Mitochondria Questions in Gujarati

(C) ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ કણાભસૂત્રના અંદરના પટલમાં આવેલી હોય છે.
જ્યારે કણાભસૂત્રનું વિઘટન થાય છે,ત્યારે અંદરનું પટલ નાના કોથળી જેવા ટુકડાઓમાં તૂટી જાય છે જેને સબ-માઇટોકોન્ડ્રીયલ કણો અથવા $F_1-F_0$ કણો કહેવામાં આવે છે.
આ ટુકડાઓ ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન અને $ATP$ સિન્થેઝ સંકુલની રચનાત્મક અખંડિતતા જાળવી રાખે છે.
કારણ કે આ ટુકડાઓ સબસ્ટ્રેટ અને ઓક્સિજનની હાજરીમાં $ATP$ નું સંશ્લેષણ કરવા માટે સક્ષમ છે,તે મજબૂત પુરાવો પૂરો પાડે છે કે ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સફર અને ઓક્સિડેટીવ ફોસ્ફોરાયલેશનમાં સામેલ ઉત્સેચકો પટલની અંદર સઘન,કાર્યાત્મક જોડાણોમાં વ્યવસ્થિત હોય છે.

(C) કોષીય શ્વસનની પ્રક્રિયા કોષની અંદર $ATP$ સ્વરૂપે ઉર્જા ઉત્પન્ન કરવા માટે થાય છે।
$\text{કણાભસૂત્ર}$ (Mitochondria) ને 'કોષનું શક્તિઘર' (Powerhouse of the cell) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે મુખ્ય સ્થાનો છે જ્યાં જારક શ્વસન થાય છે, જે $Krebs$ ચક્ર અને ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન દ્વારા ગ્લુકોઝ અને ઓક્સિજનને ઉર્જા $(ATP)$ માં રૂપાંતરિત કરે છે।

(D) કણાભસૂત્રને કોષનું શક્તિઘર (Powerhouse) કહેવામાં આવે છે.
તે જારક શ્વસનનું સ્થાન છે,જ્યાં શ્વસન આધારકો (જેમ કે ગ્લુકોઝ) ના ઓક્સિડેશન દ્વારા $ATP$ (એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ) ના સ્વરૂપમાં ઉર્જા ઉત્પન્ન થાય છે.
આ પ્રક્રિયાને ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) કોષીય શ્વસન એ એક ચયાપચયની પ્રક્રિયા છે જે કોષમાં $ATP$ ના સ્વરૂપમાં ઉર્જા ઉત્પન્ન કરવા માટે થાય છે. જારક કોષીય શ્વસન,ખાસ કરીને ક્રેબ્સ ચક્ર અને ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન માટેનું મુખ્ય સ્થાન કણાભસૂત્ર છે. તેથી,કણાભસૂત્રને ઘણીવાર 'કોષનું પાવરહાઉસ' કહેવામાં આવે છે.

(C) જેનસ ગ્રીન-$B$ એ જીવંત કોષોમાં કણાભસૂત્રને ઓળખવા માટે વપરાતું એક મહત્વનું અભિરંજક (vital stain) છે.
તે એક બેઝિક ડાય છે જે ખાસ કરીને કણાભસૂત્રને વાદળી-લીલા રંગમાં અભિરંજિત કરે છે. આનું કારણ સાયટોક્રોમ ઓક્સિડેઝ ઉત્સેચકની હાજરી છે,જે કણાભસૂત્રની અંદર ડાયને તેના ઓક્સિડાઇઝ્ડ (રંગીન) સ્વરૂપમાં જાળવી રાખે છે,જ્યારે કોષરસમાં તે રંગહીન રહે છે.

(D) કણાભસૂત્રમાં ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશનની પ્રક્રિયા દરમિયાન,ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ કણાભસૂત્રના અંતઃ પટલમાં આવેલી હોય છે.
જેમ જેમ ઇલેક્ટ્રોન $ETS$ ના સંકુલમાંથી પસાર થાય છે,તેમ ઉર્જા મુક્ત થાય છે અને તેનો ઉપયોગ પ્રોટોન $(H^+)$ ને કણાભસૂત્રના આધારકમાંથી અંતઃ પટલ અવકાશમાં પંપ કરવા માટે થાય છે.
આનાથી અંતઃ પટલ અવકાશમાં પ્રોટોનની સાંદ્રતા વધે છે,જે અંતઃ પટલની આરપાર પ્રોટોન ઢાળ (ઇલેક્ટ્રોકેમિકલ ગ્રેડિયન્ટ) બનાવે છે.
આ ઢાળ $ATP$ સિન્થેઝ ઉત્સેચક દ્વારા $ATP$ ના સંશ્લેષણને પ્રેરે છે.

(C) કણાભસૂત્રને કોષના '$powerhouse$' (શક્તિઘર) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે જારક શ્વસન માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે,જ્યાં ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશનની પ્રક્રિયા થાય છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,ગ્લુકોઝ જેવા પોષક તત્વોનું વિઘટન થઈને $ATP$ (એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ) સ્વરૂપે ઉર્જા મુક્ત થાય છે.
તેથી,કણાભસૂત્ર એ શ્વસન દરમિયાન ઉર્જા મુક્ત થવાનું સ્થાન છે.

(C) કોષીય શ્વસનની ઓક્સિડેટિવ પ્રક્રિયા,ખાસ કરીને ક્રેબ્સ ચક્ર અને ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન,કણાભસૂત્રની અંદર થાય છે.
કણાભસૂત્રને ઘણીવાર 'કોષનું શક્તિઘર' (powerhouse of the cell) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ $(ATP)$ નો મોટાભાગનો પુરવઠો ઉત્પન્ન કરે છે,જેનો ઉપયોગ રાસાયણિક ઉર્જાના સ્ત્રોત તરીકે થાય છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$1$. કણાભસૂત્રનું આંતરિક પટલ અતિ ગડીમય હોય છે જેને ક્રિસ્ટી કહે છે,જે જૈવરાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે.
$2$. બાહ્ય પટલ છિદ્રાળુ હોય છે અને ગળણી જેવું કાર્ય કરે છે,જે નાના અણુઓ અને આયનોને પસાર થવા દે છે.
$3$. જોકે,બાહ્ય પટલ દરેક પ્રકારના અણુઓ માટે પ્રવેશશીલ નથી; તે પ્રોટીન અને મોટા અણુઓ માટે પસંદગીમાન પ્રવેશશીલ છે.
$4$. સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે,ઈલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઈન $(ETC)$ ના ઉત્સેચકો કણાભસૂત્રના આંતરિક પટલમાં આવેલા હોય છે,બાહ્ય પટલમાં નહીં.

(B) બાહ્ય કોષકેન્દ્રીય $DNA$ એટલે સુકોષકેન્દ્રી કોષના કોષકેન્દ્રની બહાર આવેલું આનુવંશિક દ્રવ્ય.
સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,$DNA$ મુખ્યત્વે કોષકેન્દ્રમાં જોવા મળે છે.
જોકે,કેટલીક અર્ધ-સ્વાયત્ત અંગિકાઓ પાસે તેમનું પોતાનું વર્તુળાકાર $DNA$ હોય છે,જે કોષકેન્દ્રીય જનીનસમૂહથી સ્વતંત્ર હોય છે.
આ અંગિકાઓ કણાભસૂત્ર (કોષનું શક્તિઘર) અને હરિતકણ (વનસ્પતિમાં પ્રકાશસંશ્લેષણનું સ્થાન) છે.
તેથી,બાહ્ય કોષકેન્દ્રીય $DNA$ હરિતકણ અને કણાભસૂત્રમાં જોવા મળે છે.

(B) કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ એ અર્ધ-સ્વાયત્ત અંગિકાઓ છે જે પોતાનું જનીનિક દ્રવ્ય ધરાવે છે. આ જનીનિક દ્રવ્ય વલયાકાર અને દ્વિશૃંખલાયુક્ત $DNA$ અણુઓના સ્વરૂપમાં હોય છે,જે આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં જોવા મળતા $DNA$ ને સમાન છે. કોષકેન્દ્રમાં રહેલું $DNA$ સામાન્ય રીતે રેખીય હોય છે અને હિસ્ટોન પ્રોટીન સાથે જોડાયેલું હોય છે.

(D) કણાભસૂત્ર પોતાનું જનીનિક દ્રવ્ય ધરાવે છે,જેને કણાભસૂત્રીય $DNA$ $(mtDNA)$ કહેવામાં આવે છે.
$1$. તે 'અનાવૃત્ત' (naked) છે કારણ કે તેમાં કોષકેન્દ્રીય $DNA$ થી વિપરીત હિસ્ટોન પ્રોટીનનો અભાવ હોય છે.
$2$. તેની રચના 'વર્તુળાકાર' (circular) હોય છે,જે આદિકોષકેન્દ્રીય $DNA$ ને મળતી આવે છે.
$3$. તે સ્વભાવે 'દ્વિશૃંખલીય' (double-stranded) હોય છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(C) કણાભસૂત્રને કોષનું પાવર હાઉસ (ઊર્જા ઘર) કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે જારક શ્વસનની પ્રક્રિયા દ્વારા $ATP$ (એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ) ના સ્વરૂપમાં કોષીય ઊર્જા ઉત્પન્ન કરે છે.

(A) કણાભસૂત્રનું આધારક એ કણાભસૂત્રની અંદરની પટલ દ્વારા ઘેરાયેલો વિસ્તાર છે. તેમાં ઉત્સેચકોનું જટિલ મિશ્રણ હોય છે,જેમાં ક્રેબ્સ ચક્ર (જેને સાઇટ્રિક એસિડ ચક્ર અથવા $TCA$ ચક્ર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) માટે જરૂરી ઉત્સેચકોનો સમાવેશ થાય છે. વધુમાં,આધારકમાં તેનું પોતાનું વર્તુળાકાર $DNA$,$RNA$ અને રીબોઝોમ્સ હોય છે,જે કણાભસૂત્રની અંદર પ્રોટીન સંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે.

(C) કણાભસૂત્ર એ મોટાભાગના સુકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં જોવા મળતી બેવડી પટલમય અંગિકા છે.
ઐતિહાસિક રીતે તેમને $Chondriosomes$ (ગ્રીક શબ્દ $chondrion$ એટલે 'કણ' અને $soma$ એટલે 'દેહ') તરીકે ઓળખવામાં આવતા હતા,કારણ કે સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ તે કણ જેવી રચના ધરાવે છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો શબ્દ $Chondriosomes$ છે.

(C) $F_1$ પાર્ટિકલ,જેને હેડપીસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે કણાભસૂત્રના અંદરના પટલ પર આવેલા $ATP\text{synthase}$ ઉત્સેચક સંકુલ (જેને $F_0-F_1$ સંકુલ પણ કહેવાય છે) નો એક ભાગ છે.
આ સંકુલ ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન દરમિયાન $ADP$ અને અકાર્બનિક ફોસ્ફેટમાંથી $ATP$ ના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે.
$F_1$ હેડપીસમાં $ATP$ સંશ્લેષણ માટેના ઉદ્દીપકીય સ્થાન (catalytic sites) આવેલા હોય છે,જ્યારે $F_0$ ભાગ પ્રોટોન ચેનલ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) કણાભસૂત્ર તેમના કદ અને આકારમાં ખૂબ જ વિવિધતા ધરાવે છે. તેઓ સામાન્ય રીતે સોસેજ આકારના અથવા નળાકાર હોય છે,પરંતુ કોષની શારીરિક સ્થિતિના આધારે તેમનું સ્વરૂપ બદલાઈ શકે છે. વધુમાં,કણાભસૂત્ર એ અર્ધ-સ્વાયત્ત અંગિકાઓ છે જે પોતાનું $DNA$ અને રિબોઝોમ ધરાવે છે,જે તેમને ભાજન (binary fission) દ્વારા પ્રતિકૃતિ બનાવવાની ક્ષમતા આપે છે.

(A) બેવડા પટલથી આવરિત અંગિકા બે લિપિડ બાયલેયર પટલ ધરાવે છે.
$1$. કણાભસૂત્ર એ બેવડા પટલથી આવરિત અંગિકા છે જે કોષીય શ્વસન અને $ATP$ ના ઉત્પાદનમાં ભાગ લે છે.
$2$. રિબોઝોમ્સ પટલવિહીન અંગિકાઓ છે.
$3$. લાયસોઝોમ્સ એકલ પટલથી આવરિત અંગિકાઓ છે.
$4$. તારાકેન્દ્રો પટલવિહીન રચનાઓ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) કણાભસૂત્ર પોતાનું જનીનિક દ્રવ્ય ધરાવે છે,જેને કણાભસૂત્રિય $DNA$ $(mtDNA)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ $DNA$ સામાન્ય રીતે આકારમાં વર્તુળાકાર અને દ્વિશૃંખલામય હોય છે,જે આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં જોવા મળતા $DNA$ ને સમાન છે.
તેથી,કણાભસૂત્રિય $DNA$ માટેનું સાચું વર્ણન એ છે કે તે દ્વિશૃંખલામય અને વર્તુળાકાર હોય છે.

(A) કણાભસૂત્ર એ બેવડી પટલમય અંગિકા છે. અંદરનું પટલ તેના અવકાશને બે અલગ જલીય ભાગોમાં વિભાજિત કરે છે: બહારનો ભાગ અને અંદરનો ભાગ. અંદરનો ભાગ એક ઘટ્ટ,સમાંગ દ્રવ્યથી ભરેલો હોય છે જેને મેટ્રિક્સ (આધારક) કહે છે. તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.

(B) $\text{કણાભસૂત્ર}$ (Mitochondria) ને કોષનું 'પાવરહાઉસ' અથવા 'કોષીય સગડી' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે।
આનું કારણ એ છે કે તે જારક શ્વસનનું સ્થાન છે, જ્યાં કાર્બોદિતો અને ચરબીના ઓક્સિડેશન દ્વારા $ATP$ (એડેનોસાઇન ટ્રાયફોસ્ફેટ) ઉત્પન્ન થાય છે।
$ATP$ વિવિધ કોષીય પ્રવૃત્તિઓ માટે જરૂરી ઉર્જા પૂરી પાડે છે, તેથી $\text{કણાભસૂત્ર}$ કોષના ઉર્જા ચયાપચય માટે અનિવાર્ય છે।

(C) કણાભસૂત્રને કોષનું શક્તિઘર (powerhouse) કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે $ATP$ સ્વરૂપે ઊર્જા ઉત્પન્ન કરે છે.
આ પ્રક્રિયા કોષીય શ્વસન દ્વારા થાય છે,જેમાં ખાસ કરીને $TCA$ ચક્ર (જેને ક્રેબ્સ ચક્ર પણ કહેવાય છે) અને ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇનનો સમાવેશ થાય છે.
$TCA$ ચક્રમાં,પાયરુવેટ જેવા પ્રક્રિયકોનું ઓક્સિડેશન થાય છે જેથી ઊર્જા મુક્ત થાય છે,જેનો ઉપયોગ $ATP$ ના સંશ્લેષણ માટે થાય છે.
તેથી,$TCA$ ચક્રના પ્રક્રિયકોનું ઓક્સિડેશન એ ઊર્જા ઉત્પાદન માટેની મુખ્ય પદ્ધતિ છે.

(B) જારક શ્વસન એ એક ચયાપચયની પ્રક્રિયા છે જે $ATP$ ના સ્વરૂપમાં ઉર્જા ઉત્પન્ન કરવા માટે ઓક્સિજનની હાજરીમાં થાય છે।
$Mitochondria$ (કણાભસૂત્ર) ને 'કોષનું શક્તિઘર' (powerhouse of the cell) કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે મુખ્ય સ્થાનો છે જ્યાં ક્રેબ્સ ચક્ર અને ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન થાય છે, જે જારક શ્વસનને સરળ બનાવે છે।
$Chloroplasts$ (હરિતકણ) પ્રકાશસંશ્લેષણમાં, $Ribosomes$ (રિબોઝોમ) પ્રોટીન સંશ્લેષણમાં અને $Golgi$ $apparatus$ (ગોલ્ગીકાય) પેકેજિંગ અને સ્ત્રાવમાં સામેલ છે।

(B) કણાભસૂત્ર એ જારક શ્વસનનું સ્થાન છે,જ્યાં ક્રેબ્સ ચક્ર અને ઇલેક્ટ્રોન પરિવહન શૃંખલા દ્વારા $ATP$ ઉત્પન્ન થાય છે. જારક સજીવો સંપૂર્ણપણે આ પ્રક્રિયા પર આધાર રાખે છે. વૈકલ્પિક અજારક સજીવો ઓક્સિજનની હાજરીમાં કણાભસૂત્રનો ઉપયોગ કરીને જારક શ્વસન કરી શકે છે,પરંતુ ઓક્સિજનની ગેરહાજરીમાં તેઓ આથવણ (fermentation) જેવી પ્રક્રિયા કરી શકે છે. તેથી,કણાભસૂત્ર જારક અને વૈકલ્પિક અજારક બંને પ્રકારના સજીવોમાં હાજર હોય છે.

(B) બાહ્યકોષકેન્દ્રીય આનુવંશિકતા,જેને કોષરસવર્તી આનુવંશિકતા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે કોષકેન્દ્રની બહાર આવેલા જનીનોના વહન સાથે સંબંધિત છે.
સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,જે અંગિકાઓ પાસે પોતાનું $DNA$ (બાહ્યકોષકેન્દ્રીય $DNA$) હોય છે તે કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ છે.
આ $DNA$ કોષકેન્દ્રીય જનીનસમૂહથી સ્વતંત્ર હોય છે અને તે કોષરસ દ્વારા,સામાન્ય રીતે માતૃપક્ષ તરફથી વારસામાં મળે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) $Janus \ Green$ (જેનસ ગ્રીન) એ એક જીવંત અભિરંજક છે જેનો ઉપયોગ હિસ્ટોલોજી અને સાયટોલોજીમાં કણાભસૂત્રને અભિરંજિત કરવા માટે થાય છે.
તે એક બેઝિક ડાઈ છે જે રેડોક્સ સૂચક તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેના ઓક્સિડાઇઝ્ડ સ્વરૂપમાં તે વાદળી રંગની હોય છે અને રિડક્શન પામેલા સ્વરૂપમાં તે રંગહીન હોય છે.
કણાભસૂત્ર એ કોષીય શ્વસનનું સ્થાન હોવાથી,તે અભિરંજકને તેના ઓક્સિડાઇઝ્ડ (વાદળી) સ્વરૂપમાં જાળવી રાખે છે,જેના કારણે તેને માઇક્રોસ્કોપ હેઠળ જોઈ શકાય છે.

(B) કણાભસૂત્રને કોષનું શક્તિઘર $(Powerhouse)$ કહેવામાં આવે છે.
તે કોષીય શ્વસનનું સ્થાન છે, જ્યાં તે ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશનની પ્રક્રિયા દ્વારા $ATP$ $(Adenosine \text{ } Triphosphate)$ સ્વરૂપે કોષીય ઉર્જા ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી, કણાભસૂત્રનું મુખ્ય કાર્ય કોષીય શ્વસન છે.

(B) પ્રાણી કોષમાં કોષકેન્દ્ર એ સૌથી મોટી કોષ અંગિકા છે. જોકે,આપેલા વિકલ્પોમાં કણાભસૂત્ર સૌથી મોટી અંગિકા છે. પ્રાણી કોષમાં લવક ગેરહાજર હોય છે. લાયસોઝોમ અને ગોલ્ગીકાય એ મોટાભાગના પ્રાણી કોષોમાં કદ અને રચનાની દ્રષ્ટિએ કણાભસૂત્ર કરતા નાના હોય છે.

(A) કણાભસૂત્ર એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કોષરસમાં જોવા મળતી પટલમય અંગિકાઓ છે. તેમને 'કોષનું શક્તિઘર' (powerhouse of the cell) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ કોષ માટે જરૂરી મોટાભાગની એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ $(ATP)$ ઉત્પન્ન કરે છે,જે રાસાયણિક ઉર્જાના સ્ત્રોત તરીકે વપરાય છે. આદિકોષકેન્દ્રી કોષો,પ્લાઝ્મિડ,પ્રાયોન અને વાઈરસમાં કણાભસૂત્રનો અભાવ હોય છે.

(D) $ATP$ (એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ) ને કોષનું ઉર્જાનું ચલણ કહેવામાં આવે છે.
તે એક ન્યુક્લિઓટાઈડ છે જે કોષોની અંદર વિવિધ જૈવિક પ્રક્રિયાઓ માટે ઉર્જાનો સંગ્રહ અને સ્થાનાંતરણ કરે છે.
જ્યારે કોષને ઉર્જાની જરૂર હોય છે,ત્યારે તે $ATP$ નું વિઘટન કરીને $ADP$ (એડેનોસિન ડાયફોસ્ફેટ) અને અકાર્બનિક ફોસ્ફેટમાં રૂપાંતરિત કરે છે,જેનાથી ઉર્જા મુક્ત થાય છે.

(D) કણાભસૂત્ર એ પટલમય કોષીય અંગિકા છે જે જારક શ્વસન અને $ATP$ (એડેનોસાઇન ટ્રાયફોસ્ફેટ) ના ઉત્પાદન માટે આવશ્યક છે.
તેઓ લગભગ તમામ સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં હાજર હોય છે,જેમાં વનસ્પતિ અને પ્રાણી બંને કોષોનો સમાવેશ થાય છે.
તેઓ આદિકોષકેન્દ્રી કોષો (જેમ કે બેક્ટેરિયા) અને સસ્તન પ્રાણીઓના પરિપક્વ રક્તકણો $(RBCs)$ માં ગેરહાજર હોય છે.

(B) કણાભસૂત્રની અંતઃપટલ અંદરની તરફ ગળીમય રચનાઓ બનાવે છે જેને ક્રિસ્ટી કહે છે.
આ ક્રિસ્ટી અંતઃપટલની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે.
ક્રિસ્ટી સાથે અસંખ્ય દંડયુક્ત કણો જોડાયેલા હોય છે જેને $F_0-F_1$ કણો અથવા ઓક્સિઝોમ્સ કહેવામાં આવે છે.
આ $F_1$ કણો ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન દ્વારા $ATP$ સંશ્લેષણના સ્થાન છે.

(A) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ,કણાભસૂત્ર એ સોસેજ આકારની અથવા નળાકાર રચનાઓ છે જેનો વ્યાસ $0.2 - 1.0 \mu m$ (સરેરાશ $0.5 \mu m$) અને લંબાઈ $1.0 - 4.1 \mu m$ હોય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ એ અર્ધ-સ્વાયત્ત અથવા સ્વયં-બેવડાતી અંગિકાઓ ગણાય છે,કારણ કે તેમની પાસે પોતાનું વર્તુળાકાર $DNA$ અને રિબોઝોમ્સ $(70S)$ હોય છે. આ તેમને કોષચક્રથી સ્વતંત્ર રીતે પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ કરવાની અને સ્વયં-પ્રતિકૃતિ બનાવવાની ક્ષમતા આપે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) કણાભસૂત્રને કોષનું શક્તિઘર કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે કોષ માટે જરૂરી મોટાભાગનું એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ $(ATP)$ ઉત્પન્ન કરે છે,જે રાસાયણિક ઉર્જાના સ્ત્રોત તરીકે વપરાય છે.
ક્રૅબ્સ ચક્ર (સાઇટ્રિક એસિડ ચક્ર) કણાભસૂત્રના આધારકમાં થાય છે,અને ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન (જે ઑક્સિડેટિવ ફૉસ્ફોરીકરણ તરફ દોરી જાય છે) કણાભસૂત્રની અંતઃપટલમાં થાય છે.
આ પ્રક્રિયાઓ કોષીય શ્વસન દ્વારા $ATP$ ના ઉત્પાદન માટે જવાબદાર હોવાથી,કારણ $R$ એ વિધાન $A$ ની સાચી સમજૂતી આપે છે.

(A) કણાભસૂત્ર બે પટલો ધરાવે છે: બાહ્ય પટલ અને અંતઃપટલ. અંતઃપટલ આધારક (Matrix) તરફ અનેક પ્રવર્ધોમાં ગળીમય રચના ધરાવે છે,જેને $Cristae$ (ક્રિસ્ટી) કહે છે. આ ક્રિસ્ટી અંતઃપટલની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે,જે ઇલેક્ટ્રોન પરિવહન શૃંખલા અને $ATP$ સંશ્લેષણમાં સામેલ ઉત્સેચકોના જોડાણ માટે આવશ્યક છે.

(C) કણાભસૂત્ર અને હરિતકણને અર્ધ-સ્વાયત્ત અંગિકાઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ પોતાનું વર્તુળાકાર $DNA$ અને $70S$ રીબોઝોમ ધરાવે છે. આ તેમને તેમના પોતાના કેટલાક પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ કરવાની અને કોષચક્રથી સ્વતંત્ર રીતે સ્વયં-બેવડાવાની ક્ષમતા આપે છે. તેથી,તેમને સ્વયં-બેવડાતી અંગિકાઓ કહેવામાં આવે છે.

(A) કણાભસૂત્રને કોષનું શક્તિઘર (Powerhouse) કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે કોષીય શ્વસન દ્વારા $ATP$ ઉત્પન્ન કરે છે.
દરેક કોષમાં તેમની સંખ્યા ખૂબ જ પરિવર્તનશીલ હોય છે અને તે કોષની ચયાપચયની પ્રવૃત્તિ (Metabolic activity) પર આધાર રાખે છે.
જે કોષોને વધુ ઉર્જાની જરૂર હોય છે,જેમ કે સ્નાયુ કોષો અથવા યકૃતના કોષો,તેમાં ઓછી ઉર્જાની જરૂરિયાત ધરાવતા કોષોની તુલનામાં કણાભસૂત્રની સંખ્યા નોંધપાત્ર રીતે વધુ હોય છે.
તેથી,કોષની ચયાપચયની પ્રવૃત્તિ કણાભસૂત્રની સંખ્યા નક્કી કરે છે.

(A) કણાભસૂત્ર એ પટલમય કોષીય અંગિકા છે.
તે સામાન્ય રીતે સોસેજ આકારની અથવા નળાકાર હોય છે,જેનો વ્યાસ $0.2-1.0 \mu m$ (સરેરાશ $0.5 \mu m$) અને લંબાઈ $1.0-4.1 \mu m$ હોય છે.
કોષની દેહધાર્મિક સક્રિયતાના આધારે,તેનો આકાર બદલાઈ શકે છે,જે તંતુમય,કણિકામય અથવા નળાકાર રચનાઓ તરીકે જોવા મળે છે.

(B) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ,કણાભસૂત્રનો વ્યાસ $0.2 \, \mu m - 1.0 \, \mu m$ (સરેરાશ $0.5 \, \mu m$) છે અને તેની લંબાઈ $1.0 \, \mu m - 4.1 \, \mu m$ છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ,કણાભસૂત્ર એ સોસેજ આકારની અથવા નળાકાર રચનાઓ છે જેનો વ્યાસ $0.2 \, \mu m - 1.0 \, \mu m$ (સરેરાશ $0.5 \, \mu m$) અને લંબાઈ $1.0 \, \mu m - 4.1 \, \mu m$ હોય છે.

(C) કણાભસૂત્ર બે પટલો ધરાવે છે: બાહ્ય પટલ અને અંતઃપટલ. અંતઃપટલ આધારક (matrix) તરફ અનેક પ્રવર્ધો બનાવે છે,જેને $Cristae$ (ક્રિસ્ટી) કહેવામાં આવે છે. આ પ્રવર્ધો અંતઃપટલની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે,જે ઇલેક્ટ્રોન પરિવહન શૃંખલા અને $ATP$ સંશ્લેષણમાં સામેલ ઉત્સેચકોના જોડાણ માટે આવશ્યક છે.

(C) કણાભસૂત્ર એ બેવડી પટલમય અંગિકા છે. અંદરનું પટલ આધારક (matrix) તરફ ગળીઓ બનાવે છે જેને ક્રિસ્ટી કહે છે. અંદરના પટલ દ્વારા ઘેરાયેલા અવકાશને આધારક કહેવામાં આવે છે. આધારકમાં એક વલયાકાર $DNA$ અણુ,થોડા $RNA$ અણુઓ,રિબોઝોમ્સ $(70S)$ અને પ્રોટીન સંશ્લેષણ માટે જરૂરી ઉત્સેચકો આવેલા હોય છે.

(C) કણાભસૂત્ર એ બેવડી પટલમય અંગિકા છે.
વિકલ્પ $A$ સાચો છે કારણ કે અંતઃપટલ ગળીઓ ધરાવે છે જેને ક્રિસ્ટી કહે છે,જે '$F_1$ કણો' ($ATP$ સિન્થેઝ) ધરાવે છે.
વિકલ્પ $B$ સાચો છે કારણ કે આ ગળીઓને ક્રિસ્ટી કહેવામાં આવે છે.
વિકલ્પ $D$ સાચો છે કારણ કે કણાભસૂત્રનું કદ સામાન્ય રીતે $0.2$ થી $1.0 \mu m$ વ્યાસ અને $1.0$ થી $4.1 \mu m$ લંબાઈ ધરાવે છે.
વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે કણાભસૂત્રની અંદરના પ્રવાહીથી ભરેલા ભાગને 'આધારક' (Matrix) કહેવાય છે,'સ્ટ્રોમા' નહીં. 'સ્ટ્રોમા' શબ્દ ખાસ કરીને હરિતકણની અંદરના પ્રવાહી માટે વપરાય છે.

(A) કણાભસૂત્રમાં ગડીઓયુક્ત પટલમય તંત્ર જોવા મળે છે જેને ક્રિસ્ટી $(cristae)$ કહેવામાં આવે છે. આ ગડીઓ કણાભસૂત્રના અંતઃપટલની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે,જે કોષીય શ્વસન દરમિયાન ઇલેક્ટ્રોન પરિવહન શૃંખલા અને $ATP$ ના સંશ્લેષણ માટે ખૂબ જ આવશ્યક છે.

(C) $F_1$ કણો (જેને $F_0-F_1$ સંકુલ અથવા $ATP$ સિન્થેઝ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કણાભસૂત્રના અંતઃપટલ પર આવેલા હોય છે અને તે ઑક્સિડેટીવ ફૉસ્ફોરીકરણ દ્વારા $ATP$ સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે. તેથી,વિધાન $S$ સાચું છે.
ગ્લાયકોલિસિસ કોષના કોષરસમાં થાય છે,કણાભસૂત્રના આધારકમાં નહીં. કણાભસૂત્રના આધારકમાં ક્રેબ્સ ચક્ર ($TCA$ ચક્ર) અને ફેટી એસિડના ઓક્સિડેશન માટેના ઉત્સેચકો આવેલા હોય છે. તેથી,વિધાન $R$ ખોટું છે.
આમ,$S$ સાચું છે અને $R$ ખોટું છે.

(D) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ,કોષીય અંગિકાઓના પરિમાણો નીચે મુજબ છે:
$1$. કણાભસૂત્ર સામાન્ય રીતે સોસેજ આકારના અથવા નળાકાર હોય છે,જેનો વ્યાસ $0.2 \mu m$ થી $1.0 \mu m$ (સરેરાશ $0.5 \mu m$) અને લંબાઈ $1.0 \mu m$ થી $4.1 \mu m$ હોય છે.
$2$. વિકલ્પ $D$ માં કણાભસૂત્રની લંબાઈ $1 \mu m$ થી $5.1 \mu m$ દર્શાવેલ છે,જે અભ્યાસક્રમમાં આપેલા પ્રમાણિત જૈવિક ડેટાનું સૌથી નજીકનું અને સચોટ નિરૂપણ છે.
$3$. અન્ય વિકલ્પોમાં નિર્દિષ્ટ અંગિકાઓ માટે ખોટા એકમો અથવા મૂલ્યો છે.

(A) આકૃતિમાં કણાભસૂત્ર (mitochondrion) દર્શાવેલ છે. 'a' તરીકે નિર્દેશિત ભાગ કણાભસૂત્રની અંતઃપટલ (inner mitochondrial membrane) અથવા ક્રિસ્ટી (cristae) છે. ક્રેબ્સચક્ર કણાભસૂત્રના આધારકમાં (matrix) થાય છે,જ્યારે ઑક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરિકરણની પ્રક્રિયા કણાભસૂત્રની અંતઃપટલ પર થાય છે. તેથી,'a' નિર્દેશિત ભાગમાં થતી પ્રક્રિયા ઑક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરિકરણ છે.

(B) કોષીય શ્વસન એ એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા કોષો ગ્લુકોઝનું વિઘટન કરીને $ATP$ (એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ) સ્વરૂપે ઉર્જા ઉત્પન્ન કરે છે.
$Mitochondria$ ને 'કોષનું શક્તિઘર' (Powerhouse of the cell) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે મુખ્ય સ્થાન છે જ્યાં જારક શ્વસન થાય છે.
$Mitochondria$ ની અંદર, ઉર્જા ઉત્પન્ન કરવા માટે ક્રેબ્સ ચક્ર અને ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન જેવી પ્રક્રિયાઓ થાય છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) કણાભસૂત્ર બે પટલો ધરાવે છે: બાહ્ય પટલ અને અંત:પટલ,જે તેના અવકાશને બે અલગ જલીય ભાગોમાં વિભાજિત કરે છે: બાહ્ય કક્ષ અને અંત:કક્ષ. અંત:પટલ આધારક (matrix) તરફ અનેક અંતર્વલનો બનાવે છે જેને $cristae$ (ક્રિસ્ટી) કહેવામાં આવે છે. આ $cristae$ અંત:પટલની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે,જે ઇલેક્ટ્રોન પરિવહન શૃંખલા અને $ATP$ સંશ્લેષણમાં સામેલ ઉત્સેચકોના જોડાણ માટે આવશ્યક છે.