Mitochondria Questions in Gujarati

(C) કણાભસૂત્ર બે આવરણો ધરાવે છે: બાહ્યકલા અને અંતઃકલા. કણાભસૂત્રની અંતઃકલા અંદરની તરફ ગળીમય રચનાઓ બનાવે છે જેને ક્રિસ્ટી કહે છે. આ ક્રિસ્ટીની સપાટી પર અસંખ્ય દંડયુક્ત કણો આવેલા હોય છે,જેને '$F_1$ કણો' અથવા ઓક્સિઝોમ્સ કહેવામાં આવે છે. આ કણો $ATP$ ના સંશ્લેષણમાં મહત્વનો ભાગ ભજવે છે.

(B) કણાભસૂત્રને કોષના શક્તિઘર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે જારક શ્વસનની પ્રક્રિયા દ્વારા $ATP$ (એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ) સ્વરૂપે કોષીય ઉર્જા ઉત્પન્ન કરે છે.

(A) કણાભસૂત્રનું અંદરનું પડ ક્રિસ્ટી નામની રચનાઓમાં ગડી પામેલું હોય છે,જે જૈવરાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે. આ ક્રિસ્ટી પર $F_1$ કણો (જેને ઓક્સિઝોમ્સ અથવા $ATP$ સિન્થેઝ સંકુલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) આવેલા હોય છે. આ કણો ઓક્સિડેટિવ ફૉસ્ફોરાયલેશન દરમિયાન $ATP$ ના સંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે. તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચાં છે,અને ક્રિસ્ટી પર $F_1$ કણોની હાજરી એ જ કારણ છે કે તે ઓક્સિડેટિવ ફૉસ્ફોરાયલેશનનું સ્થાન છે. આમ,$P$ એ $Q$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(C) આપેલ આકૃતિ કણાભસૂત્રની રચના દર્શાવે છે.
આકૃતિમાં,લેબલ '$a$' એ કણાભસૂત્રની અંત:કલાના અંદરની તરફના ગડીઓને દર્શાવે છે,જેને ક્રિસ્ટી કહેવામાં આવે છે.
લેબલ '$b$' એ અંત:કલા દ્વારા ઘેરાયેલા પ્રવાહીથી ભરેલી જગ્યાને દર્શાવે છે,જેને આધારક (Matrix) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,'$a$' ક્રિસ્ટી દર્શાવે છે અને '$b$' આધારક દર્શાવે છે.

(A) કણાભસૂત્ર એ બેવડી પટલમય અંગિકા છે.
તેનો વ્યાસ સામાન્ય રીતે $0.2 - 1.0 \, \mu m$ અને લંબાઈ $1.0 - 4.1 \, \mu m$ હોય છે.
તેમાં અંદરની તરફ ગડીઓ જોવા મળે છે જેને ક્રિસ્ટી કહે છે, જે જૈવરાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે.
તેને 'કોષનું શક્તિઘર' કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે જારક શ્વસન દ્વારા $ATP$ સ્વરૂપે ઉર્જા ઉત્પન્ન કરે છે.
તેમાં પોતાનું વર્તુળાકાર $DNA$ અને રિબોઝોમ્સ પણ હોય છે.
વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે પ્રશ્નમાં આપેલી શ્રેણી $(0.02 - 1.0 \, \mu m)$ પ્રમાણિત જૈવિક શ્રેણી $(0.2 - 1.0 \, \mu m)$ કરતા અલગ છે.

(C) વિધાન $P$ ખોટું છે કારણ કે કોષ દીઠ કણાભસૂત્રની સંખ્યા પરિવર્તનશીલ હોય છે અને તે કોષની દેહધાર્મિક ક્રિયાઓ પર આધાર રાખે છે. જે કોષોને વધુ ઉર્જાની જરૂર હોય છે,જેમ કે સ્નાયુ કોષો,તેમાં કણાભસૂત્રની સંખ્યા વધુ હોય છે.
વિધાન $Q$ સાચું છે કારણ કે કણાભસૂત્ર એ અર્ધ-સ્વાયત્ત અંગિકા છે જે લગભગ તમામ સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં જોવા મળે છે,જેમાં વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓ બંનેનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,વિધાન $P$ ખોટું છે અને વિધાન $Q$ સાચું છે.

(B) કણાભસૂત્રની રચનાના આધારે:
$A$ એ આધારક (Matrix) દર્શાવે છે,જે ક્રેબ્સ ચક્રનું સ્થાન છે અને કોષીય શ્વસન માટેના ઉત્સેચકો ધરાવે છે.
$B$ એ અંતઃપટલ દર્શાવે છે,જે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારવા માટે ક્રિસ્ટી તરીકે ઓળખાતા અંતઃપ્રવર્ધો બનાવે છે.
$C$ એ ક્રિસ્ટી દર્શાવે છે.
$D$ એ બાહ્ય પટલ દર્શાવે છે,જે અંગિકાની સતત સીમા બનાવે છે.
તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચો છે,જે દર્શાવે છે કે $B$ એ અંતઃપટલ છે જે ક્રિસ્ટી નામના અંતઃપ્રવર્ધો બનાવે છે.

(C) સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,મોટાભાગનું $DNA$ કોષકેન્દ્રમાં આવેલું હોય છે. જોકે,અર્ધ-સ્વાયત્ત અંગિકાઓ જેવી કે હરિતકણ અને કણાભસૂત્ર પોતાનું વલયાકાર $DNA$ ધરાવે છે,જે આદિકોષકેન્દ્રી $DNA$ ને સમાન હોય છે. આ બાબત અંતઃસહજીવનવાદના સિદ્ધાંતને સમર્થન આપે છે. તેથી,સાચી જોડ હરિતકણ અને કણાભસૂત્ર છે.

(A) $1$. કણાભસૂત્રને કોષનું શક્તિઘર કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે $ATP$ (એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ) સ્વરૂપે કોષીય ઊર્જા ઉત્પન્ન કરે છે.
$2$. આ ઊર્જાનું ઉત્પાદન કોષીય શ્વસન દ્વારા થાય છે.
$3$. કણાભસૂત્રનું આધારક (matrix) એ ક્રૅબ્સ ચક્ર ($TCA$ ચક્ર) માટેનું સ્થાન છે,જ્યારે કણાભસૂત્રની અંતઃપટલ એ ઇલેક્ટ્રોન પરિવહન તંત્ર અને ઑક્સિડેટિવ ફૉસ્ફોરીકરણ માટેનું સ્થાન છે.
$4$. ઊર્જાનું ઉત્પાદન ($ATP$ સંશ્લેષણ) સીધી રીતે આ પ્રક્રિયાઓ પર આધારિત હોવાથી,$R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(B) આપેલ આકૃતિ બેવડી પટલમય અંગિકા દર્શાવે છે જેમાં અંદરની તરફ ગડીઓ જોવા મળે છે જેને ક્રિસ્ટી $(A)$ કહેવાય છે અને અંદરના ભાગને આધારક કે મેટ્રિક્સ $(B)$ કહેવાય છે. આ રચના કણાભસૂત્રની લાક્ષણિકતા છે,જેને કોષનું શક્તિઘર કહેવામાં આવે છે. હરિતકણમાં થાઈલેકોઈડ્સ હોય છે,જ્યારે કોષકેન્દ્રમાં કોષકેન્દ્રપટલ અને રંગસૂત્રદ્રવ્ય હોય છે,અને કોષકેન્દ્રીકા એ કોષકેન્દ્રની અંદરનો ઘટ્ટ ભાગ છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) આપેલ આકૃતિ કણાભસૂત્રની રચના દર્શાવે છે.
આ આકૃતિમાં,લેબલ $A$ એ કણાભસૂત્રની અંદરની કલાના ગડીઓ તરફ નિર્દેશ કરે છે,જેને ક્રિસ્ટી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ ગડીઓ જૈવરાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે.
તેથી,$A$ એ ક્રિસ્ટીનું સૂચન કરે છે.

(B) આપેલ આકૃતિ કણાભસૂત્રની રચના દર્શાવે છે.
આ આકૃતિમાં,નિર્દેશ $A$ એ ક્રિસ્ટી (અંદરની કલાના ગડીમય પ્રવર્ધો) દર્શાવે છે,અને નિર્દેશ $B$ એ કણાભસૂત્રના અંદરના ભાગને દર્શાવે છે,જેને આધારક (Matrix) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આધારકમાં કણાભસૂત્રના કાર્ય માટે જરૂરી ઉત્સેચકો,રિબોઝોમ્સ અને વલયાકાર $DNA$ આવેલા હોય છે.
તેથી,$B$ એ આધારક (Matrix) દર્શાવે છે.

(D) આપેલ આકૃતિ કણાભસૂત્ર (mitochondrion) દર્શાવે છે.
ભાગ $A$ એ ક્રિસ્ટી (અંતઃપટલના ગડીઓ) દર્શાવે છે, જ્યારે ભાગ $B$ એ આધારક (matrix) દર્શાવે છે.
કણાભસૂત્રના આધારકમાં એક વલયાકાર $DNA$ અણુ, થોડા $RNA$ અણુઓ, રિબોઝોમ્સ $(70S)$ અને ક્રેબ્સ ચક્ર (સાઇટ્રિક એસિડ ચક્ર) માટે જરૂરી ઉત્સેચકો આવેલા હોય છે.
તેથી, વિકલ્પ $A, B$ અને $C$ માં જણાવેલ તમામ ઘટકો આધારક $(B)$ માં હાજર હોય છે.

(B) આપેલ આકૃતિ કણાભસૂત્ર (Mitochondrion) ની છે,જે બેવડી પટલમય અંગિકા છે.
તેને 'કોષનું શક્તિઘર' (Powerhouse of the cell) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે જારક શ્વસન દ્વારા $ATP$ સ્વરૂપે કોષીય ઉર્જા ઉત્પન્ન કરે છે.
'આત્મઘાતી કોથળી' એ લાયસોઝોમ માટે વપરાતો શબ્દ છે,અને 'કોષનું રસોડું' એ હરિતકણ (Chloroplast) માટે વપરાતો શબ્દ છે.
તેથી,આપેલ આકૃતિ માટે સાચો જવાબ 'કોષનું શક્તિઘર' છે.

(C) : કણાભસૂત્ર એ લઘુચિત્ર જૈવ-રાસાયણિક ફેક્ટરીઓ છે જ્યાં ખોરાકના પદાર્થો અથવા શ્વસન સબસ્ટ્રેટનું સંપૂર્ણ ઓક્સિડેશન થઈને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ અને પાણી બને છે.
આ પ્રક્રિયામાં મુક્ત થતી ઊર્જા શરૂઆતમાં રિડ્યુસ્ડ કો-એન્ઝાઇમ્સ અને રિડ્યુસ્ડ પ્રોસ્થેટિક ગ્રુપના સ્વરૂપમાં સંગ્રહિત થાય છે.
ત્યારબાદ તેનું ઓક્સિડેશન થઈને ઊર્જાસભર $ATP$ બને છે.
$ATP$ કણાભસૂત્રમાંથી બહાર આવે છે અને કોષની વિવિધ ઊર્જા-આધારિત પ્રક્રિયાઓ જેવી કે સ્નાયુનું સંકોચન,ચેતા આવેગનું વહન,જૈવસંશ્લેષણ,પટલ પરિવહન,કોષ વિભાજન અને હલનચલન કરવામાં મદદ કરે છે.
$ATP$ ના નિર્માણને કારણે,કણાભસૂત્રને કોષનું 'પાવર હાઉસ' કહેવામાં આવે છે.

(A) આકૃતિમાં '$A$' તરીકે દર્શાવેલ અંગિકા કણાભસૂત્ર (Mitochondrion) છે.
કણાભસૂત્ર એ લઘુચિત્ર જૈવ-રાસાયણિક ફેક્ટરીઓ છે જ્યાં ખોરાક અથવા શ્વસન સબસ્ટ્રેટનું સંપૂર્ણ ઓક્સિડેશન થઈને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ અને પાણી બને છે.
આ પ્રક્રિયામાં મુક્ત થતી ઉર્જા શરૂઆતમાં રિડ્યુસ્ડ કો-એન્ઝાઇમ્સ અને રિડ્યુસ્ડ પ્રોસ્થેટિક ગ્રુપના સ્વરૂપમાં સંગ્રહિત થાય છે.
ત્યારબાદ તેનું ઓક્સિડેશન થઈને ઉર્જાસભર $ATP$ બને છે.
$ATP$ કણાભસૂત્રમાંથી બહાર આવે છે અને કોષની વિવિધ ઉર્જા-આધારિત પ્રક્રિયાઓ જેવી કે સ્નાયુ સંકોચન,ચેતા આવેગનું વહન,જૈવસંશ્લેષણ,પટલ પરિવહન,કોષ વિભાજન,હલનચલન વગેરેમાં મદદ કરે છે.
$ATP$ ના નિર્માણને કારણે,કણાભસૂત્રને કોષનું 'પાવર હાઉસ' કહેવામાં આવે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
દરેક કણાભસૂત્ર એ બેવડી પટલમય રચના છે,જેમાં બાહ્ય પટલ અને અંતઃપટલ તેના અવકાશને બે જલીય કક્ષાઓમાં સ્પષ્ટ રીતે વિભાજિત કરે છે,એટલે કે,બાહ્ય કક્ષા અને આંતરિક કક્ષા.
આંતરિક કક્ષાને આધારક (મેટ્રિક્સ) કહેવામાં આવે છે.
બાહ્ય પટલ અંગિકાની સતત મર્યાદિત સીમા બનાવે છે.
અંતઃપટલ આધારકની તરફ ક્રિસ્ટી નામની ઘણી ગડીઓ બનાવે છે.
ક્રિસ્ટી સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે.
બંને પટલો પાસે કણાભસૂત્રના કાર્ય સાથે સંકળાયેલા તેમના પોતાના વિશિષ્ટ ઉત્સેચકો હોય છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ બંને અર્ધ-સ્વાયત્ત અંગિકાઓ છે.
તેમની પાસે પોતાનું વર્તુળાકાર $DNA$ હોય છે,જે તેમના પોતાના $mRNA$,$tRNA$ અને $rRNA$ ના ઉત્પાદન માટે જવાબદાર છે.
આ અંગિકાઓ પાસે પોતાના $70S$ રીબોઝોમ્સ પણ હોય છે,જે તેમને કોષકેન્દ્રથી સ્વતંત્ર રીતે તેમના કેટલાક પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ કરવાની ક્ષમતા આપે છે.

(C) : કણાભસૂત્રનું બાહ્ય પટલ લીસું,મોટાભાગના નાના અણુઓ માટે મુક્ત રીતે પ્રવેશશીલ,ઓછા ઉત્સેચકો ધરાવતું અને પ્રોટીનમાં ગરીબ હોય છે. તેમાં પોરિન પ્રોટીન હોય છે જે અણુઓના પસાર થવા માટે ચેનલો બનાવે છે. તે સબસ્ટ્રેટના ગ્રહણ અને $ATP$ ના મુક્ત થવાની મંજૂરી આપે છે. અંતઃપટલ અર્ધપ્રવેશશીલ છે અને કણાભસૂત્રમાં પદાર્થોની અવરજવરનું નિયમન કરે છે. તે ઉત્સેચકો અને વાહક પ્રોટીન (permeases) થી સમૃદ્ધ છે. તે સામાન્ય રીતે અનેક ગડીઓ બનાવે છે જેને ક્રિસ્ટી (cristae) કહેવામાં આવે છે. તે ઓક્સિસોમ્સ તરીકે ઓળખાતા નાના,નિયમિત અંતરે આવેલા લોલીપોપ આકારના કણો ધરાવે છે. ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇનના ઇલેક્ટ્રોન વાહક અણુઓ અંતઃપટલમાં આવેલા હોય છે,બાહ્ય પટલમાં નહીં.

(C) આપેલ આકૃતિ વનસ્પતિ કોષ દર્શાવે છે.
આકૃતિમાં,$X$ લેબલ કોષરસમાં જોવા મળતી નાની,બેવડા પટલ ધરાવતી અંગિકા તરફ નિર્દેશ કરે છે,જે કણાભસૂત્ર છે.
$A$ મીસોઝોમ એ આદિકોષકેન્દ્રી કોષોની લાક્ષણિકતા છે,સુકોષકેન્દ્રી વનસ્પતિ કોષોની નહીં.
$B$ વનસ્પતિ કોષોમાં લાયસોઝોમ દુર્લભ હોય છે,કારણ કે તેમનું કાર્ય ઘણીવાર મોટી કેન્દ્રીય રસધાની દ્વારા કરવામાં આવે છે.
$D$ પટલ એ કોષરસપટલ અથવા કોષદીવાલનો સંદર્ભ આપે છે,જે $X$ નિર્દેશ કરતું નથી.
તેથી,$X$ માટે સાચી ઓળખ કણાભસૂત્ર છે.

(A) કણાભસૂત્ર એ બેવડી પટલીય અંગિકા છે. કણાભસૂત્રનું અંતઃપટલ આધારક (મેટ્રિક્સ) ની તરફ અનેક ગડીઓ બનાવે છે,જેને $Cristae$ (ક્રિસ્ટી) કહેવામાં આવે છે. આ ગડીઓ ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન અને $ATP$ સંશ્લેષણમાં સામેલ ઉત્સેચકો માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે.

(A) $F_1$ કણો,જેને $F_1$ સબયુનિટ્સ અથવા ઓક્સિસોમ્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે કણાભસૂત્રના અંતઃપટલ પર આવેલા હોય છે.
આ કણો $F_0-F_1$ $ATP$ સિન્થેઝ સંકુલનો ભાગ છે,જે ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન દરમિયાન $ATP$ ના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે.
તેથી,$F_1$ કણો માટેનું સાચું સ્થાન કણાભસૂત્ર છે.

(B) આપેલ આકૃતિ કણાભસૂત્રની રચના દર્શાવે છે.
$S$ એ બાહ્ય પટલ દર્શાવે છે.
$P$ એ મેટ્રિક્સ (આધારક) દર્શાવે છે,જે કણાભસૂત્રનો આંતરિક ભાગ છે.
$Q$ એ ક્રિસ્ટી (આંતરિક પટલના ગડીઓ) દર્શાવે છે.
$R$ એ આંતરિક પટલ દર્શાવે છે.
મેટ્રિક્સ $(P)$ માં એક વર્તુળાકાર $DNA$ અણુ,થોડા $RNA$ અણુઓ,રિબોઝોમ્સ $(70S)$ અને પ્રોટીન સંશ્લેષણ માટે જરૂરી ઉત્સેચકો આવેલા હોય છે.
તેથી,મૂળાક્ષર $P$ એ મેટ્રિક્સનું સ્થાન દર્શાવે છે જ્યાં વર્તુળાકાર $DNA$ હાજર હોય છે.

(C) આપેલ આકૃતિ કણાભસૂત્રની અતિસૂક્ષ્મ રચના દર્શાવે છે.
$1$. $X$ એ અંદરના પ્રવાહીથી ભરેલા ભાગને નિર્દેશિત કરે છે,જે મેટ્રિક્સ (આધારક) છે.
$2$. $Y$ એ અંતઃપટલના ગડીવાળા ભાગને નિર્દેશિત કરે છે,જેને ક્રિસ્ટી કહેવામાં આવે છે.
$3$. $Z$ એ અંતઃપટલને નિર્દેશિત કરે છે જે આ ગડીઓ બનાવે છે.
તેથી,સાચી ઓળખ $X-$ મેટ્રિક્સ,$Y-$ ક્રિસ્ટી,$Z-$ અંતઃપટલ છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી વિકલ્પ $C$ આ વર્ણન સાથે સૌથી વધુ સુસંગત છે.

(D) કણાભસૂત્રને કોષના પાવરહાઉસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે જારક શ્વસન માટેના મુખ્ય સ્થાન છે.
જારક શ્વસન દરમિયાન,કણાભસૂત્ર ગ્લુકોઝ અને અન્ય પોષક તત્વોનું વિઘટન કરવા માટે ઓક્સિજનનો ઉપયોગ કરે છે,જેથી $ATP$ (એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ) સ્વરૂપે ઉર્જા ઉત્પન્ન થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં ક્રેબ્સ ચક્ર અને ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇનનો સમાવેશ થાય છે,જે અનુક્રમે કણાભસૂત્રના આધારક (matrix) અને અંતઃપટલમાં થાય છે.

(C) $F_0-F_1$ કણો,જેને ઑક્સિઝોમ અથવા પ્રારંભિક કણો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે કણાભસૂત્રના અંદરના પટલ પર આવેલા હોય છે.
આ કણો ઓક્સિડેટીવ ફોસ્ફોરાયલેશનની પ્રક્રિયામાં ભાગ લે છે,જ્યાં તેઓ કણાભસૂત્રના અંદરના પટલ પર ઉત્પન્ન થયેલા પ્રોટોન ગ્રેડિયન્ટનો ઉપયોગ કરીને $ATP$ નું સંશ્લેષણ કરે છે.
$F_1$ શીર્ષ ભાગ કણાભસૂત્રના આધારક (મેટ્રિક્સ) માં બહારની તરફ હોય છે,જ્યારે $F_0$ આધાર ભાગ અંદરના પટલમાં ખૂંપેલો હોય છે.

(D) કણાભસૂત્રીય ક્રિસ્ટી એ કણાભસૂત્રના અંતઃપટલના ગડીઓ છે.
આ ક્રિસ્ટી અંતઃપટલની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે.
કણાભસૂત્રનું અંતઃપટલ ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ અને $ATP$ સિન્થેઝના ઘટકો ધરાવે છે.
આ ઘટકો વિવિધ ઑક્સિડેશન-રિડક્શન (રેડોક્ષ) પ્રક્રિયાઓને સરળ બનાવે છે,જે $ATP$ ઉત્પન્ન કરવા માટે ઑક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશનની પ્રક્રિયા માટે આવશ્યક છે.
તેથી,ક્રિસ્ટી એ આ ઑક્સિડેશન-રિડક્શન પ્રક્રિયાઓ માટેનું ચોક્કસ સ્થાન છે.

(D) કણાભસૂત્રનું અંતઃપટલ આધારક (matrix) તરફ અનેક ગડીઓ બનાવે છે,જેને $Cristae$ (ક્રિસ્ટી) કહેવામાં આવે છે.
આ ગડીઓ અંતઃપટલની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે,જે ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન અને $ATP$ સંશ્લેષણમાં સામેલ ઉત્સેચકો માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) સૂક્ષ્મનલિકાઓ એ ટ્યુબ્યુલિન પ્રોટીનથી બનેલા કોષપિંજરના ઘટકો છે. તે તારાકેન્દ્ર,પક્ષ્મ,કશા અને ત્રાકતંતુઓના બંધારણીય ઘટકો છે. કણાભસૂત્ર એ બેવડી પટલમય અંગિકા છે જે કોષીય શ્વસનમાં ભાગ લે છે અને તેમાં સૂક્ષ્મનલિકાઓ હોતી નથી.

(A) કણાભસૂત્રનું બાહ્યપટલ બધા જ પ્રકારના અણુઓ માટે પ્રવેશશીલ હોતું નથી. તેમાં $porins$ નામના મોટા પ્રોટીન ચેનલો આવેલા હોય છે જે આયનો,$ATP$ અને નાના પ્રોટીન જેવા અણુઓને પસાર થવા દે છે,પરંતુ તે બધા જ અણુઓ માટે પ્રવેશશીલ નથી. ઇલેક્ટ્રૉન વહન શૃંખલાના ઉત્સેચકો કણાભસૂત્રના અંતઃપટલમાં આવેલા હોય છે,બાહ્યપટલમાં નહીં. તેથી,વિધાન $A$ ખોટું છે કારણ કે ઇલેક્ટ્રૉન વહન શૃંખલા અંતઃપટલમાં હોય છે,અને વિધાન $D$ પણ ખોટું છે કારણ કે બાહ્યપટલ પસંદગીમાન પ્રવેશશીલ છે.

(A) કણાભસૂત્રો એ અર્ધ-સ્વાયત્ત અંગિકાઓ છે જે પોતાનું વર્તુળાકાર $DNA$,$RNA$ અને $70S$ રીબોઝોમ્સ ધરાવે છે.
આ તેમને કોષકેન્દ્રથી સ્વતંત્ર રીતે તેમના પોતાના કેટલાક પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ કરવાની ક્ષમતા આપે છે.
લાયસોઝોમ,ડીક્ટિઓઝોમ (ગોલ્ગી પ્રસાધન) અને પેરૉક્સિઝોમ જેવી અન્ય અંગિકાઓ પોતાનું $DNA$ ધરાવતી નથી.

(D) કણાભસૂત્રને કોષનું '$powerhouse$' (શક્તિઘર) કહેવામાં આવે છે.
તે જારક શ્વસનનું સ્થાન છે,જ્યાં તે કાર્બોદિતોના ઓક્સિડેશન દ્વારા $ATP$ (એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ) સ્વરૂપે શક્તિ મુક્ત કરે છે.
લાયસોઝોમ પાચન સાથે,રિબોઝોમ્સ પ્રોટીન સંશ્લેષણ સાથે અને હરિતકણ પ્રકાશસંશ્લેષણ સાથે સંકળાયેલા છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન $(ETC)$ ના ઉત્સેચકો કણાભસૂત્રના અંતઃપટલમાં આવેલા હોય છે,બાહ્ય પટલમાં નહીં. બાહ્ય પટલ પોરિન્સની હાજરીને કારણે આયનો,$ATP$ અને પોષક તત્વો જેવા નાના અણુઓ માટે પ્રવેશશીલ છે. અંતઃપટલ ગડીઓ બનાવે છે જેને ક્રિસ્ટી કહેવાય છે,જે જૈવરાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે. કણાભસૂત્રીય આધારકમાં એક એકલ વર્તુળાકાર $DNA$ અણુ,થોડા $RNA$ અણુઓ અને $70S$ રિબોઝોમ્સ હોય છે.

(B) કણાભસૂત્રને કોષનું પાવર હાઉસ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે જારક શ્વસનનું સ્થાન છે.
તે ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશનની પ્રક્રિયા દ્વારા $ATP$ (એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ) સ્વરૂપે મોટી માત્રામાં ઉર્જા ઉત્પન્ન કરે છે.
$ATP$ નું ઉત્પાદન એ મુખ્ય કારણ છે કે જેના લીધે કણાભસૂત્રને પાવર હાઉસ કહેવામાં આવે છે,તેથી કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.

(C) કણાભસૂત્ર અને હરિતકણને અર્ધ-સ્વાયત્ત અંગિકાઓ માનવામાં આવે છે કારણ કે તેમની પાસે પોતાનું $DNA$ અને રિબોઝોમ્સ હોય છે,જે તેમને તેમના પોતાના કેટલાક પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ કરવાની મંજૂરી આપે છે.
તેઓ પૂર્વ-અસ્તિત્વ ધરાવતી અંગિકાઓના વિભાજન દ્વારા બને છે.
જો કે,એવું કહેવું કે તેમની પાસે 'પ્રોટીન સંશ્લેષણ માટેની મશીનરીનો અભાવ છે' તે ખોટું છે કારણ કે તેમની પાસે $70S$ રિબોઝોમ્સ હોય છે,જે પ્રોટીન સંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે.
તેથી,વિધાન સાચું છે,પરંતુ કારણ ખોટું છે.

(D) વિધાન ખોટું છે કારણ કે કણાભસૂત્ર કોષીય શ્વસનનું સ્થાન છે,પ્રકાશસંશ્લેષણનું નહીં. પ્રકાશસંશ્લેષણ હરિતકણમાં થાય છે.
કારણ પણ ખોટું છે કારણ કે અંધકાર પ્રક્રિયા (કેલ્વિન ચક્ર) માટેના ઉત્સેચકો હરિતકણના આધારકમાં (Stroma) આવેલા હોય છે,કણાભસૂત્રમાં નહીં.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને ખોટા છે.

(A) કણાભસૂત્ર એ જારક કોષીય શ્વસનનું સ્થાન છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,ઓક્સિજન $(O_2)$ વપરાય છે અને કાર્બનિક પદાર્થોનું ઓક્સિડેશન થઈને ઉર્જા મુક્ત થાય છે. આ ઉર્જાનો ઉપયોગ $ADP$ અને અકાર્બનિક ફોસ્ફેટ $(Pi)$ માંથી $ATP$ બનાવવા માટે થાય છે. આ પ્રક્રિયાની આડપેદાશોમાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ અને પાણી $(H_2O)$ નો સમાવેશ થાય છે. તેથી,સાચી રજૂઆત એ છે કે $O_2$ અને $ADP$ + ફોસ્ફેટ કણાભસૂત્રમાં પ્રવેશે છે,જ્યારે $ATP$,$CO_2$ અને $H_2O$ ઉત્પન્ન થાય છે અને મુક્ત થાય છે. આ વિકલ્પ $A$ માં દર્શાવેલ પ્રક્રિયાને અનુરૂપ છે.

(N/A) $\Rightarrow$ કણાભસૂત્રને સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ જોવા માટે વિશિષ્ટ રીતે અભિરંજિત કરવામાં આવે છે.
$\Rightarrow$ કોષ દીઠ કણાભસૂત્રની સંખ્યા કોષની દેહધાર્મિક સક્રિયતા પર આધારિત હોય છે.
$\Rightarrow$ આકાર અને કદની દ્રષ્ટિએ પણ તેમાં ઘણી વિવિધતા જોવા મળે છે.
$\Rightarrow$ સામાન્ય રીતે તે સોસેજ આકારના અથવા નળાકાર હોય છે,જેનો વ્યાસ $0.2-1.0 \mu m$ (સરેરાશ $0.5 \mu m$) અને લંબાઈ $1.0-4.1 \mu m$ હોય છે.
$\Rightarrow$ દરેક કણાભસૂત્ર બેવડી પટલમય રચના છે,જેમાં બાહ્ય પટલ અને અંતઃપટલ તેના અવકાશને સ્પષ્ટ રીતે બે જલીય કક્ષાઓમાં વિભાજિત કરે છે,એટલે કે બાહ્ય કક્ષા અને અંતઃકક્ષા.
$\Rightarrow$ અંતઃકક્ષાને આધારક (matrix) કહે છે. અંતઃપટલ આધારકની તરફ અનેક ગડીઓ બનાવે છે જેને ક્રિસ્ટી કહે છે. ક્રિસ્ટી સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે.
$\Rightarrow$ બંને પટલો પાસે કણાભસૂત્રના કાર્ય સાથે સંકળાયેલા તેમના પોતાના વિશિષ્ટ ઉત્સેચકો હોય છે.
$\Rightarrow$ કણાભસૂત્ર એજારક શ્વસનનું સ્થાન છે. તે $ATP$ સ્વરૂપે કોષીય ઉર્જા ઉત્પન્ન કરે છે,તેથી તેને કોષનું 'પાવર હાઉસ' કહેવામાં આવે છે.
$\Rightarrow$ આધારકમાં એક વલયાકાર $DNA$ અણુ,થોડા $RNA$ અણુઓ,રીબોઝોમ્સ $(70S)$ અને પ્રોટીન સંશ્લેષણ માટે જરૂરી ઘટકો આવેલા હોય છે.
$\Rightarrow$ કણાભસૂત્ર ભાજન દ્વારા વિભાજન પામે છે.

(D) કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ પાસે તેમનું પોતાનું વર્તુળાકાર $DNA$ હોય છે,જે કોષકેન્દ્રીય $DNA$ થી સ્વતંત્ર હોય છે.
સમભાજન દરમિયાન,કોષકેન્દ્ર વિભાજન (karyokinesis) ની પ્રક્રિયામાં ખાસ કરીને કોષકેન્દ્રીય રંગસૂત્રોનું સ્વયંજનન અને અલગીકરણ થાય છે.
કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ જેવા અંગિકાઓ ભાજન (binary fission) દ્વારા સ્વતંત્ર રીતે સ્વયંજનન પામે છે અને કોષરસ વિભાજન (cytokinesis) દરમિયાન બાળ કોષોમાં વહેંચાય છે,તેઓ કોષકેન્દ્રીય $DNA$ માટે વપરાતી સમભાજન ત્રાક (mitotic spindle) પદ્ધતિ દ્વારા વહેંચાતા નથી.

(N/A) $\Rightarrow$ કણાભસૂત્રમાં પ્રોટીન,લિપિડ,કાર્બોદિતોના ચયાપચય માટેના ઉત્સેચકો તેમજ અલ્પ માત્રામાં $RNA$ અને $DNA$ જોવા મળે છે.
$\Rightarrow$ કણાભસૂત્ર મુખ્યત્વે ત્રણ કાર્યો કરે છે:
$(i)$ $ATP$ સ્વરૂપે કોષીય ઉર્જા ઉત્પન્ન કરે છે અને જરૂરિયાત મુજબ મુક્ત કરે છે.
$(ii)$ $ATP$ ઉર્જાનો સંગ્રહ,રૂપાંતરણ અને સ્થળાંતર કરે છે.
$(iii)$ કોષરસપટલ દ્વારા થતા પદાર્થોના સક્રિય વહનને નિયંત્રિત કરે છે.
$\Rightarrow$ કણાભસૂત્રને નાની જૈવ-રાસાયણિક ફેક્ટરી માનવામાં આવે છે જે ખોરાક,$ADP$ અને ઓક્સિજનમાંથી $ATP$ ઉત્પન્ન કરે છે.
$\Rightarrow$ રાસાયણિક પ્રક્રિયા દરમિયાન,ગ્લુકોઝના અણુઓનું દહન થાય છે અને $38$ $ATP$ ના અણુઓ પ્રાપ્ત થાય છે.
$\Rightarrow$ કણાભસૂત્રના આધારકમાં ક્રેબ્સ ચક્ર માટે જરૂરી ઉત્સેચકો આવેલા હોય છે,જ્યાં $ATP$ નું સંશ્લેષણ થાય છે.
$\Rightarrow$ તેથી,કણાભસૂત્રને કોષનું શક્તિઘર કહેવામાં આવે છે.

(N/A) કણાભસૂત્રને "કોષનું શક્તિઘર" (powerhouse) કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે કોષીય શ્વસન માટેના મુખ્ય સ્થાનો છે.
$1$. તેઓ ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશનની પ્રક્રિયા દ્વારા $ATP$ $(Adenosine Triphosphate)$ ના સ્વરૂપમાં ઊર્જા ઉત્પન્ન કરવા માટે જારક શ્વસન કરે છે.
$2$. કણાભસૂત્રની અંતઃપટલ રચનાઓ જેને ક્રિસ્ટી (cristae) કહેવાય છે, તેમાં ગડીઓ હોય છે, જે ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇનમાં સામેલ ઉત્સેચકોના જોડાણ માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે.
$3$. $ATP$ એ કોષ દ્વારા વિવિધ ચયાપચયની પ્રવૃત્તિઓ કરવા માટે વપરાતું ઊર્જાનું ચલણ હોવાથી, કોષીય કાર્યો માટે જરૂરી ઊર્જા પૂરી પાડવા માટે કણાભસૂત્ર અનિવાર્ય છે.

(B) $(1)$ ક્રિસ્ટી:
સ્થાન: કણાભસૂત્રના અંતઃપટલના ગડીમય પ્રવર્ધો.
કાર્ય: તે અંતઃપટલની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે,જેથી ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ અને ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન માટે જરૂરી ઉત્સેચકો અને સંકુલ વધુ પ્રમાણમાં ગોઠવી શકાય.
$(2)$ ATPase ($F_0-F_1$ કણ):
સ્થાન: કણાભસૂત્રના અંતઃપટલમાં ખૂંપેલા હોય છે.
કાર્ય: તે આંતરપટલીય અવકાશમાંથી પ્રોટોન $(H^+)$ ને કણાભસૂત્રના આધારકમાં લાવવા માટે એક માર્ગ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે $ADP$ અને અકાર્બનિક ફોસ્ફેટ $(Pi)$ માંથી $ATP$ ના સંશ્લેષણ માટે જરૂરી ઉર્જા પૂરી પાડે છે.

(A) હરિતકણ અને કણાભસૂત્રને અર્ધ-સ્વાયત્ત અંગિકાઓ માનવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ પોતાનું વર્તુળાકાર જિનોમિક $DNA$ અને $70S$ રિબોઝોમ ધરાવે છે.
પોતાના $DNA$ ની હાજરીને કારણે,તેઓ સ્વયં-પ્રતિકૃતિ (self-replication) કરવામાં સક્ષમ છે.
જ્યારે પણ કોષને આ અંગિકાઓની વધુ જરૂર હોય,ત્યારે તેઓ કોષચક્રથી સ્વતંત્ર રીતે પોતાની સંખ્યા બમણી કરી શકે છે.
જો કે,તેઓ હજુ પણ તેમના ઘણા પ્રોટીનના સંશ્લેષણ માટે કોષકેન્દ્રીય જિનોમ પર આધારિત છે,તેથી જ તેમને સંપૂર્ણ સ્વાયત્તને બદલે 'અર્ધ-સ્વાયત્ત' કહેવામાં આવે છે.

(C) બાહ્ય કોષકેન્દ્રીય જનીનો એવા જનીનો છે જે કોષના કોષકેન્દ્રની બહાર આવેલા હોય છે.
સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,બાહ્ય કોષકેન્દ્રીય $DNA$ મુખ્યત્વે કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ જેવી અંગિકાઓમાં જોવા મળે છે.
આ અંગિકાઓ પાસે તેમનું પોતાનું વર્તુળાકાર $DNA$ હોય છે,જે કોષકેન્દ્રીય જનીનસમૂહથી સ્વતંત્ર હોય છે.
તેથી,કણાભસૂત્રમાં બાહ્ય કોષકેન્દ્રીય જનીનો આવેલા હોય છે.

(D) કણાભસૂત્ર એ બેવડી પટલમય અંગિકા છે. તેના આધારકમાં માત્ર એક જ વર્તુળાકાર $DNA$ અણુ અને થોડા $70S$ રીબોઝોમ્સ આવેલા હોય છે,ઘણા બધા વર્તુળાકાર $DNA$ અણુઓ હોતા નથી. તેથી,વિધાન $D$ ખોટું છે.

(C) અને $B$ અનુક્રમે કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ છે.
તેમને અર્ધ-સ્વાયત્ત અંગિકાઓ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ તેમનું પોતાનું $DNA$ અને રિબોઝોમ્સ ધરાવે છે,જે તેમને તેમના પોતાના કેટલાક પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ કરવાની મંજૂરી આપે છે.
જો કે,તેઓ સંપૂર્ણપણે સ્વતંત્ર નથી કારણ કે તેઓ હજુ પણ તેમના ઘણા કાર્યો માટે કોષકેન્દ્રીય જનીનસમૂહ અને કોષરસની મશીનરી પર આધાર રાખે છે.

(B) કણાભસૂત્રનું અંતઃપટલ ક્રિસ્ટી તરીકે ઓળખાતી ગડીઓ બનાવે છે,જે સાયટોક્રોમ જેવા પ્રોટીનને યોગ્ય રીતે અને કાર્યક્ષમ રીતે કાર્ય કરવા માટે વધુ સપાટીનો વિસ્તાર પૂરો પાડે છે.
આપેલ આકૃતિમાં:
$(D)$ બાહ્ય પટલ દર્શાવે છે.
$(B)$ અંતઃપટલ દર્શાવે છે,જે ક્રિસ્ટી નામની ગડીઓ બનાવે છે.
$(C)$ આધારક (Matrix) દર્શાવે છે.
$(A)$ આંતરપટલીય અવકાશ દર્શાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $Part (B)$ છે.

(B) આકૃતિમાં, $(A)$ કોષીય અંગિકા કણાભસૂત્ર દર્શાવે છે.
કણાભસૂત્ર બે પટલો દ્વારા ઘેરાયેલું હોય છે, એટલે કે, બાહ્ય પટલ અને આંતરિક પટલ.
કણાભસૂત્રને કોષનું "પાવરહાઉસ" કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે મોટાભાગની કોષીય $ATP$ ઉત્પન્ન કરે છે.
આ ઉર્જા ખોરાકના અણુઓના વિઘટન દરમિયાન ઉત્પન્ન થાય છે, જેમાં ગ્લાયકોલિસિસ, ઓક્સિડેટીવ ડિકાર્બોક્સિલેશન અને ઓક્સિડેટીવ ફોસ્ફોરાયલેશન (ક્રેબ્સ ચક્ર અને શ્વસન શૃંખલા) જેવી પ્રક્રિયાઓનો સમાવેશ થાય છે.

(B) કણાભસૂત્ર એ મોટાભાગના સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં જોવા મળતી બેવડી પટલમય અંગિકા છે.
તે બાહ્ય અને અંતઃ પટલ ધરાવે છે,જે ફોસ્ફોલિપિડ બાયલેયર અને પ્રોટીનથી બનેલા હોય છે.
આ બંને પટલ અલગ-અલગ ગુણધર્મો ધરાવે છે.
બાહ્ય પટલ સુંવાળું હોય છે અને તેમાં 'પોરીન્સ' પ્રોટીન હોય છે,જે તેને નાના અણુઓ માટે પ્રવેશશીલ બનાવે છે.
અંતઃ પટલ 'ક્રિસ્ટી' નામની રચનાઓમાં ખૂબ જ ગડીઓ ધરાવે છે,જે ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન અને $ATP$ સંશ્લેષણ જેવી જૈવરાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે.
તેમના બંધારણ અને વિશિષ્ટ કાર્યોમાં રહેલા તફાવતને કારણે,આ પટલ બંધારણીય તેમજ કાર્યાત્મક રીતે અલગ ગણાય છે.