Mix Example-Molecular Basis of Inheritance Questions in Gujarati

(B) બેક્ટેરિયોફેજ $\phi X174$ નું જિનેટિક મેપિંગ અને સંપૂર્ણ જિનોમ સિક્વન્સિંગ $1977$ માં $F. Sanger$ અને તેમના સહયોગીઓ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. આ પ્રથમ $DNA$ આધારિત જિનોમ હતું જેનું સંપૂર્ણ સિક્વન્સિંગ કરવામાં આવ્યું હતું.

(A) $Auxotroph$ એ સૂક્ષ્મજીવની એક એવી મ્યુટન્ટ જાતિ છે જેણે વિકૃતિ (mutation) ને કારણે તેની વૃદ્ધિ માટે જરૂરી ચોક્કસ પોષક તત્વોનું સંશ્લેષણ કરવાની ક્ષમતા ગુમાવી દીધી છે.
તે ફક્ત તે ચોક્કસ પોષક તત્વોથી સમૃદ્ધ માધ્યમ પર જ વૃદ્ધિ પામી શકે છે.
તેનાથી વિપરીત,$Prototroph$ એ વાઇલ્ડ-ટાઇપ જાતિ છે જે તેના માટે જરૂરી તમામ પોષક તત્વોનું સંશ્લેષણ સાદા પુરોગામી પદાર્થોમાંથી કરવા સક્ષમ છે.
તેથી,વર્ણવેલ સજીવ માટે સાચો શબ્દ $Auxotroph$ છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
સાયટોસિન,થાઈમિન અને યુરેસિલ એ પિરિમિડિન છે,જે સિંગલ રિંગ ધરાવતા નાઈટ્રોજન બેઝ છે.
એડેનાઈન અને ગ્વાનિન એ પ્યુરિન છે,જે ડબલ રિંગ ધરાવતા નાઈટ્રોજન બેઝ છે.
તેથી,'પ્યુરિન નાઈટ્રોજન બેઝ - સાયટોસિન,થાઈમિન અને યુરેસિલ' ની જોડી ખોટી રીતે જોડાયેલી છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. $DNA$ એ પ્રતિકૃતિ (બીજી $DNA$ શૃંખલાનું સંશ્લેષણ) અને પ્રત્યાંકન ($mRNA$,$tRNA$ અને $rRNA$ જેવા $RNA$ અણુઓનું સંશ્લેષણ) ની પ્રક્રિયામાં સીધી રીતે સામેલ છે. પ્રોટીન સંશ્લેષણ (ભાષાંતર) એ એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં $mRNA$ નું ભાષાંતર રિબોઝોમ્સ અને $tRNA$ દ્વારા પોલીપેપ્ટાઈડ શૃંખલામાં થાય છે. તેથી,$DNA$ પ્રોટીનના સંશ્લેષણમાં સીધી રીતે સામેલ નથી.

(D) આનુવંશિક સંશોધનમાં ચોક્કસ જૈવિક પ્રશ્નોના ઉકેલ માટે વિવિધ મોડેલ સજીવોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે.
$1$. ગ્રેગર મેન્ડલે આનુવંશિકતાના મૂળભૂત નિયમો સ્થાપિત કરવા માટે $Pisum$ $sativum$ (વટાણા) નો ઉપયોગ કર્યો હતો.
$2$. $Neurospora$ $crassa$ (એક પ્રકારની ફૂગ) આનુવંશિકતામાં એક ઉત્તમ મોડેલ સજીવ છે,ખાસ કરીને તેના એકકીય જીવનચક્રને કારણે જૈવરાસાયણિક માર્ગો અને જનીન કાર્યના અભ્યાસ માટે.
$3$. $Escherichia$ $coli$ ($E.$ $coli$) એ આણ્વિક આનુવંશિકતા,$DNA$ પ્રતિકૃતિ અને જનીન નિયમનનો અભ્યાસ કરવા માટે સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવાતું પ્રોકેરિયોટિક મોડેલ સજીવ છે.
આમ,ત્રણેય સજીવો આનુવંશિક સંશોધનમાં મહત્વપૂર્ણ રહ્યા હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(C) ઘટનાઓનો ઘટનાક્રમ નીચે મુજબ છે:
$1.$ મેન્ડલના આનુવંશિકતાના નિયમોની શોધ $1865$ માં થઈ હતી (પ્રકાશન $1866$ માં).
$2.$ આનુવંશિકતાનો રંગસૂત્રવાદ સટન અને બોવેરી દ્વારા $1902$ માં રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો.
$3.$ $DNA$ આનુવંશિક દ્રવ્ય છે તે સાબિત કરતા પ્રયોગો (હર્શી-ચેઝ પ્રયોગ) $1952$ માં કરવામાં આવ્યા હતા.
તેથી,સાચો ક્રમ $3, 1, 2$ છે.

(A) આનુવંશિકતામાં,બિંદુ ઉત્પરિવર્તનને બેઝમાં થતા ફેરફારના રાસાયણિક સ્વભાવના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. ટ્રાન્ઝિશન: પ્યુરિન ($A$ અથવા $G$) નું બીજા પ્યુરિન દ્વારા અથવા પિરિમિડિન ($C$ અથવા $T$) નું બીજા પિરિમિડિન દ્વારા વિસ્થાપન.
$2$. ટ્રાન્સવર્ઝન: પ્યુરિનનું પિરિમિડિન દ્વારા અથવા પિરિમિડિનનું પ્યુરિન દ્વારા વિસ્થાપન.
આપેલ ઉત્પરિવર્તનનું વિશ્લેષણ:
- $A$ થી $G$: પ્યુરિન થી પ્યુરિન $\rightarrow$ ટ્રાન્ઝિશન
- $C$ થી $T$: પિરિમિડિન થી પિરિમિડિન $\rightarrow$ ટ્રાન્ઝિશન
- $C$ થી $G$: પિરિમિડિન થી પ્યુરિન $\rightarrow$ ટ્રાન્સવર્ઝન
- $T$ થી $A$: પિરિમિડિન થી પ્યુરિન $\rightarrow$ ટ્રાન્સવર્ઝન
તેથી,સાચો ક્રમ ટ્રાન્ઝિશન,ટ્રાન્ઝિશન,ટ્રાન્સવર્ઝન અને ટ્રાન્સવર્ઝન છે.

(D) $Escherichia \ coli$ $(E. \ coli)$ આનુવંશિક પ્રયોગોમાં ઘણા કારણોસર વ્યાપકપણે વપરાય છે:
$1$. તે એકકીય સજીવ છે,જે વિકૃતિઓની અસરોને અવલોકન કરવાનું સરળ બનાવે છે કારણ કે પ્રચ્છન્ન લક્ષણોને છુપાવવા માટે કોઈ પ્રભાવી જનીન હોતું નથી.
$2$. તેનો પેઢીનો સમય ખૂબ જ ટૂંકો છે અને તેને પ્રયોગશાળામાં સરળ પોષક માધ્યમોનો ઉપયોગ કરીને સરળતાથી ઉછેરી શકાય છે.
$3$. તેનું જનીનસમૂહ પ્રમાણમાં નાનું અને સુવ્યવસ્થિત છે,જે આનુવંશિક ફેરફારો અને વિશ્લેષણને સરળ બનાવે છે.
તેથી,$(b)$ અને $(c)$ બંને સાચા કારણો છે.

(D) $DNA$ એ પ્રતિકૃતિ (replication) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન $DNA$ ના સંશ્લેષણ માટે ટેમ્પલેટ તરીકે કાર્ય કરે છે,જેમાં સમગ્ર જિનોમની નકલ કરવામાં આવે છે.
વધુમાં,$DNA$ એ પ્રત્યાંકન (transcription) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન $RNA$ ના સંશ્લેષણ માટે ટેમ્પલેટ તરીકે કાર્ય કરે છે,જેમાં $DNA$ ના ચોક્કસ ભાગોની નકલ $RNA$ અણુઓમાં કરવામાં આવે છે.
તેથી,$DNA$ એ $DNA$ અને $RNA$ બંનેના સંશ્લેષણ માટે ટેમ્પલેટ તરીકે સેવા આપે છે.

(D) $DNA$ પ્રતિકૃતિ અર્ધ-રૂઢિચુસ્ત (semi-conservative) છે અને બંને શૃંખલાઓ પર $5' \to 3'$ દિશામાં આગળ વધે છે.
$DNA$ ડબલ હેલિક્સની બે શૃંખલાઓ પ્રતિસમાંતર (antiparallel) હોવાથી, એક શૃંખલા (leading strand) પ્રતિકૃતિ ફોર્ક તરફ $5' \to 3'$ દિશામાં સતત સંશ્લેષિત થાય છે.
બીજી શૃંખલા (lagging strand) $RNA$ પ્રાઈમર્સનો ઉપયોગ કરીને પ્રતિકૃતિ ફોર્કથી દૂર $5' \to 3'$ દિશામાં અસતત રીતે સંશ્લેષિત થાય છે.
વિકલ્પ $D$ એ ટેમ્પલેટ શૃંખલાઓની પ્રતિસમાંતર પ્રકૃતિ ($3' \to 5'$ અને $5' \to 3'$) અને નવી શૃંખલાઓના $5' \to 3'$ દિશામાં સંશ્લેષણને યોગ્ય રીતે દર્શાવે છે.

(D) $tRNA$ નું ક્લોવર લીફ મોડેલ એક દ્વિતીયક બંધારણ છે જેમાં નીચેના મુખ્ય ઘટકોનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. એક્સેપ્ટર આર્મ: આ તે સ્થાન છે જ્યાં ચોક્કસ એમિનો એસિડ જોડાય છે.
$2$. $T\psi C$ આર્મ (અથવા $T$ આર્મ): આ આર્મ $tRNA$ ને રિબોઝોમ સાથે જોડવામાં મદદ કરે છે.
$3$. એન્ટિકોડોન આર્મ: આ આર્મમાં એન્ટિકોડોન ક્રમ હોય છે જે $mRNA$ પરના પૂરક કોડોનને ઓળખે છે અને તેની સાથે બેઝ-પેર બનાવે છે.
$4$. $D$ આર્મ (અથવા $DHU$ આર્મ): આ આર્મમાં ડાયહાઈડ્રોયુરિડિન નામનો મોડિફાઈડ બેઝ હોય છે અને તે એમિનોએસીલ-$tRNA$ સિન્થેટેઝની ઓળખ માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
આ તમામ રચનાઓ $tRNA$ ના ક્લોવર લીફ મોડેલમાં હાજર હોવાથી, સાચો જવાબ $(d)$ છે.

(B) $E. coli$ જેવા આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં,$mRNA$ અત્યંત અસ્થાયી હોય છે અને તેનું અર્ધ-આયુષ્ય ખૂબ જ ટૂંકું હોય છે. $E. coli$ માં $mRNA$ નું સરેરાશ આયુષ્ય આશરે $2$ મિનિટ જેટલું હોય છે. આ ઝડપી ફેરબદલ બેક્ટેરિયાને જરૂરિયાત મુજબ નવા પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ કરીને બદલાતી પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં ઝડપથી અનુકૂલન સાધવામાં મદદ કરે છે.

(D) $DNA$ (ડીઓક્સિરાઇબોન્યુક્લિક એસિડ) અને $RNA$ (રાઇબોન્યુક્લિક એસિડ) રાસાયણિક રીતે નીચે મુજબ અલગ પડે છે:
$1$. શર્કરા: $DNA$ માં $2'$-ડીઓક્સિરાઇબોઝ શર્કરા હોય છે,જ્યારે $RNA$ માં રાઇબોઝ શર્કરા હોય છે.
$2$. નાઇટ્રોજનયુક્ત બેઇઝ: $DNA$ માં થાઇમિન $(T)$ હોય છે,જ્યારે $RNA$ માં થાઇમિનના સ્થાને યુરેસિલ $(U)$ હોય છે.
$3$. બંધારણ: $DNA$ સામાન્ય રીતે બેવડી શૃંખલા ધરાવે છે,જ્યારે $RNA$ સામાન્ય રીતે એકલ શૃંખલા ધરાવે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો $DNA$ અને $RNA$ વચ્ચેના રાસાયણિક અથવા બંધારણીય તફાવતો દર્શાવે છે.

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(i)$ ઓન્કોજીન્સ: આ એવા જનીનો છે જે સક્રિય અથવા પરિવર્તિત થાય ત્યારે કેન્સરનું કારણ બની શકે છે. તેથી,$(i) - (5)$.
(ii) એકલ વર્તુળાકાર $DNA$: આ બેક્ટેરિયલ રંગસૂત્રની લાક્ષણિકતા છે. તેથી,$(ii) - (3)$.
(iii) સ્પ્લાઈસિંગ: આ યુકેરિયોટ્સમાં $mRNA$ અણુઓના પ્રોસેસિંગ દરમિયાન ઇન્ટ્રોન્સને દૂર કરવાની અને એક્સોન્સને જોડવાની પ્રક્રિયા છે. તેથી,$(iii) - (4)$.
(iv) જેકોબ અને મોનોડ: તેમણે બેક્ટેરિયામાં જનીન નિયમન સમજાવવા માટે $Lac$-ઓપેરોન ખ્યાલ રજૂ કર્યો હતો. તેથી,$(iv) - (2)$.
આમ,સાચો ક્રમ $(5), (3), (4), (2)$ છે.

(B) ઇન્ફોર્મોસોમ્સ એ સુકોષકેન્દ્રી $mRNA$ અણુઓ અને વિશિષ્ટ પ્રોટીનથી બનેલા સંકુલ છે. આ સંકુલ મુક્ત $mRNA$ અણુઓ કરતા વધુ સ્થિર હોય છે અને સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કોષરસમાં $mRNA$ ના વહન અને સંગ્રહમાં ભાગ લે છે.

(A) યુકેરિયોટિક જીનોમમાં મોટી માત્રામાં નોન-કોડિંગ $DNA$ અને પુનરાવર્તિત ક્રમોની હાજરી હોય છે,જે પ્રોકેરિયોટિક જીનોમમાં ગેરહાજર અથવા ખૂબ ઓછા હોય છે.
પ્રોકેરિયોટિક જનીનો ઘણીવાર ઓપેરોન્સમાં ગોઠવાયેલા હોય છે (એક જ પ્રમોટરના નિયંત્રણ હેઠળ જનીનોનો સમૂહ),જ્યારે યુકેરિયોટિક જનીનો સામાન્ય રીતે મોનોસિસ્ટ્રોનિક હોય છે.
યુકેરિયોટ્સમાં,$DNA$ ન્યુક્લિયોસોમ બનાવવા માટે હિસ્ટોન પ્રોટીન સાથે વીંટળાયેલું હોય છે,જ્યારે પ્રોકેરિયોટ્સમાં સાચા હિસ્ટોન્સનો અભાવ હોય છે.
પ્રોકેરિયોટિક $DNA$ સામાન્ય રીતે ગોળાકાર અને દ્વિ-શૃંખલામય (double-stranded) હોય છે,એકલ-શૃંખલામય નથી.

(A) જિનેટિક કોડને ટ્રિપ્લેટ (કોડોન્સ) માં વાંચવામાં આવે છે. $DNA$ ખંડ $ATGACCAGGACCCCAACA$ ના પ્રથમ બેઝમાં વિકૃતિ આવવાથી પ્રથમ કોડોન ($ATG$ થી અલગ કોડોન) બદલાઈ જશે. કારણ કે ત્યારબાદના કોડોન્સનું રીડિંગ ફ્રેમ બેઝના ક્રમ દ્વારા નક્કી થાય છે,તેથી પ્રથમ બેઝમાં ફેરફાર થવાથી પ્રથમ કોડોન બદલાશે,જે ત્યારબાદ આ $DNA$ ખંડમાંથી ભાષાંતરિત થતા એમિનો એસિડના સમગ્ર ક્રમને બદલી નાખશે. આને ફ્રેમશિફ્ટ મ્યુટેશન અથવા મિસસેન્સ મ્યુટેશન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,પરંતુ આ ચોક્કસ સંદર્ભમાં,તે એમિનો એસિડના પ્રકાર અને ક્રમમાં સંપૂર્ણ ફેરફારમાં પરિણમે છે.

(D) $DNA$ પ્રોટીન સંશ્લેષણમાં સીધી રીતે સામેલ નથી.
$DNA$ એ $mRNA$ (પ્રત્યાંકન),$tRNA$ અને $rRNA$ ના સંશ્લેષણ માટે ટેમ્પલેટ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$DNA$ તેના પોતાના સ્વયંજનન (બીજી $DNA$ શૃંખલાનું સંશ્લેષણ) માટે પણ ટેમ્પલેટ તરીકે કાર્ય કરે છે.
જોકે,$DNA$ પ્રોટીન સંશ્લેષણના સ્થળ (રિબોઝોમ્સ) પર જઈને સીધી રીતે પ્રક્રિયાનું માર્ગદર્શન કરતું નથી.
તેના બદલે,તે તેની આનુવંશિક માહિતીને $mRNA$ અણુઓમાં સ્થાનાંતરિત કરે છે,જે પછી પ્રોટીન સંશ્લેષણનું નિર્દેશન કરવા માટે રિબોઝોમ્સ પર જાય છે.

(A) 'સેન્ટ્રલ ડોગ્મા'નો ખ્યાલ ફ્રાન્સિસ ક્રિક દ્વારા $1958$ માં આપવામાં આવ્યો હતો.
તે દર્શાવે છે કે આનુવંશિક માહિતીનો પ્રવાહ $DNA \rightarrow RNA \rightarrow \text{Protein}$ (પ્રોટીન) તરફ વહે છે.

(C) જનીનિક સ્થાન પર થતું ઉત્પરિવર્તન $DNA$ ના ન્યુક્લિયોટાઈડ ક્રમમાં ફેરફાર કરે છે.
આ ફેરફાર બદલાયેલા $mRNA$ ક્રમમાં ટ્રાન્સક્રાઈબ થાય છે.
અસામાન્ય $mRNA$ ક્રમ ભાષાંતર (translation) દરમિયાન અલગ એમિનો એસિડ ઉમેરવા માટે જવાબદાર બને છે,જેના પરિણામે પ્રોટીનના પ્રાથમિક બંધારણમાં ફેરફાર થાય છે.
પ્રોટીન (ઉત્સેચકો/બંધારણીય પ્રોટીન) સજીવના સ્વરૂપલક્ષી લક્ષણો (phenotype) નક્કી કરતા હોવાથી,પ્રોટીનના બંધારણમાં ફેરફાર થવાથી સજીવના લક્ષણમાં ફેરફાર જોવા મળે છે.

(A) આનુવંશિક માહિતીના વર્તુળાકાર પ્રવાહનો ખ્યાલ,જે સૂચવે છે કે આનુવંશિક માહિતી $DNA$ થી $RNA$ અને પ્રોટીન તરફ અને સંભવિત રીતે પાછી ફરી શકે છે,તે સૌપ્રથમ $1968$ માં $Barry$ $Commoner$ દ્વારા પ્રસ્તાવિત કરવામાં આવ્યો હતો.
આણે $Francis$ $Crick$ દ્વારા પ્રસ્તાવિત રેખીય 'સેન્ટ્રલ ડોગ્મા' (Central Dogma) ને પડકાર્યો હતો.

(D) જમ્પિંગ જનીનો,જેને ટ્રાન્સપોઝોન્સ (transposons) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે $DNA$ ના એવા ટુકડાઓ છે જે જનીનસમૂહમાં એક સ્થાનથી બીજા સ્થાને સ્થળાંતર કરી શકે છે.
આ તત્વો આદિકોષકેન્દ્રી (જેમ કે બેક્ટેરિયા) અને સુકોષકેન્દ્રી (જેમ કે મકાઈ,મનુષ્ય વગેરે) બંનેમાં જોવા મળે છે.
તેની શોધ સૌપ્રથમ બાર્બરા મેકક્લિન્ટોક દ્વારા મકાઈ $(Zea \ mays)$ માં કરવામાં આવી હતી.

(C) જનીનો પ્રોટીન સંશ્લેષણની પ્રક્રિયાને નિયંત્રિત કરે છે,કારણ કે તે ટ્રાન્સક્રિપ્શન અને ટ્રાન્સલેશન દ્વારા ચોક્કસ પ્રોટીન (પોલિપેપ્ટાઈડ્સ) ના નિર્માણનું નિર્દેશન કરે છે. વધુમાં,જનીનો વારસાગમનને પણ નિયંત્રિત કરે છે કારણ કે તે આનુવંશિકતાના એકમો તરીકે કાર્ય કરે છે,જે $DNA$ ના સ્વયંજનન અને જનનકોષોના નિર્માણ દ્વારા એક પેઢીમાંથી બીજી પેઢીમાં આનુવંશિક લક્ષણોનું વહન સુનિશ્ચિત કરે છે. તેથી,જનીનો આ બંને કાર્યો માટે જવાબદાર છે.

(D) $Cistron$ (સિસ્ટ્રોન) એ $DNA$ નો એક એવો ખંડ છે જે એક પોલીપેપ્ટાઈડ શૃંખલા માટે સંકેત આપે છે.
તે જનીન અભિવ્યક્તિના સંદર્ભમાં વારસાનો કાર્યાત્મક એકમ છે.
$Recon$ એ પુનઃસંયોજનનો એકમ છે,$Muton$ એ ઉત્પરિવર્તનનો એકમ છે,અને $Codon$ એ જનીનિક સંકેતનો એકમ છે જે ત્રણ ન્યુક્લિયોટાઈડનો બનેલો હોય છે.

(D) . કાર્લ લેન્ડસ્ટેનરને માનવ રુધિર જૂથો ($ABO$ રુધિર જૂથ પદ્ધતિ) ની શોધનો શ્રેય આપવામાં આવે છે.
$B$. અર્વિન ચાર્ગાફે $DNA$ માટે બેઝ પેરિંગના નિયમો આપ્યા હતા,જે મુજબ એડેનાઈન $(A)$ નું પ્રમાણ થાઈમીન $(T)$ જેટલું અને ગ્વાનીન $(G)$ નું પ્રમાણ સાયટોસીન $(C)$ જેટલું હોય છે. આને ચાર્ગાફનો નિયમ કહેવામાં આવે છે.
$C$. જેમ્સ વોટસન અને ફ્રાન્સિસ ક્રિકે $1953$ માં $DNA$ નું બેવડું કુંતલમય બંધારણ રજૂ કર્યું હતું.
આમ,આપેલી તમામ જોડીઓ વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચી હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(C) જૈવિક પ્રણાલીઓમાં,$DNA$ બે મુખ્ય પ્રક્રિયાઓ માટે ટેમ્પલેટ તરીકે કાર્ય કરે છે:
$1$. પ્રતિકૃતિ (Replication): $DNA$ નવા $DNA$ શૃંખલાઓના સંશ્લેષણ માટે ટેમ્પલેટ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે આનુવંશિક સાતત્ય સુનિશ્ચિત કરે છે.
$2$. પ્રત્યાંકન (Transcription): $DNA$ એ $RNA$ અણુઓના (mRNA,tRNA,rRNA) સંશ્લેષણ માટે ટેમ્પલેટ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,$DNA$ એ $DNA$ અને $RNA$ બંનેના સંશ્લેષણ માટે ટેમ્પલેટ છે.

(D) $RNA$ માંથી $DNA$ માં આનુવંશિક માહિતીના સ્થાનાંતરણની પ્રક્રિયાને $Reverse \text{ } transcription$ (વિરુદ્ધ પ્રત્યાંકન) કહેવામાં આવે છે।
આ પ્રક્રિયા $Reverse \text{ } transcriptase$ ઉત્સેચક દ્વારા થાય છે।
$Replication$ (સ્વયંજનન) એટલે $DNA$ માંથી $DNA$ નું સંશ્લેષણ।
$Transcription$ (પ્રત્યાંકન) એટલે $DNA$ માંથી $RNA$ નું સંશ્લેષણ।
$Translation$ (ભાષાંતર) એટલે $mRNA$ માંથી પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ।

(D) વિકલ્પ $D$ ખોટો છે. સેકેરિનનો સ્વીટનેસ ઇન્ડેક્સ સુક્રોઝ કરતા આશરે $300$ થી $500$ ગણો હોય છે,$10,000$ નહીં.
$DNA$ માં $2'-OH$ સમૂહનો અભાવ હોવાથી તે $RNA$ કરતા રાસાયણિક રીતે ઓછું પ્રતિક્રિયાશીલ અને બંધારણીય રીતે વધુ સ્થાયી છે.
$RNA$ વધુ અસ્થિર છે અને તેમાં વિકૃતિ થવાની શક્યતા વધુ હોવાથી તે ઝડપથી ઉત્ક્રાંતિ પામે છે.
ગ્વાનિલ ટ્રાન્સફરેઝ એ ઉત્સેચક છે જે $hn-RNA$ ના પ્રોસેસિંગ દરમિયાન તેના $5'$ છેડા પર $7-methylguanosine$ કેપ ઉમેરવા માટે જવાબદાર છે.

(B) આણ્વિક જીવવિજ્ઞાનનો સેન્ટ્રલ ડોગ્મા જણાવે છે કે આનુવંશિક માહિતીનો પ્રવાહ $DNA \rightarrow RNA \rightarrow \text{પ્રોટીન}$ દિશામાં હોય છે.
$HIV$ (હ્યુમન ઇમ્યુનોડેફિસિયન્સી વાયરસ) એ એક રેટ્રોવાયરસ છે જે તેના આનુવંશિક દ્રવ્ય તરીકે $RNA$ ધરાવે છે.
યજમાન કોષને સંક્રમિત કર્યા પછી, $HIV$ તેના $RNA$ ટેમ્પલેટમાંથી $DNA$ સંશ્લેષણ કરવા માટે રિવર્સ ટ્રાન્સક્રિપ્ટેઝ ઉત્સેચકનો ઉપયોગ કરે છે $(RNA \rightarrow DNA)$.
રિવર્સ ટ્રાન્સક્રિપ્શનની આ પ્રક્રિયા પ્રમાણભૂત સેન્ટ્રલ ડોગ્મામાં સૂચિત માહિતીના એકદિશ પ્રવાહનું ઉલ્લંઘન કરે છે, જે $HIV$ ને અપવાદ બનાવે છે.

(A) જે જનીનો રંગસૂત્ર પર પોતાનું સ્થાન જાળવી રાખે છે તે સ્થિર હોય છે. તેની વિરુદ્ધમાં,$Jumping$ $genes$ (જેને $Transposons$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એવા $DNA$ ક્રમ છે જે જિનોમમાં પોતાનું સ્થાન બદલી શકે છે. પ્રશ્નમાં જે જનીનો પોતાનું સ્થાન જાળવી રાખે છે તેની વાત છે,તેથી $Jumping$ $genes$ એ મોબાઈલ જિનેટિક તત્વો માટે વપરાતો શબ્દ છે.

(C) વેસ્ટર્ન બ્લોટીંગ એ પ્રોટીનના મિશ્રણમાંથી ચોક્કસ પ્રોટીન અણુઓને શોધવા માટે વપરાતી પ્રયોગશાળાની તકનીક છે.
$1$. સધર્ન બ્લોટીંગનો ઉપયોગ $DNA$ ની ઓળખ માટે થાય છે.
$2$. નોર્ધન બ્લોટીંગનો ઉપયોગ $RNA$ ની ઓળખ માટે થાય છે.
$3$. વેસ્ટર્ન બ્લોટીંગનો ઉપયોગ પ્રોટીનની ઓળખ માટે થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) એક જનીન - એક ઉત્સેચક પરિકલ્પના જ્યોર્જ બીડલ અને એડવર્ડ ટાટમ દ્વારા $1941$ માં રજૂ કરવામાં આવી હતી.
તેમણે બ્રેડ મોલ્ડ $Neurospora$ $crassa$ પર પ્રયોગો કર્યા હતા.
ક્ષ-કિરણો ($X$-rays) નો ઉપયોગ કરીને વિકૃતિઓ પેદા કરીને, તેમણે એવા પોષક મ્યુટન્ટ્સ ઓળખ્યા જે ચોક્કસ એમિનો એસિડ અથવા વિટામિન્સનું સંશ્લેષણ કરી શકતા ન હતા.
આનાથી એ નિષ્કર્ષ નીકળ્યો કે દરેક જનીન એક ચોક્કસ ઉત્સેચકના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે, આમ એક જનીન - એક ઉત્સેચક સંબંધ સ્થાપિત થયો.

(C) દરેક વિધાનનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$1$. પ્રત્યાંકન (transcription) દરમિયાન,$DNA$ નું $RNA$ માં રૂપાંતર થાય છે. $DNA$ માં રહેલ એડેનાઈન $(A)$ એ $RNA$ માં રહેલ યુરેસિલ $(U)$ સાથે જોડી બનાવે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$2$. નિગ્રાહક (repressor) દ્વારા લેક ઓપેરોનનું નિયમન એ નકારાત્મક નિયમન છે,હકારાત્મક નહીં. હકારાત્મક નિયમનમાં $CAP$ જેવા સક્રિયકારકો સામેલ હોય છે. આ વિધાન ખોટું છે.
$3$. મનુષ્ય જીનોમમાં અંદાજે $20,000$ થી $25,000$ જનીનો હોય છે,$50,000$ નહીં. આ વિધાન ખોટું છે.
$4$. હિમોફિલીયા એ રુધિર ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયામાં ખામીને કારણે થતો જાણીતો લિંગ-સંકલિત પ્રચ્છન્ન રોગ છે. આ વિધાન સાચું છે.
આમ,વિધાન $1$ અને $4$ સાચાં છે. તેથી,સાચાં વિધાનોની કુલ સંખ્યા $2$ છે.

(A) જનીનિક દ્રવ્યનો સૌથી નાનો એકમ જે વિકૃતિ (mutation) પામી શકે છે તેને $Muton$ કહેવામાં આવે છે.
$1$. $Muton$ એ $DNA$ નો સૌથી નાનો ખંડ છે,જેમાં ફેરફાર થવાથી વિકૃતિ સર્જાય છે.
$2$. $Cistron$ એ કાર્યનો એકમ (જનીન) છે.
$3$. $Recon$ એ પુનઃસંયોજન (recombination) માટે સક્ષમ જનીનિક દ્રવ્યનો સૌથી નાનો એકમ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) $Prototroph$ (પ્રોટોટોફ) એ એવું સજીવ છે જેની પોષણની જરૂરિયાતો જંગલી પ્રકારના સજીવ જેવી જ હોય છે. તે તેના તમામ આવશ્યક પોષક તત્વો,જેમ કે એમિનો એસિડ અને વિટામિન્સ,સાદા અકાર્બનિક સ્ત્રોતોમાંથી સંશ્લેષિત કરી શકે છે. તેનાથી વિપરીત,$Auxotroph$ (ઓક્સોટ્રોફ) એ એક વિકૃત (mutant) સજીવ છે જેણે ચોક્કસ પોષક તત્વોને સંશ્લેષિત કરવાની ક્ષમતા ગુમાવી દીધી છે અને તેથી તેને તેના વૃદ્ધિ માધ્યમમાં તે પોષક તત્વો ઉમેરવાની જરૂર પડે છે.

(B) લેડરબર્ગનો રેપ્લિકા પ્લેટિંગ પ્રયોગ બેક્ટેરિયામાં એન્ટિબાયોટિક પ્રતિરોધકતાના આનુવંશિક આધારને દર્શાવવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો.
$1$. શરૂઆતમાં,બેક્ટેરિયલ વસાહતોને સંપૂર્ણ માધ્યમ (માસ્ટર પ્લેટ) પર ઉછેરવામાં આવે છે.
$2$. મખમલથી ઢંકાયેલ બ્લોકનો ઉપયોગ કરીને વસાહતોની ભાતને પસંદગીયુક્ત માધ્યમ ધરાવતી નવી પ્લેટ પર સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે.
$3$. સ્ટ્રેપ્ટોમાયસીન-પ્રતિરોધક વિભેદનને અલગ કરવા માટે,રેપ્લિકા પ્લેટમાં સ્ટ્રેપ્ટોમાયસીન એન્ટિબાયોટિક હોવું આવશ્યક છે.
$4$. માત્ર જે વસાહતોમાં સ્ટ્રેપ્ટોમાયસીન પ્રતિરોધકતા માટેનું વિકૃતિ (mutation) હોય છે,તે જ સ્ટ્રેપ્ટોમાયસીન ધરાવતા માધ્યમ પર જીવિત રહી શકે છે અને વૃદ્ધિ પામી શકે છે.
$5$. તેથી,આ પ્રતિરોધક વિભેદનને ઓળખવા માટે સ્ટ્રેપ્ટોમાયસીનયુક્ત સંપૂર્ણ માધ્યમનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

(D) જનીનિક વિકૃતિઓ એ $DNA$ ના ક્રમમાં થતા કાયમી ફેરફારો છે જે જનીન બનાવે છે.
જનીનો રંગસૂત્રો પર આવેલા હોવાથી,વિકૃતિઓ રંગસૂત્રના સ્તરે (રંગસૂત્રીય અનિયમિતતાઓ) પણ થઈ શકે છે.
કેટલાક વાયરસમાં,જનીનિક દ્રવ્ય $RNA$ હોય છે,અને $RNA$ માં પણ વિકૃતિઓ થઈ શકે છે.
તેથી,જનીનિક વિકૃતિઓ $DNA$,$RNA$ અને રંગસૂત્રોને અસર કરી શકે છે.

(B) $\text{શાંત}$ $\text{વિકૃતિ}$ ($Silent$ $mutation$) એ એક પ્રકારની જનીનિક વિકૃતિ છે જેમાં $DNA$ ના ન્યુક્લિયોટાઈડ ક્રમમાં ફેરફાર થવા છતાં પરિણામી પ્રોટીનના એમિનો એસિડના ક્રમમાં કોઈ ફેરફાર થતો નથી. આ એટલા માટે થાય છે કારણ કે જનીનિક કોડ અવનત $(degenerate)$ છે, જેનો અર્થ છે કે એક જ એમિનો એસિડ માટે એક કરતા વધુ કોડોન હોઈ શકે છે. પરિણામે, સજીવના સ્વરૂપલક્ષી અભિવ્યક્તિ (phenotype) માં કોઈ ફેરફાર થતો નથી.

(A) બેઈઝ એનેલોગસ એવા રાસાયણિક સંયોજનો છે જે $DNA$ ના સામાન્ય નાઈટ્રોજનયુક્ત બેઈઝ સાથે બંધારણીય સામ્યતા ધરાવે છે.
તેમની બંધારણીય સામ્યતાને કારણે,તેઓ $DNA$ ના પ્રતિકૃતિ (replication) દરમિયાન સામાન્ય બેઈઝના સ્થાને $DNA$ અણુમાં જોડાઈ શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,$5$-બ્રોમોયુરેસિલ ($5$-$BU$) એ થાઈમિનના એનેલોગ તરીકે કાર્ય કરે છે અને તે એડેનાઈનને બદલે ગ્વાનિન સાથે જોડાઈ શકે છે.
આના પરિણામે પોઈન્ટ મ્યુટેશન થાય છે જેમાં એક પ્યુરિનનું સ્થાન બીજા પ્યુરિન દ્વારા અથવા એક પાયરિમીડિનનું સ્થાન બીજા પાયરિમીડિન દ્વારા લેવામાં આવે છે.
બેઈઝ પ્રતિસ્થાપનના આ ચોક્કસ પ્રકારને $Transition$ (ટ્રાન્ઝિશન) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) ફ્રેમ-શિફ્ટ મ્યુટેશન $DNA$ શૃંખલામાં ન્યુક્લિઓટાઈડના ઉમેરા અથવા વિલોપનને કારણે થાય છે,જેનાથી રીડિંગ ફ્રેમ બદલાઈ જાય છે.
મૂળ ક્રમ: $AAG, GAG, GAC, CAA, CCA$ ($15$ બેઝ).
વિકલ્પ $B$ માં: $AAG, AGG, ACC, AAC, CAA$ માં રીડિંગ ફ્રેમ મૂળ ક્રમની તુલનામાં નોંધપાત્ર રીતે બદલાઈ ગઈ છે,જે સૂચવે છે કે ન્યુક્લિઓટાઈડનો ઉમેરો અથવા વિલોપન થયું છે. વિકલ્પ $C$ અને $D$ એ પોઈન્ટ મ્યુટેશન (પ્રતિસ્થાપન) દર્શાવે છે,જેમાં માત્ર એક જ બેઝ બદલાય છે અને આખી રીડિંગ ફ્રેમ બદલાતી નથી. તેથી,વિકલ્પ $B$ એ ફ્રેમ-શિફ્ટ મ્યુટેશનનું સાચું ઉદાહરણ છે.

(D) રેપ્લિકા પ્લેટિંગ પ્રયોગ,જે જોશુઆ અને એસ્થર લેડરબર્ગ દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો,તેનો ઉપયોગ બેક્ટેરિયામાં એન્ટિબાયોટિક પ્રતિરોધકતાના આનુવંશિક આધારને દર્શાવવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો.
આ પ્રયોગમાં,બેક્ટેરિયલ વસાહતો ધરાવતી માસ્ટર પ્લેટને મખમલથી ઢંકાયેલા બ્લોક પર દબાવવામાં આવી હતી અને ત્યારબાદ તેને સ્ટ્રેપ્ટોમાયસીન એન્ટિબાયોટિક ધરાવતા માધ્યમવાળી નવી પ્લેટો પર સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવી હતી.
સ્ટ્રેપ્ટોમાયસીન અહીં સ્ક્રીનીંગ કારક (અથવા પસંદગીયુક્ત કારક) તરીકે કાર્ય કરે છે,જે એવી વસાહતોને ઓળખવામાં મદદ કરે છે જે એન્ટિબાયોટિક પ્રતિરોધકતા માટે આનુવંશિક પરિવર્તન ધરાવે છે.
માત્ર જે વસાહતોમાં પ્રતિરોધક જનીન હોય છે તે જ સ્ટ્રેપ્ટોમાયસીનયુક્ત માધ્યમ પર વૃદ્ધિ પામી શકે છે,જ્યારે અન્ય વસાહતોની વૃદ્ધિ અટકી જાય છે.

(A) $Auxotroph$ (ઓકઝોટ્રોફ) એ એવો મ્યુટન્ટ સૂક્ષ્મજીવ છે જેણે જૈવસંશ્લેષણ માર્ગમાં પરિવર્તન (mutation) ને કારણે તેની વૃદ્ધિ માટે જરૂરી ચોક્કસ પોષક તત્વોનું સંશ્લેષણ કરવાની ક્ષમતા ગુમાવી દીધી છે.
પરિણામે,તે ન્યૂનતમ માધ્યમ (minimal media) પર વૃદ્ધિ કરી શકતું નથી,સિવાય કે જે સંયોજનનું તે સંશ્લેષણ કરી શકતું નથી તે માધ્યમમાં ઉમેરવામાં આવે.
તેની સામે,$Prototroph$ (પ્રોટોટ્રોફ) એ વન્ય પ્રકાર (wild-type) નો સજીવ છે જે તેના તમામ જરૂરી પોષક તત્વોનું સંશ્લેષણ સાદા અકાર્બનિક સ્ત્રોતોમાંથી કરી શકે છે.
તેથી,આવા મ્યુટન્ટ માટે સાચો શબ્દ $Auxotroph$ છે.

(A) જિનેટિક્સમાં,પોઈન્ટ મ્યુટેશન એ સિંગલ ન્યુક્લિયોટાઈડ બેઈઝ જોડીમાં થતો ફેરફાર છે.
સંક્રમણ (Transition) એ પોઈન્ટ મ્યુટેશનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જેમાં પ્યુરીનનું બીજા પ્યુરીન દ્વારા (દા.ત.,$A \leftrightarrow G$) અથવા પિરિમિડીનનું બીજા પિરિમિડીન દ્વારા (દા.ત.,$C \leftrightarrow T$) પ્રતિસ્થાપન થાય છે.
બીજી તરફ,ટ્રાન્સવર્ઝન (Transversion) માં પ્યુરીનનું પિરિમિડીન દ્વારા અથવા તેનાથી ઉલટું પ્રતિસ્થાપન થાય છે.
તેથી,પ્યુરીનનું બીજા પ્યુરીન સાથે અથવા પિરિમિડીનનું બીજા પિરિમિડીન સાથે પ્રતિસ્થાપન થવાની પ્રક્રિયાને સંક્રમણ (Transition) કહેવાય છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે. રિબોઝોમલ $RNA$ $(r-RNA)$ એ રિબોઝોમનો બંધારણીય અને ઉદ્દીપકીય ઘટક તરીકે કાર્ય કરે છે. ખાસ કરીને,આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં $23S$ $r-RNA$ (અને સુકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં $28S$ $r-RNA$) રાઈબોઝાઈમ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે $RNA$ માંથી બનેલો ઉત્સેચક છે. તે પ્રોટીન સંશ્લેષણ દરમિયાન એમિનો એસિડ વચ્ચે પેપ્ટાઈડ બંધ બનાવવાની પ્રક્રિયાને ઉદ્દીપ્ત કરે છે.

(A) વિધાન $P$ ખોટું છે કારણ કે $m-RNA$ ની લંબાઈ $75$ ન્યુક્લિઓટાઇડ જેટલી નિશ્ચિત હોતી નથી; તે જે પોલીપેપ્ટાઈડ શૃંખલા માટે સંકેતન કરે છે તેની લંબાઈ પર આધાર રાખે છે.
વિધાન $Q$ ખોટું છે કારણ કે સામાન્ય રીતે એમિનો એસિડ માટે $61$ સંકેતો (codons) હોય છે,અને સામાન્ય રીતે $t-RNA$ ના $61$ પ્રકારો હોય છે (સ્ટોપ કોડોન્સ સિવાય),$20$ નહીં. જોકે $20$ પ્રકારના એમિનો એસિડ હોય છે,પરંતુ $t-RNA$ ના પ્રકારોની સંખ્યા સેન્સ કોડોન્સની સંખ્યાને અનુરૂપ હોય છે.

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ $m-RNA$ (મેસેન્જર $RNA$) $DNA$ માંથી પ્રોટીન સંશ્લેષણ માટેની આનુવંશિક માહિતી કોષરસમાં લઈ જાય છે. તેથી,$(a-ii)$.
$(b)$ $t-RNA$ (ટ્રાન્સફર $RNA$) એ આશરે $75$ થી $90$ ન્યુક્લિઓટાઈડ ધરાવતો નાનો અણુ છે જે ચોક્કસ એમિનો એસિડને રીબોઝૉમ સુધી લાવે છે. તેથી,$(b-iii)$.
$(c)$ $r-RNA$ (રીબોઝોમલ $RNA$) એ રીબોઝૉમ્સનો બંધારણીય ઘટક છે,જે પ્રોટીન સંશ્લેષણનું સ્થાન છે. તેથી,$(c-i)$.
$(d)$ $RNA$ એ પોલીન્યુક્લિઓટાઈડ શૃંખલા છે જેમાં રીબોઝ શર્કરા અને થાઈમિનને બદલે યુરેસિલ નાઇટ્રોજન બેઈઝ હોય છે,અને તે ત્રણ મુખ્ય પ્રકારોમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે $(m-RNA, t-RNA, r-RNA)$. તેથી,$(d-iv)$.
આમ,સાચો ક્રમ $(a-ii), (b-iii), (c-i), (d-iv)$ છે.

(B) $DNA$ માં હાજર પેન્ટોઝ શર્કરા $2$-ડીઓક્સિરાઇબોઝ છે.
રાઇબોઝ શર્કરામાં,$2'$ કાર્બન સ્થાન પર $-OH$ જૂથ હોય છે.
$2$-ડીઓક્સિરાઇબોઝમાં,$2'$ સ્થાન પરથી ઓક્સિજન પરમાણુ દૂર કરવામાં આવે છે,જેનાથી તે સ્થાન પર માત્ર હાઇડ્રોજન પરમાણુ $(-H)$ બાકી રહે છે.
આપેલ બંધારણમાં '$X$' તરીકે $2'$ કાર્બન સ્થાન દર્શાવેલ છે.
તે $DNA$ હોવાથી,શર્કરા $2$-ડીઓક્સિરાઇબોઝ છે,તેથી '$X$' સ્થાન પર હાઇડ્રોજન પરમાણુ $(-H)$ હોવો જોઈએ.
વિકલ્પો જોતા,વિકલ્પ $B$ તે કાર્બન પર $-H$ અને $-H$ ગોઠવણી દર્શાવે છે,જે ડીઓક્સિ સ્થાનને અનુરૂપ છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(1)$ $DNA$: $DNA$ નો એક ચોક્કસ ભાગ પ્રત્યાંકન (transcription) માટે ટેમ્પલેટ તરીકે કાર્ય કરે છે,તેથી $(1-S)$.
$(2)$ $m-RNA$: તે જનીન સંકેતોના સ્વરૂપમાં $DNA$ માંથી માહિતીને રિબોઝોમ સુધી લઈ જાય છે,તેથી $(2-R)$.
$(3)$ $t-RNA$: તેમાં પ્રતિસંકેતો (anticodons) હોય છે જે $m-RNA$ પરના સંકેતો સાથે જોડાય છે,અને વિવિધ એમિનો એસિડ માટે અલગ-અલગ પ્રકારના $t-RNA$ હોય છે,તેથી $(3-Q)$.
$(4)$ $r-RNA$: તે કોષમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતો $RNA$ નો પ્રકાર છે,જે કુલ $RNA$ ના લગભગ $80\%$ જેટલો હોય છે,તેથી $(4-P)$.
આમ,સાચો ક્રમ $(1-S), (2-R), (3-Q), (4-P)$ છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(1)$ રંગસૂત્ર જનીનિક દ્રવ્ય ધરાવે છે, જે જનીન $(Q)$ છે।
$(2)$ $m-RNA$ (મેસેન્જર $RNA$) પ્રોટીન સંશ્લેષણ માટે જનીનિક સંકેત $(P)$ વહન કરે છે।
$(3)$ $t-RNA$ (ટ્રાન્સફર $RNA$) પ્રતિસંકેત $(S)$ ધરાવે છે જે $m-RNA$ પરના સંકેત સાથે જોડાય છે।
$(4)$ $r-RNA$ (રિબોઝોમલ $RNA$) એ રિબોઝોમ $(R)$ નો બંધારણીય ઘટક છે।
તેથી, સાચો ક્રમ $(1-Q), (2-P), (3-S), (4-R)$ છે।

(D) સાચો જવાબ $(d)$ છે.
અનુલેખન એ જીવંત કોષોમાં થતી પ્રક્રિયા છે જેમાં $DNA$ ની આનુવંશિક માહિતી $mRNA$ માં સ્થાનાંતરિત થાય છે,$tRNA$ માં નહીં,જે જનીન અભિવ્યક્તિનું પ્રથમ પગલું છે.
ઓપેરોન સ્ટ્રક્ચરલ જનીનો,પ્રમોટર,ઓપરેટર અને રેગ્યુલેટર જનીનનો બનેલો હોય છે. તેથી,$(c)$ માં આપેલી વ્યાખ્યા અધૂરી છે કારણ કે તેમાં રેગ્યુલેટર જનીનનો ઉલ્લેખ નથી.
આમ,$(a)$ અને $(c)$ બંને ખોટી રીતે જોડાયેલા હોવાથી,$(d)$ સાચો વિકલ્પ છે.