Gujarati

Energy of Simple Harmonic Motion Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Oscillations · Energy of Simple Harmonic Motion

224+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 21 of 224 questions in Gujarati

201
MediumMCQ
એક કણ તેના મધ્યમાન સ્થાનથી શરૂ કરીને સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે. જો કણનો આવર્તકાળ $1.5 \ s$ હોય,તો તે લઘુત્તમ સમય શોધો જ્યારે કણની ગતિઊર્જા અને કુલ ઊર્જાનો ગુણોત્તર $3: 4$ થાય.
A
$\frac{1}{4} \ s$
B
$\frac{1}{12} \ s$
C
$\frac{1}{8} \ s$
D
$\frac{1}{6} \ s$

Solution

(C) મધ્યમાન સ્થાનથી શરૂ થતી સરળ આવર્ત ગતિ માટે કણનું સ્થાનાંતર $x = A \sin(\omega t)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કણનો વેગ $v = \frac{dx}{dt} = A\omega \cos(\omega t)$ છે.
ગતિઊર્જા $(K)$ $K = \frac{1}{2}mv^2 = \frac{1}{2}m A^2 \omega^2 \cos^2(\omega t)$ છે.
કુલ ઊર્જા $(E)$ $E = \frac{1}{2}m A^2 \omega^2$ છે.
ગતિઊર્જા અને કુલ ઊર્જાનો ગુણોત્તર $\frac{K}{E} = \cos^2(\omega t)$ છે.
આપેલ છે કે $\frac{K}{E} = \frac{3}{4}$,તેથી $\cos^2(\omega t) = \frac{3}{4}$,જેનો અર્થ છે કે $\cos(\omega t) = \frac{\sqrt{3}}{2}$.
આથી $\omega t = \frac{\pi}{6}$ મળે.
આવર્તકાળ $T = 1.5 \ s$ આપેલ હોવાથી,$\omega = \frac{2\pi}{T} = \frac{2\pi}{1.5} = \frac{4\pi}{3} \ rad/s$ થાય.
સમીકરણમાં $\omega$ ની કિંમત મૂકતા: $(\frac{4\pi}{3}) t = \frac{\pi}{6}$.
$t$ માટે ઉકેલતા: $t = \frac{\pi}{6} \times \frac{3}{4\pi} = \frac{3}{24} = \frac{1}{8} \ s$.
202
MediumMCQ
એક કણ $A$ કંપવિસ્તાર સાથે સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે. જ્યારે તે મધ્યમાન સ્થાનથી $\frac{A}{4}$ અને $\frac{A}{2}$ સ્થાનાંતર પર હોય ત્યારે કણની ગતિઊર્જાનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$4: 1$
B
$2: 1$
C
$5: 4$
D
$9: 16$

Solution

(C) સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણની $x$ સ્થાનાંતરે ગતિઊર્જા $K = \frac{1}{2} k (A^2 - x^2)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $k$ એ બળ અચળાંક છે અને $A$ એ કંપવિસ્તાર છે.
$x_1 = \frac{A}{4}$ સ્થાનાંતરે,ગતિઊર્જા $K_1 = \frac{1}{2} k (A^2 - (\frac{A}{4})^2) = \frac{1}{2} k (A^2 - \frac{A^2}{16}) = \frac{1}{2} k (\frac{15A^2}{16})$ છે.
$x_2 = \frac{A}{2}$ સ્થાનાંતરે,ગતિઊર્જા $K_2 = \frac{1}{2} k (A^2 - (\frac{A}{2})^2) = \frac{1}{2} k (A^2 - \frac{A^2}{4}) = \frac{1}{2} k (\frac{3A^2}{4}) = \frac{1}{2} k (\frac{12A^2}{16})$ છે.
ગતિઊર્જાનો ગુણોત્તર $\frac{K_1}{K_2} = \frac{\frac{15A^2}{16}}{\frac{12A^2}{16}} = \frac{15}{12} = \frac{5}{4}$ થાય છે.
203
EasyMCQ
$X$-અક્ષ પર ગતિ કરતા $3 \ kg$ દળના પદાર્થનું સ્થાન $x = 0.3 \cos (\omega t) \ m$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. જો $K(t)$ એ સમય $t$ પર ગતિઊર્જા દર્શાવતું હોય,તો $\frac{K\left(\frac{\pi}{6 \omega}\right)}{K\left(\frac{\pi}{3 \omega}\right)}$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$1 / 3$
B
$1 / 2$
C
$\sqrt{3} / 2$
D
$\sqrt{3}$

Solution

(A) આપેલ છે,$m = 3 \ kg$ દળના કણનું સ્થાન $x = 0.3 \cos (\omega t)$ છે.
કણનો વેગ,$v = \frac{dx}{dt} = \frac{d}{dt} (0.3 \cos \omega t) = -0.3 \omega \sin (\omega t)$.
ગતિઊર્જા $K(t) = \frac{1}{2} m v^2 = \frac{1}{2} m (-0.3 \omega \sin \omega t)^2 = \frac{1}{2} m (0.09 \omega^2 \sin^2 \omega t)$.
$t_1 = \frac{\pi}{6 \omega}$ સમયે,$K\left(\frac{\pi}{6 \omega}\right) = \frac{1}{2} m (0.09 \omega^2 \sin^2 \frac{\pi}{6}) = \frac{1}{2} m (0.09 \omega^2) \left(\frac{1}{2}\right)^2 = \frac{1}{2} m (0.09 \omega^2) \left(\frac{1}{4}\right)$.
$t_2 = \frac{\pi}{3 \omega}$ સમયે,$K\left(\frac{\pi}{3 \omega}\right) = \frac{1}{2} m (0.09 \omega^2 \sin^2 \frac{\pi}{3}) = \frac{1}{2} m (0.09 \omega^2) \left(\frac{\sqrt{3}}{2}\right)^2 = \frac{1}{2} m (0.09 \omega^2) \left(\frac{3}{4}\right)$.
ગુણોત્તર લેતા: $\frac{K\left(\frac{\pi}{6 \omega}\right)}{K\left(\frac{\pi}{3 \omega}\right)} = \frac{1/4}{3/4} = \frac{1}{3}$.
204
MediumMCQ
$1 \ kg$ દળ ધરાવતો પદાર્થ સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ કરે છે. સમય $t$ પર તેનું સ્થાનાંતર $y$ (સેમીમાં) $y = 6 \sin (100 t + \pi/4) \ cm$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. તેની મહત્તમ ગતિઊર્જા કેટલી હશે ($J$ માં)?
A
$1.8$
B
$18$
C
$180$
D
$0.18$

Solution

(B) આપેલ છે: દળ $m = 1 \ kg$,સ્થાનાંતર $y = 6 \sin (100 t + \pi/4) \ cm$.
સામાન્ય સમીકરણ $y = A \sin (\omega t + \phi)$ સાથે સરખાવતા,આપણને કંપવિસ્તાર $A = 6 \ cm = 0.06 \ m$ અને કોણીય આવૃત્તિ $\omega = 100 \ rad/s$ મળે છે.
$SHM$ માં પદાર્થની મહત્તમ ગતિઊર્જા $(K_{max})$ નું સૂત્ર $K_{max} = \frac{1}{2} m \omega^2 A^2$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $K_{max} = \frac{1}{2} \times 1 \times (100)^2 \times (0.06)^2$.
$K_{max} = \frac{1}{2} \times 10000 \times 0.0036$.
$K_{max} = 5000 \times 0.0036 = 18 \ J$.
205
EasyMCQ
સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ માં એક કણનું સ્થાનાંતર $y = \sqrt{3 \pi} \sin \left(\frac{100}{\pi} t + \frac{\pi}{4}\right)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. જ્યારે તેની ગતિ ઊર્જા તેની સ્થિતિ ઊર્જા કરતા આઠ ગણી હોય ત્યારે મધ્યમાન સ્થાનથી કણનું સ્થાનાંતર કેટલું હશે?
A
$\sqrt{\frac{\pi}{3}}$
B
$\sqrt{\frac{3 \pi}{2}}$
C
$\sqrt{\pi}$
D
$\sqrt{3 \pi}$

Solution

(A) $SHM$ માં ગતિ ઊર્જા $(K.E.)$ અને સ્થિતિ ઊર્જા $(P.E.)$ ના સૂત્રો નીચે મુજબ છે:
$K.E. = \frac{1}{2} m \omega^2 (A^2 - y^2)$
$P.E. = \frac{1}{2} m \omega^2 y^2$
પ્રશ્નમાં આપેલ છે કે $K.E. = 8 \times P.E.$
સૂત્રો મૂકતા:
$\frac{1}{2} m \omega^2 (A^2 - y^2) = 8 \times \frac{1}{2} m \omega^2 y^2$
$A^2 - y^2 = 8 y^2$
$A^2 = 9 y^2$
$y = \pm \frac{A}{3}$
આપેલ સમીકરણ $y = \sqrt{3 \pi} \sin \left(\frac{100}{\pi} t + \frac{\pi}{4}\right)$ પરથી,કંપવિસ્તાર $A = \sqrt{3 \pi}$ છે.
તેથી,સ્થાનાંતર $y = \frac{\sqrt{3 \pi}}{3} = \frac{\sqrt{3} \sqrt{\pi}}{\sqrt{3} \sqrt{3}} = \sqrt{\frac{\pi}{3}}$.
206
EasyMCQ
ઘર્ષણરહિત આડી સપાટી પર રાખેલ એક બ્લોકને $100 \text{ Nm}^{-1}$ અચળાંક ધરાવતી આડી સ્પ્રિંગના એક છેડા સાથે જોડવામાં આવે છે, જેનો બીજો છેડો એક મજબૂત ઊભી દીવાલ સાથે જોડાયેલ છે. શરૂઆતમાં બ્લોક તેની સંતુલન સ્થિતિમાં છે. બ્લોકને $8 \text{ cm}$ ના અંતરે ખેંચીને મુક્ત કરવામાં આવે છે. જ્યારે બ્લોક મધ્યમાન સ્થિતિથી $3 \text{ cm}$ ના અંતરે હોય ત્યારે તેની ગતિઊર્જા કેટલી હશે ($\text{ J}$ માં)?
A
$0.65$
B
$0.325$
C
$0.275$
D
$0.55$

Solution

(C) સરળ આવર્ત ગતિ કરતા સ્પ્રિંગ-બ્લોક તંત્ર માટે, કુલ યાંત્રિક ઊર્જાનું સંરક્ષણ થાય છે.
કુલ ઊર્જા $E = \frac{1}{2} k A^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે, જ્યાં $k = 100 \text{ Nm}^{-1}$ અને કંપવિસ્તાર $A = 8 \text{ cm} = 0.08 \text{ m}$ છે.
સ્થાનાંતર $x$ પર સ્થિતિઊર્જા $U = \frac{1}{2} k x^2$ છે, જ્યાં $x = 3 \text{ cm} = 0.03 \text{ m}$ છે.
સ્થાનાંતર $x$ પર ગતિઊર્જા $K = E - U = \frac{1}{2} k (A^2 - x^2)$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા:
$K = \frac{1}{2} \times 100 \times ((0.08)^2 - (0.03)^2)$
$K = 50 \times (0.0064 - 0.0009)$
$K = 50 \times 0.0055$
$K = 0.275 \text{ J}$
Solution diagram
207
MediumMCQ
$300 \ K$ તાપમાને ઓસિલેટર (દોલક) દ્વારા ધરાવતી સરેરાશ ઉર્જા કેટલી છે? (બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક $= 1.38 \times 10^{-23} \ J K^{-1}$)
A
$2.14 \times 10^{-2} \ J$
B
$2.07 \times 10^{-21} \ J$
C
$4.14 \times 10^{-21} \ J$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) $T$ તાપમાને તાપીય સંતુલનમાં રહેલા એક-પરિમાણીય હાર્મોનિક ઓસિલેટરની સરેરાશ ઉર્જા $E$ એ ઇક્વિપાર્ટિશન પ્રમેય મુજબ $E = k_B T$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ક્લાસિકલ મર્યાદામાં જ્યાં $k_B T \gg h\nu$ હોય,ત્યાં સરેરાશ ઉર્જા $E = k_B T$ થાય છે.
અહીં $k_B = 1.38 \times 10^{-23} \ J K^{-1}$ અને $T = 300 \ K$ આપેલ છે.
તેથી,$E = (1.38 \times 10^{-23}) \times 300 = 4.14 \times 10^{-21} \ J$.
208
DifficultMCQ
એક પદાર્થ $t=0$ સમયે ઉગમબિંદુથી શરૂ કરીને $4 \ s$ ના આવર્તકાળ સાથે સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે. કેટલા સમય પછી તેની ગતિઊર્જા તેની કુલ ઊર્જાના $75 \%$ હશે?
A
$\frac{1}{2} \ s$
B
$\frac{1}{3} \ s$
C
$\frac{1}{4} \ s$
D
$1 \ s$

Solution

(B) સરળ આવર્ત ગતિ કરતા પદાર્થની ગતિઊર્જા $(KE)$ $KE = \frac{1}{2} m \omega^2 (A^2 - x^2)$ અને કુલ ઊર્જા $(TE)$ $TE = \frac{1}{2} m \omega^2 A^2$ છે.
પ્રશ્ન મુજબ,$KE = 75\% \text{ of } TE$ હોવાથી:
$KE = \frac{3}{4} TE$
$\frac{1}{2} m \omega^2 (A^2 - x^2) = \frac{3}{4} (\frac{1}{2} m \omega^2 A^2)$
$A^2 - x^2 = \frac{3}{4} A^2$
$x^2 = A^2 - \frac{3}{4} A^2 = \frac{1}{4} A^2$
$x = \pm \frac{A}{2}$
મધ્યમાન સ્થાનથી શરૂ કરતા પદાર્થ માટે,સ્થાનાંતર $x = A \sin(\omega t)$ છે.
$x = \frac{A}{2}$ મૂકતા,$\frac{A}{2} = A \sin(\omega t) \Rightarrow \sin(\omega t) = \frac{1}{2}$.
આથી $\omega t = \frac{\pi}{6}$.
$\omega = \frac{2\pi}{T}$ હોવાથી,$\frac{2\pi}{T} t = \frac{\pi}{6}$.
$t = \frac{T}{12}$.
$T = 4 \ s$ આપેલ હોવાથી,$t = \frac{4}{12} = \frac{1}{3} \ s$.
209
DifficultMCQ
એક સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ ધ્યાનમાં લો. જ્યારે $SHM$ માં સ્થાનાંતર કંપવિસ્તારના અડધા $\left(\frac{1}{2}\right)$ હોય ત્યારે $K$ અને $U$ એ ગતિ ઉર્જા અને સ્થિતિ ઉર્જા છે. નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
$\frac{K}{U}=1$
B
$\frac{K}{U}=\frac{1}{2}$
C
$\frac{K}{U}=\frac{4}{3}$
D
$\frac{K}{U}=3$

Solution

(D) $SHM$ કરતી વસ્તુની સ્થિતિ ઉર્જા $U = \frac{1}{2} k x^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $x$ એ મધ્યમાન સ્થાનથી સ્થાનાંતર છે.
આપેલ છે કે સ્થાનાંતર $x = \frac{a}{2}$,જ્યાં $a$ એ કંપવિસ્તાર છે:
$U = \frac{1}{2} k \left(\frac{a}{2}\right)^2 = \frac{1}{2} k \frac{a^2}{4} = \frac{1}{8} k a^2$ ... $(i)$
વસ્તુની ગતિ ઉર્જા $K = \frac{1}{2} k (a^2 - x^2)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$x = \frac{a}{2}$ મૂકતા:
$K = \frac{1}{2} k \left(a^2 - \frac{a^2}{4}\right) = \frac{1}{2} k \left(\frac{3 a^2}{4}\right) = \frac{3}{8} k a^2$ ... (ii)
ગતિ ઉર્જા અને સ્થિતિ ઉર્જાનો ગુણોત્તર લેતા:
$\frac{K}{U} = \frac{\frac{3}{8} k a^2}{\frac{1}{8} k a^2} = 3$.
210
EasyMCQ
$4 \,kg$ દળ ધરાવતો એક કણ $SHM$ કરી રહ્યો છે. તેનું સ્થાનાંતર $y=8 \cos [100 t+\pi / 4] \,cm$ સમીકરણ દ્વારા આપવામાં આવે છે. તેની મહત્તમ ગતિઊર્જા કેટલી હશે ($\,J$ માં)?
A
$128$
B
$64$
C
$16$
D
$32$

Solution

(A) કણની ગતિનું સમીકરણ $y = 8 \cos [100 t + \pi / 4] \,cm$ આપેલ છે.
આને પ્રમાણિત $SHM$ સમીકરણ $y = a \cos(\omega t + \phi)$ સાથે સરખાવતા, આપણને મળે છે:
કંપવિસ્તાર $a = 8 \,cm = 8 \times 10^{-2} \,m$
કોણીય આવૃત્તિ $\omega = 100 \,rad/s$
દળ $m = 4 \,kg$
$SHM$ માં મહત્તમ ગતિઊર્જા $(K_{max})$ નું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$K_{max} = \frac{1}{2} m \omega^2 a^2$
કિંમતો મૂકતા:
$K_{max} = \frac{1}{2} \times 4 \times (100)^2 \times (8 \times 10^{-2})^2$
$K_{max} = 2 \times 10000 \times 64 \times 10^{-4}$
$K_{max} = 2 \times 10000 \times 0.0064$
$K_{max} = 128 \,J$
211
DifficultMCQ
સરળ આવર્ત ગતિ કરતા પદાર્થની ગતિઊર્જા અને સ્થિતિઊર્જાનો ગુણોત્તર,જ્યારે તે મધ્યમાન સ્થાનથી તેના કંપવિસ્તારના $\frac{1}{N}$ અંતરે હોય ત્યારે કેટલો થાય?
A
$N^2+1$
B
$\frac{1}{N^2}$
C
$N^2$
D
$N^2-1$

Solution

(D) ધારો કે સરળ આવર્ત ગતિનો કંપવિસ્તાર $a$ છે. મધ્યમાન સ્થાનથી પદાર્થનું સ્થાનાંતર $x = \frac{a}{N}$ છે.
પદાર્થની ગતિઊર્જા $(KE)$ નીચે મુજબ છે:
$KE = \frac{1}{2} m \omega^2 (a^2 - x^2) = \frac{1}{2} m \omega^2 \left(a^2 - \frac{a^2}{N^2}\right) = \frac{1}{2} m \omega^2 a^2 \left(1 - \frac{1}{N^2}\right) = \frac{1}{2} m \omega^2 a^2 \left(\frac{N^2 - 1}{N^2}\right) \quad (i)$
પદાર્થની સ્થિતિઊર્જા $(PE)$ નીચે મુજબ છે:
$PE = \frac{1}{2} m \omega^2 x^2 = \frac{1}{2} m \omega^2 \left(\frac{a}{N}\right)^2 = \frac{1}{2} m \omega^2 \frac{a^2}{N^2} \quad (ii)$
$KE$ અને $PE$ નો ગુણોત્તર લેતા:
$\frac{KE}{PE} = \frac{\frac{1}{2} m \omega^2 a^2 \left(\frac{N^2 - 1}{N^2}\right)}{\frac{1}{2} m \omega^2 \frac{a^2}{N^2}} = \frac{N^2 - 1}{1} = N^2 - 1$
212
MediumMCQ
$SHM$ કરતા સમાન દળના બે કણોના સ્થાનાંતર સમીકરણો $x_1=4 \sin \left(10 t+\frac{\pi}{6}\right)$ અને $x_2=5 \cos (\omega t)$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. $\omega$ નું કયું મૂલ્ય છે જેના માટે બંને કણોની ઉર્જા સમાન રહે ($\text{ unit}$ માં)?
A
$16$
B
$6$
C
$4$
D
$8$

Solution

(D) $SHM$ કરતા કણની ઉર્જા $E = \frac{1}{2} m \omega^2 A^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે, જ્યાં $m$ એ દળ છે, $\omega$ એ કોણીય આવૃત્તિ છે અને $A$ એ કંપવિસ્તાર છે.
પ્રથમ કણ માટે, $x_1 = 4 \sin (10t + \frac{\pi}{6})$, કંપવિસ્તાર $A_1 = 4$ અને કોણીય આવૃત્તિ $\omega_1 = 10$ છે.
ઉર્જા $E_1 = \frac{1}{2} m (10)^2 (4)^2 = \frac{1}{2} m (100)(16) = 800m$ છે.
બીજા કણ માટે, $x_2 = 5 \cos (\omega t)$, કંપવિસ્તાર $A_2 = 5$ અને કોણીય આવૃત્તિ $\omega$ છે.
ઉર્જા $E_2 = \frac{1}{2} m \omega^2 (5)^2 = \frac{25}{2} m \omega^2$ છે.
આપેલ છે કે ઉર્જા સમાન છે, તેથી $E_1 = E_2$.
$800m = \frac{25}{2} m \omega^2$.
$1600 = 25 \omega^2$.
$\omega^2 = \frac{1600}{25} = 64$.
$\omega = 8 \text{ unit}$.
213
DifficultMCQ
$SHM$ કરતા કણનું સ્થાનાંતર $y = 5 \sin \left(4t + \frac{\pi}{3}\right)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. જો $T$ એ આવર્તકાળ હોય અને કણનું દળ $2 \text{ g}$ હોય, તો $t = \frac{T}{4}$ સમયે કણની ગતિઊર્જા કેટલી હશે ($\text{ J}$ માં)?
A
$0.4$
B
$0.5$
C
$3$
D
$0.3$

Solution

(D) $SHM$ કરતા કણનું સ્થાનાંતર $y = 5 \sin \left(4t + \frac{\pi}{3}\right)$ છે.
કણનો વેગ $v = \frac{dy}{dt} = \frac{d}{dt} \left[5 \sin \left(4t + \frac{\pi}{3}\right)\right] = 5 \times 4 \cos \left(4t + \frac{\pi}{3}\right) = 20 \cos \left(4t + \frac{\pi}{3}\right)$ છે.
આપેલ સમીકરણને $SHM$ ના પ્રમાણિત સમીકરણ $y = a \sin(\omega t + \phi)$ સાથે સરખાવતા, આપણને $\omega = 4 \text{ rad/s}$ મળે છે.
$\omega = \frac{2\pi}{T}$ હોવાથી, $T = \frac{2\pi}{\omega} = \frac{2\pi}{4} = \frac{\pi}{2} \text{ s}$ થાય.
$t = \frac{T}{4} = \frac{1}{4} \times \frac{\pi}{2} = \frac{\pi}{8} \text{ s}$ સમયે, વેગ:
$v = 20 \cos \left(4 \times \frac{\pi}{8} + \frac{\pi}{3}\right) = 20 \cos \left(\frac{\pi}{2} + \frac{\pi}{3}\right) = -20 \sin \left(\frac{\pi}{3}\right) = -20 \times \frac{\sqrt{3}}{2} = -10\sqrt{3} \text{ m/s}$.
ગતિઊર્જા $KE = \frac{1}{2}mv^2$ છે.
અહીં $m = 2 \text{ g} = 2 \times 10^{-3} \text{ kg}$ આપેલ છે.
$KE = \frac{1}{2} \times (2 \times 10^{-3}) \times (-10\sqrt{3})^2 = 10^{-3} \times (100 \times 3) = 300 \times 10^{-3} = 0.3 \text{ J}$.
214
MediumMCQ
સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણનો કંપવિસ્તાર $6 \ cm$ છે. મધ્યમાન સ્થાનથી તે બિંદુનું અંતર શોધો જ્યાં કણની સ્થિતિઊર્જા અને ગતિઊર્જાનો ગુણોત્તર $4:5$ થાય. ($cm$ માં)
A
$6$
B
$4$
C
$3$
D
$2$

Solution

(B) ધારો કે કંપવિસ્તાર $A = 6 \ cm$ છે અને મધ્યમાન સ્થાનથી સ્થાનાંતર $x$ છે.
સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણની સ્થિતિઊર્જા $(U)$ નું સૂત્ર $U = \frac{1}{2} k x^2$ છે.
કણની ગતિઊર્જા $(K)$ નું સૂત્ર $K = \frac{1}{2} k (A^2 - x^2)$ છે.
આપેલ છે કે સ્થિતિઊર્જા અને ગતિઊર્જાનો ગુણોત્તર $U/K = 4/5$ છે.
સૂત્રો મૂકતા,$\frac{\frac{1}{2} k x^2}{\frac{1}{2} k (A^2 - x^2)} = \frac{4}{5}$ મળે.
આનું સાદું રૂપ આપતા $\frac{x^2}{A^2 - x^2} = \frac{4}{5}$ મળે.
ચોકડી ગુણાકાર કરતા $5x^2 = 4(A^2 - x^2) = 4A^2 - 4x^2$ મળે.
પદોને ગોઠવતા,$9x^2 = 4A^2$,જેનો અર્થ છે કે $x^2 = \frac{4}{9} A^2$.
વર્ગમૂળ લેતા,$x = \frac{2}{3} A$ મળે.
$A = 6 \ cm$ આપેલ હોવાથી,$x = \frac{2}{3} \times 6 \ cm = 4 \ cm$ મળે.
215
DifficultMCQ
$\text{સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણ માટે,મધ્યમાન સ્થાનથી } 4 \,cm \text{ અંતરે કણની ગતિઊર્જા તેની મહત્તમ ગતિઊર્જાના } \frac{1}{3} \text{ ગણી છે. તો ગતિનો કંપવિસ્તાર કેટલો હશે?}$
A
$2\sqrt{6} \,cm$
B
$\frac{2}{\sqrt{6}} \,cm$
C
$\sqrt{2} \,cm$
D
$\frac{6}{\sqrt{2}} \,cm$

Solution

(A) $\text{સરળ આવર્ત ગતિમાં } x \text{ સ્થાનાંતરે કણની ગતિઊર્જા } K = \frac{1}{2} k(A^2 - x^2) \text{ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં } A \text{ એ કંપવિસ્તાર છે.}
\text{મહત્તમ ગતિઊર્જા } K_{max} = \frac{1}{2} kA^2 \text{ છે.}
\text{આપેલ છે કે } x = 4 \,cm \text{ પર,} K = \frac{1}{3} K_{max}.
\text{સમીકરણો મૂકતા: } \frac{1}{2} k(A^2 - 4^2) = \frac{1}{3} (\frac{1}{2} kA^2).
\text{બંને બાજુ } \frac{1}{2} k \text{ વડે ભાગતા: } A^2 - 16 = \frac{A^2}{3}.
\text{પદોને ગોઠવતા: } A^2 - \frac{A^2}{3} = 16.
\frac{2A^2}{3} = 16.
A^2 = \frac{16 \times 3}{2} = 24.
A = \sqrt{24} = 2\sqrt{6} \,cm.$
216
MediumMCQ
એક બ્લોક સ્પ્રિંગના છેડે સરળ આવર્ત ગતિ $(S.H.M)$ કરે છે,જેનું સ્થાન $x = 5 \cos \left(\omega t + \frac{\pi}{4}\right)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. જો કુલ યાંત્રિક ઉર્જા $100 \ J$ હોય,તો $t = 0$ સમયે સ્થિતિ ઉર્જા કેટલી હશે ($J$ માં)?
A
$20$
B
$80$
C
$75$
D
$50$

Solution

(D) $S.H.M$ માં સ્થાનનું સમીકરણ $x(t) = A \cos(\omega t + \phi)$ છે,જ્યાં $A = 5$ એ કંપવિસ્તાર છે.
$S.H.M$ તંત્રની કુલ યાંત્રિક ઉર્જા $E = \frac{1}{2} k A^2 = 100 \ J$ છે.
કોઈપણ સમયે $t$ પર સ્થિતિ ઉર્જા $U = \frac{1}{2} k x^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$t = 0$ સમયે,સ્થાન $x(0) = 5 \cos\left(0 + \frac{\pi}{4}\right) = 5 \cos\left(\frac{\pi}{4}\right) = 5 \times \frac{1}{\sqrt{2}}$ છે.
સ્થિતિ ઉર્જાના સૂત્રમાં $x(0)$ ની કિંમત મૂકતા:
$U(0) = \frac{1}{2} k \left(5 \times \frac{1}{\sqrt{2}}\right)^2 = \frac{1}{2} k \left(\frac{25}{2}\right) = \frac{1}{4} k (25)$.
અહીં $E = \frac{1}{2} k A^2 = \frac{1}{2} k (5)^2 = \frac{25}{2} k = 100 \ J$ હોવાથી,$k = \frac{200}{25} = 8 \ J/m^2$ મળે છે.
$U(0)$ ના સમીકરણમાં $k = 8$ મૂકતા:
$U(0) = \frac{1}{4} \times 8 \times 25 = 2 \times 25 = 50 \ J$.
217
MediumMCQ
સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણનું સ્થાન $x(t) = 2 \cos \left(\frac{\pi}{15} t - \frac{\pi}{2}\right)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $x$ સેન્ટિમીટરમાં અને $t$ સેકન્ડમાં છે. કણની ગતિઊર્જાનો આવર્તકાળ સેકન્ડમાં કેટલો હશે?
A
$\pi$
B
$\frac{\pi}{15}$
C
$15$
D
$30$

Solution

(C) સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ માટે સ્થાનનું આપેલ સમીકરણ $x(t) = 2 \cos \left(\frac{\pi}{15} t - \frac{\pi}{2}\right)$ છે.
આને પ્રમાણિત સમીકરણ $x(t) = A \cos(\omega t + \phi)$ સાથે સરખાવતા,આપણને કોણીય આવૃત્તિ $\omega = \frac{\pi}{15} \text{ rad/s}$ મળે છે.
$SHM$ નો આવર્તકાળ $T = \frac{2\pi}{\omega} = \frac{2\pi}{\pi/15} = 30 \text{ s}$ છે.
$SHM$ માં કણની ગતિઊર્જા $KE = \frac{1}{2} m v^2 = \frac{1}{2} m \omega^2 A^2 \sin^2(\omega t + \phi)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
નિત્યસમ $\sin^2 \theta = \frac{1 - \cos(2\theta)}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા,ગતિઊર્જા $2\omega$ ની આવૃત્તિ સાથે બદલાય છે.
તેથી,ગતિઊર્જાનો આવર્તકાળ $T_{KE} = \frac{T}{2} = \frac{30}{2} = 15 \text{ s}$ થશે.
218
EasyMCQ
એક કણ $A$ કંપવિસ્તાર સાથે રેખીય સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે. કયા સ્થાનાંતરે કણની ઉર્જા અડધી સ્થિતિ ઉર્જા અને અડધી ગતિ ઉર્જા હોય?
A
$\frac{A}{4}$
B
$\frac{A}{2}$
C
$\frac{A}{\sqrt{2}}$
D
$\frac{A}{\sqrt{3}}$

Solution

(C) સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણની કુલ ઉર્જા $E$ એ $E = \frac{1}{2} m \omega^2 A^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સ્થાનાંતર $x$ પર સ્થિતિ ઉર્જા $U$ એ $U = \frac{1}{2} m \omega^2 x^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન મુજબ,સ્થિતિ ઉર્જા એ કુલ ઉર્જાના અડધા છે,તેથી $U = \frac{E}{2}$.
સમીકરણો મૂકતા,આપણને મળે છે $\frac{1}{2} m \omega^2 x^2 = \frac{1}{2} \left( \frac{1}{2} m \omega^2 A^2 \right)$.
સમીકરણનું સાદું રૂપ આપતા,આપણને $x^2 = \frac{A^2}{2}$ મળે છે.
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા,આપણને $x = \pm \frac{A}{\sqrt{2}}$ મળે છે.
219
MediumMCQ
જ્યારે $SHM$ (સરળ આવર્ત ગતિ) કરતો કણ $v$ આવૃત્તિ સાથે દોલન કરે છે, ત્યારે કણની ગતિઊર્જા
A
$v$ આવૃત્તિ સાથે આવર્ત રીતે બદલાય છે
B
$2v$ આવૃત્તિ સાથે આવર્ત રીતે બદલાય છે
C
$v/2$ આવૃત્તિ સાથે આવર્ત રીતે બદલાય છે
D
અચળ રહે છે

Solution

$(B)$ $SHM$ કરતા કણનું સ્થાનાંતર $y = a \sin(\omega t)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કણનો વેગ $u = \frac{dy}{dt} = a\omega \cos(\omega t)$ છે.
ગતિઊર્જા $K = \frac{1}{2}mu^2 = \frac{1}{2}m(a\omega \cos(\omega t))^2 = \frac{1}{2}m\omega^2 a^2 \cos^2(\omega t)$ છે.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\cos^2(\theta) = \frac{1 + \cos(2\theta)}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા, આપણને $K = \frac{1}{4}m\omega^2 a^2 (1 + \cos(2\omega t))$ મળે છે.
$SHM$ ની આવૃત્તિ $v = \frac{\omega}{2\pi}$ હોવાથી, ગતિઊર્જાના દોલનની આવૃત્તિ $\cos(2\omega t)$ પદ દ્વારા નક્કી થાય છે, જે $v' = \frac{2\omega}{2\pi} = 2v$ છે.
તેથી, ગતિઊર્જા $2v$ ની આવૃત્તિ સાથે આવર્ત રીતે બદલાય છે.
220
MediumMCQ
$T$ જેટલા આવર્તકાળ સાથે સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણનું સ્થાનાંતર $x(t) = A \sin \omega t$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે,જ્યાં $A$ એ કંપવિસ્તાર છે. આ દોલકની સ્થિતિ ઊર્જાનું મહત્તમ મૂલ્ય $t = T / (2 \beta)$ સમયે જોવા મળે છે. $\beta$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે.
A
$1$
B
$2$
C
$4$
D
$8$

Solution

(B) સરળ આવર્ત દોલકની સ્થિતિ ઊર્જા $U = \frac{1}{2} k x^2 = \frac{1}{2} k A^2 \sin^2(\omega t)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
જ્યારે $\sin^2(\omega t) = 1$ હોય ત્યારે સ્થિતિ ઊર્જા મહત્તમ હોય છે,જે અંતિમ સ્થાનો પર જોવા મળે છે.
મધ્યમાન સ્થાન ($t=0$ સમયે $x=0$) થી શરૂ થતો કણ પ્રથમ અંતિમ સ્થાન $(x=A)$ પર $t = T/4$ સમયે પહોંચે છે.
આપેલ છે કે મહત્તમ સ્થિતિ ઊર્જા $t = T / (2 \beta)$ સમયે મળે છે,તેથી આપણે બંને પદોને સરખાવીએ:
$T / (2 \beta) = T / 4$.
છેદની સરખામણી કરતા,આપણને $2 \beta = 4$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $\beta = 2$.
221
MediumMCQ
એક સાદા લોલક માટે,જેનો આવર્તકાળ $T$ છે,ગતિઊર્જા $(K.E)$ નો સમય $(t)$ સાથેનો ફેરફાર નીચેનામાંથી કયા આલેખ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે?
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(D) સાદા લોલકની ગતિઊર્જા $(K.E)$ નું સૂત્ર $K.E = \frac{1}{2} m v^2$ છે.
સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ કરતા સાદા લોલકનો વેગ $v = A\omega \cos(\omega t + \phi)$ છે.
તેથી,$K.E = \frac{1}{2} m A^2 \omega^2 \cos^2(\omega t + \phi)$.
અહીં $K.E \propto \cos^2(\omega t)$ હોવાથી,આલેખ એક આવર્ત વિધેય છે જેની આવૃત્તિ લોલકની ગતિ કરતા બમણી છે,એટલે કે લોલક એક દોલન પૂર્ણ કરે તે સમયમાં ગતિઊર્જા બે ચક્ર પૂર્ણ કરે છે.
મધ્યમાન સ્થિતિ $(t=0)$ પર,વેગ મહત્તમ હોય છે,તેથી ગતિઊર્જા પણ મહત્તમ હોય છે. જે આલેખ $t=0$ પર મહત્તમ ગતિઊર્જા દર્શાવે છે અને $T$ સમયમાં બે ચક્ર પૂર્ણ કરે છે તે આલેખ $D$ છે.

Oscillations — Energy of Simple Harmonic Motion · Frequently Asked Questions

1Are these Oscillations questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Oscillations Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.