Gujarati

First law of thermodynamics Questions in Gujarati

Class 11 Chemistry · Thermodynamics · First law of thermodynamics

281+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 281 questions in Gujarati

201
MediumMCQ
એક વાયુ $200 \ J$ ઉષ્માનું શોષણ કરે છે અને $2 \times 10^5 \ N \ m^{-2}$ ના અચળ બાહ્ય દબાણ વિરુદ્ધ $500 \ cm^3$ જેટલું વિસ્તરણ પામે છે. આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર કેટલો હશે ($J$ માં)?
A
$800$
B
$-750$
C
$100$
D
$-150$

Solution

(C) આપેલ છે: શોષાયેલી ઉષ્મા $(Q)$ = $+200 \ J$ (કારણ કે તંત્ર દ્વારા ઉષ્મા શોષાય છે).
કદમાં ફેરફાર $(\Delta V)$ = $500 \ cm^3 = 500 \times 10^{-6} \ m^3 = 5 \times 10^{-4} \ m^3$.
બાહ્ય દબાણ $(P_{ext})$ = $2 \times 10^5 \ N \ m^{-2}$.
થયેલ કાર્ય $(W)$ = $-P_{ext} \times \Delta V$.
$W = -(2 \times 10^5 \ N \ m^{-2}) \times (5 \times 10^{-4} \ m^3) = -100 \ J$.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = Q + W$.
$\Delta U = 200 \ J + (-100 \ J) = +100 \ J$.
202
EasyMCQ
સમદાબીય (isobaric) પ્રક્રિયા માટે નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
$ \Delta U = 0 $
B
$ -\Delta U = -W $
C
$ \Delta U = Q $
D
$ Q_P = \Delta U + P_{ext} \Delta V $

Solution

(D) સમદાબીય પ્રક્રિયા માટે દબાણ અચળ રહે છે $( P = \text{constant} )$.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$ \Delta U = Q + W $.
વિસ્તરણ અથવા સંકોચન પ્રક્રિયામાં થયેલ કાર્ય $ W = -P_{ext} \Delta V $ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આ કિંમત પ્રથમ નિયમના સમીકરણમાં મૂકતા: $ \Delta U = Q_P - P_{ext} \Delta V $.
પદોને ગોઠવતા આપણને મળે છે: $ Q_P = \Delta U + P_{ext} \Delta V $.
203
MediumMCQ
જ્યારે કોઈ સિસ્ટમને $40 \ J$ ઉષ્મા આપીને તેના દ્વારા આસપાસ પર $8 \ J$ કાર્ય કરવામાં આવે,ત્યારે આંતરિક ઉર્જામાં થતો વધારો કેટલો હશે ($J$ માં)?
A
$23$
B
$32$
C
$40$
D
$48$

Solution

(B) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = Q + W$.
અહીં સિસ્ટમને ઉષ્મા આપવામાં આવે છે,તેથી $Q = +40 \ J$.
સિસ્ટમ દ્વારા આસપાસ પર કાર્ય કરવામાં આવે છે,તેથી $W = -8 \ J$.
આ કિંમતો સમીકરણમાં મૂકતા:
$\Delta U = 40 \ J + (-8 \ J) = 32 \ J$.
તેથી,આંતરિક ઉર્જામાં થતો વધારો $32 \ J$ છે.
204
MediumMCQ
$27^{\circ} C$ તાપમાને $4 \ mol$ $SO_{2(g)}$ નું $SO_{3(g)}$ માં ઓક્સિડેશન દરમિયાન થતું કાર્ય કેટલું છે ($kJ$ માં)? $(R = 8.314 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1})$
A
$1.780$
B
$-1.125$
C
$3.234$
D
$-4.988$

Solution

(NONE) $4 \ mol$ $SO_{2(g)}$ ના ઓક્સિડેશન માટેનું રાસાયણિક સમીકરણ:
$4 SO_{2(g)} + 2 O_{2(g)} \longrightarrow 4 SO_{3(g)}$
વાયુરૂપ ઘટકોના મોલની સંખ્યામાં થતો ફેરફાર $\Delta n_g$ ગણો:
$\Delta n_g = (n_{product, gas}) - (n_{reactant, gas}) = 4 - (4 + 2) = -2 \ mol$
થયેલ કાર્ય $(W)$ નું સૂત્ર:
$W = -\Delta n_g RT$
અહીં $T = 27^{\circ} C = 300 \ K$ અને $R = 8.314 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}$ છે:
$W = -(-2 \ mol) \times 8.314 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1} \times 300 \ K$
$W = +4988.4 \ J = +4.988 \ kJ$
ગણતરી કરેલ મૂલ્ય $+4.988 \ kJ$ છે,જે આપેલા વિકલ્પોમાંથી કોઈ પણ સાથે મેળ ખાતું નથી.
205
EasyMCQ
પ્રક્રિયા $CO_{(g)} + \frac{1}{2} O_{2_{(g)}} \longrightarrow CO_{2_{(g)}}$ માટે,અચળ $T$ અને $P$ પર નીચેનામાંથી કયું સમીકરણ સાચું છે?
A
$\Delta H < \Delta U$
B
$\Delta H > \Delta U$
C
$\Delta H = \Delta U$
D
$\Delta H = 0$

Solution

(A) એન્થાલ્પી ફેરફાર અને આંતરિક ઉર્જા ફેરફાર વચ્ચેનો સંબંધ $\Delta H = \Delta U + \Delta n_{g} RT$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયા $CO_{(g)} + \frac{1}{2} O_{2_{(g)}} \longrightarrow CO_{2_{(g)}}$ માટે,વાયુરૂપ મોલની સંખ્યામાં ફેરફાર $\Delta n_{g} = 1 - (1 + 0.5) = -0.5$ છે.
આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને $\Delta H = \Delta U - 0.5 RT$ મળે છે.
જેથી,$\Delta H < \Delta U$ થાય છે.
206
MediumMCQ
એક વાયુ $150 \ J$ ઉષ્માનું શોષણ કરે છે અને $2 \times 10^5 \ N \ m^{-2}$ ના અચળ બાહ્ય દબાણ વિરુદ્ધ $300 \ cm^3$ જેટલું વિસ્તરણ પામે છે. સિસ્ટમની આંતરિક ઉર્જામાં ફેરફાર $(\Delta U)$ કેટલો હશે ($J$ માં)?
A
$210$
B
$90$
C
$450$
D
$-300$

Solution

(B) આપેલ છે: શોષાયેલ ઉષ્મા $(q)$ = $+150 \ J$ (કારણ કે સિસ્ટમ દ્વારા ઉષ્મા શોષાય છે).
બાહ્ય દબાણ $(P_{ext})$ = $2 \times 10^5 \ N \ m^{-2}$.
કદમાં ફેરફાર $(\Delta V)$ = $300 \ cm^3 = 300 \times 10^{-6} \ m^3 = 3 \times 10^{-4} \ m^3$.
થયેલ કાર્ય $(W)$ = $-P_{ext} \times \Delta V$.
$W = -(2 \times 10^5 \ N \ m^{-2}) \times (3 \times 10^{-4} \ m^3) = -60 \ J$.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ:
$\Delta U = q + W$.
$\Delta U = 150 \ J + (-60 \ J) = 90 \ J$.
207
EasyMCQ
એક મોલ આદર્શ વાયુ આસપાસના વાતાવરણ પર $900 \ J$ કાર્ય કરે છે. જો આંતરિક ઉર્જામાં $625 \ J$ નો વધારો થાય,તો $\Delta H$ નું મૂલ્ય શોધો. ($J$ માં)
A
$-275$
B
$200$
C
$-150$
D
$1525$

Solution

(D) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + w$.
વાયુ આસપાસના વાતાવરણ પર કાર્ય કરતું હોવાથી,$w = -900 \ J$.
આંતરિક ઉર્જામાં વધારો થાય છે,તેથી $\Delta U = +625 \ J$.
આ કિંમતો મૂકતા: $625 = q - 900$,જે $q = 1525 \ J$ આપે છે.
આદર્શ વાયુ માટે,એન્થાલ્પી ફેરફાર $\Delta H = \Delta U + P\Delta V$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થયેલ છે.
કારણ કે $w = -P\Delta V$,તેથી $P\Delta V = -w = 900 \ J$.
તેથી,$\Delta H = 625 \ J + 900 \ J = 1525 \ J$.
208
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કઈ પ્રક્રિયામાં આંતરિક ઉર્જામાં વધારો થાય છે?
A
વાયુનું એડિબેટિક (નિરુદ્ધોષ્મ) સંકોચન.
B
વાયુનું એડિબેટિક (નિરુદ્ધોષ્મ) વિસ્તરણ.
C
વાયુનું સમતાપી વિસ્તરણ.
D
વાયુનું સમતાપી સંકોચન.

Solution

(A) એડિબેટિક પ્રક્રિયામાં,તંત્ર અને તેની આસપાસના વાતાવરણ વચ્ચે ઉષ્માની આપ-લે થતી નથી,તેથી $q = 0$.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + W$.
એડિબેટિક સંકોચન માટે,તંત્ર પર કાર્ય થાય છે,તેથી $W > 0$.
તેથી,$\Delta U = W > 0$,જેનો અર્થ છે કે આંતરિક ઉર્જામાં વધારો થાય છે.
સમતાપી પ્રક્રિયાઓમાં,$\Delta T = 0$,તેથી આદર્શ વાયુ માટે $\Delta U = 0$ થાય છે.
209
MediumMCQ
એક આદર્શ વાયુ $210 \ J$ ઉષ્માનું શોષણ કરે છે અને $10^5 \ Pa$ ના અચળ બાહ્ય દબાણ વિરુદ્ધ $3 \ L$ થી $6 \ L$ સુધી વિસ્તરણ પામે છે. $\Delta U$ નું મૂલ્ય શું છે ($J$ માં)?
A
$310$
B
$-90$
C
$-210$
D
$190$

Solution

(B) આપેલ છે: શોષાયેલી ઉષ્મા $(Q)$ = $+210 \ J$.
બાહ્ય દબાણ $(P_{ext})$ = $10^5 \ Pa = 1 \ bar$.
કદમાં ફેરફાર $(\Delta V)$ = $6 \ L - 3 \ L = 3 \ L = 3 \ dm^3$.
થયેલ કાર્ય $(W)$ = $-P_{ext} \times \Delta V = -1 \ bar \times 3 \ dm^3 = -3 \ L \cdot bar$.
કારણ કે $1 \ L \cdot bar = 100 \ J$,તેથી $W = -3 \times 100 \ J = -300 \ J$.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = Q + W$.
$\Delta U = 210 \ J + (-300 \ J) = -90 \ J$.
210
MediumMCQ
$25^{\circ} C$ તાપમાને નીચેની પ્રક્રિયા માટે $\Delta H$ ની ગણતરી કરો.
$NH_2CN_{(g)} + \frac{3}{2} O_{2_{(g)}} \longrightarrow N_{2_{(g)}} + CO_{2_{(g)}} + H_2O_{(l)}$
$(\Delta U = -740.5 \ kJ, R = 8.314 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1})$
A
$-708.4 \ kJ \ mol^{-1}$
B
$-789.4 \ kJ \ mol^{-1}$
C
$-741.7 \ kJ \ mol^{-1}$
D
$-863.9 \ kJ \ mol^{-1}$

Solution

(C) વાયુરૂપ ઘટકોના મોલની સંખ્યામાં થતો ફેરફાર $\Delta n_g = (n_{products, g} - n_{reactants, g})$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયા માટે: $NH_2CN_{(g)} + \frac{3}{2} O_{2_{(g)}} \longrightarrow N_{2_{(g)}} + CO_{2_{(g)}} + H_2O_{(l)}$
$\Delta n_g = (1 + 1) - (1 + 1.5) = 2 - 2.5 = -0.5 \ mol$.
આપેલ છે $\Delta U = -740.5 \ kJ$,$T = 25 + 273 = 298 \ K$,અને $R = 8.314 \times 10^{-3} \ kJ \ K^{-1} \ mol^{-1}$.
સંબંધ $\Delta H = \Delta U + \Delta n_g RT$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\Delta H = -740.5 \ kJ + (-0.5 \ mol) \times (8.314 \times 10^{-3} \ kJ \ K^{-1} \ mol^{-1}) \times 298 \ K$.
$\Delta H = -740.5 \ kJ - 1.2388 \ kJ = -741.7388 \ kJ \ mol^{-1}$.
એક દશાંશ સ્થળ સુધી રાઉન્ડ ઓફ કરતા,આપણને $\Delta H \approx -741.7 \ kJ \ mol^{-1}$ મળે છે.
211
EasyMCQ
જો સિસ્ટમ પર $65 \ kJ$ કાર્ય કરવામાં આવે અને તે $25 \ kJ$ ઉષ્મા મુક્ત કરે,તો સિસ્ટમની આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર કેટલો હશે ($kJ$ માં)?
A
$16.25$
B
$40$
C
$90$
D
$2.6$

Solution

(B) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,આંતરિક ઉર્જામાં ફેરફાર $(\Delta U)$ નીચેના સમીકરણ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\Delta U = q + w$
અહીં,કાર્ય સિસ્ટમ પર થાય છે,તેથી $w = +65 \ kJ$
સિસ્ટમ ઉષ્મા મુક્ત કરે છે,તેથી $q = -25 \ kJ$
આ કિંમતો મૂકતા: $\Delta U = -25 \ kJ + 65 \ kJ = +40 \ kJ$
212
MediumMCQ
સમતાપી સ્થિતિમાં,એક વાયુ $300 \ K$ તાપમાને $2 \ bar$ ના અચળ બાહ્ય દબાણ વિરુદ્ધ $0.2 \ dm^3$ થી $0.8 \ dm^3$ સુધી વિસ્તરણ પામે છે. વાયુ દ્વારા થયેલ કાર્ય શોધો. ($J$ માં)
A
$160$
B
$-120$
C
$-40$
D
$20$

Solution

(B) અચળ બાહ્ય દબાણ વિરુદ્ધ વિસ્તરણ દરમિયાન થયેલ કાર્યનું સૂત્ર: $W = -P_{ext} \Delta V$ છે.
આપેલ છે: $P_{ext} = 2 \ bar$,$V_1 = 0.2 \ dm^3$,$V_2 = 0.8 \ dm^3$.
કદમાં ફેરફાર: $\Delta V = V_2 - V_1 = 0.8 \ dm^3 - 0.2 \ dm^3 = 0.6 \ dm^3$.
કિંમતો મૂકતા: $W = -2 \ bar \times 0.6 \ dm^3 = -1.2 \ bar \cdot dm^3$.
કારણ કે $1 \ bar \cdot dm^3 = 100 \ J$,તેથી એકમ રૂપાંતર કરતા: $W = -1.2 \times 100 \ J = -120 \ J$.
આમ,વાયુ દ્વારા થયેલ કાર્ય $-120 \ J$ છે.
213
MediumMCQ
જો $2 \ kJ$ ઉષ્મા મુક્ત થતી હોય અને તંત્ર પર $10 \ kJ$ કાર્ય કરવામાં આવતું હોય,તો $\Delta U$ ની ગણતરી કરો. ($kJ$ માં)
A
$20$
B
$12$
C
$8$
D
$5$

Solution

(C) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ ($I^{st}$ law of thermodynamics) મુજબ:
$\Delta U = q + w$
અહીં,ઉષ્મા મુક્ત થાય છે,તેથી $q = -2 \ kJ$.
તંત્ર પર કાર્ય થાય છે,તેથી $w = +10 \ kJ$.
તેથી,$\Delta U = -2 \ kJ + 10 \ kJ = 8 \ kJ$.
214
MediumMCQ
એક ચોક્કસ સિસ્ટમ $260 \ kJ$ જેટલી ઉષ્માક્ષેપક છે અને $10 \ kJ$ જેટલું કાર્ય કરે છે. આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર કેટલો હશે ($kJ$ માં)?
A
$-250$
B
$-540$
C
$-140$
D
$-270$

Solution

(D) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $\Delta U = Q + W$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સિસ્ટમ ઉષ્માક્ષેપક હોવાથી,મુક્ત થતી ઉષ્મા $Q = -260 \ kJ$ છે.
સિસ્ટમ દ્વારા કાર્ય થતું હોવાથી,કાર્ય $W = -10 \ kJ$ છે.
તેથી,$\Delta U = -260 \ kJ + (-10 \ kJ) = -270 \ kJ$.
215
MediumMCQ
એક વાયુને અવાહક પાત્રમાં $2.5 \ bar$ ના અચળ બાહ્ય દબાણ વિરુદ્ધ $4.5 \ dm^3$ થી $7 \times 10^{-3} \ m^3$ સુધી વિસ્તરણ કરવા દેવામાં આવે છે. વાયુની આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર કેટલો છે ($J$ માં)?
A
$-625$
B
$-312.5$
C
$-112.3$
D
$-3.25$

Solution

(A) પાત્ર અવાહક હોવાથી,પ્રક્રિયા એડિબેટિક છે,તેથી $\delta Q = 0$.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = \delta Q + \delta W$.
અહીં,$\delta W = -P_{ext} \times \Delta V$.
આપેલ છે: $P_{ext} = 2.5 \ bar = 2.5 \times 10^5 \ Pa$,$V_1 = 4.5 \ dm^3 = 4.5 \times 10^{-3} \ m^3$,$V_2 = 7 \times 10^{-3} \ m^3$.
$\Delta V = (7 - 4.5) \times 10^{-3} \ m^3 = 2.5 \times 10^{-3} \ m^3$.
$\Delta U = 0 + [-(2.5 \times 10^5 \ Pa) \times (2.5 \times 10^{-3} \ m^3)]$.
$\Delta U = -6.25 \times 10^2 \ J = -625 \ J$.
216
MediumMCQ
જો સિસ્ટમ દ્વારા $37.6 \ J$ કાર્ય કરવામાં આવે અને $14.6 \ J$ ઉષ્માનો વ્યય થાય,તો સિસ્ટમની આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર ગણો. ($J$ માં)
A
$-52.2$
B
$-549$
C
$-12.57$
D
$-23.0$

Solution

(A) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $(\Delta U)$ નીચેના સમીકરણ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\Delta U = q + w$
અહીં,કાર્ય સિસ્ટમ દ્વારા કરવામાં આવે છે,તેથી $w = -37.6 \ J$
ઉષ્મા સિસ્ટમ દ્વારા ગુમાવવામાં આવે છે,તેથી $q = -14.6 \ J$
આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા:
$\Delta U = -14.6 \ J + (-37.6 \ J) = -52.2 \ J$
217
MediumMCQ
જો કોઈ સિસ્ટમ આસપાસના વાતાવરણ પર $140 \ kJ$ કાર્ય કરે અને સિસ્ટમમાં $40 \ kJ$ ઉષ્મા ઉમેરવામાં આવે,તો આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર કેટલો હશે ($kJ$ માં)?
A
$-200$
B
$-180$
C
$-100$
D
$-280$

Solution

(C) થર્મોડાયનેમિક્સના પ્રથમ નિયમ મુજબ,આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $(\Delta E)$ નીચેના સમીકરણ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\Delta E = q + w$
અહીં,સિસ્ટમમાં ઉષ્મા ઉમેરવામાં આવે છે,તેથી $q = +40 \ kJ$
સિસ્ટમ આસપાસના વાતાવરણ પર કાર્ય કરે છે,તેથી $w = -140 \ kJ$
આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા: $\Delta E = 40 \ kJ + (-140 \ kJ) = -100 \ kJ$.
218
MediumMCQ
જ્યારે તંત્ર પર $X \ J$ કાર્ય કરવામાં આવે અને $Y \ J$ ઉષ્મા આસપાસમાં સ્થાનાંતરિત થાય ત્યારે આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર કેટલો હશે?
A
$X + Y \ J$
B
$X - Y \ J$
C
$Y - X \ J$
D
$-X - Y \ J$

Solution

(B) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $\Delta U = q + w$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
જ્યારે તંત્ર પર કાર્ય કરવામાં આવે છે,ત્યારે $w = +X \ J$.
જ્યારે ઉષ્મા આસપાસમાં સ્થાનાંતરિત થાય છે,ત્યારે $q = -Y \ J$.
તેથી,$\Delta U = (-Y) + (+X) = X - Y \ J$.
219
EasyMCQ
જો $Q$ એ તંત્રમાંથી મુક્ત થતી ઉષ્મા હોય અને $W$ એ તંત્ર પર કરવામાં આવેલું કાર્ય હોય,તો ઉષ્માગતિશાસ્ત્રનો પ્રથમ નિયમ કેવી રીતે લખી શકાય?
A
$Q = \Delta U - W$
B
$Q = -W$
C
$Q = \Delta U + W$
D
$Q = W - \Delta U$

Solution

(D) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,આંતરિક ઉર્જામાં ફેરફાર $(\Delta U)$ એ તંત્રને આપેલી ઉષ્મા $(q)$ અને તંત્ર પર કરેલા કાર્ય $(w)$ ના સરવાળા જેટલો હોય છે: $\Delta U = q + w$
અહીં,$Q$ એ તંત્રમાંથી મુક્ત થતી ઉષ્મા છે,તેથી $q = -Q$
$W$ એ તંત્ર પર કરવામાં આવેલું કાર્ય છે,તેથી $w = W$
આ કિંમતો સમીકરણમાં મૂકતા: $\Delta U = -Q + W$
$Q$ ને સૂત્રનો કર્તા બનાવતા: $Q = W - \Delta U$
220
EasyMCQ
જો કોઈ સિસ્ટમ $30 \ kJ$ ઉષ્માનું શોષણ કરે છે અને આસપાસ પર $12 \ kJ$ જેટલું કાર્ય કરે છે,તો સિસ્ટમની આંતરિક ઉર્જામાં કેટલો વધારો થશે ($kJ$ માં)?
A
$18$
B
$2.5$
C
$42$
D
$360$

Solution

(A) થર્મોડાયનેમિક્સના પ્રથમ નિયમ મુજબ,આંતરિક ઉર્જામાં ફેરફાર $(\Delta U)$ નીચેના સમીકરણ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\Delta U = q + w$
અહીં,સિસ્ટમ ઉષ્માનું શોષણ કરે છે,તેથી $q = +30 \ kJ$
સિસ્ટમ આસપાસ પર કાર્ય કરે છે,તેથી $w = -12 \ kJ$
આ કિંમતો મૂકતા: $\Delta U = 30 \ kJ + (-12 \ kJ) = 18 \ kJ$
તેથી,આંતરિક ઉર્જામાં વધારો $18 \ kJ$ છે.
221
MediumMCQ
એક વાયુને અવાહક પાત્રમાં $2.5 \ atm$ ના અચળ બાહ્ય દબાણ વિરુદ્ધ $2.5 \ L$ થી $4.5 \ L$ સુધી વિસ્તરણ કરવા દેવામાં આવે છે. વાયુની આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર જુલમાં કેટલો હશે ($J$ માં)?
A
$-836.3$
B
$-1136.2$
C
$-450$
D
$-506.5$

Solution

(D) અવાહક પાત્ર માટે,પ્રક્રિયા એડિબેટિક (ઉષ્માક્ષેપી) છે,તેથી $q = 0$.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + w$.
અચળ બાહ્ય દબાણ વિરુદ્ધ વિસ્તરણ દરમિયાન થયેલ કાર્ય $w = -P_{ext} \times \Delta V$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,$P_{ext} = 2.5 \ atm$,$V_1 = 2.5 \ L$,અને $V_2 = 4.5 \ L$.
$\Delta V = V_2 - V_1 = 4.5 \ L - 2.5 \ L = 2.0 \ L$.
$w = -2.5 \ atm \times 2.0 \ L = -5.0 \ atm \cdot L$.
કારણ કે $1 \ atm \cdot L = 101.3 \ J$,તેથી $w = -5.0 \times 101.3 \ J = -506.5 \ J$.
તેથી,$\Delta U = 0 + (-506.5 \ J) = -506.5 \ J$.
222
EasyMCQ
જ્યારે $1 \ mole$ વાયુને અચળ કદ પર ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તાપમાન $273 \ K$ થી વધીને $546 \ K$ થાય છે. જો વાયુને આપેલી ઉષ્મા $x \ J$ હોય,તો નીચેનામાંથી સાચું વિધાન શોધો.
A
$Q = \Delta U = x \ J, W = 0$
B
$Q = W = x \ J, \Delta V = 0$
C
$\Delta V = 0, Q = W = -x \ J$
D
$Q = -W = x \ J, \Delta V = 0$

Solution

(A) વાયુ દ્વારા થતું કાર્ય $W = -P_{ext} \cdot \Delta V$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયા અચળ કદ પર થતી હોવાથી $\Delta V = 0$,જેનો અર્થ છે કે $W = 0$.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = Q + W$.
આપેલ છે કે આપેલી ઉષ્મા $Q = x \ J$ અને $W = 0$,તેથી $\Delta U = x \ J$.
આમ,$Q = \Delta U = x \ J$ અને $W = 0$.
223
MediumMCQ
જ્યારે કોઈ સિસ્ટમને $x \ kJ$ ઉષ્મા આપવામાં આવે છે,ત્યારે તેના પર $y \ J$ જેટલું કાર્ય કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર કેટલો છે?
A
$(1000 x + y) \ J$
B
$1000(x + y) \ J$
C
$(x + 1000 y) \ J$
D
$(x + y) \ J$

Solution

(A) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = Q + W$.
અહીં સિસ્ટમને ઉષ્મા આપવામાં આવે છે,તેથી $Q = +x \ kJ = 1000x \ J$.
સિસ્ટમ પર કાર્ય કરવામાં આવે છે,તેથી $W = +y \ J$.
તેથી,આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $\Delta U = 1000x + y \ J$ થશે.
224
MediumMCQ
એક પ્રક્રિયામાં,એક સિસ્ટમ $54 \ J$ ઉષ્માનું શોષણ કરીને તેની આસપાસના વાતાવરણ પર $238 \ J$ કાર્ય કરે છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન સિસ્ટમની આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર કેટલો છે ($J$ માં)?
A
$222$
B
$-192$
C
$54$
D
$-184$

Solution

(D) થર્મોડાયનેમિક્સના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + w$.
સિસ્ટમ દ્વારા શોષાયેલી ઉષ્મા ધન છે,તેથી $q = +54 \ J$.
સિસ્ટમ દ્વારા આસપાસના વાતાવરણ પર થયેલું કાર્ય ઋણ છે,તેથી $w = -238 \ J$.
આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા:
$\Delta U = 54 \ J + (-238 \ J) = -184 \ J$.
આમ,સિસ્ટમની આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $-184 \ J$ છે.
225
MediumMCQ
એક સિસ્ટમ $701 \ J$ ઉષ્માનું શોષણ કરીને આસપાસ પર $394 \ J$ કાર્ય કરે છે. સિસ્ટમની આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર કેટલો છે ($J$ માં)?
A
$547$
B
$1095$
C
$307$
D
$394$

Solution

(C) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + W$.
અહીં,સિસ્ટમ દ્વારા શોષાયેલી ઉષ્મા $q = +701 \ J$ છે.
સિસ્ટમ દ્વારા આસપાસ પર કરવામાં આવેલ કાર્ય $W = -394 \ J$ છે.
આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા:
$\Delta U = 701 \ J + (-394 \ J) = 307 \ J$.
તેથી,સિસ્ટમની આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $307 \ J$ છે.
226
EasyMCQ
એક સિસ્ટમ $x \ J$ જેટલી ઉષ્મા મુક્ત કરે છે અને તેના પર્યાવરણ પર $y \ J$ જેટલું કાર્ય કરે છે. આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર કેટલો હશે?
A
$-x-y \ J$
B
$y-x \ J$
C
$x-y \ J$
D
$x+y \ J$

Solution

(A) થર્મોડાયનેમિક્સના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + w$.
સિસ્ટમ ઉષ્મા મુક્ત કરતી હોવાથી,$q = -x \ J$.
સિસ્ટમ પર્યાવરણ પર કાર્ય કરતી હોવાથી,$w = -y \ J$.
તેથી,$\Delta U = (-x) + (-y) = -x - y \ J$.
227
MediumMCQ
એક પ્રક્રિયા દરમિયાન,સિસ્ટમ $710 \ J$ ઉષ્માનું શોષણ કરે છે અને તેની આંતરિક ઉર્જામાં $460 \ J$ નો વધારો થાય છે. સિસ્ટમ દ્વારા કરવામાં આવેલ કાર્ય કેટલું છે ($J$ માં)?
A
$-250$
B
$-1170$
C
$-710$
D
$-460$

Solution

(A) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + w$.
આપેલ છે: સિસ્ટમ દ્વારા શોષાયેલ ઉષ્મા,$q = +710 \ J$.
આંતરિક ઉર્જામાં ફેરફાર,$\Delta U = +460 \ J$.
આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા: $460 \ J = 710 \ J + w$.
$w = 460 \ J - 710 \ J$.
$w = -250 \ J$.
અહીં કાર્ય $w$ ઋણ છે,જે દર્શાવે છે કે કાર્ય સિસ્ટમ દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે.
228
MediumMCQ
આઈસોકોરિક (સમકદ) પ્રક્રિયા માટે,ઉષ્માગતિશાસ્ત્રનો પ્રથમ નિયમ કેવી રીતે દર્શાવી શકાય?
A
$\Delta U = Q_v$
B
$-\Delta U = Q - P \Delta V$
C
$-\Delta U = -W$
D
$W = -Q$

Solution

(A) આઈસોકોરિક પ્રક્રિયા માટે,કદ અચળ રહે છે,તેથી $\Delta V = 0$.
કાર્ય $W = -P \Delta V$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,તેથી આઈસોકોરિક પ્રક્રિયા માટે $W = 0$.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રનો પ્રથમ નિયમ $\Delta U = Q + W$ છે.
$W = 0$ અને $Q = Q_v$ (અચળ કદ પર ઉષ્મા) મૂકતા,આપણને $\Delta U = Q_v$ મળે છે.
229
DifficultMCQ
જ્યારે અમુક કદનો વાયુ $300 \ K$ તાપમાને $2.40 \times 10^5 \ Pa$ ના અચળ બાહ્ય દબાણ વિરુદ્ધ વિસ્તરણ પામીને $2.2 \times 10^{-3} \ m^3$ ના અંતિમ કદ સુધી પહોંચે છે. જો મળેલ કાર્ય $-0.048 \ kJ$ હોય,તો વાયુનું પ્રારંભિક કદ કેટલું હશે?
A
$2 \times 10^{-3} \ m^3$
B
$4.5 \times 10^{-2} \ m^3$
C
$1.5 \times 10^{-3} \ m^3$
D
$2.8 \times 10^{-2} \ m^3$

Solution

(A) અચળ બાહ્ય દબાણ વિરુદ્ધ વિસ્તરણ દરમિયાન કાર્યનું સૂત્ર $W = -P_{ext}(V_2 - V_1)$ છે.
આપેલ છે: $P_{ext} = 2.40 \times 10^5 \ Pa$,$V_2 = 2.2 \times 10^{-3} \ m^3$,$W = -0.048 \ kJ = -48 \ J$.
કિંમતો મૂકતા: $-48 \ J = -2.4 \times 10^5 \ Pa \times (2.2 \times 10^{-3} \ m^3 - V_1)$.
બંને બાજુ $-2.4 \times 10^5 \ Pa$ વડે ભાગતા: $\frac{-48}{-2.4 \times 10^5} = 2.2 \times 10^{-3} - V_1$.
$20 \times 10^{-5} = 2.2 \times 10^{-3} - V_1$.
$0.2 \times 10^{-3} = 2.2 \times 10^{-3} - V_1$.
$V_1 = 2.2 \times 10^{-3} - 0.2 \times 10^{-3} = 2.0 \times 10^{-3} \ m^3$.
230
MediumMCQ
જ્યારે સિસ્ટમ પર $62 \ J$ કાર્ય કરવામાં આવે અને $128 \ J$ ઉષ્મા આસપાસમાં સ્થાનાંતરિત થાય ત્યારે આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર કેટલો હશે ($J$ માં)?
A
$-62$
B
$-190$
C
$-128$
D
$-66$

Solution

(D) થર્મોડાયનેમિક્સના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + W$.
સિસ્ટમ પર કરવામાં આવેલ કાર્ય ધન છે,તેથી $W = +62 \ J$.
આસપાસમાં મુક્ત થતી ઉષ્મા ઋણ છે,તેથી $q = -128 \ J$.
આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા:
$\Delta U = -128 \ J + 62 \ J = -66 \ J$.
તેથી,આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $-66 \ J$ છે.
231
EasyMCQ
જ્યારે કોઈ સિસ્ટમ $8 \ kJ$ ઉષ્માનું શોષણ કરે છે અને આસપાસ પર $2.2 \ kJ$ જેટલું કાર્ય કરે છે,ત્યારે આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર ગણો. ($kJ$ માં)
A
$10.2$
B
$10.8$
C
$8.0$
D
$5.8$

Solution

(D) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = Q + W$.
અહીં સિસ્ટમ ઉષ્માનું શોષણ કરે છે,તેથી $Q = +8 \ kJ$.
સિસ્ટમ આસપાસ પર કાર્ય કરે છે,તેથી $W = -2.2 \ kJ$.
આ કિંમતો સમીકરણમાં મૂકતા: $\Delta U = 8 \ kJ + (-2.2 \ kJ) = 5.8 \ kJ$.
આમ,આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $5.8 \ kJ$ છે.
232
EasyMCQ
વાયુનો એક નમૂનો $4000 \ kJ$ ઉષ્માનું શોષણ કરે છે અને આસપાસના વાતાવરણ દ્વારા નમૂના પર $2000 \ J$ કાર્ય કરવામાં આવે છે. $\Delta U$ નું મૂલ્ય શું છે ($kJ$ માં)?
A
$2000$
B
$4002$
C
$4000$
D
$6000$

Solution

(B) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = Q + W$.
આપેલ છે: તંત્ર દ્વારા શોષાયેલી ઉષ્મા,$Q = +4000 \ kJ$.
આસપાસના વાતાવરણ દ્વારા તંત્ર પર થયેલ કાર્ય,$W = +2000 \ J = +2 \ kJ$.
તેથી,$\Delta U = 4000 \ kJ + 2 \ kJ = 4002 \ kJ$.
233
MediumMCQ
જ્યારે $1 \ mole$ વાયુને અચળ કદ પર ગરમ કરવામાં આવે છે અને $500 \ J$ ઉષ્મા આપવામાં આવે છે,ત્યારે નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
A
$\Delta U = -0.5 \ J, q = -500 \ J$
B
$q = -500 \ J, \Delta U = 0$
C
$q = 500 \ J, w = 0$
D
$w = 500 \ J, \Delta U = 0$

Solution

(C) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + w$.
પ્રક્રિયા અચળ કદ પર થતી હોવાથી,થયેલ કાર્ય $w = -P \Delta V = 0$ થાય.
આપેલ છે કે તંત્રને ઉષ્મા આપવામાં આવે છે,તેથી $q = +500 \ J$.
તેથી,$q = 500 \ J$ અને $w = 0$ થાય.
234
MediumMCQ
સિસ્ટમ પર $2.5 \ kJ$ કાર્ય કરવામાં આવે છે અને તે $1500 \ J$ ઉષ્મા મુક્ત કરે છે. આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર કેટલો છે ($J$ માં)?
A
$1000$
B
$4000$
C
$2500$
D
$1500$

Solution

(A) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + w$.
અહીં,સિસ્ટમ પર કાર્ય થાય છે,તેથી $w = +2.5 \ kJ = +2500 \ J$.
સિસ્ટમ ઉષ્મા મુક્ત કરે છે,તેથી $q = -1500 \ J$.
તેથી,$\Delta U = -1500 \ J + 2500 \ J = 1000 \ J$.
235
EasyMCQ
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
A
સમદાબી પ્રક્રિયા માટે,$q_p = \Delta U + w$
B
સમઉષ્મી પ્રક્રિયા માટે,$\Delta U = -w$
C
સમકદ પ્રક્રિયા માટે,$\Delta U = -q_v$
D
સમતાપી પ્રક્રિયા માટે,$q = +w$

Solution

(A) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + w$.
સમદાબી પ્રક્રિયા (અચળ દબાણ) માટે,આપેલ ઉષ્મા $q_p = \Delta H = \Delta U + P\Delta V$ છે.
કાર્ય $w = -P\Delta V$ હોવાથી,$P\Delta V = -w$ થાય.
તેથી,$q_p = \Delta U - w$,જેનો અર્થ છે કે $\Delta U = q_p + w$.
આમ,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
સમઉષ્મી પ્રક્રિયા માટે,$q = 0$,તેથી $\Delta U = w$.
સમકદ પ્રક્રિયા માટે,$\Delta V = 0$,તેથી $w = 0$ અને $\Delta U = q_v$.
આદર્શ વાયુની સમતાપી પ્રક્રિયા માટે,$\Delta U = 0$,તેથી $q = -w$.
236
MediumMCQ
એક વાયુ આસપાસ પર $0.320 \ kJ$ કાર્ય કરે છે અને આસપાસમાંથી $120 \ J$ ઉષ્માનું શોષણ કરે છે. તેથી,આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર કેટલો હશે ($J$ માં)?
A
$200$
B
$120.32$
C
$-200$
D
$440$

Solution

(C) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + W$.
કારણ કે વાયુ આસપાસ પર કાર્ય કરે છે,તેથી કાર્ય ઋણ ગણાશે: $W = -0.320 \ kJ = -320 \ J$.
તંત્ર દ્વારા શોષાયેલી ઉષ્મા ધન ગણાશે: $q = 120 \ J$.
આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા: $\Delta U = 120 \ J + (-320 \ J) = -200 \ J$.
237
EasyMCQ
“દ્રવ્યમાન અને ઉર્જા બંને એક અલગ તંત્રમાં સંરક્ષિત રહે છે”,આ વિધાન કોનું છે?
A
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રનો બીજો નિયમ
B
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રનો ત્રીજો નિયમ
C
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમનું સુધારેલું સ્વરૂપ
D
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રનો પ્રથમ નિયમ

Solution

(C) “દ્રવ્યમાન અને ઉર્જા બંને એક અલગ તંત્રમાં સંરક્ષિત રહે છે” એ ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમનું સુધારેલું સ્વરૂપ છે.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના મૂળ પ્રથમ નિયમ મુજબ,ઉર્જાનું સર્જન કે વિનાશ શક્ય નથી,માત્ર તેનું રૂપાંતર થઈ શકે છે.
જોકે,દ્રવ્યમાન-ઉર્જા તુલ્યતાના સિદ્ધાંત $(E = mc^2)$ ને ધ્યાનમાં લેતા,આ નિયમને સુધારીને એવું કહેવામાં આવે છે કે અલગ તંત્રનું કુલ દ્રવ્યમાન અને ઉર્જા અચળ રહે છે.
238
DifficultMCQ
$300 \ K$ તાપમાને $101.325 \ kPa$ ના દબાણ વિરુદ્ધ એક આદર્શ વાયુના બે મોલને $10 \ dm^3$ થી $2 \ m^3$ કદ સુધી વિસ્તરણ કરવા દેવામાં આવે છે. થયેલ કાર્યની ગણતરી કરો। ($kJ$ માં)
A
$-201.6$
B
$13.22$
C
$-810.6$
D
$-18.96$

Solution

(A) આપેલ છે: $n = 2 \ mol$,$V_1 = 10 \ dm^3 = 0.01 \ m^3$,$V_2 = 2 \ m^3$,$P_{ext} = 101.325 \ kPa = 101.325 \times 10^3 \ Pa$.
અપ્રતિવર્તી વિસ્તરણ માટે કાર્યનું સૂત્ર $W = -P_{ext} \cdot \Delta V$ છે.
$\Delta V = V_2 - V_1 = 2 \ m^3 - 0.01 \ m^3 = 1.99 \ m^3$.
$W = -101.325 \times 10^3 \ Pa \times 1.99 \ m^3$.
$W = -201636.75 \ J = -201.6 \ kJ$.
239
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું સમીકરણ સમદાબીય (isobaric) પરિસ્થિતિઓ હેઠળ ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે?
A
$\Delta U = q - p_{ex} \cdot \Delta V$
B
$q = \Delta U$
C
$\Delta U = w$
D
$w = -q$

Solution

(A) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રનો પ્રથમ નિયમ આ સમીકરણ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\Delta U = q + w$
સમદાબીય પરિસ્થિતિઓ હેઠળ,થયેલ કાર્ય $w = -p_{ex} \cdot \Delta V$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આને પ્રથમ નિયમના સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને મળે છે: $\Delta U = q - p_{ex} \cdot \Delta V$.
240
EasyMCQ
સમતાપી પ્રક્રિયા માટે ઉષ્માગતિશાસ્ત્રનો પ્રથમ નિયમ શું છે?
A
$q = -W$
B
$\Delta U = W$
C
$\Delta U = q_v$
D
$\Delta U = -q_v$

Solution

(A) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રનો પ્રથમ નિયમ $\Delta U = q + W$ છે.
સમતાપી પ્રક્રિયા માટે,તાપમાન અચળ રહે છે,જેનો અર્થ છે કે આંતરિક ઉર્જામાં ફેરફાર શૂન્ય છે,એટલે કે $\Delta U = 0$.
આ કિંમત પ્રથમ નિયમના સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને $0 = q + W$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $q = -W$ થાય છે.
241
MediumMCQ
$0.5 \ mol$ મિથેન,$CH_{4(g)}$,નું $300 \ K$ તાપમાને દહન કરવામાં આવે ત્યારે થયેલ કાર્ય કેટલું હશે? (આપેલ છે: $R = 8.314 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}$)
A
$-2494 \ J$
B
$-4988 \ J$
C
$+4988 \ J$
D
$+2494 \ J$

Solution

(D) દહન પ્રક્રિયા: $CH_{4(g)} + 2O_{2(g)} \rightarrow CO_{2(g)} + 2H_2O_{(l)}$.
થયેલ કાર્યનું સૂત્ર: $w = -\Delta n_g RT$.
$1 \ mol$ $CH_4$ માટે,વાયુરૂપ મોલનો ફેરફાર $\Delta n_g = n_{g(products)} - n_{g(reactants)} = 1 - (1 + 2) = -2$.
$0.5 \ mol$ $CH_4$ માટે,$\Delta n_g = 0.5 \times (-2) = -1 \ mol$.
કિંમતો મૂકતા: $w = -(-1 \ mol) \times (8.314 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}) \times (300 \ K)$.
$w = +2494 \ J$.
242
EasyMCQ
આઈસોકોરિક (સમકદ) પ્રક્રિયા માટે ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમનું ગાણિતિક સમીકરણ કયું છે?
A
$ \Delta U = q_v $
B
$ -\Delta U = q_v $
C
$ q = -W $
D
$ \Delta U = W $

Solution

(A) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રનો પ્રથમ નિયમ $\Delta U = q + W$ સમીકરણ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આઈસોકોરિક પ્રક્રિયા માટે કદ અચળ રહે છે,જેનો અર્થ છે કે કદમાં ફેરફાર $\Delta V = 0$ થાય છે.
કાર્ય $W = -P_{ext} \Delta V$ હોવાથી,$W = 0$ થાય છે.
પ્રથમ નિયમના સમીકરણમાં $W = 0$ મૂકતા,આપણને $\Delta U = q_v$ મળે છે,જ્યાં $q_v$ એ અચળ કદ પર વિનિમય પામતી ઉષ્મા છે.
243
MediumMCQ
$16 \ g$ ઓક્સિજન વાયુ $300 \ K$ તાપમાને $10 \ dm^3$ થી $100 \ dm^3$ સુધી સમતાપી અને પ્રતિવર્તી રીતે વિસ્તરણ પામે છે. તો થયેલ કાર્ય ($J$ માં) કેટલું હશે?
A
શૂન્ય
B
$-2875 \ J$
C
$+2875 \ J$
D
અનંત

Solution

(B) સમતાપી પ્રતિવર્તી વિસ્તરણ માટે કાર્યનું સૂત્ર $W = -2.303 \ nRT \log \frac{V_2}{V_1}$ છે.
આપેલ છે:
$O_2$ નું દળ = $16 \ g$,$O_2$ નું આણ્વીય દળ = $32 \ g/mol$,તેથી $n = \frac{16}{32} = 0.5 \ mol$.
$T = 300 \ K$,$R = 8.314 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}$,$V_1 = 10 \ dm^3$,$V_2 = 100 \ dm^3$.
કિંમતો મૂકતા:
$W = -2.303 \times 0.5 \times 8.314 \times 300 \times \log \frac{100}{10}$
$W = -2.303 \times 0.5 \times 8.314 \times 300 \times 1$
$W \approx -2872.9 \ J \approx -2875 \ J$.
244
EasyMCQ
...... પ્રક્રિયામાં,આંતરિક ઉર્જાના ભોગે કાર્ય થાય છે.
A
સમતાપી (isothermal)
B
સમકદ (isochoric)
C
એડિયાબેટિક (adiabatic)
D
સમદાબી (isobaric)

Solution

(C) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ:
$\Delta U = q + w$
એડિયાબેટિક પ્રક્રિયા માટે,આસપાસ સાથે ઉષ્માની કોઈ આપ-લે થતી નથી,તેથી $q = 0$.
આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને $\Delta U = w$ મળે છે.
આનો અર્થ એ છે કે થયેલું કાર્ય $(w)$ એ આંતરિક ઉર્જામાં થયેલા ફેરફાર $(\Delta U)$ જેટલું છે.
જો તંત્ર દ્વારા કાર્ય કરવામાં આવે $(w < 0)$,તો આંતરિક ઉર્જા ઘટે છે $(\Delta U < 0)$,જેનો અર્થ છે કે કાર્ય આંતરિક ઉર્જાના ભોગે થાય છે.
245
MediumMCQ
આદર્શ વાયુ માટે,અચળ દબાણે પ્રક્રિયાની ઉષ્મા અને અચળ કદે પ્રક્રિયાની ઉષ્મા નીચેનામાંથી કયા સમીકરણ દ્વારા સંબંધિત છે?
A
$\Delta H = \Delta U + P \Delta V$
B
$U = H + P \Delta V$
C
$\Delta U = \Delta H + \frac{\Delta n}{RT}$
D
$\Delta H = \Delta U + \Delta nRT$

Solution

(D) રાસાયણિક પ્રક્રિયા માટે,અચળ દબાણે પ્રક્રિયાની ઉષ્મા એ એન્થાલ્પીમાં થતા ફેરફાર બરાબર હોય છે,$\Delta H = q_p$.
અચળ કદે પ્રક્રિયાની ઉષ્મા એ આંતરિક ઉર્જામાં થતા ફેરફાર બરાબર હોય છે,$\Delta U = q_v$.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta H = \Delta U + \Delta(PV)$.
આદર્શ વાયુ માટે,$PV = nRT$,તેથી $\Delta(PV) = \Delta nRT$.
તેથી,સંબંધ $\Delta H = \Delta U + \Delta nRT$ છે.
246
MediumMCQ
એક આદર્શ વાયુ $200 \ J$ કાર્ય કરીને વિસ્તરણ પામે છે,આ દરમિયાન આંતરિક ઉર્જામાં $432 \ J$ નો વધારો થાય છે. એન્થાલ્પીમાં થતો ફેરફાર કેટલો હશે ($J$ માં)?
A
$200$
B
$232$
C
$432$
D
$632$

Solution

(D) એન્થાલ્પી ફેરફાર $(\Delta H)$,આંતરિક ઉર્જા ફેરફાર $(\Delta U)$ અને કાર્ય $(W)$ વચ્ચેનો સંબંધ: $\Delta H = \Delta U + P \Delta V$.
વાયુ દ્વારા થતું કાર્ય $W = -P \Delta V$ હોવાથી,$P \Delta V = -W$.
તેથી,$\Delta H = \Delta U - W$.
આપેલ છે:
આંતરિક ઉર્જા ફેરફાર $\Delta U = +432 \ J$.
વાયુ દ્વારા થતું કાર્ય $W = 200 \ J$.
સિસ્ટમ દ્વારા કાર્ય થતું હોવાથી,સિસ્ટમ પર થતું કાર્ય $-200 \ J$ ગણાય.
કિંમતો મૂકતા: $\Delta H = 432 \ J - (-200 \ J) = 432 \ J + 200 \ J = 632 \ J$.
247
EasyMCQ
જો કોઈ સિસ્ટમ $x \ J$ ઉષ્મા મેળવે અને તેના પર $y \ J$ કાર્ય કરવામાં આવે,તો આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર કેટલો હશે?
A
$x-y$
B
$-x+y$
C
$-x-y$
D
$x+y$

Solution

(D) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર ($\Delta U$ અથવા $\Delta E$) નીચે મુજબ છે: $\Delta U = q + w$.
અહીં,સિસ્ટમ ઉષ્મા મેળવે છે,તેથી $q = +x \ J$.
સિસ્ટમ પર કાર્ય કરવામાં આવે છે,તેથી $w = +y \ J$.
તેથી,$\Delta U = (+x) + (+y) = x + y \ J$.
248
MediumMCQ
એક રાસાયણિક પ્રક્રિયામાં એન્થાલ્પીમાં થતો ફેરફાર ગણો જ્યારે કરવામાં આવેલ કાર્ય $-800 \ J$ હોય અને આંતરિક ઉર્જામાં વધારો $600 \ J$ હોય. ($J$ માં)
A
$-1400$
B
$-240$
C
$-200$
D
$-680$

Solution

(C) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ $\Delta U = q + w$.
$\Delta H = \Delta U + P \Delta V$ અને $P \Delta V = -w$.
તેથી,$\Delta H = \Delta U - w$.
અહીં,$\Delta U = 600 \ J$ અને $w = -800 \ J$.
$\Delta H = 600 + (-800) = -200 \ J$.
249
EasyMCQ
$H_{2(g)}$ અને $N_{2(g)}$ માંથી $2$ મોલ એમોનિયાના નિર્માણ માટે $\Delta H - \Delta U$ નું મૂલ્ય શું છે?
A
$-\frac{RT}{2}$
B
$\frac{RT}{2}$
C
$-2 RT$
D
$2 RT$

Solution

(C) $2$ મોલ એમોનિયાના નિર્માણ માટેનું સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ:
$N_{2(g)} + 3 H_{2(g)} \longrightarrow 2 NH_{3(g)}$
આપણે જાણીએ છીએ કે $\Delta H - \Delta U = \Delta n_g RT$.
અહીં,$\Delta n_g$ એ વાયુરૂપ ઘટકોના મોલની સંખ્યામાં થતો ફેરફાર છે:
$\Delta n_g = (\text{વાયુરૂપ નીપજોના તત્વયોગમિતિય સહગુણકોનો સરવાળો}) - (\text{વાયુરૂપ પ્રક્રિયકોના તત્વયોગમિતિય સહગુણકોનો સરવાળો})$
$\Delta n_g = 2 - (1 + 3) = 2 - 4 = -2$.
સંબંધમાં $\Delta n_g$ નું મૂલ્ય મૂકતા:
$\Delta H - \Delta U = -2 RT$.
250
MediumMCQ
$298 \ K$ તાપમાને નીચે આપેલી પ્રક્રિયા માટે $\Delta H$ અને $\Delta U$ વચ્ચેનો તફાવત શું છે ($kJ$ માં)? $(R = 8.314 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1})$
$2 \ C_6H_{6(\ell)} + 15 \ O_{2(g)} \rightarrow 12 \ CO_{2(g)} + 6 \ H_2O_{(\ell)}$
A
$-2.72$
B
$-7.43$
C
$-7.8$
D
$-3.72$

Solution

(B) એન્થાલ્પી ફેરફાર $(\Delta H)$ અને આંતરિક ઉર્જા ફેરફાર $(\Delta U)$ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબ છે: $\Delta H - \Delta U = \Delta n_g RT$
અહીં,$\Delta n_g$ એ વાયુરૂપ ઘટકોના મોલની સંખ્યામાં થતો ફેરફાર છે.
પ્રક્રિયા માટે: $2 \ C_6H_{6(\ell)} + 15 \ O_{2(g)} \rightarrow 12 \ CO_{2(g)} + 6 \ H_2O_{(\ell)}$
$\Delta n_g = (n_{g, \text{products}}) - (n_{g, \text{reactants}}) = 12 - 15 = -3$
હવે,કિંમતો મૂકતા: $\Delta H - \Delta U = -3 \times 8.314 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1} \times 298 \ K$
$= -7432.7 \ J = -7.432 \ kJ$

Thermodynamics — First law of thermodynamics · Frequently Asked Questions

1Are these Thermodynamics questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Thermodynamics Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.