0} = (\mu_r - 1) H$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $\mu_r = 1000 \gg 1$ હોવાથી,આપણે $M_z \approx \mu_r H = \mu_r n i$ લઈ શકીએ.
ચુંબકીય મોમેન્ટ $m = M_z \times V$ છે,જ્યાં $V$ એ સળિયાનું કદ છે.
આપેલ છે: $V = 10^{-3} \ m^3$,$\mu_r = 1000$,$n = 10 \ turns/cm = 1000 \ turns/m$,$i = 0.5 \ A$.
$m = (\mu_r n i) V = 1000 \times 1000 \times 0.5 \times 10^{-3}$.
$m = 10^6 \times 0.5 \times 10^{-3} = 0.5 \times 10^3 = 500 \ Am^2$.
$m = 5 \times 10^2 \ Am^2$.
42
MediumMCQ
$599$ સસેપ્ટિબિલિટી ધરાવતા લોખંડના સળિયાને $1200 \, A m^{-1}$ ના મેગ્નેટાઇઝિંગ ક્ષેત્રમાં મૂકવામાં આવે છે. સળિયાના દ્રવ્યની પરમિએબિલિટી શોધો. $(\mu_{0} = 4 \pi \times 10^{-7} \, T m A^{-1})$
A
$2.4 \pi \times 10^{-7} \, T m A^{-1}$
B
$2.4 \pi \times 10^{-4} \, T m A^{-1}$
C
$8.0 \times 10^{-5} \, T m A^{-1}$
D
$2.4 \pi \times 10^{-5} \, T m A^{-1}$

Solution

(B) સાપેક્ષ પરમિએબિલિટી $\mu_{r}$ અને મેગ્નેટિક સસેપ્ટિબિલિટી $\chi_{m}$ વચ્ચેનો સંબંધ: $\mu_{r} = 1 + \chi_{m}$ છે.
અહીં $\chi_{m} = 599$ આપેલ છે,તેથી $\mu_{r} = 1 + 599 = 600$ થાય.
દ્રવ્યની નિરપેક્ષ પરમિએબિલિટી $\mu$ નું સૂત્ર $\mu = \mu_{0} \mu_{r}$ છે.
કિંમતો મૂકતા,$\mu = (4 \pi \times 10^{-7} \, T m A^{-1}) \times 600$ મળે.
તેથી,$\mu = 2400 \pi \times 10^{-7} \, T m A^{-1} = 2.4 \pi \times 10^{-4} \, T m A^{-1}$ થાય.
43
MediumMCQ
એક ટોરોઇડનો સરેરાશ વ્યાસ $2.5\,m$,આંટાની સંખ્યા $400$ અને પ્રવાહ $2\,A$ છે. જો ટોરોઇડની અંદરનું કુલ ચુંબકીય ક્ષેત્ર $10\,T$ હોય,તો મેગ્નેટાઇઝેશનની તીવ્રતા ($A/m$ માં) કેટલી હશે?
A
$\frac{10^{5}}{4 \pi}$
B
$\frac{10^{8}}{4 \pi}$
C
$\frac{10^{8}}{2 \pi}$
D
$\frac{10^{2}}{2 \pi}$

Solution

(B) ટોરોઇડની અંદરનું કુલ ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \mu_{0}(H + I)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $H$ એ ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતા છે અને $I$ એ મેગ્નેટાઇઝેશનની તીવ્રતા છે.
ટોરોઇડ માટે ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતા $H = \frac{N i}{2 \pi r}$ છે,જ્યાં $N = 400$,$i = 2\,A$,અને ત્રિજ્યા $r = \frac{2.5}{2} = 1.25\,m$.
$H = \frac{400 \times 2}{2 \pi \times 1.25} = \frac{800}{2.5 \pi} = \frac{320}{\pi} \approx 101.86\,A/m$.
આપેલ છે કે $B = 10\,T$ અને $\mu_{0} = 4 \pi \times 10^{-7}\,T\cdot m/A$,તેથી:
$10 = 4 \pi \times 10^{-7} (H + I)$
$H + I = \frac{10}{4 \pi \times 10^{-7}} = \frac{10^{8}}{4 \pi}$
અહીં $H$ ની કિંમત $I$ ની સરખામણીમાં ઘણી નાની હોવાથી,મેગ્નેટાઇઝેશનની તીવ્રતા $I \approx \frac{10^{8}}{4 \pi}\,A/m$ મળે છે.
44
MediumMCQ
એક સળિયાના દ્રવ્યની મેગ્નેટિક સસેપ્ટિબિલિટી $499$ છે. શૂન્યાવકાશની પરમિયેબિલિટી $4\pi \times 10^{-7} \text{ H/m}$ છે. સળિયાના દ્રવ્યની નિરપેક્ષ પરમિયેબિલિટી $....\pi \times 10^{-4} \text{ H/m}$ છે.
A
$4$
B
$1$
C
$2$
D
$3$

Solution

(C) નિરપેક્ષ પરમિયેબિલિટી $\mu$ નું સૂત્ર: $\mu = \mu_0(1 + \chi_m)$ છે,જ્યાં $\mu_0$ એ શૂન્યાવકાશની પરમિયેબિલિટી છે અને $\chi_m$ એ મેગ્નેટિક સસેપ્ટિબિલિટી છે.
આપેલ છે: $\mu_0 = 4\pi \times 10^{-7} \text{ H/m}$ અને $\chi_m = 499$.
કિંમતો મૂકતા:
$\mu = 4\pi \times 10^{-7} \times (1 + 499)$
$\mu = 4\pi \times 10^{-7} \times 500$
$\mu = 4\pi \times 10^{-7} \times 5 \times 10^2$
$\mu = 20\pi \times 10^{-5} \text{ H/m}$
$\mu = 2\pi \times 10^{-4} \text{ H/m}$.
આ કિંમતને આપેલ ફોર્મેટ $....\pi \times 10^{-4} \text{ H/m}$ સાથે સરખાવતા,ખૂટતી કિંમત $2$ છે.
45
DifficultMCQ
એલ્યુમિનિયમની સસેપ્ટિબિલિટીનું મૂલ્ય $2.2 \times 10^{-5}$ છે. જો પ્રવાહધારિત ટોરોઇડની અંદરની જગ્યાને એલ્યુમિનિયમથી ભરવામાં આવે,તો ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં થતો ટકાવારી વધારો $\frac{x}{10^{4}}$ છે. તો $x$ નું મૂલ્ય ...... છે.
A
$22$
B
$44$
C
$66$
D
$2$

Solution

(A) પદાર્થની અંદરનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \mu_0(H + M) = \mu_0 H(1 + \chi)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\chi$ એ ચુંબકીય સસેપ્ટિબિલિટી છે.
શૂન્યાવકાશમાં ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_0 = \mu_0 H$ છે.
તેથી,$B = B_0(1 + \chi)$.
ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં થતો વધારો $\Delta B = B - B_0 = B_0 \chi$ છે.
ટકાવારી વધારો $\frac{\Delta B}{B_0} \times 100 = \chi \times 100$ દ્વારા મળે છે.
અહીં $\chi = 2.2 \times 10^{-5}$ આપેલ છે,તેથી ટકાવારી વધારો $(2.2 \times 10^{-5}) \times 100 = 2.2 \times 10^{-3} = \frac{2.2}{10^3} = \frac{22}{10^4}$ થાય.
આને $\frac{x}{10^4}$ સાથે સરખાવતા,આપણને $x = 22$ મળે છે.
46
MediumMCQ
પરિમાણો $[MLT^{-2}A^{-2}]$ કોના છે?
A
આત્મ-પ્રેરકત્વ
B
ચુંબકીય પરમીએબિલિટી
C
વિદ્યુત પરમિટિવિટી
D
ચુંબકીય ફ્લક્સ

Solution

(B) પ્રવાહધારિત વાહક પર લાગતું ચુંબકીય બળ $F = BIl \sin \theta$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. તેથી,ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = F / (Il)$.
બળ $F$ ના પરિમાણો $[MLT^{-2}]$ છે.
પ્રવાહ $I$ ના પરિમાણો $[A]$ છે.
લંબાઈ $l$ ના પરિમાણો $[L]$ છે.
તેથી,$B$ ના પરિમાણો $[MLT^{-2}] / ([A][L]) = [MT^{-2}A^{-1}]$ થાય.
ચુંબકીય પરમીએબિલિટી $\mu$ એ $B = \mu H$ દ્વારા $B$ અને $H$ સાથે સંબંધિત છે,જ્યાં $H$ ના પરિમાણો $[IL^{-1}] = [AL^{-1}]$ છે.
આમ,$\mu = B / H = [MT^{-2}A^{-1}] / [AL^{-1}] = [MLT^{-2}A^{-2}]$.
તેથી,પરિમાણો $[MLT^{-2}A^{-2}]$ એ ચુંબકીય પરમીએબિલિટી દર્શાવે છે.
47
MediumMCQ
એક પેરામેગ્નેટિક પદાર્થની મેગ્નેટિક સસેપ્ટિબિલિટી $99$ છે. $Wb / A-m$ માં પદાર્થની પરમિયેબિલિટી કેટલી હશે? [મુક્ત અવકાશની પરમિયેબિલિટી $\mu_{0} = 4 \pi \times 10^{-7} \ Wb / A-m$]
A
$4 \pi \times 10^{-7}$
B
$4 \pi \times 10^{-4}$
C
$4 \pi \times 10^{-5}$
D
$4 \pi \times 10^{-6}$

Solution

(C) આપેલ છે,મેગ્નેટિક સસેપ્ટિબિલિટી $\chi = 99$.
સાપેક્ષ પરમિયેબિલિટી $\mu_{r}$ એ સસેપ્ટિબિલિટી સાથે $\mu_{r} = 1 + \chi$ સૂત્ર દ્વારા સંબંધિત છે.
$\chi$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $\mu_{r} = 1 + 99 = 100$ મળે છે.
નિરપેક્ષ પરમિયેબિલિટી $\mu$ એ $\mu = \mu_{0} \mu_{r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે $\mu_{0} = 4 \pi \times 10^{-7} \ Wb / A-m$.
તેથી,$\mu = (4 \pi \times 10^{-7}) \times 100$.
$\mu = 4 \pi \times 10^{-5} \ Wb / A-m$.
48
MediumMCQ
એક સીધા વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત સોલેનોઈડની અંદરની જગ્યાને $1.2 \times 10^{-5}$ જેટલી મેગ્નેટિક સસેપ્ટિબિલિટી ધરાવતા ચુંબકીય પદાર્થથી ભરવામાં આવે છે. સોલેનોઈડની અંદર હવા માધ્યમ હોય તેની સાપેક્ષમાં સોલેનોઈડની અંદરના ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં થતો આંશિક વધારો કેટલો છે?
A
$1.2 \times 10^{-5}$
B
$1.2 \times 10^{-3}$
C
$1.8 \times 10^{-3}$
D
$2.4 \times 10^{-5}$

Solution

(A) હવા-કોર સોલેનોઈડની અંદરનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_0 = \mu_0 n I$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
જ્યારે સોલેનોઈડને $\mu_r$ સાપેક્ષ પરમીએબિલિટી ધરાવતા ચુંબકીય પદાર્થથી ભરવામાં આવે છે,ત્યારે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \mu_0 \mu_r n I$ થાય છે.
મેગ્નેટિક સસેપ્ટિબિલિટી $\chi$ એ સાપેક્ષ પરમીએબિલિટી સાથે $\mu_r = 1 + \chi$ સૂત્ર દ્વારા સંબંધિત છે.
આપેલ છે કે $\chi = 1.2 \times 10^{-5}$,તેથી $\mu_r = 1 + 1.2 \times 10^{-5}$.
ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં થતો આંશિક વધારો $\frac{\Delta B}{B_0} = \frac{B - B_0}{B_0} = \frac{\mu_0 \mu_r n I - \mu_0 n I}{\mu_0 n I} = \mu_r - 1$ દ્વારા મળે છે.
$\mu_r = 1 + \chi$ મૂકતા,આપણને $\frac{\Delta B}{B_0} = (1 + \chi) - 1 = \chi$ મળે છે.
તેથી,આંશિક વધારો $1.2 \times 10^{-5}$ છે.
49
MediumMCQ
ચુંબકીય પદાર્થના નમૂનામાં ચુંબકીય પ્રેરણ $B$ અને ચુંબકીય તીવ્રતા $H$ છે. તો પદાર્થની મેગ્નેટિક સસેપ્ટિબિલિટી (ચુંબકીય સસેપ્ટિબિલિટી) કેટલી થાય?
A
$\frac{B}{\mu_0 H}$
B
$\frac{B}{\mu_0 H}-1$
C
$\frac{B}{H}-1$
D
$\frac{\mu_0 H}{B}-1$

Solution

(B) પદાર્થમાં ચુંબકીય પ્રેરણ $B$ નીચે મુજબના સંબંધ દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$B = \mu_0(M + H)$,જ્યાં $M$ એ મેગ્નેટાઇઝેશનની તીવ્રતા છે અને $H$ એ ચુંબકીય તીવ્રતા છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે મેગ્નેટિક સસેપ્ટિબિલિટી $\chi_m$ એ મેગ્નેટાઇઝેશન અને ચુંબકીય તીવ્રતાનો ગુણોત્તર છે:
$M = \chi_m H$.
આ કિંમત પ્રથમ સમીકરણમાં મૂકતા:
$B = \mu_0(\chi_m H + H) = \mu_0 H(\chi_m + 1)$.
$\chi_m$ માટે પદોને ગોઠવતા:
$\frac{B}{\mu_0 H} = \chi_m + 1$.
તેથી,$\chi_m = \frac{B}{\mu_0 H} - 1$.
50
MediumMCQ
જો ફેરોમેગ્નેટિક પદાર્થ પરનું મેગ્નેટાઇઝિંગ ક્ષેત્ર વધારવામાં આવે,તો તેની પરમીએબિલિટી
A
ઘટે છે
B
વધે છે
C
અસર થતી નથી
D
વધી કે ઘટી શકે છે

Solution

(A) કોઈપણ પદાર્થની મેગ્નેટિક પરમીએબિલિટી $\mu$ એ મેગ્નેટિક ફ્લક્સ ડેન્સિટી $B$ અને મેગ્નેટાઇઝિંગ ક્ષેત્ર $H$ ના ગુણોત્તર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે,જે $\mu = \frac{B}{H}$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
ફેરોમેગ્નેટિક પદાર્થ માટે,જેમ જેમ મેગ્નેટાઇઝિંગ ક્ષેત્ર $H$ વધે છે,તેમ મેગ્નેટિક ફ્લક્સ ડેન્સિટી $B$ શરૂઆતમાં વધે છે પરંતુ અંતે તે મેગ્નેટિક સેચ્યુરેશન (સંતૃપ્ત) અવસ્થા પ્રાપ્ત કરે છે.
જેમ $B$ એક અચળ સેચ્યુરેશન મૂલ્યની નજીક પહોંચે છે અને $H$ સતત વધતું રહે છે,તેમ ગુણોત્તર $\mu = \frac{B}{H}$ ઘટે છે. તેથી,મેગ્નેટાઇઝિંગ ક્ષેત્રમાં વધારો થવાથી ફેરોમેગ્નેટિક પદાર્થની પરમીએબિલિટી ઘટે છે.

Magnetism and Matter — Magnetization, Magnetic Induction Susceptibility · Frequently Asked Questions

1Are these Magnetism and Matter questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Magnetism and Matter Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.