Gujarati

First law of thermodynamics Questions in Gujarati

Class 11 Chemistry · Thermodynamics · First law of thermodynamics

281+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 48 of 281 questions in Gujarati

101
MediumMCQ
$2 \ L$ થી $5 \ L$ ના કદ સુધીના એડિબેટિક મુક્ત વિસ્તરણ (adiabatic free expansion) દરમિયાન એક મોલ આદર્શ વાયુના આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર ગણો.
A
$0.6$
B
$80.79$
C
$60.79$
D
$0$

Solution

(D) એડિબેટિક પ્રક્રિયા માટે,ઉષ્માનો ફેરફાર $q = 0$ થાય છે.
મુક્ત વિસ્તરણ પ્રક્રિયામાં,વાયુ શૂન્ય બાહ્ય દબાણની વિરુદ્ધ વિસ્તરણ પામે છે,તેથી કાર્ય $w = 0$ થાય છે.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + w$.
આમ,$q = 0$ અને $w = 0$ હોવાથી,આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $\Delta U = 0 + 0 = 0 \ J$ થાય છે.
102
MediumMCQ
$37\, ^oC$ ના અચળ તાપમાને $0.04\, mol$ આદર્શ વાયુ ધરાવતું પિસ્ટન $50.0\, mL$ થી $375\, mL$ સુધી પ્રતિવર્તી રીતે વિસ્તરણ પામે છે. આ પ્રક્રિયામાં તે $208\, J$ ઉષ્માનું શોષણ કરે છે. આ પ્રક્રિયા માટે $q$ અને $w$ નું મૂલ્ય શું હશે? $(R = 8.314\, J / mol\, K)$ $(\ln 7.5 = 2.01)$
A
$q = -208\, J, w = +208\, J$
B
$q = +208\, J, w = +208\, J$
C
$q = +208\, J, w = -208\, J$
D
$q = -208\, J, w = -208\, J$

Solution

(C) તંત્ર ઉષ્માનું શોષણ કરે છે,તેથી $q = +208\, J$.
પ્રતિવર્તી સમતાપી વિસ્તરણ માટે,કાર્ય $w$ નું સૂત્ર: $w = -nRT \ln(\frac{V_2}{V_1})$.
આપેલ છે: $n = 0.04\, mol$,$R = 8.314\, J / mol\, K$,$T = 37 + 273 = 310\, K$,$V_1 = 50.0\, mL$,$V_2 = 375\, mL$.
ગુણોત્તર $\frac{V_2}{V_1} = \frac{375}{50} = 7.5$.
કિંમતો મૂકતા: $w = -0.04 \times 8.314 \times 310 \times \ln(7.5)$.
$w = -0.04 \times 8.314 \times 310 \times 2.01 = -207.22\, J \approx -208\, J$.
આમ,$q = +208\, J$ અને $w = -208\, J$.
103
MediumMCQ
$FeCO_{3(s)} \to FeO_{(s)} + CO_{2(g)}$ પ્રક્રિયા માટે $25 \ ^oC$ તાપમાને $\Delta H = 82.8 \ kJ$ છે. તો $25 \ ^oC$ તાપમાને $\Delta U$ નું મૂલ્ય $kJ$ માં કેટલું હશે?
A
$82.8$
B
$80.32$
C
$-2394.77$
D
$85.28$

Solution

(B) એન્થાલ્પી ફેરફાર અને આંતરિક ઉર્જા ફેરફાર વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબ છે: $\Delta H = \Delta U + \Delta n_g RT$.
અહીં,$\Delta n_g$ એ વાયુરૂપ ઘટકોના મોલની સંખ્યામાં થતો ફેરફાર છે,જે $1 - 0 = 1$ છે.
તાપમાન $T = 25 + 273 = 298 \ K$.
વાયુ અચળાંક $R = 8.314 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1} = 8.314 \times 10^{-3} \ kJ \ K^{-1} \ mol^{-1}$.
કિંમતો મૂકતા: $82.8 \ kJ = \Delta U + (1 \times 8.314 \times 10^{-3} \ kJ \ K^{-1} \ mol^{-1} \times 298 \ K)$.
$82.8 \ kJ = \Delta U + 2.477 \ kJ$.
$\Delta U = 82.8 - 2.477 = 80.323 \ kJ \approx 80.32 \ kJ$.
104
MediumMCQ
વાયુરૂપ પ્રક્રિયા $A_{(g)} + 3B_{(g)} \to 3C_{(g)} + 3D_{(g)}$ માટે,$27 \ ^oC$ તાપમાને $\Delta E$ નું મૂલ્ય $17 \ kcal$ છે. તો $\Delta H$ નું મૂલ્ય ($kcal$ માં) કેટલું થશે?
A
$15.8$
B
$18.2$
C
$20$
D
$16.4$

Solution

(B) $\Delta H$ અને $\Delta E$ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબ છે: $\Delta H = \Delta E + \Delta n_{g} RT$.
પ્રથમ,વાયુરૂપ મોલની સંખ્યામાં ફેરફાર $\Delta n_{g}$ ગણો:
$\Delta n_{g} = (3 + 3) - (1 + 3) = 6 - 4 = 2$.
આપેલ છે:
$\Delta E = 17 \ kcal$,
$R = 2 \times 10^{-3} \ kcal \ K^{-1} \ mol^{-1}$,
$T = 27 + 273 = 300 \ K$.
સમીકરણમાં કિંમતો મૂકતા:
$\Delta H = 17 + (2 \times 2 \times 10^{-3} \times 300) = 17 + 1.2 = 18.2 \ kcal$.
105
MediumMCQ
સમતાપી પ્રતિવર્તી વિસ્તરણ પ્રક્રિયા માટે,$q$ નું મૂલ્ય કયા સમીકરણ દ્વારા ગણી શકાય?
A
$q = 2.303 \ nRT \ \log \ \frac{V_2}{V_1}$
B
$q = -2.303 \ nRT \ \log \ \frac{V_2}{V_1}$
C
$q = - 2.303 \ nR \ \log \ \frac{V_1}{V_2}$
D
$q = - P_{\text{exp}} \ nRT \ \log \ \frac{V_1}{V_2}$

Solution

(A) સમતાપી પ્રક્રિયા માટે,આંતરિક ઉર્જામાં ફેરફાર $\Delta U = 0$ થાય છે.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + w$.
$\Delta U = 0$ હોવાથી,$q = -w$ મળે.
પ્રતિવર્તી વિસ્તરણ પ્રક્રિયા માટે,કાર્ય $w = -2.303 \ nRT \ \log \ \frac{V_2}{V_1}$ છે.
તેથી,$q = -(-2.303 \ nRT \ \log \ \frac{V_2}{V_1}) = 2.303 \ nRT \ \log \ \frac{V_2}{V_1}$.
106
MediumMCQ
$27\,^{\circ}C$ તાપમાનેથી એક મોલ આદર્શ વાયુનું પ્રતિવર્તી અને સમોષ્મી વિસ્તરણ કરવામાં આવે છે. જો પ્રક્રિયા દરમિયાન થયેલ કાર્ય $3\, kJ$ હોય,તો વાયુનું અંતિમ તાપમાન $(C_v = 20\, J/K)$ .....$K$ છે.
A
$100$
B
$150$
C
$195$
D
$255$

Solution

(B) સમોષ્મી પ્રક્રિયા માટે,થયેલ કાર્ય આંતરિક ઉર્જામાં થતા ફેરફાર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $W = \Delta U = nC_v(T_2 - T_1)$.
આપેલ છે: $n = 1\, mol$,$C_v = 20\, J/K$,$T_1 = 27 + 273 = 300\, K$,અને $W = -3000\, J$ (તંત્ર દ્વારા થયેલ કાર્ય ઋણ હોય છે).
કિંમતો મૂકતા: $-3000 = 1 \times 20 \times (T_2 - 300)$.
$-150 = T_2 - 300$.
$T_2 = 300 - 150 = 150\, K$.
107
MediumMCQ
એક બંધ ઇન્સ્યુલેટેડ પાત્રમાં,પ્રવાહીનું તાપમાન વધારવા માટે તેને પેડલ વડે હલાવવામાં આવે છે. નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
A
$\Delta U = W \neq 0, q = 0$
B
$\Delta U = W = q \neq 0$
C
$\Delta U = 0, W = q \neq 0$
D
$W = 0, \Delta U = q \neq 0$

Solution

(A) પાત્ર ઇન્સ્યુલેટેડ છે,જેનો અર્થ છે કે આસપાસના વાતાવરણ સાથે કોઈ ઉષ્માનું આદાનપ્રદાન થતું નથી. તેથી,પ્રક્રિયા એડિબેટિક (adiabatic) છે,તેથી $q = 0$.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + W$.
કારણ કે $q = 0$,તેથી $\Delta U = W$.
પ્રવાહીને પેડલ વડે હલાવવાથી સિસ્ટમ પર કાર્ય થાય છે,તેથી $W \neq 0$,જે પરિણામે $\Delta U \neq 0$ તરફ દોરી જાય છે.
108
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
સમદાબી પ્રક્રિયામાં તંત્ર દ્વારા શોષાયેલી ઉષ્મા એ તંત્રની એન્થાલ્પીમાં થતા ઘટાડા જેટલી હોય છે.
B
સમકદ પ્રક્રિયામાં તંત્ર દ્વારા મુક્ત થયેલી ઉષ્મા એ તંત્રની આંતરિક ઉર્જામાં થતા વધારા જેટલી હોય છે.
C
એડિયાબેટિક (નિરુદ્ધોષ્મ) પ્રક્રિયામાં તંત્ર દ્વારા થયેલું કાર્ય એ તંત્રની આંતરિક ઉર્જામાં થતા ઘટાડા જેટલું હોય છે.
D
ચક્રીય પ્રક્રિયામાં તંત્ર પર થયેલું કાર્ય એ તંત્ર દ્વારા શોષાયેલી ઉષ્મા જેટલું હોય છે.

Solution

(C) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + w$.
એડિયાબેટિક પ્રક્રિયા માટે,ઉષ્માનો વિનિમય $q = 0$ થાય છે.
તેથી,$\Delta U = w$.
જો કાર્ય તંત્ર દ્વારા કરવામાં આવે,તો $w$ ઋણ હોય છે,તેથી $\Delta U = -w_{by}$,જેનો અર્થ છે કે આંતરિક ઉર્જામાં થતો ઘટાડો એ તંત્ર દ્વારા થયેલા કાર્ય જેટલો હોય છે.
આમ,વિકલ્પ $C$ સાચો છે.
109
EasyMCQ
ચોક્કસ તાપમાને $CH_{4(g)}$ ના દહન માટે $\Delta U^o$ નું મૂલ્ય $-393 \ kJ/mol$ છે. તો $\Delta H^o$ નું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
શૂન્ય
B
$< \Delta U^o$
C
$> \Delta U^o$
D
$\Delta U^o$ ની બરાબર

Solution

(B) મિથેનના દહન માટેનું સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ:
$CH_{4(g)} + 2O_{2(g)} \rightarrow CO_{2(g)} + 2H_2O_{(l)}$
વાયુરૂપ મોલની સંખ્યામાં ફેરફાર,$\Delta n_g$ ની ગણતરી:
$\Delta n_g = (n_{products, gas}) - (n_{reactants, gas}) = 1 - (1 + 2) = 1 - 3 = -2$
એન્થાલ્પી ફેરફાર અને આંતરિક ઉર્જા ફેરફાર વચ્ચેનો સંબંધ:
$\Delta H^o = \Delta U^o + \Delta n_g RT$
$\Delta n_g$ નું મૂલ્ય મૂકતા:
$\Delta H^o = \Delta U^o + (-2)RT$
$\Delta H^o = \Delta U^o - 2RT$
અહીં $2RT$ ધન મૂલ્ય હોવાથી,$\Delta U^o$ માંથી તેને બાદ કરતા મળતું મૂલ્ય $\Delta U^o$ કરતા ઓછું હશે:
$\therefore \Delta H^o < \Delta U^o$
110
DifficultMCQ
$0.10 \, mol$ એકપરમાણ્વીય આદર્શ વાયુ જે એડિબેટિકલી $75 \, cal$ કાર્ય કરે છે,જો તેનું પ્રારંભિક તાપમાન $227 \, ^oC$ હોય,તો તેનું અંતિમ તાપમાન કેટલું હશે? .......$K$ ($R = 2 \, cal \cdot K^{-1} \cdot mol^{-1}$ નો ઉપયોગ કરો)
A
$250$
B
$300$
C
$350$
D
$750$

Solution

(A) એડિબેટિક પ્રક્રિયા માટે,ઉષ્માગતિશાસ્ત્રનો પ્રથમ નિયમ $\Delta U = q + W$ છે. $q = 0$ હોવાથી,$\Delta U = W$.
વાયુ કાર્ય કરે છે,તેથી $W = -75 \, cal$.
એકપરમાણ્વીય આદર્શ વાયુ માટે આંતરિક ઉર્જામાં ફેરફાર $\Delta U = n C_v \Delta T$ છે.
એકપરમાણ્વીય વાયુ માટે,$C_v = \frac{3}{2} R$.
પ્રારંભિક તાપમાન $T_1 = 227 + 273 = 500 \, K$.
કિંમતો મૂકતા: $-75 = 0.10 \times (\frac{3}{2} \times 2) \times (T_2 - 500)$.
$-75 = 0.10 \times 3 \times (T_2 - 500)$.
$-75 = 0.3 \times (T_2 - 500)$.
$-250 = T_2 - 500$.
$T_2 = 500 - 250 = 250 \, K$.
111
MediumMCQ
એક વાયુ $P = \frac{20}{V}$ ($P$ એ $atm$ માં અને $V$ એ $L$ માં) દ્વારા આપવામાં આવતા ચલિત દબાણ સામે વિસ્તરણ પામે છે. $1 \ L$ થી $10 \ L$ ના કદ સુધીના વિસ્તરણ દરમિયાન,વાયુની આંતરિક ઉર્જામાં $400 \ J$ નો વધારો થાય છે. વિસ્તરણ દરમિયાન વાયુ દ્વારા કેટલી ઉષ્મા શોષાય છે ($J$ માં)? (આપેલ છે: $1 \ L \cdot atm = 101.3 \ J$)
A
$46$
B
$4660$
C
$5065.8$
D
$4260$

Solution

(C) ચલિત દબાણ સામે વિસ્તરણ દરમિયાન થયેલ કાર્ય $W = -\int_{V_1}^{V_2} P \, dV$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$P = \frac{20}{V}$ મૂકતા,આપણને $W = -\int_{1}^{10} \frac{20}{V} \, dV$ મળે છે.
$W = -20 \ln(\frac{10}{1}) = -20 \times 2.303 \log_{10}(10) = -46.06 \ L \cdot atm$.
કાર્યને જૂલમાં ફેરવતા: $W = -46.06 \times 101.3 \ J \approx -4665.88 \ J$.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + W$.
$\Delta U = 400 \ J$ આપેલ હોવાથી,$400 = q - 4665.88$.
તેથી,$q = 400 + 4665.88 = 5065.88 \ J$.
112
MediumMCQ
$373 \ K$ તાપમાને અને $1 \ atm$ દબાણે એક મોલ પાણીના બાષ્પીભવનમાં થતું કાર્ય આશરે (આદર્શ વાયુ માટે) ......$J$ છે.
A
$-3100$
B
$-3000$
C
$+3200$
D
$+3000$

Solution

(A) વિસ્તરણ દરમિયાન થતું કાર્ય $w = -P_{ext} \Delta V$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$1 \ mole$ પાણીના બાષ્પીભવન માટે: $H_2O(l) \rightarrow H_2O(g)$.
પ્રવાહી પાણીના $1 \ mole$ નું કદ $(V_1)$: ઘનતા $\rho \approx 1 \ g/mL$ હોવાથી,$V_1 = \frac{18 \ g}{1 \ g/mL} = 18 \ mL = 0.018 \ L$.
આદર્શ વાયુ વર્તણૂક ધારતા પાણીની વરાળના $1 \ mole$ નું કદ $(V_2)$: $V_2 = \frac{nRT}{P} = \frac{1 \times 0.0821 \times 373}{1} = 30.62 \ L$.
કદમાં ફેરફાર $\Delta V = V_2 - V_1 = 30.62 - 0.018 \approx 30.6 \ L$.
થયેલું કાર્ય $w = -P \Delta V = -1 \ atm \times 30.6 \ L = -30.6 \ L \ atm$.
જૂલમાં રૂપાંતર: $w = -30.6 \times 101.3 \ J \approx -3099.78 \ J \approx -3100 \ J$.
113
MediumMCQ
$5 \, mol$ આદર્શ વાયુ $10 \, atm$ થી $1 \, atm$ ના દબાણ વિરુદ્ધ $1 \, atm$ ના અચળ બાહ્ય દબાણ હેઠળ સમતાપી અને પ્રતિવર્તી રીતે વિસ્તરણ પામે છે. $300 \, K$ તાપમાને થયેલ કાર્ય $(w_{irr})$ કેટલું હશે?
A
$-15.921 \, kJ$
B
$-11.224 \, kJ$
C
$-110.83 \, kJ$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આદર્શ વાયુના સમતાપી પ્રતિવર્તી વિસ્તરણ માટે,કાર્યનું સૂત્ર: $w = -P_{ext} \Delta V$ છે.
$V = \frac{nRT}{P}$ હોવાથી,$\Delta V = nRT (\frac{1}{P_2} - \frac{1}{P_1})$ થાય.
અહીં $P_{ext} = P_2 = 1 \, atm$,$n = 5 \, mol$,$T = 300 \, K$,$P_1 = 10 \, atm$,અને $R = 8.314 \, J \, K^{-1} \, mol^{-1}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $w = -nRT (1 - \frac{P_2}{P_1}) = -5 \times 8.314 \times 300 \times (1 - \frac{1}{10}) \, J$.
$w = -12471 \times 0.9 \, J = -11223.9 \, J = -11.224 \, kJ$.
114
MediumMCQ
જો આદર્શ વાયુની આંતરિક ઉર્જા સિસ્ટમ દ્વારા કરવામાં આવેલા કાર્ય જેટલી જ ઘટે,તો તે પ્રક્રિયા છે
A
ચક્રીય
B
સમતાપી
C
એડિયાબેટિક (ઉષ્માઅવાહક)
D
સમદાબી

Solution

(C) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,આંતરિક ઉર્જામાં ફેરફાર $(\Delta U)$ નીચે મુજબ છે: $\Delta U = q + w$.
આપેલ છે કે આંતરિક ઉર્જા સિસ્ટમ દ્વારા કરવામાં આવેલા કાર્ય જેટલી જ ઘટે છે,તેથી $\Delta U = -w$.
આને પ્રથમ નિયમના સમીકરણમાં મૂકતા: $-w = q + w$.
આનો અર્થ એ છે કે $q = 0$.
જે પ્રક્રિયામાં સિસ્ટમ અને આસપાસની વચ્ચે ઉષ્માનો કોઈ વિનિમય થતો નથી $(q = 0)$,તેને એડિયાબેટિક પ્રક્રિયા કહેવામાં આવે છે.
115
DifficultMCQ
એક પ્રક્રિયા $A_{(g)} \to A_{(l)}$ માટે; $\Delta H = -3RT$ છે. આ પ્રક્રિયા માટે સાચું વિધાન કયું છે?
A
$\Delta H = \Delta U \neq 0$
B
$\Delta H = \Delta U = 0$
C
$|\Delta H| < |\Delta U|$
D
$|\Delta H| > |\Delta U|$

Solution

(D) પ્રક્રિયા $A_{(g)} \to A_{(l)}$ છે.
એન્થાલ્પી ફેરફાર અને આંતરિક ઉર્જા ફેરફાર વચ્ચેનો સંબંધ $\Delta H = \Delta U + \Delta n_g RT$ છે.
આપેલ છે કે $\Delta H = -3RT$.
અહીં,$\Delta n_g = 0 - 1 = -1$.
કિંમતો મૂકતા: $\Delta H = \Delta U - RT$.
$-3RT = \Delta U - RT$.
$\Delta U = -2RT$.
મૂલ્યોની સરખામણી કરતા: $|\Delta H| = 3RT$ અને $|\Delta U| = 2RT$.
તેથી,$|\Delta H| > |\Delta U|$.
116
DifficultMCQ
એક વાયુ અવસ્થા $A$ થી અવસ્થા $B$ માં ફેરફાર અનુભવે છે. આ પ્રક્રિયામાં,વાયુ દ્વારા શોષાયેલી ઉષ્મા અને વાયુ દ્વારા થયેલું કાર્ય અનુક્રમે $5\, J$ અને $8\, J$ છે. હવે વાયુને બીજી પ્રક્રિયા દ્વારા પાછો $A$ પર લાવવામાં આવે છે,જે દરમિયાન $3\, J$ ઉષ્મા મુક્ત થાય છે. $B$ થી $A$ ની આ ઉલટી પ્રક્રિયામાં:
A
વાયુ દ્વારા $10\, J$ કાર્ય કરવામાં આવશે.
B
વાયુ દ્વારા $6\, J$ કાર્ય કરવામાં આવશે.
C
પર્યાવરણ દ્વારા વાયુ પર $10\, J$ કાર્ય કરવામાં આવશે.
D
પર્યાવરણ દ્વારા વાયુ પર $6\, J$ કાર્ય કરવામાં આવશે.

Solution

(D) પ્રક્રિયા $A \rightarrow B$ માટે:
શોષાયેલી ઉષ્મા,$q_{AB} = +5\, J$
વાયુ દ્વારા થયેલું કાર્ય,$w_{AB} = -8\, J$
આંતરિક ઉર્જામાં ફેરફાર,$\Delta U_{AB} = q_{AB} + w_{AB} = 5 + (-8) = -3\, J$
ઉલટી પ્રક્રિયા $B \rightarrow A$ માટે:
આંતરિક ઉર્જા અવસ્થા વિધેય હોવાથી,$\Delta U_{BA} = -\Delta U_{AB} = -(-3) = +3\, J$
મુક્ત થતી ઉષ્મા,$q_{BA} = -3\, J$
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમનો ઉપયોગ કરતા: $\Delta U_{BA} = q_{BA} + w_{BA}$
$3 = -3 + w_{BA}$
$w_{BA} = +6\, J$
કાર્ય $w_{BA}$ ધન હોવાથી,તેનો અર્થ એ છે કે પર્યાવરણ દ્વારા વાયુ પર કાર્ય કરવામાં આવે છે.
117
DifficultMCQ
આદર્શ વાયુ સાથે સંકળાયેલી નીચેની પ્રક્રિયાઓ માટે થર્મોડાયનેમિક્સના પ્રથમ નિયમનું કયું સમીકરણ યોગ્ય રીતે રજૂ કરતું નથી? (ધારો કે બિન-વિસ્તરણ કાર્ય શૂન્ય છે)
A
સમકદ પ્રક્રિયા: $\Delta U = q$
B
એડિયાબેટિક પ્રક્રિયા: $\Delta U = w$
C
ચક્રીય પ્રક્રિયા: $q = -w$
D
સમતાપી પ્રક્રિયા: $q = -w$

Solution

(NONE) થર્મોડાયનેમિક્સનો પ્રથમ નિયમ $\Delta U = q + w$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$1$. સમકદ પ્રક્રિયા માટે,કદ અચળ રહે છે,તેથી $w = 0$,જે સૂચવે છે કે $\Delta U = q$. આ સાચું છે.
$2$. એડિયાબેટિક પ્રક્રિયા માટે,$q = 0$,જે સૂચવે છે કે $\Delta U = w$. આ સાચું છે.
$3$. ચક્રીય પ્રક્રિયા માટે,આંતરિક ઉર્જામાં ફેરફાર $\Delta U = 0$,જે સૂચવે છે કે $q = -w$. આ સાચું છે.
$4$. આદર્શ વાયુની સમતાપી પ્રક્રિયા માટે,$\Delta U = 0$ (કારણ કે આંતરિક ઉર્જા માત્ર તાપમાન પર આધાર રાખે છે),જે સૂચવે છે કે $q = -w$. આ પણ સાચું છે.
નોંધ: આપેલા તમામ વિકલ્પો વાસ્તવમાં નિર્દિષ્ટ પ્રક્રિયાઓ માટે થર્મોડાયનેમિક્સના પ્રથમ નિયમનું સાચું નિરૂપણ છે.
118
DifficultMCQ
સ્પ્રિંગના સંકોચન દરમિયાન,કરવામાં આવેલ કાર્ય $10 \ kJ$ છે અને $2 \ kJ$ ઉષ્મા તરીકે આસપાસમાં મુક્ત થાય છે. આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર,$\Delta U$ ($kJ$ માં) કેટલો હશે?
A
$8$
B
$12$
C
$-12$
D
$-8$

Solution

(A) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + w$.
સંકોચન દરમિયાન સિસ્ટમ પર કાર્ય કરવામાં આવે છે,તેથી $w = +10 \ kJ$.
ઉષ્મા આસપાસમાં મુક્ત થાય છે,તેથી $q = -2 \ kJ$.
તેથી,$\Delta U = -2 \ kJ + 10 \ kJ = +8 \ kJ$.
119
MediumMCQ
એક મોલ વાયુ અચળ કદ પર $200 \ J$ ઉષ્માનું શોષણ કરે છે,ત્યારબાદ તેનું તાપમાન $298 \ K$ થી વધીને $308 \ K$ થાય છે. આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $... \ J$ હશે.
A
$200$
B
$-200$
C
$200 \times \frac{308}{298}$
D
$200 \times \frac{298}{308}$

Solution

(A) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = Q + W$.
પ્રક્રિયા અચળ કદ પર થતી હોવાથી,કાર્ય $W = -P \Delta V = 0$ થાય છે.
તેથી,આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $\Delta U$ એ શોષાયેલી ઉષ્મા $Q$ જેટલો હોય છે.
આપેલ છે કે $Q = 200 \ J$,તેથી આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $\Delta U = 200 \ J$ થશે.
120
EasyMCQ
નીચેનામાંથી સ્ટેટ ફંક્શન (અવસ્થા વિધેય) ઓળખો.
A
$q$
B
$q - w$
C
$q + w$
D
$q / w$

Solution

(C) ઉષ્મા $(q)$ અને કાર્ય $(w)$ બંને પાથ ફંક્શન (પથ વિધેય) છે,જેનો અર્થ છે કે તેમના મૂલ્યો ચોક્કસ અવસ્થા સુધી પહોંચવા માટે લીધેલા માર્ગ પર આધાર રાખે છે.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,આંતરિક ઉર્જામાં ફેરફાર $(\Delta U)$ એ $\Delta U = q + w$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આંતરિક ઉર્જા એ સ્ટેટ ફંક્શન હોવાથી,તેનું મૂલ્ય ફક્ત પ્રારંભિક અને અંતિમ અવસ્થાઓ પર આધાર રાખે છે,લીધેલા માર્ગ પર નહીં.
તેથી,$q + w$ એ સ્ટેટ ફંક્શન દર્શાવે છે.
121
MediumMCQ
$27\, ^{\circ}C$ તાપમાને રહેલા એક મોલ આદર્શ વાયુનું પ્રતિવર્તી અને સમોષ્મી વિસ્તરણ કરવામાં આવે છે. જો આ પ્રક્રિયા દરમિયાન થયેલ કાર્ય $3\, kJ$ હોય,તો વાયુનું અંતિમ તાપમાન $(C_v = 20\, J\, K^{-1}\, mol^{-1})$ .....$K$ છે.
A
$150$
B
$450$
C
$1750$
D
$225$

Solution

(A) સમોષ્મી પ્રક્રિયા માટે,ઉષ્માગતિશાસ્ત્રનો પ્રથમ નિયમ $\Delta U = q + w$ છે. $q = 0$ હોવાથી,$\Delta U = w$ થાય.
આપેલ છે કે $w = -3\, kJ = -3000\, J$ (તંત્ર દ્વારા કાર્ય થાય છે તેથી ઋણ).
આપણે જાણીએ છીએ કે $\Delta U = n \times C_v \times \Delta T$.
કિંમતો મૂકતા: $-3000 = 1 \times 20 \times (T_f - 300)$.
$-150 = T_f - 300$.
$T_f = 300 - 150 = 150\, K$.
122
DifficultMCQ
એક સિલિન્ડરમાં રહેલો વાયુ $1 \, atm$ ના અચળ દબાણ વિરુદ્ધ $2 \, L$ કદથી $6 \, L$ કદ સુધી વિસ્તરણ પામે છે. આમ કરતી વખતે,તે આસપાસમાંથી $800 \, J$ ઉષ્માનું શોષણ કરે છે. પ્રક્રિયામાં આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર ..... $J$ છે.
A
$+305.8$
B
$+796$
C
$+395$
D
$-463.28$

Solution

(C) અચળ બાહ્ય દબાણ વિરુદ્ધ થતું કાર્ય $W = -P_{ext} \Delta V$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે: $P_{ext} = 1 \, atm$,$V_1 = 2 \, L$,$V_2 = 6 \, L$,અને $q = +800 \, J$ (ઉષ્માનું શોષણ).
કદમાં થતો ફેરફાર: $\Delta V = 6 \, L - 2 \, L = 4 \, L$.
કાર્યને $L \cdot atm$ માંથી $J$ માં રૂપાંતરિત કરતા $(1 \, L \cdot atm = 101.325 \, J)$:
$W = -1 \, atm \times 4 \, L = -4 \, L \cdot atm = -4 \times 101.325 \, J = -405.3 \, J$.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ: $\Delta U = q + W$.
કિંમતો મૂકતા: $\Delta U = 800 \, J - 405.3 \, J = 394.7 \, J$.
નજીકના પૂર્ણાંકમાં લેતા,$\Delta U \approx 395 \, J$ મળે છે.
123
DifficultMCQ
$0.10 \ mol$ મોનોએટોમિક આદર્શ વાયુ જે એડિબેટિકલી $75 \ cal$ કાર્ય કરે છે,જો તેનું પ્રારંભિક તાપમાન $227 \ ^\circ C$ હોય,તો તેનું અંતિમ તાપમાન કેટલું હશે? (ઉપયોગ કરો $R = 2 \ cal \cdot K^{-1} \cdot mol^{-1}$)
A
$250$
B
$300$
C
$350$
D
$750$

Solution

(A) એડિબેટિક પ્રક્રિયા માટે,ઉષ્માગતિશાસ્ત્રનો પ્રથમ નિયમ $\Delta U = q + w$ છે. પ્રક્રિયા એડિબેટિક હોવાથી,$q = 0$,તેથી $\Delta U = w$.
આદર્શ વાયુ માટે,આંતરિક ઉર્જામાં ફેરફાર $\Delta U = nC_v \Delta T$ છે.
મોનોએટોમિક વાયુ માટે,$C_v = \frac{3}{2}R$.
આપેલ છે: $n = 0.10 \ mol$,$w = -75 \ cal$ (તંત્ર દ્વારા થયેલ કાર્ય),$T_i = 227 + 273 = 500 \ K$,અને $R = 2 \ cal \cdot K^{-1} \cdot mol^{-1}$.
કિંમતો મૂકતા: $n \times \frac{3}{2} \times R \times (T_f - T_i) = w$.
$0.10 \times \frac{3}{2} \times 2 \times (T_f - 500) = -75$.
$0.3 \times (T_f - 500) = -75$.
$T_f - 500 = \frac{-75}{0.3} = -250$.
$T_f = 500 - 250 = 250 \ K$.
124
MediumMCQ
જો એક વાયુ $1 \, L$ થી $12 \, L$ સુધી $0.75 \, atm$ ના અચળ બાહ્ય દબાણ વિરુદ્ધ સમોષ્મી રીતે વિસ્તરણ પામે,તો વાયુ માટે $\Delta U$ .... $J$ થશે. ($.9$ માં)
A
$-853$
B
$835$
C
$853$
D
$-835$

Solution

(D) સમોષ્મી પ્રક્રિયા માટે,ઉષ્માનો ફેરફાર $Q = 0$ થાય છે.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = Q + W$.
$Q = 0$ હોવાથી,$\Delta U = W$ થાય.
અચળ બાહ્ય દબાણ વિરુદ્ધ થતું કાર્ય $W = -P_{ext} \Delta V$ છે.
અહીં $P_{ext} = 0.75 \, atm$,$V_1 = 1 \, L$,અને $V_2 = 12 \, L$ આપેલ છે.
$\Delta V = 12 \, L - 1 \, L = 11 \, L$.
$W = -0.75 \, atm \times 11 \, L = -8.25 \, atm \cdot L$.
$atm \cdot L$ ને જૂલ $(J)$ માં ફેરવતા $(1 \, atm \cdot L = 101.325 \, J)$:
$\Delta U = -8.25 \times 101.325 \, J = -835.93 \, J$.
આમ,આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર આશરે $-835.9 \, J$ છે.
125
MediumMCQ
વાયુનું મિશ્રણ $1\, MPa$ ના અચળ દબાણે $0.03\, m^3$ થી $0.06\, m^3$ સુધી વિસ્તરે છે અને પ્રક્રિયા દરમિયાન $84\, kJ$ ઉષ્માનું શોષણ કરે છે. મિશ્રણની આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $.....\, kJ$ છે.
A
$30$
B
$54$
C
$84$
D
$3132$

Solution

(B) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + w$.
આપેલ છે:
શોષાયેલી ઉષ્મા,$q = +84\, kJ$.
તંત્ર દ્વારા થયેલ કાર્ય,$w = -P \cdot \Delta V$.
દબાણ,$P = 1\, MPa = 10^6\, Pa$.
કદમાં ફેરફાર,$\Delta V = 0.06\, m^3 - 0.03\, m^3 = 0.03\, m^3$.
થયેલ કાર્યની ગણતરી:
$w = - (10^6\, Pa) \times (0.03\, m^3) = -30,000\, J = -30\, kJ$.
આંતરિક ઉર્જામાં થતા ફેરફારની ગણતરી:
$\Delta U = 84\, kJ + (-30\, kJ) = 54\, kJ$.
126
MediumMCQ
વાયુ $100 \ J$ ઉષ્માનું શોષણ કરે છે અને તે જ સમયે $1.50 \ atm$ ના અચળ બાહ્ય દબાણ હેઠળ $8 \ L$ થી $2 \ L$ કદ સુધી સંકોચાય છે. તેથી $\Delta U$ ..... $J$ થશે.
A
$-812$
B
$812$
C
$1011$
D
$911$

Solution

(C) આપેલ છે: $q = +100 \ J$ (શોષાયેલી ઉષ્મા).
$P_{ext} = 1.50 \ atm$.
$V_1 = 8 \ L, V_2 = 2 \ L$.
$\Delta V = V_2 - V_1 = 2 - 8 = -6 \ L$.
થયેલું કાર્ય $(w)$ $= -P_{ext} \Delta V = -(1.50 \ atm) \times (-6 \ L) = 9.0 \ L \cdot atm$.
કારણ કે $1 \ L \cdot atm = 101.325 \ J$,
$w = 9.0 \times 101.325 \ J = 911.925 \ J$.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ: $\Delta U = q + w$.
$\Delta U = 100 \ J + 911.925 \ J = 1011.925 \ J \approx 1011 \ J$.
127
EasyMCQ
ચક્રીય પ્રક્રિયામાં નીચેનામાંથી શું શૂન્ય હોતું નથી?
A
$\Delta G$
B
$w$
C
$\Delta S$
D
$\Delta H$

Solution

(B) ચક્રીય પ્રક્રિયામાં,તંત્ર તેની પ્રારંભિક અવસ્થામાં પાછું આવે છે.
અવસ્થા વિધેયો માત્ર પ્રારંભિક અને અંતિમ અવસ્થા પર આધાર રાખતા હોવાથી,કોઈપણ અવસ્થા વિધેયમાં થતો ફેરફાર (જેમ કે $\Delta G$,$\Delta S$,અથવા $\Delta H$) શૂન્ય હોય છે.
કાર્ય $(w)$ એ પથ વિધેય છે,અવસ્થા વિધેય નથી,અને તેનું મૂલ્ય લીધેલા પથ પર આધાર રાખે છે.
તેથી,ચક્રીય પ્રક્રિયામાં,કુલ કાર્ય શૂન્ય હોવું જરૂરી નથી.
128
MediumMCQ
$273 \ K$ અને $1 \ atm$ દબાણે બરફના ટુકડાના ઓગળવા દરમિયાન:
A
વાતાવરણ દ્વારા બરફ-પાણીની સિસ્ટમ પર શૂન્ય કાર્ય થાય છે.
B
બરફ-પાણીની સિસ્ટમ દ્વારા વાતાવરણ પર ધન કાર્ય થાય છે.
C
બરફ-પાણીની સિસ્ટમની આંતરિક ઉર્જા વધે છે.
D
$(b)$ અને $(c)$ બંને સાચા છે.

Solution

(C) જ્યારે બરફ $273 \ K$ તાપમાને પાણીમાં ઓગળે છે,ત્યારે પાણીની ઘનતા બરફ કરતા વધારે હોય છે,જેનો અર્થ છે કે સિસ્ટમનું કદ ઘટે છે $(dV < 0)$.
કાર્ય $W = P \Delta V$ હોવાથી,અને $\Delta V$ ઋણ હોવાથી,સિસ્ટમ દ્વારા વાતાવરણ પર થયેલું કાર્ય ઋણ છે.
તેથી,વિકલ્પ $(b)$ ખોટો છે.
અવસ્થા પરિવર્તન દરમિયાન,સિસ્ટમ આસપાસમાંથી ઉષ્માનું શોષણ કરે છે,જેનાથી સિસ્ટમની આંતરિક ઉર્જા વધે છે.
આમ,માત્ર વિધાન $(c)$ સાચું છે.
129
MediumMCQ
એક પ્રણાલીને $60 \ J$ ઉષ્મા આપતા તે $15 \ J$ કાર્ય કરે છે. તો પ્રણાલીની આંતરિક ઊર્જામાં થતો ફેરફાર ......... $J$ થશે.
A
$+45$
B
$-45$
C
$+75$
D
$-75$

Solution

(A) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + w$.
અહીં,પ્રણાલીને આપેલી ઉષ્મા $q = +60 \ J$ છે.
પ્રણાલી દ્વારા થયેલ કાર્ય $w = -15 \ J$ છે.
તેથી,$\Delta U = 60 \ J + (-15 \ J) = +45 \ J$.
130
MediumMCQ
જ્યારે $0 \ ^oC$ તાપમાને અને $1 \ atm$ જેટલા અચળ દબાણે $1 \ mol$ બરફ પીગળે ત્યારે પ્રણાલી દ્વારા $1440 \ cal$ ઉષ્માનુ શોષણ થાય છે. જો બરફ અને પાણીના મોલર કદ અનુક્રમે $0.0196 \ L$ અને $0.0180 \ L$ હોય,તો પ્રણાલીની આંતરિક ઊર્જામાં થતો ફેરફાર $(\Delta U)$ $cal$ માં શોધો.
A
$1440$
B
$1435$
C
$1126$
D
$1560$

Solution

(A) આપેલ છે: $q = +1440 \ cal$ (પ્રણાલી દ્વારા શોષાયેલી ઉષ્મા).
દબાણ $P = 1 \ atm$.
કદમાં ફેરફાર $\Delta V = V_{water} - V_{ice} = 0.0180 \ L - 0.0196 \ L = -0.0016 \ L$.
થયેલ કાર્ય $w = -P \Delta V = -1 \ atm \times (-0.0016 \ L) = +0.0016 \ L \cdot atm$.
$w$ ને કેલરીમાં ફેરવતા: $1 \ L \cdot atm = 24.22 \ cal$.
$w = 0.0016 \times 24.22 \ cal \approx 0.0387 \ cal$.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ: $\Delta U = q + w$.
$\Delta U = 1440 \ cal + 0.0387 \ cal \approx 1440 \ cal$ (કારણ કે શોષાયેલી ઉષ્માની સરખામણીમાં થયેલ કાર્ય નગણ્ય છે).
131
MediumMCQ
$STP$ પર એક વાયુનું કદ $1.5 \ L$ છે. જ્યારે તેને $1 \ atm$ દબાણે $300 \ J$ ઉષ્મા આપવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું કદ $2 \ L$ થાય છે. આ પ્રક્રિયા માટે $\Delta U$ નું મૂલ્ય $J$ માં કેટલું થશે? $(1 \ L \cdot atm = 101 \ J)$
A
$249.5$
B
$236.8$
C
$246.8$
D
$160.8$

Solution

(A) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + w$.
આપેલ છે: આપેલી ઉષ્મા $q = +300 \ J$.
દબાણ $P = 1 \ atm$.
પ્રારંભિક કદ $V_1 = 1.5 \ L$,અંતિમ કદ $V_2 = 2 \ L$.
કદમાં ફેરફાર $\Delta V = V_2 - V_1 = 2 - 1.5 = 0.5 \ L$.
થયેલ કાર્ય $w = -P \Delta V = -1 \ atm \times 0.5 \ L = -0.5 \ L \cdot atm$.
કારણ કે $1 \ L \cdot atm = 101 \ J$,તેથી $w = -0.5 \times 101 \ J = -50.5 \ J$.
હવે,$\Delta U = 300 \ J - 50.5 \ J = 249.5 \ J$.
132
MediumMCQ
$300 \, \text{K}$ તાપમાને $1 \, \text{mol}$ આદર્શ વાયુનું શૂન્યાવકાશમાં $1 \, \text{L}$ કદમાંથી $10 \, \text{L}$ કદમાં સમતાપી વિસ્તરણ થાય છે. આ પ્રક્રમ માટે $\Delta U$ નું મૂલ્ય કેટલું થશે? $(R = 2 \, \text{cal} \, \text{K}^{-1} \, \text{mol}^{-1})$
A
$163.7 \, \text{cal}$
B
$0$
C
$1381.1 \, \text{cal}$
D
$9 \, \text{L} \cdot \text{atm}$

Solution

(B) શૂન્યાવકાશમાં આદર્શ વાયુના સમતાપી વિસ્તરણ (મુક્ત વિસ્તરણ) માટે,બાહ્ય દબાણ $P_{ext} = 0$ હોય છે.
કાર્ય $W = -P_{ext} \Delta V$ હોવાથી,કાર્યનું મૂલ્ય $0$ થાય છે.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + W$.
આદર્શ વાયુના સમતાપી પ્રક્રમ માટે,આંતરિક ઉર્જા $\Delta U$ માત્ર તાપમાન પર આધાર રાખે છે.
તાપમાન અચળ હોવાથી $(\Delta T = 0)$,આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $\Delta U = 0$ થાય છે.
133
DifficultMCQ
એક વાયુ $1 \, atm$ ના અચળ દબાણે $10 \, dm^3$ માંથી $20 \, dm^3$ કદમાં સમતાપી વિસ્તરણ પામે છે. જો તે પર્યાવરણમાંથી $800 \, J$ ઉષ્મીય ઊર્જાનું શોષણ કરે,તો આ પ્રકમ માટે $\Delta U$ નું મૂલ્ય $J$ માં કેટલું થશે?
A
$- 312$
B
$+ 123$
C
$- 213$
D
$+ 231$
134
EasyMCQ
$2 \ mol$ $CO_{(g)}$ અને $1 \ mol$ $O_{2(g)}$ ના મિશ્રણને $CO$ નું $CO_2$ માં રૂપાંતર કરવા માટે સળગાવવામાં આવે છે. નીચેનામાંથી કયો સંબંધ સાચો છે?
A
$\Delta H > \Delta U$
B
$\Delta H = \Delta U$
C
$\Delta H < \Delta U$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) કાર્બન મોનોક્સાઇડના દહન માટેનું સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ:
$CO_{(g)} + \frac{1}{2} O_{2(g)} \longrightarrow CO_{2(g)}$
વાયુમય મોલની સંખ્યામાં થતો ફેરફાર:
$\Delta n_g = \sum n_{g(products)} - \sum n_{g(reactants)}$
$\Delta n_g = 1 - (1 + 0.5) = 1 - 1.5 = -0.5$
એન્થાલ્પી ફેરફાર $(\Delta H)$ અને આંતરિક ઉર્જા ફેરફાર $(\Delta U)$ વચ્ચેનો સંબંધ:
$\Delta H = \Delta U + \Delta n_g RT$
અહીં $\Delta n_g = -0.5$ (ઋણ) હોવાથી,$\Delta n_g RT$ પદ ઋણ થશે.
તેથી,$\Delta H = \Delta U - 0.5 RT$.
આનો અર્થ એ છે કે $\Delta H < \Delta U$.
135
DifficultMCQ
જો આઇસોબ્યુટેનની અચળ કદે દહન-ઉષ્મા $Q_v$ હોય,તો અચળ દબાણે પ્રમાણિત સ્થિતિમાં એક મોલ આઇસોબ્યુટેનના દહનની ઉષ્મા કેટલી થશે? (આપેલ છે: $\Delta n_g = -3.5$)
A
$Q_v - 3.5RT$
B
$Q_v(1 - 3.5RT)$
C
$-3.5RT$
D
$Q_v(1 - T)$

Solution

(A) એન્થાલ્પી ફેરફાર $(\Delta H)$ અને આંતરિક ઉર્જા ફેરફાર $(\Delta U)$ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબ છે: $\Delta H = \Delta U + \Delta n_g RT$.
અહીં,$\Delta H$ એ અચળ દબાણે દહન ઉષ્મા $(Q_p)$ દર્શાવે છે અને $\Delta U$ એ અચળ કદે દહન ઉષ્મા $(Q_v)$ દર્શાવે છે.
સમીકરણમાં કિંમતો મૂકતા: $Q_p = Q_v + \Delta n_g RT$.
આપેલ છે કે $\Delta n_g = -3.5$,તેથી સમીકરણ થશે: $Q_p = Q_v - 3.5RT$.
136
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયા પ્રક્રમ માટે $q = \Delta U$ થશે?
Question diagram
A
$O \to A$
B
$O \to B$
C
$O \to C$
D
$O \to D$

Solution

(D) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + w$.
$q = \Delta U$ થવા માટે,કાર્ય $(w)$ શૂન્ય હોવું જોઈએ.
કાર્યનું સૂત્ર $w = -P \cdot \Delta V$ છે.
$w = 0$ માટે,કદમાં થતો ફેરફાર $(\Delta V)$ શૂન્ય હોવો જોઈએ,જે સમકદ (isochoric) પ્રક્રમ સૂચવે છે.
આપેલ $P-V$ આલેખમાં,$O \to D$ પ્રક્રમ એક શિરોલંબ રેખા દર્શાવે છે જ્યાં કદ $(V)$ અચળ રહે છે.
તેથી,$O \to D$ પ્રક્રમ માટે $\Delta V = 0$ થાય,જેનો અર્થ છે કે $w = 0$ અને $q = \Delta U$.
137
EasyMCQ
એક પ્રક્રમમાં પ્રણાલી દ્વારા થતું કાર્ય તેની આંતરિક ઊર્જાના ફેરફાર જેટલું છે. તો તે પ્રક્રમ ........... થશે.
A
સમકદ
B
સમદાબ
C
સમતાપી
D
સમોષ્મી

Solution

(D) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + w$.
અહીં આપેલ છે કે પ્રણાલી દ્વારા થતું કાર્ય તેની આંતરિક ઊર્જાના ફેરફાર જેટલું છે,તેથી $\Delta U = w$.
આ કિંમત પ્રથમ નિયમના સમીકરણમાં મૂકતા: $\Delta U = q + \Delta U$,જેનો અર્થ છે કે $q = 0$.
જે પ્રક્રમમાં ઉષ્માનો વિનિમય $q$ શૂન્ય હોય તેને સમોષ્મી પ્રક્રમ કહેવાય છે.
138
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયા પ્રક્રમમાં પ્રણાલીનું તાપમાન ઘટે છે?
A
સમોષ્મી સંકોચન
B
સમતાપી વિસ્તરણ
C
સમતાપી સંકોચન
D
સમોષ્મી વિસ્તરણ

Solution

(D) સમોષ્મી પ્રક્રમમાં,પ્રણાલી અને પરિવેશ વચ્ચે ઉષ્માનો વિનિમય થતો નથી,તેથી $q = 0$.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + w$.
$q = 0$ હોવાથી,$\Delta U = w$.
સમોષ્મી વિસ્તરણમાં,પ્રણાલી પરિવેશ પર કાર્ય કરે છે,તેથી $w < 0$.
આનો અર્થ એ છે કે $\Delta U < 0$,જેનો અર્થ છે કે પ્રણાલીની આંતરિક ઉર્જા ઘટે છે.
આદર્શ વાયુની આંતરિક ઉર્જા તાપમાનનું વિધેય $(U \propto T)$ હોવાથી,આંતરિક ઉર્જામાં ઘટાડો થવાથી પ્રણાલીનું તાપમાન ઘટે છે.
139
EasyMCQ
સમતાપી વિસ્તરણમાં,વાયુના દબાણમાં ઘટાડા સાથે કદમાં થતો વધારો સમોષ્મી વિસ્તરણ કરતા વધારે હોય છે,કારણ કે .............
A
સમતાપી અને સમોષ્મી વિસ્તરણમાં પ્રણાલીની આંતરિક ઊર્જા બદલાતી નથી.
B
સમતાપી વિસ્તરણમાં તાપમાન અચળ રહે છે,જ્યારે સમોષ્મી વિસ્તરણમાં તાપમાન ઘટે છે.
C
સમતાપી વિસ્તરણમાં $q = w$ છે,જ્યારે સમોષ્મી વિસ્તરણમાં $\Delta U = w$ છે.
D
સમતાપી પ્રકમમાં પ્રણાલી દ્વારા કાર્ય થાય છે,જ્યારે સમોષ્મી પ્રકમમાં પ્રણાલી પર કાર્ય થાય છે.
140
DifficultMCQ
જો $\Delta H = -92.2\, kJ$,$P = 40\, atm$ અને $\Delta V = -1\, L$ હોય,તો આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $(\Delta U)$ ગણો.
A
$-42\, kJ$
B
$-88\, kJ$
C
$+88\, kJ$
D
$+42\, kJ$

Solution

(B) આપેલ છે: $\Delta H = -92.2\, kJ$,$P = 40\, atm$,$\Delta V = -1\, L$.
સંબંધનો ઉપયોગ કરતા: $\Delta H = \Delta U + P\Delta V$
તેથી: $\Delta U = \Delta H - P\Delta V$
પ્રથમ,$P\Delta V$ ને $atm\, L$ માંથી $kJ$ માં રૂપાંતરિત કરો,જ્યાં $1\, atm\, L = 0.101325\, kJ$.
$P\Delta V = 40\, atm \times (-1\, L) = -40\, atm\, L$
$P\Delta V = -40 \times 0.101325\, kJ = -4.053\, kJ$
હવે,$\Delta U$ ની ગણતરી કરો:
$\Delta U = -92.2\, kJ - (-4.053\, kJ)$
$\Delta U = -92.2\, kJ + 4.053\, kJ = -88.147\, kJ$
નજીકના પૂર્ણાંકમાં લેતા,$\Delta U \approx -88\, kJ$ મળે છે.
141
DifficultMCQ
$27\,^{\circ}C$ તાપમાને રહેલા એક મોલ આદર્શ વાયુનું પ્રતિવર્તી અને સમોષ્મી વિસ્તરણ કરવામાં આવે છે. જો આ પ્રક્રિયા દરમિયાન થયેલું કાર્ય $3\, kJ$ હોય,તો વાયુનું અંતિમ તાપમાન $...\, K$ થશે.
A
$100$
B
$150$
C
$195$
D
$255$

Solution

(B) સમોષ્મી પ્રક્રિયા માટે,આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $\Delta U$ એ તંત્ર પર થયેલા કાર્ય $w$ જેટલો હોય છે. ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + w$. પ્રક્રિયા સમોષ્મી હોવાથી,$q = 0$,તેથી $\Delta U = w$.
વાયુનું વિસ્તરણ થાય છે,તેથી તંત્ર દ્વારા કાર્ય થાય છે,એટલે $w = -3000\, J$.
સંબંધ $\Delta U = nC_V\Delta T$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $n = 1\, mol$ અને $C_V = 20\, J/(mol\cdot K)$:
$-3000\, J = 1\, mol \times 20\, J/(mol\cdot K) \times (T_f - T_i)$.
પ્રારંભિક તાપમાન $T_i = 27 + 273 = 300\, K$.
$-3000 = 20 \times (T_f - 300)$.
$-150 = T_f - 300$.
$T_f = 300 - 150 = 150\, K$.
142
MediumMCQ
વિધાન : સમતાપી પ્રતિવર્તી પ્રક્રિયા માટે $Q = -W$,એટલે કે તંત્ર દ્વારા થયેલ કાર્ય એ તંત્ર દ્વારા શોષાયેલી ઉષ્મા જેટલું હોય છે.
કારણ : સમતાપી પ્રક્રિયા માટે એન્થાલ્પી ફેરફાર $(\Delta H)$ શૂન્ય હોય છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી હોય.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી ન હોય.
C
જો વિધાન સાચું હોય પરંતુ કારણ ખોટું હોય.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા હોય.

Solution

(C) સમતાપી પ્રક્રિયા માટે તાપમાન અચળ રહે છે. આદર્શ વાયુની આંતરિક ઉર્જા $(\Delta U)$ માત્ર તાપમાનનું વિધેય હોવાથી,$\Delta U = 0$ થાય છે.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = Q + W$.
$\Delta U = 0$ મૂકતા,આપણને $0 = Q + W$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $Q = -W$.
આનો અર્થ એ છે કે તંત્ર દ્વારા શોષાયેલી ઉષ્મા એ તંત્ર દ્વારા થયેલા કાર્ય જેટલી છે.
જોકે,સમતાપી પ્રક્રિયા માટે એન્થાલ્પી ફેરફાર $\Delta H = \Delta U + \Delta(PV)$ થાય છે. આદર્શ વાયુ માટે,$\Delta H = \Delta U + \Delta(nRT) = 0 + nR\Delta T = 0$. આદર્શ વાયુ માટે $\Delta H$ શૂન્ય હોવા છતાં,આપેલ કારણ એ $Q = -W$ માટેનું મૂળભૂત કારણ નથી,જે પ્રથમ નિયમ અને $\Delta U = 0$ પર આધારિત છે. સામાન્ય રીતે,તમામ સમતાપી પ્રક્રિયાઓ (દા.ત. વાસ્તવિક વાયુઓ) માટે $\Delta H$ શૂન્ય હોવું જરૂરી નથી. તેથી,વિધાન સાચું છે,પરંતુ કારણ ખોટું છે.
143
EasyMCQ
વિધાન : પ્રક્રિયા $2NH_{3(g)} \to N_{2(g)} + 3H_{2(g)}$ માટે ; $\Delta H > \Delta E$.
કારણ : એન્થાલ્પી ફેરફાર હંમેશા આંતરિક ઉર્જા ફેરફાર કરતા વધારે હોય છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.
C
જો વિધાન સાચું છે પરંતુ કારણ ખોટું છે.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા છે.

Solution

(C) એન્થાલ્પી ફેરફાર $(\Delta H)$ અને આંતરિક ઉર્જા ફેરફાર $(\Delta E)$ વચ્ચેનો સંબંધ સમીકરણ $\Delta H = \Delta E + \Delta n_g RT$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયા $2NH_{3(g)} \to N_{2(g)} + 3H_{2(g)}$ માટે,વાયુરૂપ મોલની સંખ્યામાં ફેરફાર $\Delta n_g = (1 + 3) - 2 = 2$ છે.
જેથી $\Delta n_g = 2$ (જે ધન છે),$\Delta H = \Delta E + 2RT$,જે સૂચવે છે કે $\Delta H > \Delta E$. તેથી,વિધાન સાચું છે.
કારણ જણાવે છે કે એન્થાલ્પી ફેરફાર હંમેશા આંતરિક ઉર્જા ફેરફાર કરતા વધારે હોય છે,જે ખોટું છે કારણ કે જો $\Delta n_g$ ઋણ અથવા શૂન્ય હોય,તો $\Delta H$ એ $\Delta E$ કરતા ઓછું અથવા સમાન હોઈ શકે છે.
144
Easy
જ્યારે નીચેની પરિસ્થિતિઓ હોય ત્યારે તંત્રની આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર દર્શાવો:
$(i)$ તંત્ર દ્વારા આસપાસમાંથી કોઈ ઉષ્મા શોષાતી નથી,પરંતુ તંત્ર પર કાર્ય $(w)$ કરવામાં આવે છે. તંત્રની દીવાલ કેવા પ્રકારની હશે?
$(ii)$ તંત્ર પર કોઈ કાર્ય થતું નથી,પરંતુ $q$ જેટલી ઉષ્મા તંત્રમાંથી બહાર કાઢીને આસપાસને આપવામાં આવે છે. તંત્રની દીવાલ કેવા પ્રકારની હશે?
$(iii)$ તંત્ર દ્વારા $w$ જેટલું કાર્ય કરવામાં આવે છે અને તંત્રને $q$ જેટલી ઉષ્મા આપવામાં આવે છે. આ કેવા પ્રકારનું તંત્ર હશે?

Solution

(N/A) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રનો પ્રથમ નિયમ જણાવે છે કે $\Delta U = q + w$.
$(i)$ કોઈ ઉષ્મા શોષાતી ન હોવાથી,$q = 0$. તેથી,$\Delta U = w$. તંત્ર પાસે એડિબેટિક (ઉષ્માઅવાહક) દીવાલ છે.
$(ii)$ કોઈ કાર્ય થતું ન હોવાથી,$w = 0$. ઉષ્મા બહાર કાઢવામાં આવે છે,તેથી $q$ ઋણ છે. તેથી,$\Delta U = -q$. તંત્ર પાસે ઉષ્માવાહક દીવાલ છે.
$(iii)$ કાર્ય તંત્ર દ્વારા કરવામાં આવે છે,તેથી $w$ ઋણ છે. ઉષ્મા તંત્રને આપવામાં આવે છે,તેથી $q$ ધન છે. તેથી,$\Delta U = q - w$. આ એક બંધ તંત્ર (closed system) દર્શાવે છે.
145
EasyMCQ
$10 \ atm$ ના દબાણે $2 \ L$ આદર્શ વાયુ $25^{\circ}C$ તાપમાને શૂન્યાવકાશમાં સમતાપી રીતે વિસ્તરણ પામીને $10 \ L$ કદ પ્રાપ્ત કરે છે. આ વિસ્તરણ દરમિયાન કેટલી ઉષ્મા શોષાય છે અને કેટલું કાર્ય થાય છે?
A
$q = 0, w = 0$
B
$q = 80 \ L \ atm, w = -80 \ L \ atm$
C
$q = -80 \ L \ atm, w = 80 \ L \ atm$
D
$q = 0, w = 80 \ L \ atm$

Solution

(A) શૂન્યાવકાશમાં થતા વિસ્તરણ માટે,બાહ્ય દબાણ $p_{ex} = 0 \ atm$ હોય છે.
વિસ્તરણમાં થતું કાર્ય $w = -p_{ex} \Delta V$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $p_{ex} = 0$ હોવાથી,કાર્ય $w = 0 \ L \ atm$ થાય છે.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + w$.
આદર્શ વાયુના સમતાપી વિસ્તરણ માટે,આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $\Delta U = 0$ હોય છે.
તેથી,$0 = q + 0$,જેનો અર્થ છે કે $q = 0$.
આમ,કોઈ કાર્ય થતું નથી અને કોઈ ઉષ્મા શોષાતી નથી.
146
Easy
તે જ વિસ્તરણને ધ્યાનમાં લો,પરંતુ આ વખતે $1 \ atm$ ના અચળ બાહ્ય દબાણ સામે.

Solution

(N/A) અચળ બાહ્ય દબાણ સામે વિસ્તરણ દરમિયાન થયેલ કાર્યનું સૂત્ર $w = -p_{ex} \Delta V$ છે.
જો કદમાં ફેરફાર $\Delta V = 8 \ L$ હોય,તો થયેલ કાર્ય $w = -1 \ atm \times 8 \ L = -8 \ L \ atm$ થાય.
ઉર્જા સંતુલનના સંદર્ભમાં $q = -w$ હોવાથી,આપણને $q = 8 \ L \ atm$ મળે છે.
147
MediumMCQ
મિથેનના દહન માટે $\Delta U^{\theta}$ નું મૂલ્ય $-X \ kJ \ mol^{-1}$ છે. તો $\Delta H^{\theta}$ નું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$= \Delta U^{\theta}$
B
$< \Delta U^{\theta}$
C
$> \Delta U^{\theta}$
D
$= 0$

Solution

(B) મિથેનની દહન પ્રક્રિયા: $CH_4(g) + 2O_2(g) \rightarrow CO_2(g) + 2H_2O(l).$
વાયુરૂપ મોલની સંખ્યામાં ફેરફાર $\Delta n_g = n_p(g) - n_r(g) = 1 - (1 + 2) = -2.$
એન્થાલ્પી ફેરફાર અને આંતરિક ઉર્જા ફેરફાર વચ્ચેનો સંબંધ $\Delta H^{\theta} = \Delta U^{\theta} + \Delta n_g RT$ છે.
$\Delta n_g = -2$ મૂકતા,$\Delta H^{\theta} = \Delta U^{\theta} - 2RT$ મળે.
$2RT$ ધન મૂલ્ય હોવાથી,$\Delta H^{\theta} < \Delta U^{\theta}$ થાય.
તેથી,વિકલ્પ $(B)$ સાચો છે.
148
EasyMCQ
એક પ્રક્રિયામાં,સિસ્ટમ દ્વારા $701 \, J$ ઉષ્મા શોષાય છે અને સિસ્ટમ દ્વારા $394 \, J$ કાર્ય કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા માટે આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર કેટલો છે ($, J$ માં)?
A
$307$
B
$1095$
C
$-307$
D
$-1095$

Solution

(A) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + W$ $(i)$.
જ્યાં,$\Delta U$ એ આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર છે,$q$ એ ઉષ્મા છે અને $W$ એ થયેલું કાર્ય છે.
આપેલ છે:
$q = +701 \, J$ (ઉષ્મા સિસ્ટમ દ્વારા શોષાય છે).
$W = -394 \, J$ (કાર્ય સિસ્ટમ દ્વારા કરવામાં આવે છે).
આ કિંમતોને સમીકરણ $(i)$ માં મૂકતા:
$\Delta U = 701 \, J + (-394 \, J) = 307 \, J$.
તેથી,આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $307 \, J$ છે.

Thermodynamics — First law of thermodynamics · Frequently Asked Questions

1Are these Thermodynamics questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Thermodynamics Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.