Prokaryotic cell Questions in Gujarati

(A) માયકોપ્લાઝમા એ સૌથી નાના જાણીતા જીવંત કોષો છે જે ઓક્સિજન વગર પણ જીવી શકે છે. તેમની પાસે કોષદીવાલનો અભાવ હોય છે અને તેઓ અનિયમિત આકારના (pleomorphic) હોય છે. તેમનું કદ આશરે $0.3 \mu m$ લંબાઈનું હોય છે. તેની સરખામણીમાં, સામાન્ય બેક્ટેરિયાનું કદ $3$ થી $5 \mu m$ ની વચ્ચે હોય છે.

(C) મિસોઝોમ્સ એ કોષરસપટલના અંતઃવલનથી બનતી વિશિષ્ટ પટલમય રચનાઓ છે,જે પુટિકાઓ,નલિકાઓ અને પટલિકાઓના સ્વરૂપમાં હોય છે.
આ રચનાઓ આદિકોષકેન્દ્રીય કોષોમાં ઘણા મહત્વપૂર્ણ કાર્યો કરે છે:
$1$. તે કોષદિવાલના નિર્માણમાં મદદ કરે છે.
$2$. તે $DNA$ ના સ્વયંજનન અને બાળ કોષોમાં તેના વિતરણમાં મદદ કરે છે.
$3$. તે શ્વસન અને ઉત્સર્ગ પ્રક્રિયાઓમાં ભાગ લે છે.
$4$. તે કોષરસપટલની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ અને ઉત્સેચકીય સામગ્રીમાં વધારો કરે છે.
તેથી,મિસોઝોમ્સ જારક શ્વસન અને કોષદિવાલ નિર્માણ બંનેમાં સંકળાયેલા છે.

(C) આદિકોષકેન્દ્રીય કોષોનું મુખ્ય લક્ષણ એ છે કે તેમાં સુસ્પષ્ટ,પટલમય કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે. તેમનું જનીનિક દ્રવ્ય 'ન્યુક્લિઓઇડ' તરીકે ઓળખાતા પ્રદેશમાં જોવા મળે છે. તેમાં કણાભસૂત્ર,હરિતકણ કે અંતઃકોષરસજાળ જેવી પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે. આદિકોષકેન્દ્રીય સજીવો (જેમ કે બેક્ટેરિયા) માં કોષદિવાલ સામાન્ય રીતે પેપ્ટીડોગ્લાયકેન અથવા મ્યુકોપેપ્ટાઈડની બનેલી હોય છે. આનાથી વિપરીત,સુકોષકેન્દ્રીય કોષોમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર અને $80S$ પ્રકારના રિબોઝોમ્સ હોય છે,જ્યારે આદિકોષકેન્દ્રીય કોષોમાં $70S$ પ્રકારના રિબોઝોમ્સ જોવા મળે છે.

(C) બેક્ટેરિયાની કશા એ વાળ જેવી રચના છે જે કોષને પ્રચલન (motility) કરવામાં મદદ કરે છે.
તે $Flagellin$ (ફ્લેજેલિન) નામના વિશિષ્ટ પ્રોટીનની બનેલી હોય છે.
સુકોષકેન્દ્રી કોષોની કશાથી વિપરીત,જે ટ્યુબ્યુલિન પ્રોટીનની બનેલી હોય છે અને તેમાં $9+2$ માઇક્રોટ્યુબ્યુલની ગોઠવણી જોવા મળે છે,બેક્ટેરિયાની કશા પ્રોટીનના એકમોની બનેલી એક સરળ રચના છે જે કુંતલાકાર (helical) આકારમાં ગોઠવાયેલી હોય છે.

(A) આદિકોષકેન્દ્રીય કોષોમાં,આનુવંશિક દ્રવ્ય સામાન્ય રીતે $DNA$ ના એક મોટા,વર્તુળીય અણુ તરીકે ગોઠવાયેલું હોય છે. આ $DNA$ દ્વિશૃંખલાકીય હોય છે અને તે પટલમય કોષકેન્દ્રની અંદર હોતું નથી; તેના બદલે,તે ન્યુક્લિઓઇડ તરીકે ઓળખાતા પ્રદેશમાં રહેલું હોય છે. તેથી,સાચો જવાબ વર્તુળીય અને દ્વિશૃંખલાકીય છે.

(D) આદિકોષકેન્દ્રીઓમાં,જનીન દ્રવ્ય એક એકલ વર્તુળાકાર $DNA$ અણુ હોય છે,જેને ઘણીવાર ન્યુક્લિઓઇડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. સુકોષકેન્દ્રીઓથી વિપરીત,આદિકોષકેન્દ્રીય $DNA$ હિસ્ટોન પ્રોટીન દ્વારા ક્રોમેટિનમાં આયોજિત હોતું નથી. તેના બદલે,તે પોલીએમાઇન્સ જેવા અન્ય પ્રોટીન દ્વારા આયોજિત થાય છે. તેથી,આદિકોષકેન્દ્રિક જનીન તંત્રમાં $DNA$ હોય છે પરંતુ હિસ્ટોન્સનો અભાવ હોય છે.

(B) આદિકોષકેન્દ્રીય સજીવોમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે. તેમનું $DNA$ હિસ્ટોન પ્રોટીન સાથે જોડાયેલું હોતું નથી,પરંતુ તે ન્યુક્લિઓઇડ તરીકે ઓળખાતી રચનામાં ગોઠવાયેલું હોય છે. $DNA$ ના સ્વયંજનન દરમિયાન,$DNA$ અણુ કોષરસસ્તરના અંતઃવલનથી બનતી રચના 'મેસોઝોમ' સાથે જોડાયેલું હોય છે. આ જોડાણ સ્વયંજનિત થયેલા $DNA$ ના અણુઓને અલગ કરવામાં મદદ કરે છે અને કોષદીવાલના નિર્માણમાં પણ ભૂમિકા ભજવે છે.

(C) પ્રોકેરિયોટ્સમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
યુકેરિયોટ્સમાં,$DNA$ હિસ્ટોન નામના બેઝિક પ્રોટીન સાથે વીંટળાઈને ક્રોમેટિન બનાવે છે,જે સંકોચાઈને રંગસૂત્રોમાં ફેરવાય છે.
પ્રોકેરિયોટ્સમાં આ હિસ્ટોન પ્રોટીનનો અભાવ હોય છે,તેથી જ તેમનું જનીનિક દ્રવ્ય (ન્યુક્લિઓઇડ) યુકેરિયોટ્સની જેમ સુવિકસિત રંગસૂત્ર બનાવતું નથી.
આથી,હિસ્ટોનનો અભાવ એ પ્રોકેરિયોટ્સમાં સાચા રંગસૂત્રની ગેરહાજરીનું મુખ્ય કારણ છે.

(C) આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,જનીનદ્રવ્ય કોષકેન્દ્રપટલ દ્વારા ઘેરાયેલું હોતું નથી. તે કોષરસના એક ચોક્કસ વિસ્તારમાં જોવા મળે છે જેને $Nucleoid$ (ન્યુક્લિઓઈડ) કહેવામાં આવે છે. આ વિસ્તારમાં વર્તુળાકાર $DNA$ અણુ અને સંકળાયેલા પ્રોટીન હોય છે,પરંતુ તેમાં સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં જોવા મળતા સાચા કોષકેન્દ્ર જેવી જટિલ રચનાનો અભાવ હોય છે.

(C) બેક્ટેરિયા જેવા આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં કણાભસૂત્ર જેવી પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
બેક્ટેરિયામાં શ્વસનની પ્રક્રિયા કોષરસસ્તરના વિશિષ્ટ અંતઃવલનો દ્વારા થાય છે,જેને મેસોઝોમ કહેવામાં આવે છે.
આ મેસોઝોમમાં શ્વસન માટેના ઉત્સેચકો આવેલા હોય છે અને તે સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કણાભસૂત્રને કાર્યાત્મક રીતે સમાન છે.

(A) મિસોઝોમ એ કોષરસસ્તરના અંતઃવલનથી બનતી વિશિષ્ટ પટલમય રચનાઓ છે,જે પુટિકાઓ,નલિકાઓ અને પટલિકાઓના સ્વરૂપમાં જોવા મળે છે.
આ રચનાઓ સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં રહેલા કણાભસૂત્રને કાર્યાત્મક રીતે સમાન છે,કારણ કે તે કોષીય શ્વસન,$DNA$ નું સ્વયંજનન અને આદિકોષકેન્દ્રી કોષની સ્ત્રાવની પ્રક્રિયાઓમાં ભાગ લે છે.

(C) આદિકોષકેન્દ્રી કોષોની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,તેમાં કોષકેન્દ્રપટલ,કણાભસૂત્ર,ગોલ્ગીકાય,અંતઃકોષરસજાળ અને લાયસોઝોમ ગેરહાજર હોય છે.
જોકે તેમાં આનુવંશિક દ્રવ્ય (એક વર્તુળાકાર રંગસૂત્ર અથવા ન્યુક્લિઓઇડ) હોય છે,પરંતુ તેમાં કોષકેન્દ્રપટલ દ્વારા આવરિત સુસ્પષ્ટ કોષકેન્દ્ર હોતું નથી.
તેથી,વિકલ્પ $C$ એ આપેલા વિકલ્પોમાં સૌથી સચોટ વર્ણન છે,કારણ કે તે આ પટલમય અંગિકાઓની ગેરહાજરીને યોગ્ય રીતે દર્શાવે છે.

(D) આદિકોષકેન્દ્રી કોષોની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં કોષકેન્દ્ર,કણાભસૂત્ર,અંતઃકોષરસજાળ અને ગોલ્ગીકાય જેવી પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે. કોષવિભાજન દરમિયાન તેમાં ત્રાકતંતુઓ પણ જોવા મળતા નથી. તેથી,અંતઃકોષરસજાળ,ગોલ્ગીકાય અને ત્રાકતંતુની ગેરહાજરી એ આદિકોષકેન્દ્રી કોષની લાક્ષણિકતા છે.

(D) આદિકોષકેન્દ્રી કોષોની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં સુવિકસિત અને પટલમય કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે.
આ કોષોમાં જનીનિક દ્રવ્ય કોષકેન્દ્રપટલ દ્વારા આવરિત હોતું નથી અને તેમાં કોષકેન્દ્રિકા,કણાભસૂત્ર અને અંતઃકોષરસજાળ જેવી પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
જોકે આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં કોષદિવાલ,કોષરસસ્તર અને કોષરસ હાજર હોય છે,પરંતુ તેમાં સ્પષ્ટ કોષકેન્દ્ર અને કોષકેન્દ્રિકાનો અભાવ હોય છે.

(D) બેક્ટેરિયા એ આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવો છે. આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં પટલમય અંગિકાઓ જેવી કે કણાભસૂત્ર,ગોલ્ગીકાય અને અંતઃ કોષરસજાળનો અભાવ હોય છે. તેથી,અજારક બેક્ટેરિયામાં આ તમામ અંગિકાઓ ગેરહાજર હોય છે.

(D) આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં પટલમય અંગિકાઓ અને સુસ્પષ્ટ કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે.
આ પટલમય રચનાઓના અભાવને કારણે,તેમાં કોઈ સ્પષ્ટ આંતરકોષીય ખંડો અથવા આંતરિક કોષીય વિભાજન જોવા મળતું નથી.
તેની સામે,સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં કણાભસૂત્ર,હરિતકણ અને અંતઃકોષરસજાળ જેવી વિવિધ પટલમય અંગિકાઓ હોય છે,જે સ્પષ્ટ આંતરિક ખંડો બનાવે છે.

(D) $Bacteria$ અને $Mycoplasma$ જેવા આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં,કોષરસપટલના અંતઃવલનથી $Mesosomes$ (મધ્યકાય) નામની વિશિષ્ટ રચનાઓ બને છે. આ $Mesosomes$ સુકોષકેન્દ્રી સજીવોના કણાભસૂત્રને સમાન કાર્ય કરે છે અને કોષીય શ્વસન,$DNA$ પ્રતિકૃતિ અને સ્ત્રાવની પ્રક્રિયાઓમાં ભાગ લે છે. $Bacteria$ અને $Mycoplasma$ બંને આદિકોષકેન્દ્રી હોવાથી,તેઓ શ્વસન માટે તેમના કોષરસપટલનો ઉપયોગ કરે છે. ફૂગ એ સુકોષકેન્દ્રી છે અને તેમાં શ્વસન માટે કણાભસૂત્ર હોય છે,કોષરસપટલ નહીં. તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાં $Bacteria$ અને $Mycoplasma$ બંને આદિકોષકેન્દ્રી હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) વોલ્યુટિન કણિકાઓ (જેને મેટાક્રોમેટિક કણિકાઓ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ ઘણા બેક્ટેરિયામાં જોવા મળતી સંગ્રહ રચનાઓ છે.
$1$. તેઓ મેટાક્રોમેસી દર્શાવે છે,જેનો અર્થ છે કે જ્યારે તેમને બેઝિક ડાઈ (જેમ કે મિથાઈલીન બ્લુ) વડે અભિરંજિત કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેઓ વાદળીને બદલે લાલ-જાંબલી રંગ દર્શાવે છે.
$2$. રાસાયણિક રીતે,તેઓ પોલીફોસ્ફેટ શૃંખલાઓથી બનેલા હોય છે,જે કોષ માટે ફોસ્ફેટના અનામત જથ્થા તરીકે કાર્ય કરે છે.
$3$. આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં,બેક્ટેરિયલ રંગસૂત્ર $(DNA)$ કોષરસપટલ (મીસોઝોમ) સાથે જોડાયેલું હોય છે,જે દ્વિભાજન દરમિયાન પ્રતિકૃતિ પામેલા $DNA$ અણુઓને બાળકોષોમાં અલગ કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
આમ,બધા જ વિધાનો વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) જે કોષોમાં કોષકેન્દ્રપટલ અને પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે,તેને $Prokaryotic$ (આદિકોષકેન્દ્રી) કોષો કહેવામાં આવે છે.
આ કોષોમાં આનુવંશિક દ્રવ્ય એક ચોક્કસ વિસ્તારમાં હોય છે જેને $nucleoid$ (કોષકેન્દ્રકાય) કહે છે,જે કોષકેન્દ્રપટલ દ્વારા ઘેરાયેલું હોતું નથી.
બેક્ટેરિયા અને નીલ-હરિત લીલ તેના ઉદાહરણો છે.
તેની સામે,$Eukaryotic$ (સુકોષકેન્દ્રી) કોષોમાં કોષકેન્દ્રપટલ દ્વારા ઘેરાયેલું સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર જોવા મળે છે.

(C) સૌથી નાના જાણીતા કોષો $Mycoplasma$ (જેને $PPLO$ - Pleuro Pneumonia-Like Organisms તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) છે.
તેમની પાસે કોષદીવાલ હોતી નથી અને તેઓ ઓક્સિજન વગર જીવી શકે છે.
તેમનું કદ આશરે $0.3 \ \mu m$ જેટલું હોય છે.

(C) માયક્રોપ્લાઝમા એ સૌથી નાના જાણીતા જીવંત કોષો છે જે ઓક્સિજન વગર પણ જીવી શકે છે. તેમની પાસે કોષદીવાલ હોતી નથી અને તેમની લંબાઈ સામાન્ય રીતે $0.3 \ \mu m$ જેટલી હોય છે. તેની સરખામણીમાં,સામાન્ય જીવાણું (બેક્ટેરિયા) ની લંબાઈ $3$ થી $5 \ \mu m$ હોય છે. તેથી,માયક્રોપ્લાઝમા એ સાચો જવાબ છે.

(D) આદિકોષકેન્દ્રી કોષો નીચેના લક્ષણો ધરાવે છે:
$1$. તેમાં સુવિકસિત અને પટલમય કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે (તેના બદલે કોષકેન્દ્રક જોવા મળે છે).
$2$. તેમાં જનીન દ્રવ્યની ફરતે કોષકેન્દ્રપટલ હોતું નથી.
$3$. તેમનું જનીન દ્રવ્ય વર્તુળાકાર $DNA$ સ્વરૂપે હોય છે જે હિસ્ટોન પ્રોટીન સાથે જોડાયેલું હોતું નથી.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો આદિકોષકેન્દ્રી કોષના લક્ષણો છે.

(C) આ પ્રશ્ન એવા કોષ વિશે પૂછે છે જેમાં પટલમય કોષકેન્દ્ર અને આયોજિત કોષરસ (અંગિકાઓ) નો અભાવ હોય છે.
$1$. ફૂગ અને લીલ એ સુકોષકેન્દ્રીય સજીવો છે,જેનો અર્થ છે કે તેમની પાસે સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓ હોય છે.
$2$. જીવાણું (બેક્ટેરિયા) એ આદિકોષકેન્દ્રીય સજીવો છે. તેમની પાસે કોષરસ હોય છે,પરંતુ તેમની પાસે પટલમય કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
$3$. જોકે,'કોષકેન્દ્ર અને કોષરસનો અભાવ' એવું કહેવું વૈજ્ઞાનિક રીતે અયોગ્ય છે,કારણ કે કોષરસ જીવન માટે અનિવાર્ય છે. જો પ્રશ્નનો અર્થ 'પટલમય કોષકેન્દ્ર' અને 'પટલમય અંગિકાઓ' નો અભાવ હોય,તો જીવાણું સાચો જવાબ છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$C$ સૌથી યોગ્ય વિકલ્પ છે કારણ કે તે આદિકોષકેન્દ્રીય સજીવનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

(B) કોષોને કોષકેન્દ્રની ફરતે પટલની હાજરી કે ગેરહાજરીના આધારે મુખ્યત્વે બે પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: $1$. સુકોષકેન્દ્રી કોષો,જેમાં સુવિકસિત અને પટલમય કોષકેન્દ્ર હોય છે. $2$. આદિકોષકેન્દ્રી કોષો,જેમાં કોષકેન્દ્રની ફરતે પટલનું આવરણ હોતું નથી અને પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે. આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં જનીનિક દ્રવ્ય જે વિસ્તારમાં હોય છે તેને ન્યુક્લિઓઇડ કહે છે. તેથી,સાચો જવાબ $B$ (આદિકોષકેન્દ્રી) છે.

(A) આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં ગોલ્ગીકાય,કણાભસૂત્ર અને અંતઃકોષરસજાળ જેવી પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
તેમાં પટલ દ્વારા આવરિત સુવિકસિત કોષકેન્દ્રનો પણ અભાવ હોય છે.
તેના બદલે,તેમાં ન્યુક્લિઓઇડ હોય છે,જે આનુવંશિક દ્રવ્ય ધરાવતો વિસ્તાર છે જે કોષકેન્દ્ર પટલ દ્વારા ઘેરાયેલો હોતો નથી,જેને પટલવિહીન કોષકેન્દ્ર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) આદિકોષકેન્દ્રિ કોષોમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
$1$. કોષકેન્દ્રિકા: આદિકોષકેન્દ્રિઓમાં સાચું કોષકેન્દ્ર હોતું નથી,તેથી તેમાં કોષકેન્દ્રિકા પણ હોતી નથી.
$2$. તારાકેન્દ્ર: તારાકેન્દ્ર સામાન્ય રીતે સુકોષકેન્દ્રિ કોષોમાં જોવા મળે છે અને તે આદિકોષકેન્દ્રિઓમાં ગેરહાજર હોય છે.
$3$. પટલમય અંગિકાઓ: આદિકોષકેન્દ્રિઓમાં કણાભસૂત્ર,હરિતકણ,અંતઃકોષરસજાળ કે ગોલ્ગી પ્રસાધન જેવી પટલમય અંગિકાઓ હોતી નથી.
તેથી,આદિકોષકેન્દ્રિ કોષમાં આપેલ તમામ રચનાઓ ગેરહાજર હોય છે.

(D) આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં પટલમય કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
$PPLO$ ($Pleuro-Pneumonia-Like$ Organisms),માઇક્રોપ્લાઝ્મા અને નીલહરિત લીલ (સાયનોબેક્ટેરિયા) એ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોના ઉદાહરણો છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો આદિકોષકેન્દ્રી કોષોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

(A) આપેલ આકૃતિ એક લાક્ષણિક બેક્ટેરિયલ કોષ દર્શાવે છે.
આ આકૃતિમાં,'$a$' તરીકે દર્શાવેલ રચના પિલિ (Pili) છે,જે જોડાણ અને સંયુગ્મન (conjugation) માં ભાગ લેતી સપાટીની રચનાઓ છે.
'$b$' તરીકે દર્શાવેલ રચના કશા (Flagellum) છે,જે બેક્ટેરિયાની ગતિશીલતા માટે જવાબદાર લાંબી,ચાબુક જેવી રચના છે.
તેથી,'$a$' અને '$b$' અનુક્રમે પિલિ અને કશા દર્શાવે છે.

(A) આદિકોષકેન્દ્રિય કોષોમાં કણાભસૂત્ર,હરિતકણ અને સુસ્પષ્ટ કોષકેન્દ્ર જેવી પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
તેની સામે,સુકોષકેન્દ્રિય કોષોમાં કોષકેન્દ્રપટલ દ્વારા આવરિત સ્પષ્ટ કોષકેન્દ્ર અને કણાભસૂત્ર જેવી વિવિધ પટલમય અંગિકાઓ જોવા મળે છે.
બંને પ્રકારના કોષોમાં કોષદીવાલ (ઘણા આદિકોષકેન્દ્રિય અને વનસ્પતિ/ફૂગના સુકોષકેન્દ્રિય કોષોમાં) અને રીબોઝોમ (જોકે કદમાં અલગ,$70S$ અને $80S$) હોય છે,પરંતુ મુખ્ય તફાવત સુકોષકેન્દ્રિય કોષોમાં કોષકેન્દ્ર અને કણાભસૂત્ર જેવી પટલમય રચનાઓની હાજરી છે.

(D) આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે (તેના બદલે તેમાં ન્યુક્લિઓઇડ હોય છે).
તેમાં પટલમય અંગિકાઓ જેવી કે કણાભસૂત્ર,હરિતકણ,અંતઃકોષરસજાળ અને ગોલ્ગી પ્રસાધનનો પણ અભાવ હોય છે.
વધુમાં,આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં તારાકેન્દ્ર પણ ગેરહાજર હોય છે.
તેથી,આદિકોષકેન્દ્રી કોષમાં ઉપર્યુક્ત તમામ ઘટકો ગેરહાજર હોય છે.

(D) આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં કોષકેન્દ્ર,કણાભસૂત્ર,અંત:કોષરસજાળ અને પેરૉક્સિઝોમ જેવી પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
જોકે,તેમાં રિબોઝોમ હોય છે,જે પટલવિહીન અંગિકાઓ છે અને પ્રોટીન સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે.
મેસોઝોમ એ કોષરસપટલના કોષની અંદર તરફના વિસ્તરણ દ્વારા બનતી વિશિષ્ટ પટલમય રચનાઓ છે,જે બેક્ટેરિયા જેવા આદિકોષકેન્દ્રી કોષોની લાક્ષણિકતા છે.
તેથી,રિબોઝોમ અને મેસોઝોમ બંને આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં જોવા મળે છે,પરંતુ મેસોઝોમ એ આદિકોષકેન્દ્રી કોષોની વિશિષ્ટ રચનાત્મક લાક્ષણિકતા છે.

(C) આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં સૌથી બહારનું આવરણ ગ્લાયકોકેલિક્સ છે.
તે બે સ્વરૂપોમાં જોવા મળે છે: એક ઢીલું પડ જેને શ્લેષ્મ સ્તર કહેવાય છે અથવા એક જાડું અને મજબૂત પડ જેને પ્રાવર (Capsule) કહેવાય છે.
પ્રાવર કોષને ફેગોસાઇટ્સ (ભક્ષક કોષો) દ્વારા થતા ભક્ષણ સામે રક્ષણ આપે છે અને વાઇરસ (બેક્ટેરિયોફેજ) ના આક્રમણ સામે પણ રક્ષણ પૂરું પાડે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $C$ (પ્રાવર) છે.

(A) ઘણા બેક્ટેરિયામાં જીનોમિક $DNA$ (રંગસૂત્રીય $DNA$) ઉપરાંત નાના ગોળાકાર $DNA$ અણુઓ હાજર હોય છે.
આ નાના ગોળાકાર $DNA$ અણુઓને પ્લાસ્મીડ કહેવામાં આવે છે.
પ્લાસ્મીડ એ રંગસૂત્રની બહારના,સ્વયં-પ્રતિકૃતિ પામતા $DNA$ છે,જે ઘણીવાર એન્ટિબાયોટિક પ્રતિરોધકતા જેવા વિશિષ્ટ લક્ષણો પૂરા પાડતા જનીનો ધરાવે છે.

(C) આદિકોષકેન્દ્રી કોષો,જેમ કે બેક્ટેરિયા,સરળ બંધારણ ધરાવે છે અને તેમાં કોષકેન્દ્રપટલ કે જટિલ અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે. તેમની કોષવિભાજનની પ્રક્રિયા,જે મુખ્યત્વે ભાજન (binary fission) દ્વારા થાય છે,તે સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં જોવા મળતી સમભાજન કે અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા કરતા ઘણી સરળ હોય છે. પરિણામે,આદિકોષકેન્દ્રી કોષો સુકોષકેન્દ્રી કોષો કરતા ખૂબ જ ઝડપથી વિભાજન પામી શકે છે અને અનુકૂળ પરિસ્થિતિમાં ખૂબ જ ટૂંકા સમયમાં તેમની વસ્તી બમણી કરી શકે છે.

(A) બેક્ટેરિયાનું કોષઆવરણ ત્રણ ચુસ્ત રીતે જોડાયેલા સ્તરોનું બનેલું હોય છે.
આ સ્તરો નીચે મુજબ છે:
$1$. સૌથી બહારનું ગ્લાયકોકેલિક્સ (Glycocalyx).
$2$. મધ્યનું કોષદીવાલ (Cell wall).
$3$. સૌથી અંદરનું કોષરસસ્તર (Plasma membrane).
જોકે કોષઆવરણનું દરેક સ્તર અલગ કાર્ય કરે છે,પરંતુ તેઓ એક રક્ષણાત્મક એકમ તરીકે સાથે મળીને કાર્ય કરે છે.

(A) આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો (જેમ કે બેક્ટેરિયા અને સાયનોબેક્ટેરિયા) એકકોષી હોય છે અને તેમાં બહુકોષીયતા માટે જરૂરી જટિલ કોષીય આયોજનનો અભાવ હોય છે.
તેઓ એકકોષી હોવાથી,તેઓ વિકાસ અને વિભેદનની જટિલ પ્રક્રિયાઓમાંથી પસાર થતા નથી જે બહુકોષીય રચનાઓના નિર્માણ તરફ દોરી જાય છે.
તેથી,વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો એકકોષી રહે છે.
કારણ $R$ પણ સાચું છે કારણ કે તે યોગ્ય રીતે જણાવે છે કે આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો એકકોષી છે.
આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોની એકકોષી પ્રકૃતિ એ મૂળભૂત કારણ છે કે શા માટે તેઓ બહુકોષીય રચનાઓ બનાવી શકતા નથી,તેથી $R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(B) પ્રોકેરિયોટિક કોષોમાં કોષઆવરણ ત્રણ સ્તરોનું બનેલું હોય છે: સૌથી બહારનું ગ્લાયકોકેલિક્સ,ત્યારબાદ કોષદીવાલ અને સૌથી અંદરનું કોષરસસ્તર.
$1$. ગ્લાયકોકેલિક્સ એ સૌથી બહારનું સ્તર છે,જે શિથિલ આવરણ (slime layer) અથવા સખત આવરણ (capsule) સ્વરૂપે હોઈ શકે છે.
$2$. તે મુખ્યત્વે પોલીસેકેરાઇડ્સ અને ક્યારેક પ્રોટીનનું બનેલું હોય છે.
$3$. તેથી,કોષઆવરણનું સૌથી બહારનું સ્તર ગ્લાયકોકેલિક્સ છે.

(B) આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,જેમ કે બેક્ટેરિયામાં,કોષરસસ્તર કોષની અંદરની તરફ અંતર્વલન પામીને વિશિષ્ટ રચનાઓ બનાવે છે જેને $Mesosomes$ (મેસોઝોમ્સ) કહેવામાં આવે છે.
આ રચનાઓ પુટિકાઓ,નલિકાઓ અથવા પટલિકાઓના સ્વરૂપમાં હોઈ શકે છે.
$Mesosomes$ વિવિધ કોષીય પ્રક્રિયાઓમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જેમાં $DNA$ નું સ્વયંજનન,કોષદીવાલનું નિર્માણ,શ્વસન અને ઉત્સેચકીય પ્રવૃત્તિ માટે કોષરસસ્તરની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારવાનો સમાવેશ થાય છે.

(D) આદિકોષકેન્દ્રી કોષોની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં સુવિકસિત,પટલમય કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે.
તેમનું બંધારણીય આયોજન મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રદેશોનું બનેલું હોય છે:
$1$. કોષ આવરણ (જે ગ્લાયકોકેલિક્સ,કોષદીવાલ અને કોષરસસ્તરનું બનેલું છે).
$2$. કોષરસીય પ્રદેશ (જેમાં રીબોઝોમ્સ,સમાવિષ્ટ પદાર્થો અને ન્યુક્લિઓઇડનો સમાવેશ થાય છે).
$3$. ઊપાંગો (જેમ કે કશા,પિલી અને ફીમ્બ્રી).
આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં સાચું પટલમય કોષકેન્દ્ર હોતું નથી,તેથી કોષકેન્દ્ર એ આ કોષોનો બંધારણીય ઘટક નથી.

(C) આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,કોષરસસ્તર કોષરસમાં વિસ્તરણ પામીને $Mesosomes$ (મેસોઝોમ),$Lamellae$ (પટલિકા) અને $Vacuoles$ (રસધાની - જેમ કે કેટલાક બેક્ટેરિયામાં વાયુ રસધાની) જેવી વિશિષ્ટ રચનાઓ બનાવે છે. આ રચનાઓ શ્વસન,સ્ત્રાવ અને ઉત્સેચકીય પ્રક્રિયાઓ માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારવામાં મદદ કરે છે. $Capsule$ (પ્રાવર) એ કોષદીવાલની બહાર આવેલું પોલીસેકેરાઈડ અથવા પ્રોટીનનું બનેલું રક્ષણાત્મક આવરણ છે. તે કોષરસસ્તરનું વિસ્તરણ નથી.

(C) બૅક્ટેરિયામાં,આનુવંશિક દ્રવ્ય એકાકી વર્તુળાકાર રંગસૂત્ર તરીકે હોય છે.
દ્વિભાજન (binary fission) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન,$DNA$ પ્રતિકૃતિની શરૂઆત એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.
પ્રતિકૃતિની શરૂઆતમાં,એકાકી રંગસૂત્ર કોષરસપટલ પરના એક ચોક્કસ સ્થાને (જે ઘણીવાર મેસોઝોમ સાથે સંકળાયેલ હોય છે) જોડાય છે.
આ જોડાણ એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે જેમ કોષ લંબાય છે અને પટલ વૃદ્ધિ પામે છે,તેમ પ્રતિકૃતિ પામેલા રંગસૂત્રો વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ખેંચાય છે,જે બાળ કોષોમાં સમાન વિતરણને સરળ બનાવે છે.

(C) બેક્ટેરિયાનું કોષઆવરણ ત્રણ સ્તરોનું બનેલું હોય છે: સૌથી બહારનું ગ્લાયકોકેલિક્સ,ત્યારબાદ કોષદીવાલ અને સૌથી અંદરનું કોષરસસ્તર.
આમાં,ગ્લાયકોકેલિક્સ કાં તો શિથિલ આવરણ (સ્લાઈમ લેયર) તરીકે અથવા ઘટ્ટ અને મજબૂત આવરણ (કૅપ્સ્યુલ) તરીકે હોઈ શકે છે.
કૅપ્સ્યુલ કોષને રક્ષણ આપે છે અને તેને સપાટી સાથે ચોંટવામાં તેમજ યજમાનની રોગપ્રતિકારક શક્તિથી બચવામાં મદદ કરે છે.

(B) બેક્ટેરિયા જેવા આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,સંગ્રહિત દ્રવ્યો કોષરસમાં સંગ્રાહક કણિકાઓ (inclusion bodies) સ્વરૂપે જોવા મળે છે.
આ કણિકાઓ કોઈ પણ પટલમય તંત્ર દ્વારા ઘેરાયેલી હોતી નથી અને કોષરસમાં મુક્ત રીતે તરતી હોય છે.
બેક્ટેરિયામાં જોવા મળતી સામાન્ય સંગ્રાહક કણિકાઓમાં ફોસ્ફેટ કણિકાઓ,સિયાનોફાયસિયન કણિકાઓ અને ગ્લાયકોજન કણિકાઓનો સમાવેશ થાય છે.
$NCERT$ જીવવિજ્ઞાનના પાઠ્યપુસ્તક મુજબ,સલ્ફેટ કણિકાઓ બેક્ટેરિયાના કોષરસમાં સંગ્રાહક કણિકાઓ તરીકે ગણવામાં આવતી નથી.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.

(D) પ્રોકેરિયોટિક કોષોમાં,અનામત પદાર્થો કોષરસમાં સમાવિષ્ટ પિંડો (Inclusion bodies) સ્વરૂપે સંગ્રહિત થાય છે.
આ રચનાઓ કોઈ પણ પટલ દ્વારા ઘેરાયેલી હોતી નથી અને કોષરસમાં મુક્ત રીતે જોવા મળે છે.
તેના ઉદાહરણોમાં ફોસ્ફેટ કણિકાઓ,સાયનોફાયસિયન કણિકાઓ અને ગ્લાયકોજન કણિકાઓનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(B) બૅક્ટેરિયા જેવા આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,મેસોઝોમ એ એક વિશિષ્ટ પટલમય રચના છે.
તે કોષરસસ્તરના કોષની અંદરની તરફના અંતર્વલન (invagination) દ્વારા બને છે.
આ અંતર્વલન પુટિકાઓ,નલિકાઓ અને પટલિકાઓના સ્વરૂપમાં હોય છે.
તે કોષદીવાલના નિર્માણ,$DNA$ ના સ્વયંજનન અને શ્વસનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(A) $PPLO$ એટલે પ્લુરો ન્યુમોનિયા લાઇક ઑર્ગેનિઝમ (Pleuro Pneumonia Like Organism). આ સૌથી નાના જાણીતા જીવંત કોષો છે,જેમાં કોષદીવાલનો અભાવ હોય છે અને તેઓ ઓક્સિજન વગર જીવી શકે છે. તેમને માયકોપ્લાઝ્મા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(D) આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં,કોષરસસ્તર સુકોષકેન્દ્રી સજીવોની અંગિકાઓ જેવું જ કાર્ય કરે છે.
$1$. તે ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન દ્વારા શક્તિના નિર્માણ (શ્વસન) માટેના સ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે.
$2$. તે $DNA$ ના સ્વયંજનન અને કોષ વિભાજન દરમિયાન રંગસૂત્રોના જોડાણ માટેનું સ્થાન પૂરું પાડે છે.
$3$. તે બાહ્યકોષીય પોલીમરના સ્ત્રાવમાં સામેલ છે.
$4$. જોકે,પ્રકાશસંશ્લેષી આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં ફોટોફોસ્ફોરાયલેશન (પ્રકાશ ઉર્જાનો ઉપયોગ કરીને $ATP$ નું સંશ્લેષણ) એ ક્રોમેટોફોર્સ અથવા થાઇલેકોઇડ્સ જેવી વિશિષ્ટ પટલીય રચનાઓમાં થાય છે,સામાન્ય કોષરસસ્તરમાં નહીં. તેથી,ફોટોફોસ્ફોરાયલેશન દરમિયાન ઇલેક્ટ્રોન વહન માટેનું સ્થાન પૂરું પાડવું એ સામાન્ય કોષરસસ્તરનું મુખ્ય કાર્ય નથી.

(D) આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,બાહ્ય કોષીય પૉલિમર (જેમ કે સ્લાઇમ લેયર અથવા પ્રાવર) નું સંશ્લેષણ મુખ્યત્વે કોષરસસ્તર અથવા કોષદીવાલ પર આવેલા ઉત્સેચકો દ્વારા થાય છે.
બાહ્ય કોષીય પ્રવાહી (Extracellular fluid) માં આ જટિલ પૉલિમરના સંશ્લેષણ માટે જરૂરી ચયાપચયની મશીનરી કે વિશિષ્ટ ઉત્સેચકો હોતા નથી.
તેથી,બાહ્ય કોષીય પૉલિમરનું ઉત્પાદન બાહ્ય કોષીય પ્રવાહીના ઉત્સેચકો દ્વારા થતું નથી.

(C) રિબોઝોમ્સ એ કોષમાં પ્રોટીન સંશ્લેષણના સ્થાન છે.
આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,રિબોઝોમ્સ $70S$ પ્રકારના હોય છે.
આ $70S$ રિબોઝોમ્સ બે પેટા એકમોના બનેલા હોય છે: એક મોટો $50S$ પેટા એકમ અને એક નાનો $30S$ પેટા એકમ.
તેની સરખામણીમાં,સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કોષરસમાં $80S$ રિબોઝોમ્સ જોવા મળે છે,જે $60S$ અને $40S$ પેટા એકમોના બનેલા હોય છે.

(C) ન્યૂક્લિઑઇડ એ આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryote) સજીવોના કોષમાં જોવા મળતો અનિયમિત આકારનો વિસ્તાર છે,જેમાં કોષનું તમામ અથવા મોટાભાગનું જનીનિક દ્રવ્ય આવેલું હોય છે.
બેક્ટેરિયા એ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો હોવાથી,તેમાં પટલમય કોષકેન્દ્રને બદલે ન્યૂક્લિઑઇડ જોવા મળે છે.
વનસ્પતિ અને પ્રાણી કોષો સુકોષકેન્દ્રી (eukaryotic) હોય છે અને તેમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર હોય છે.
વિષાણુઓ અકોષીય રચનાઓ છે અને તેમાં ન્યૂક્લિઑઇડ હોતું નથી.