Gujarati

Collision theory, Energy of activation and Arrhenius equation Questions in Gujarati

Class 12 Chemistry · Chemical Kinetics · Collision theory, Energy of activation and Arrhenius equation

499+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 499 questions in Gujarati

401
MediumMCQ
પ્રક્રિયા $2NO + Cl_2 \rightarrow 2NOCl$ માટે વેગનો નિયમ $\text{rate} = k[NO]^2[Cl_2]$ છે. કઈ પરિસ્થિતિમાં વેગ અચળાંક $k$ નું મૂલ્ય વધશે?
A
તાપમાન વધારીને
B
$[NO]$ વધારીને
C
$[Cl_2]$ વધારીને
D
$[NO]$ અને $[Cl_2]$ બંને વધારીને

Solution

(A) આર્હેનિયસ સમીકરણ $k = Ae^{-E_a / RT}$ દર્શાવે છે કે જેમ તાપમાન $T$ વધે છે,તેમ પદ $e^{-E_a / RT}$ વધે છે.
પરિણામે,તાપમાનમાં વધારો થવાથી વેગ અચળાંક $k$ વધે છે.
અચળ તાપમાને સાંદ્રતામાં ફેરફાર કરવાથી $k$ ના મૂલ્ય પર કોઈ અસર થતી નથી.
402
MediumMCQ
$400 \ K$ તાપમાને પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયાનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $900 \ \text{min}$ છે. $300 \ K$ તાપમાને તેનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય શોધો. આપેલ છે: $\frac{E_a}{2.303 \ R} = 1.3056 \times 10^3 \ K$. ($\text{min}$ માં)
A
$5512.5$
B
$11025.0$
C
$8314.3$
D
$2303.1$

Solution

(B) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,વેગ અચળાંક $k$ અને અર્ધ-આયુષ્ય $t_{1/2}$ વચ્ચેનો સંબંધ $k = \frac{0.693}{t_{1/2}}$ છે.
આર્હેનિયસ સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા: $\log \frac{k_2}{k_1} = \frac{E_a}{2.303 \ R} \left( \frac{1}{T_1} - \frac{1}{T_2} \right)$.
$k = \frac{0.693}{t_{1/2}}$ મૂકતા,$\log \frac{t_{1/2, 1}}{t_{1/2, 2}} = \frac{E_a}{2.303 \ R} \left( \frac{1}{T_1} - \frac{1}{T_2} \right)$ મળે.
અહીં $T_1 = 400 \ K$,$t_{1/2, 1} = 900 \ \text{min}$,$T_2 = 300 \ K$,અને $\frac{E_a}{2.303 \ R} = 1305.6 \ K$ છે.
$\log \frac{900}{t_{1/2, 2}} = 1305.6 \left( \frac{1}{400} - \frac{1}{300} \right) = -1.088$.
$\frac{900}{t_{1/2, 2}} = 10^{-1.088} \approx 0.08166$.
$t_{1/2, 2} = \frac{900}{0.08166} \approx 11021 \ \text{min}$.
સૌથી નજીકનો વિકલ્પ $11025.0 \ \text{min}$ છે.
403
MediumMCQ
$300 \ K$ તાપમાને પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયાનો વેગ અચળાંક $0.58 \ s^{-1}$ અને $290 \ K$ તાપમાને $0.026 \ s^{-1}$ છે. સક્રિયકરણ ઉર્જા $(E_a)$ કેટલી હશે? $(R=8.314 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1})$
A
$124.48 \ kJ \ mol^{-1}$
B
$224.55 \ kJ \ mol^{-1}$
C
$348.18 \ kJ \ mol^{-1}$
D
$513.21 \ kJ \ mol^{-1}$

Solution

(B) આર્હેનિયસ સમીકરણ: $\ln(\frac{k_2}{k_1}) = \frac{E_a}{R} [\frac{T_2 - T_1}{T_1 T_2}]$.
આપેલ છે: $k_1 = 0.026 \ s^{-1}$ $(T_1 = 290 \ K)$,$k_2 = 0.58 \ s^{-1}$ $(T_2 = 300 \ K)$,$R = 8.314 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}$.
કિંમતો મૂકતા: $\ln(\frac{0.58}{0.026}) = \frac{E_a}{8.314} [\frac{10}{87000}]$.
$3.1048 = \frac{E_a}{8.314} \times 1.1494 \times 10^{-4}$.
$E_a \approx 224.6 \ kJ \ mol^{-1}$.
સાચો વિકલ્પ $224.55 \ kJ \ mol^{-1}$ છે.
404
MediumMCQ
જ્યારે તાપમાન $27^{\circ} C$ થી વધીને $37^{\circ} C$ થાય છે ત્યારે વેગ અચળાંક બમણો થાય છે. $kJ \ mol^{-1}$ માં સક્રિયકરણ ઊર્જા કેટલી હશે?
A
$21.32$
B
$34.12$
C
$53.6$
D
$43.54$

Solution

(C) આપેલ છે: $T_1 = 27^{\circ} C = 300 \ K$,$T_2 = 37^{\circ} C = 310 \ K$.
વેગ અચળાંક બમણો થાય છે,તેથી $k_2 = 2k_1$.
આર્હેનિયસ સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા: $\log(\frac{k_2}{k_1}) = \frac{E_a}{2.303R} \times (\frac{T_2 - T_1}{T_1 T_2})$.
કિંમતો મૂકતા: $\log(2) = \frac{E_a}{2.303 \times 8.314} \times (\frac{310 - 300}{300 \times 310})$.
$0.3010 = \frac{E_a}{19.147} \times (\frac{10}{93000})$.
$E_a = \frac{0.3010 \times 19.147 \times 93000}{10} \approx 53598 \ J \ mol^{-1} \approx 53.6 \ kJ \ mol^{-1}$.
405
MediumMCQ
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે વેગ અચળાંકની ગણતરી કરો,જેમાં પૂર્વ-ઘાતાંકીય અવયવ $A = 1.6 \times 10^{13} \ s^{-1}$ અને $\frac{E_a}{2.303 RT} = 21$ છે.
A
$1.6 \times 10^{-13} \ s^{-1}$
B
$3.2 \times 10^{-13} \ s^{-1}$
C
$3.2 \times 10^{-8} \ s^{-1}$
D
$1.6 \times 10^{-8} \ s^{-1}$

Solution

(D) આર્હેનિયસ સમીકરણ $k = A \cdot e^{-E_a / RT}$ છે.
બંને બાજુ લઘુગણક લેતા,$\log k = \log A - \frac{E_a}{2.303 RT}$ મળે છે.
આપેલ કિંમતો $A = 1.6 \times 10^{13} \ s^{-1}$ અને $\frac{E_a}{2.303 RT} = 21$ છે.
સમીકરણમાં કિંમતો મૂકતા: $\log k = \log(1.6 \times 10^{13}) - 21$.
$\log k = \log(1.6) + \log(10^{13}) - 21$.
$\log k = 0.204 + 13 - 21$.
$\log k = 13.204 - 21 = -7.796$.
$k = \text{antilog}(-7.796) = \text{antilog}(-8 + 0.204) = 1.6 \times 10^{-8} \ s^{-1}$.
406
EasyMCQ
આર્હેનિયસ સમીકરણ માટે જો $\log_{10} K$ ($y$-અક્ષ) ને $1/T$ ($x$-અક્ષ) ની સાપેક્ષમાં આલેખવામાં આવે,તો ઢાળ (slope) નું મૂલ્ય શું હશે?
A
$\log_{10} A$
B
$\frac{2.303 R}{E_a}$
C
$\frac{-E_a}{2.303 R}$
D
$-\log_{10} A$

Solution

(C) આર્હેનિયસ સમીકરણ $k = A e^{-E_a / RT}$ છે.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા:
$\ln k = -\frac{E_a}{RT} + \ln A$
આને $10$ ના આધારવાળા લઘુગણકમાં ફેરવવા માટે,આપણે $2.303$ વડે ભાગીએ છીએ:
$\log_{10} k = -\frac{E_a}{2.303 R} \cdot \frac{1}{T} + \log_{10} A$
આને સુરેખ રેખાના સમીકરણ $y = mx + c$ સાથે સરખાવતા,જ્યાં $y = \log_{10} k$ અને $x = 1/T$,ઢાળ $m$ નું મૂલ્ય $-\frac{E_a}{2.303 R}$ મળે છે.
407
MediumMCQ
Arrhenius ના આલેખમાં $\log_{10} k$ વિરુદ્ધ $1 / T$ માટે $y$-અક્ષ પરના આંતરછેદ (intercept) નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\log_{10} A$
B
$\frac{-E_a}{R}$
C
$\ln k$
D
$\frac{R}{E_a}$

Solution

(A) Arrhenius સમીકરણ આ મુજબ છે: $k = A e^{-E_a / RT}$.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા: $\ln k = -\frac{E_a}{RT} + \ln A$.
આને $10$ ના આધારવાળા લઘુગણકમાં ફેરવતા: $\log_{10} k = -\frac{E_a}{2.303 R} \left(\frac{1}{T}\right) + \log_{10} A$.
આ સમીકરણને સીધી રેખાના સમીકરણ $y = mx + c$ સાથે સરખાવતા,જ્યાં $y = \log_{10} k$,$x = \frac{1}{T}$,$m = -\frac{E_a}{2.303 R}$,અને આંતરછેદ $c = \log_{10} A$ મળે છે.
તેથી,$y$-અક્ષ પરના આંતરછેદનું મૂલ્ય $\log_{10} A$ છે.
408
MediumMCQ
સંઘાતવાદ (collision theory) મુજબ પ્રક્રિયા માટે નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
પ્રક્રિયકો વચ્ચેનો દરેક સંઘાત રાસાયણિક પ્રક્રિયામાં પરિણમે છે.
B
એવું માની શકાય કે પ્રક્રિયાનો વેગ એ સંઘાત દર જેટલો હોય છે.
C
વાયુમય પ્રક્રિયાઓ માટે,સંઘાતોની સંખ્યા અવલોકિત વેગની સરખામણીમાં ઘણી ઓછી હોય છે.
D
સંઘાત પામતા અણુઓને યોગ્ય દિગ્વિન્યાસ (orientation) ની જરૂર હોતી નથી.

Solution

(B) સંઘાતવાદ મુજબ,પ્રક્રિયક અણુઓ વચ્ચેનો દરેક સંઘાત રાસાયણિક પ્રક્રિયામાં પરિણમતો નથી. માત્ર તે જ સંઘાતો જે થ્રેશોલ્ડ ઉર્જા કરતા વધુ ઉર્જા ધરાવે છે અને યોગ્ય દિગ્વિન્યાસ ધરાવે છે તે જ નીપજ આપે છે.
વાયુમય પ્રક્રિયાઓ માટે,ગણતરી કરેલ સંઘાતોની સંખ્યા અવલોકિત પ્રક્રિયા વેગ કરતા ઘણી વધારે હોય છે.
તેથી,એવું માની શકાય કે પ્રક્રિયાનો વેગ એ સંઘાત દર જેટલો હોય છે,તે સિદ્ધાંતના વિકાસ માટેનું સાચું પૂર્વધારણા છે,જે સ્ટેરિક ફેક્ટર અને સક્રિયકરણ ઉર્જાને ધ્યાનમાં લેતા પહેલાની સ્થિતિ છે.
409
EasyMCQ
જ્યારે અચળ તાપમાને અને સમાન સાંદ્રતાએ ઉદ્દીપકીય પ્રક્રિયાની સક્રિયકરણ ઊર્જા,$E_a$ ઘટે છે,ત્યારે નીચેનામાંથી શું સાચું છે?
A
$E_a / RT$ ઘટે છે
B
$K$ ઘટે છે
C
$e^{-E_a / RT}$ ઘટે છે
D
$-E_a / RT$ ઘટે છે

Solution

(A) આર્હેનિયસ સમીકરણ મુજબ,વેગ અચળાંક $K = A e^{-E_a / RT}$ છે.
જ્યારે અચળ તાપમાને $T$ સક્રિયકરણ ઊર્જા $E_a$ ઘટે છે,ત્યારે પદ $E_a / RT$ ઘટે છે.
પરિણામે,ઘાતાંક $-E_a / RT$ વધે છે (ઓછો ઋણ બને છે).
ઘાતાંકીય વિધેય $e^x$ વધતું વિધેય હોવાથી,$e^{-E_a / RT}$ વધે છે,જેનાથી વેગ અચળાંક $K$ માં વધારો થાય છે.
તેથી,પદ $E_a / RT$ ઘટે છે.
410
DifficultMCQ
એક પ્રક્રિયાની સક્રિયકરણ ઉર્જા શૂન્ય છે. $280 \ K$ તાપમાને તેનો વેગ અચળાંક $1.6 \times 10^{-6} \ s^{-1}$ છે,તો $300 \ K$ તાપમાને વેગ અચળાંક કેટલો હશે?
A
$3.2 \times 10^{-6} \ s^{-1}$
B
શૂન્ય
C
$1.6 \times 10^{-6} \ s^{-1}$
D
$1.6 \times 10^{-5} \ s^{-1}$

Solution

(C) આર્હેનિયસ સમીકરણ આ મુજબ છે: $\log \frac{k_2}{k_1} = \frac{E_a}{2.303 \ R} \left[ \frac{1}{T_1} - \frac{1}{T_2} \right]$.
અહીં સક્રિયકરણ ઉર્જા $E_a = 0$ આપેલ છે.
સમીકરણમાં $E_a = 0$ મૂકતા:
$\log \frac{k_2}{k_1} = \frac{0}{2.303 \ R} \left[ \frac{1}{T_1} - \frac{1}{T_2} \right] = 0$.
આનો અર્થ એ છે કે $\frac{k_2}{k_1} = 10^0 = 1$,તેથી $k_2 = k_1$.
આપેલ છે કે $k_1 = 1.6 \times 10^{-6} \ s^{-1}$ જે $280 \ K$ તાપમાને છે,તેથી $300 \ K$ તાપમાને પણ વેગ અચળાંક $1.6 \times 10^{-6} \ s^{-1}$ જ રહેશે.
411
EasyMCQ
$\log_{10} k$ વિરુદ્ધ $\frac{1}{T}$ નો આલેખ દોરતા મળતી સીધી રેખાનો ઢાળ કયું પદ દર્શાવે છે?
A
$-E_a$
B
$-2.303 E_a / R$
C
$-E_a / (2.303 R)$
D
$-E_a / R$

Solution

(C) આર્હેનિયસ સમીકરણ $k = A e^{-E_a / (RT)}$ છે.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા: $\ln k = \ln A - \frac{E_a}{RT}$.
તેને $10$ ના આધારવાળા લઘુગણકમાં ફેરવતા: $\log_{10} k = \log_{10} A - \frac{E_a}{2.303 R} \times \frac{1}{T}$.
આને સીધી રેખાના સમીકરણ $y = mx + c$ સાથે સરખાવતા,જ્યાં $y = \log_{10} k$ અને $x = \frac{1}{T}$ છે.
તેથી,ઢાળ $m = -\frac{E_a}{2.303 R}$ થાય.
412
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું સમીકરણ આર્હેનિયસ સમીકરણ દર્શાવે છે?
A
$K = A \cdot e^{E_{a} / (RT)}$
B
$K = A \cdot e^{RT / E_{a}}$
C
$K = \frac{A}{e^{E_{a} / (RT)}}$
D
$K = \frac{A}{e^{RT / E_{a}}}$

Solution

(C) આર્હેનિયસ સમીકરણ નીચે મુજબ છે: $K = A \cdot e^{-E_{a} / (RT)}$.
આને આ રીતે લખી શકાય: $K = \frac{A}{e^{E_{a} / (RT)}}$.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચું નિરૂપણ $K = \frac{A}{e^{E_{a} / (RT)}}$ છે.
413
EasyMCQ
સંઘાતવાદ (collision theory) માટે કયું વિધાન ખોટું છે?
A
ફળદાયી સંઘાત અનુભવતા પ્રક્રિયકો નીપજોમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
B
સંઘાત અનુભવતા પ્રક્રિયકો માટે ચોક્કસ લઘુત્તમ ઊર્જા હોવી આવશ્યક છે.
C
પ્રક્રિયક અણુઓનો સંઘાત કોઈપણ દિશામાંથી હોવો જોઈએ.
D
પ્રક્રિયક અણુઓ વચ્ચે સંઘાત થવો આવશ્યક છે.

Solution

(C) સંઘાતવાદ મુજબ,પ્રક્રિયા થવા માટે અણુઓ પાસે પૂરતી ગતિજ ઊર્જા (સક્રિયકરણ ઊર્જા) અને યોગ્ય દિશાવિન્યાસ (steric factor) હોવો જરૂરી છે. વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે અસરકારક બનવા માટે સંઘાત ચોક્કસ અને અનુકૂળ દિશાવિન્યાસ સાથે થવો જોઈએ; તે કોઈપણ દિશામાંથી હોઈ શકે નહીં.
414
EasyMCQ
$298 \text{ K}$ તાપમાને,$x_2 + y_2 \rightarrow 2xy + 20 \text{ kJ}$ પ્રક્રિયા માટે સક્રિયકરણ ઊર્જા $15 \text{ kJ}$ છે. $2xy \rightarrow x_2 + y_2$ પ્રક્રિયા માટે સક્રિયકરણ ઊર્જા કેટલી હશે?
A
$-15 \text{ kJ}$
B
$+35 \text{ kJ}$
C
$-5 \text{ kJ}$
D
$-35 \text{ kJ}$

Solution

(B) $x_2 + y_2 \rightarrow 2xy + 20 \text{ kJ}$ પ્રક્રિયા માટે,એન્થાલ્પી ફેરફાર $\Delta H = -20 \text{ kJ}$ (ઉષ્માક્ષેપક) છે.
પુરોગામી પ્રક્રિયા માટે સક્રિયકરણ ઊર્જા $E_{a,f} = 15 \text{ kJ}$ છે.
પ્રતિગામી પ્રક્રિયા માટે સક્રિયકરણ ઊર્જા $E_{a,b}$ ની ગણતરી નીચે મુજબ થાય છે:
$\Delta H = E_{a,f} - E_{a,b}$
$-20 \text{ kJ} = 15 \text{ kJ} - E_{a,b}$
$E_{a,b} = 15 \text{ kJ} + 20 \text{ kJ} = 35 \text{ kJ}$.
415
EasyMCQ
Arrhenius સમીકરણ મુજબ,$\log k$ વિરુદ્ધ $\frac{1}{T}$ ના આલેખનો ઢાળ . . . . . . છે.
A
$\frac{- E_a}{2.303}$
B
$\frac{- E_a}{2.303 R}$
C
$\frac{- E_a}{2.303 RT}$
D
$\frac{E_a}{2.303 RT}$

Solution

(B) Arrhenius સમીકરણ $k = A e^{-E_a / RT}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બંને બાજુ $10$ ના આધાર પર લઘુગણક લેતા,આપણને $\log k = \log A - \frac{E_a}{2.303 RT}$ મળે છે.
આને સુરેખ રેખાના સમીકરણ $y = mx + c$ સાથે સરખાવતા,જ્યાં $y = \log k$ અને $x = \frac{1}{T}$ છે,ઢાળ $m = \frac{- E_a}{2.303 R}$ થાય છે.
416
EasyMCQ
તાપમાનમાં દર $10 \ K$ ના વધારા સાથે પ્રક્રિયાનો દર બમણો થાય છે. જ્યારે તાપમાન $303 \ K$ થી વધારીને $353 \ K$ કરવામાં આવે,ત્યારે પ્રક્રિયાનો દર કેટલો વધશે?
A
$32$
B
$16$
C
$8$
D
$4$

Solution

(A) તાપમાનમાં દર $10 \ K$ ના વધારા સાથે પ્રક્રિયાનો દર બમણો થાય છે.
તાપમાનમાં કુલ વધારો $\Delta T = 353 \ K - 303 \ K = 50 \ K$ છે.
$10 \ K$ ના અંતરાલોની સંખ્યા $n = \frac{50 \ K}{10 \ K} = 5$ છે.
પ્રક્રિયાનો દર $2^n$ ના ગુણાંકમાં વધે છે.
તેથી,દરમાં વધારો $2^5 = 32$ થશે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
417
EasyMCQ
જો તાપમાન $T_1 \ K$ થી વધારીને $T_2 \ K$ કરવાથી પ્રક્રિયાનો વેગ બમણો થાય,તો સક્રિયકરણ ઉર્જા (activation energy) ગણવા માટે કયું સમીકરણ સાચું છે?
A
$\log_{10} \frac{k_2}{k_1} = \frac{E_a}{2.303R} \left[ \frac{T_2 - T_1}{T_1 T_2} \right]$
B
$\log_{10} 2 = \frac{E_a}{2.303R} \left[ \frac{T_2 - T_1}{T_1 T_2} \right]$
C
$\log_{10} \frac{k_1}{k_2} = \frac{E_a}{2.303R} \left[ \frac{1}{T_1} - \frac{1}{T_2} \right]$
D
$\log_{10} \frac{1}{2} = \frac{E_a}{2.303} \left[ \frac{1}{T_2} - \frac{1}{T_1} \right]$

Solution

(B) બે અલગ અલગ તાપમાન માટે આર્હેનિયસ સમીકરણ: $\log_{10} \frac{k_2}{k_1} = \frac{E_a}{2.303R} \left[ \frac{T_2 - T_1}{T_1 T_2} \right]$ છે.
અહીં પ્રક્રિયાનો વેગ બમણો થાય છે,તેથી $k_2 = 2k_1$ એટલે કે $\frac{k_2}{k_1} = 2$ થાય.
આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા: $\log_{10} 2 = \frac{E_a}{2.303R} \left[ \frac{T_2 - T_1}{T_1 T_2} \right]$ મળે.
તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચું સમીકરણ છે.
418
EasyMCQ
$E_{a} = 33.256 \ J \ mol^{-1}$ ધરાવતી પ્રક્રિયા માટે $\ln K$ વિરુદ્ધ $\frac{1}{T}$ ના આલેખના ઢાળનું મૂલ્ય શું છે?
A
$-1.74$
B
$-4$
C
$1.74$
D
$4$

Solution

(B) આર્હેનિયસ સમીકરણ મુજબ,$\ln K = \ln A - \frac{E_{a}}{RT}$.
આને સુરેખ રેખાના સમીકરણ $y = mx + c$ સાથે સરખાવતા,જ્યાં $y = \ln K$,$x = \frac{1}{T}$,અને $m$ એ ઢાળ છે.
ઢાળ $m = -\frac{E_{a}}{R}$.
આપેલ છે કે $E_{a} = 33.256 \ J \ mol^{-1}$ અને વાયુ અચળાંક $R = 8.314 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}$.
ઢાળ $m = -\frac{33.256}{8.314} = -4$.
419
EasyMCQ
ઉદ્દીપકની હાજરીમાં,પ્રક્રિયા દરમિયાન મુક્ત થતી અથવા શોષાતી ઉષ્મા . . . . . . .
A
વધી કે ઘટી શકે છે
B
ઘટે છે
C
અપરિવર્તિત રહે છે
D
વધે છે

Solution

(C) ઉદ્દીપક સક્રિયકરણ ઉર્જા $(E_a)$ ઘટાડીને પ્રક્રિયા માટે વૈકલ્પિક માર્ગ પૂરો પાડે છે.
તે પુરોગામી અને પ્રતિગામી બંને પ્રક્રિયાઓના વેગમાં સમાન રીતે વધારો કરે છે.
જોકે,તે પ્રક્રિયાના ઉષ્માગતિશાસ્ત્રીય ગુણધર્મો જેવા કે એન્થાલ્પી ફેરફાર $(\Delta H)$ ને અસર કરતું નથી.
તેથી,પ્રક્રિયા દરમિયાન મુક્ત થતી અથવા શોષાતી ઉષ્મા અપરિવર્તિત રહે છે.
420
EasyMCQ
ઉદ્દીપકના સંદર્ભમાં કયું વિધાન સાચું છે?
A
તે ગિબ્સ ઉર્જામાં ફેરફાર કરતું નથી
B
તે સંતુલન અચળાંકમાં વધારો કરે છે
C
તે સક્રિયકરણ ઉર્જાનું મૂલ્ય વધારે છે
D
તે સ્થિતિ ઉર્જા અવરોધમાં વધારો કરે છે

Solution

(A) ઉદ્દીપક પ્રક્રિયા માટે ઓછી સક્રિયકરણ ઉર્જા ધરાવતો વૈકલ્પિક માર્ગ પૂરો પાડે છે.
તે પ્રક્રિયાની ગિબ્સ ઉર્જા $( \Delta G )$ માં ફેરફાર કરતું નથી,કે તે સંતુલન અચળાંક $( K_{eq} )$ માં પણ ફેરફાર કરતું નથી.
તે માત્ર સક્રિયકરણ ઉર્જાના અવરોધને ઘટાડીને સંતુલન પ્રાપ્ત કરવાની ઝડપ વધારે છે.
તેથી,તે ગિબ્સ ઉર્જામાં ફેરફાર કરતું નથી તે વિધાન સાચું છે.
421
EasyMCQ
આર્હેનિયસ સમીકરણ મુજબ $\ln K$ અને $\frac{1}{T}$ વચ્ચેના આલેખનો ઢાળ શું છે?
A
$\frac{-2.303 E_a}{R}$
B
$\frac{K}{2.303}$
C
$\frac{-E_a}{R}$
D
$\ln A$

Solution

(C) આર્હેનિયસ સમીકરણ $K = A e^{-E_a / RT}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા,આપણને $\ln K = \ln A - \frac{E_a}{RT}$ મળે છે.
આને સુરેખાના સમીકરણ $y = mx + c$ સાથે સરખાવતા,જ્યાં $y = \ln K$,$x = \frac{1}{T}$,$m$ એ ઢાળ છે અને $c$ એ આંતરછેદ છે.
અહીં,ઢાળ $m = -\frac{E_a}{R}$ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
422
EasyMCQ
પ્રક્રિયા $R \rightarrow P$ માટેનો આલેખ નીચે આપેલ છે. જો પ્રક્રિયકની ઉર્જા $50 \ kJ$ હોય અને સંક્રાંતિ અવસ્થાની ઉર્જા $170 \ kJ$ હોય,તો પુરોગામી પ્રક્રિયા માટે સક્રિયકરણ ઉર્જા $(E_a)$ શોધો. ($kJ$ માં)
A
$50$
B
$120$
C
$170$
D
$220$

Solution

(B) પ્રક્રિયા માટે સક્રિયકરણ ઉર્જા $(E_a)$ એ સંક્રાંતિ અવસ્થાની ઉર્જા $(E_{TS})$ અને પ્રક્રિયકોની ઉર્જા $(E_R)$ વચ્ચેનો તફાવત છે.
$E_a = E_{TS} - E_R$
આપેલ છે:
$E_{TS} = 170 \ kJ$
$E_R = 50 \ kJ$
તેથી,$E_a = 170 \ kJ - 50 \ kJ = 120 \ kJ$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
423
EasyMCQ
$\ln k$ વિરુદ્ધ $\frac{1}{T}$ માટે નીચેનામાંથી કયો આલેખ સાચો છે?
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(C) આર્હેનિયસ સમીકરણ $k = A e^{-E_a / RT}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા,આપણને મળે છે:
$\ln k = \ln A - \frac{E_a}{RT}$
આ સમીકરણ સીધી રેખા $y = mx + c$ ના સ્વરૂપમાં છે,જ્યાં:
$y = \ln k$
$x = \frac{1}{T}$
$m = -\frac{E_a}{R}$ (ઢાળ)
$c = \ln A$ (અંતઃખંડ)
ઢાળ ઋણ $(-\frac{E_a}{R})$ હોવાથી,$\ln k$ વિરુદ્ધ $\frac{1}{T}$ નો આલેખ ઋણ ઢાળ અને $y$-અક્ષ પર ધન અંતઃખંડ ધરાવતી સીધી રેખા છે.
આ વિકલ્પ $C$ માં દર્શાવેલ આલેખને અનુરૂપ છે.
424
EasyMCQ
$\log_{10} K$ વિરુદ્ધ $\frac{1}{T}$ ના આલેખમાં ઢાળ (slope) નું મૂલ્ય શું છે?
A
$-\frac{E_a}{R}$
B
$-\frac{E_a}{2.303 R}$
C
$-\frac{K}{2.303}$
D
$-K$

Solution

(B) આર્હેનિયસ સમીકરણ મુજબ,$K = A e^{-E_a / RT}$.
બંને બાજુ $10$ ના આધાર પર લઘુગણક લેતા,આપણને $\log_{10} K = \log_{10} A - \frac{E_a}{2.303 RT}$ મળે છે.
આને સુરેખ રેખાના સમીકરણ $y = mx + c$ સાથે સરખાવતા,જ્યાં $y = \log_{10} K$ અને $x = \frac{1}{T}$ છે,તેથી ઢાળ $m = -\frac{E_a}{2.303 R}$ થાય છે.
425
DifficultMCQ
એક પ્રક્રિયાનો તાપમાન ગુણાંક $2$ છે. જ્યારે તાપમાન $30^{\circ}C$ થી વધારીને $90^{\circ}C$ કરવામાં આવે છે, ત્યારે પ્રક્રિયાનો દર કેટલા ગણો વધશે?
A
$150$
B
$410$
C
$72$
D
$64$

Solution

(D) તાપમાન ગુણાંક માટેનું સૂત્ર $\frac{K_{T_{2}}}{K_{T_{1}}} = \mu^{\frac{\Delta T}{10}}$ છે.
અહીં, $\mu = 2$, $T_{1} = 30^{\circ}C$, અને $T_{2} = 90^{\circ}C$ છે.
$\Delta T = T_{2} - T_{1} = 90 - 30 = 60^{\circ}C$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{K_{T_{2}}}{K_{T_{1}}} = 2^{\frac{60}{10}} = 2^{6}$.
$2^{6} = 64$.
તેથી, પ્રક્રિયાનો દર $64$ ગણો વધે છે.
426
EasyMCQ
તાપમાનમાં વધારો થવાથી પ્રક્રિયાનો વેગ વધે છે કારણ કે:
A
સક્રિય અણુઓની સંખ્યામાં વધારો
B
સક્રિયકરણ ઉર્જામાં વધારો
C
સક્રિયકરણ ઉર્જામાં ઘટાડો
D
અસરકારક અથડામણોની સંખ્યામાં વધારો

Solution

(D) અથડામણ અસરકારક બને તે માટે,અથડાતા અણુઓ પાસે $Threshold \text{ energy}$ તરીકે ઓળખાતી ચોક્કસ મૂલ્ય કરતાં વધુ ઉર્જા હોવી જોઈએ. ઓરડાના તાપમાને મોટાભાગના પ્રક્રિયક અણુઓ પાસે આ મૂલ્ય કરતાં ઓછી ઉર્જા હોય છે. જ્યારે તાપમાન વધારવામાં આવે છે,ત્યારે પ્રક્રિયક અણુઓની ગતિજ ઉર્જા વધે છે,જેના પરિણામે $Threshold \text{ energy}$ જેટલી અથવા તેનાથી વધુ ઉર્જા ધરાવતા અણુઓનું પ્રમાણ વધે છે. પરિણામે,એકમ સમયમાં અસરકારક અથડામણોની સંખ્યા વધે છે,જે પ્રક્રિયાના વેગમાં વધારો કરે છે.
427
DifficultMCQ
એક પ્રક્રિયાનો તાપમાન ગુણાંક $2$ છે. જ્યારે તાપમાન $30^{\circ} C$ થી વધારીને $90^{\circ} C$ કરવામાં આવે છે,ત્યારે પ્રક્રિયાનો વેગ કેટલા ગણો વધશે?
A
$60$
B
$64$
C
$150$
D
$400$

Solution

(B) તાપમાન ગુણાંક $(n)$ ને $10^{\circ} C$ ના તફાવત ધરાવતા તાપમાને વેગ અચળાંકોના ગુણોત્તર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે:
$n = \frac{k_{T+10}}{k_T} = 2$.
આનો અર્થ એ છે કે તાપમાનમાં દરેક $10^{\circ} C$ ના વધારા સાથે,પ્રક્રિયાનો વેગ બમણો થાય છે।
તાપમાનમાં કુલ વધારો $\Delta T = 90^{\circ} C - 30^{\circ} C = 60^{\circ} C$ છે।
$10^{\circ} C$ ના અંતરાલોની સંખ્યા $x = \frac{60}{10} = 6$ છે।
પ્રક્રિયાનો વેગ $n^x = 2^6$ ના ગુણાંકમાં વધે છે।
$2^6 = 2 \times 2 \times 2 \times 2 \times 2 \times 2 = 64$.
તેથી,પ્રક્રિયાનો વેગ $64$ ગણો વધે છે।
428
EasyMCQ
રાસાયણિક પ્રક્રિયાનો દર વધારવા માટે ઉદ્દીપકનો ઉપયોગ થાય છે. કારણ કે તે
A
પ્રક્રિયાની સક્રિયકરણ ઊર્જા વધારે છે
B
પ્રક્રિયાની સક્રિયકરણ ઊર્જા ઘટાડે છે
C
પ્રક્રિયક અણુઓનું અયોગ્ય અભિવિનયન લાવે છે
D
સ્થિતિ ઊર્જા અવરોધ વધારે છે

Solution

(B) ધન ઉદ્દીપક પ્રક્રિયાનો દર વધારવા માટે સક્રિયકરણ ઊર્જા $(E_a)$ ઘટાડે છે.
સક્રિયકરણ ઊર્જા ઘટાડીને,પ્રક્રિયક અણુઓનો મોટો અંશ ઊર્જા અવરોધને પાર કરવા માટે પૂરતી ઊર્જા ધરાવે છે,જેનાથી રાસાયણિક પ્રક્રિયાનો દર વધે છે.
429
EasyMCQ
આપેલ આલેખમાં,પ્રતિગામી પ્રક્રિયા માટે $E_{a}$ કેટલું હશે ($kJ$ માં)?
Question diagram
A
$125$
B
$215$
C
$90$
D
$305$

Solution

(A) આપેલ પોટેન્શિયલ એનર્જી આલેખ પરથી,પુરોગામી પ્રક્રિયા માટે સક્રિયકરણ ઉર્જા $(E_a)_f = 215 \ kJ$ છે અને પ્રક્રિયા માટે એન્થાલ્પી ફેરફાર $\Delta H = 90 \ kJ$ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે: $\Delta H = (E_a)_f - (E_a)_b$,જ્યાં $(E_a)_b$ એ પ્રતિગામી પ્રક્રિયા માટેની સક્રિયકરણ ઉર્જા છે.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $90 \ kJ = 215 \ kJ - (E_a)_b$.
$(E_a)_b$ માટે ગણતરી કરતા: $(E_a)_b = 215 \ kJ - 90 \ kJ = 125 \ kJ$.
430
MediumMCQ
પ્રક્રિયા $A \rightleftharpoons B$ માટે,$E_a = 50 \ kJ \ mol^{-1}$ અને $\Delta H = -20 \ kJ \ mol^{-1}$ છે. જ્યારે ઉદ્દીપક ઉમેરવામાં આવે છે ત્યારે $E_a$ માં $10 \ kJ \ mol^{-1}$ નો ઘટાડો થાય છે. ઉદ્દીપકની હાજરીમાં પ્રતિગામી પ્રક્રિયા માટે $E_a$ કેટલો હશે?
A
$60 \ kJ \ mol^{-1}$
B
$40 \ kJ \ mol^{-1}$
C
$70 \ kJ \ mol^{-1}$
D
$20 \ kJ \ mol^{-1}$

Solution

(A) પ્રક્રિયાનો એન્થાલ્પી ફેરફાર એ પુરોગામી પ્રક્રિયાની સક્રિયકરણ ઉર્જા $(E_a)_f$ અને પ્રતિગામી પ્રક્રિયાની સક્રિયકરણ ઉર્જા $(E_a)_b$ વચ્ચેના તફાવત દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\Delta H = (E_a)_f - (E_a)_b$.
આપેલ છે કે પ્રારંભિક $(E_a)_f = 50 \ kJ \ mol^{-1}$ છે અને ઉદ્દીપક તેને $10 \ kJ \ mol^{-1}$ જેટલું ઘટાડે છે,તેથી નવી પુરોગામી સક્રિયકરણ ઉર્જા $(E_a)_f = 50 - 10 = 40 \ kJ \ mol^{-1}$ થાય છે.
એન્થાલ્પી ફેરફાર $\Delta H$ એ $-20 \ kJ \ mol^{-1}$ પર અચળ રહે છે કારણ કે ઉદ્દીપક પ્રક્રિયકો અથવા નીપજોની ઉર્જા બદલતું નથી.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા: $-20 = 40 - (E_a)_b$.
$(E_a)_b$ માટે ઉકેલતા: $(E_a)_b = 40 + 20 = 60 \ kJ \ mol^{-1}$.
431
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું આર્હેનિયસ સમીકરણ રજૂ કરતું નથી?
A
$\log k = \log A - \frac{E_a}{2.303 RT}$
B
$k = A e^{\frac{-E_a}{RT}}$
C
$\ln k = -\frac{E_a}{RT} + \ln A$
D
$k = A e^{\frac{E_a}{RT}}$

Solution

(D) આર્હેનિયસ સમીકરણ $k = A e^{\frac{-E_a}{RT}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા,આપણને $\ln k = \ln A - \frac{E_a}{RT}$ મળે છે.
$10$ ના આધારવાળા લઘુગણકમાં ફેરવતા,આપણને $\log k = \log A - \frac{E_a}{2.303 RT}$ મળે છે.
આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,વિકલ્પ $(D)$ એટલે કે $k = A e^{\frac{E_a}{RT}}$ ખોટું છે કારણ કે ઘાતાંક ઋણ હોવો જોઈએ.
432
MediumMCQ
એક પ્રક્રિયા માટે,$300 \ K$ તાપમાને વેગ અચળાંકનું મૂલ્ય $6.0 \times 10^5 \ s^{-1}$ છે. અનંત ઊંચા તાપમાને આર્હેનિયસ અવયવ $A$ નું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$6 \times 10^5 \times e^{-E_a / (300 R)}$
B
$e^{-E_a / (300 R)}$
C
$\frac{6 \times 10^{-5}}{300}$
D
$6 \times 10^5$

Solution

(D) આર્હેનિયસ સમીકરણ $k = A e^{-E_a / (RT)}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અનંત ઊંચા તાપમાને,એટલે કે $T \to \infty$,પદ $\frac{E_a}{RT} \to 0$ થાય છે.
તેથી,સમીકરણ $k = A e^0 = A \times 1 = A$ બને છે.
આર્હેનિયસ અવયવ $A$ એ તાપમાનથી સ્વતંત્ર અચળાંક હોવાથી,તેનું મૂલ્ય $T \to \infty$ પર વેગ અચળાંક $k$ જેટલું જ રહે છે.
આપેલ છે કે $300 \ K$ તાપમાને $k = 6.0 \times 10^5 \ s^{-1}$ છે,અને $A$ તાપમાનથી સ્વતંત્ર હોવાથી,$A$ નું મૂલ્ય $6.0 \times 10^5 \ s^{-1}$ થશે.
433
MediumMCQ
બે અલગ-અલગ પ્રક્રિયાઓ માટે વેગ અચળાંક $k_1$ અને $k_2$ અનુક્રમે $10^{16} \times e^{-2000/T}$ અને $10^{15} \times e^{-1000/T}$ છે. જે તાપમાને $k_1 = k_2$ થાય તે તાપમાન શોધો.
A
$\frac{2000}{2.303} \text{ K}$
B
$2000 \text{ K}$
C
$\frac{1000}{2.303} \text{ K}$
D
$1000 \text{ K}$

Solution

(C) આપેલ છે કે $k_1 = 10^{16} \times e^{-2000/T}$ અને $k_2 = 10^{15} \times e^{-1000/T}$.
$k_1 = k_2$ માટે:
$10^{16} \times e^{-2000/T} = 10^{15} \times e^{-1000/T}$
$10 \times e^{-2000/T} = e^{-1000/T}$
$10 = \frac{e^{-1000/T}}{e^{-2000/T}}$
$10 = e^{1000/T}$
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા:
$\ln(10) = \frac{1000}{T}$
$2.303 \times \log_{10}(10) = \frac{1000}{T}$
$2.303 = \frac{1000}{T}$
$T = \frac{1000}{2.303} \text{ K}$
434
DifficultMCQ
પ્રક્રિયાનો વેગ અચળાંક પ્રમાણિત સંકેત મુજબ $k = P Z e^{-E_{a} / R T}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવવા માટે,નીચેનામાંથી કયા પરિબળને ઘટાડવું પડે?
A
$Z$
B
$Z$ અને $T$ બંને
C
$E_{a}$
D
$T$

Solution

(C) વેગ અચળાંક $k$ એ આર્હેનિયસ સમીકરણ $k = P Z e^{-E_{a} / R T}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવવા માટે,વેગ અચળાંક $k$ વધારવો જરૂરી છે.
આ સમીકરણ મુજબ,$k$ એ ઘાતાંકીય પદ $e^{E_{a} / R T}$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં છે.
જો સક્રિયકરણ ઉર્જા $E_{a}$ ઘટાડવામાં આવે,તો ઘાતાંક $E_{a} / R T$ નું મૂલ્ય ઘટે છે.
પરિણામે,$e^{E_{a} / R T}$ નું મૂલ્ય ઘટે છે,જેનાથી $k$ નું મૂલ્ય વધે છે.
તેથી,$E_{a}$ ઘટાડવાથી પ્રક્રિયાનો વેગ વધે છે.
435
DifficultMCQ
કયું વિધાન ખોટું છે?
A
$\ln k$ વિરુદ્ધ $\frac{1}{T}$ નો આલેખ સીધી રેખા મળે છે
B
ઉદ્દીપકની હાજરી $E_a$ ના મૂલ્યમાં ફેરફાર કરતી નથી
C
વેગ અચળાંક $k = $ આર્હેનિયસ અચળાંક $A$: જો $E_a = 0$ હોય
D
$e^{-E_a / RT}$ એ આપેલા તાપમાને સક્રિય થયેલા પ્રક્રિયક અણુઓનો અંશ દર્શાવે છે

Solution

(B)
આર્હેનિયસ સમીકરણ મુજબ,ઉદ્દીપક ઓછી સક્રિયકરણ ઉર્જા $(E_a)$ સાથેનો વૈકલ્પિક પ્રતિક્રિયા માર્ગ પૂરો પાડે છે.
તેથી,ઉદ્દીપકની હાજરી $E_a$ ના મૂલ્યમાં ફેરફાર કરે છે.
436
MediumMCQ
રાસાયણિક પ્રક્રિયાની સક્રિયકરણ ઉર્જા (activation energy) નીચેનામાંથી કોના દ્વારા નક્કી કરી શકાય છે?
A
બે અલગ-અલગ તાપમાને વેગ અચળાંકોનું મૂલ્યાંકન કરીને.
B
પ્રક્રિયકોની સાંદ્રતા બદલીને.
C
બે અલગ-અલગ તાપમાને પ્રક્રિયકોની સાંદ્રતાનું મૂલ્યાંકન કરીને.
D
પ્રમાણિત તાપમાને વેગ અચળાંકનું મૂલ્યાંકન કરીને.

Solution

(A) આર્હેનિયસ સમીકરણ મુજબ,$\ln \frac{k_2}{k_1} = \frac{E_a}{R} \left( \frac{1}{T_1} - \frac{1}{T_2} \right)$.
બે અલગ-અલગ તાપમાન $T_1$ અને $T_2$ પર વેગ અચળાંકો $k_1$ અને $k_2$ માપીને,સક્રિયકરણ ઉર્જા $E_a$ ની ગણતરી કરી શકાય છે.
437
EasyMCQ
દૂધનો એક નમૂનો ઓરડાના તાપમાને $(27^{\circ} C)$ $5 \ h$ માં ખાટો થઈ જાય છે. રેફ્રિજરેટરમાં $-3^{\circ} C$ તાપમાને,તે $10$ ગણો વધુ સમય સુધી સંગ્રહિત કરી શકાય છે. દૂધ ખાટું થવા માટેની સક્રિયકરણ ઊર્જા (activation energy) કેટલી છે?
A
$2.303 \times 5 R \ kJ \cdot mol^{-1}$
B
$2.303 \times 3 R \ kJ \cdot mol^{-1}$
C
$2.303 \times 2.7 R \ kJ \cdot mol^{-1}$
D
$2.303 \times 10 R \ kJ \cdot mol^{-1}$

Solution

(C) દર અચળાંક $k$ એ પ્રક્રિયા માટે લાગતા સમય $t$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે $(k \propto 1/t)$.
અહીં $t_1 = 5 \ h$ તાપમાન $T_1 = 300 \ K$ પર અને $t_2 = 50 \ h$ તાપમાન $T_2 = 270 \ K$ પર છે.
તેથી,$k_1/k_2 = t_2/t_1 = 50/5 = 10$,જેનો અર્થ છે કે $k_2/k_1 = 1/10$.
આરેનિયસ સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા: $\log(k_2/k_1) = \frac{E_a}{2.303 R} \left[ \frac{T_2 - T_1}{T_1 T_2} \right]$.
કિંમતો મૂકતા: $\log(1/10) = \frac{E_a}{2.303 R} \left[ \frac{270 - 300}{270 \times 300} \right]$.
$-1 = \frac{E_a}{2.303 R} \left[ \frac{-30}{81000} \right]$.
$-1 = \frac{E_a}{2.303 R} \left[ \frac{-1}{2700} \right]$.
$E_a = 2.303 \times 2700 \times R \ J \cdot mol^{-1} = 2.303 \times 2.7 \times R \ kJ \cdot mol^{-1}$.
438
EasyMCQ
આપેલ તાપમાને પ્રક્રિયાની સક્રિયકરણ ઊર્જા $2.303 \ RT \ J \ mol^{-1}$ માલૂમ પડે છે. વેગ અચળાંક અને આર્હેનિયસ અવયવનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$0.01$
B
$0.1$
C
$0.02$
D
$0.001$

Solution

(B) આર્હેનિયસ સમીકરણ $k = A e^{-E_{a} / RT}$ છે.
વેગ અચળાંક $k$ અને આર્હેનિયસ અવયવ $A$ નો ગુણોત્તર લેતા,$k/A = e^{-E_{a} / RT}$ મળે છે.
આપેલ સક્રિયકરણ ઊર્જા $E_{a} = 2.303 \ RT \ J \ mol^{-1}$ છે.
સમીકરણમાં $E_{a}$ ની કિંમત મૂકતા: $k/A = e^{-(2.303 \ RT) / RT} = e^{-2.303}$.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા: $\ln(k/A) = -2.303$.
કારણ કે $\ln(x) = 2.303 \log_{10}(x)$,તેથી $2.303 \log_{10}(k/A) = -2.303$.
$2.303$ વડે ભાગતા,$\log_{10}(k/A) = -1$ મળે છે.
તેથી,$k/A = 10^{-1} = 0.1$.
439
EasyMCQ
$T \ K$ તાપમાને એક પ્રક્રિયા માટે સક્રિયકરણ ઉર્જા $2.303 \ RT \ J \ mol^{-1}$ માલૂમ પડી હતી. વેગ અચળાંક અને આર્હેનિયસ અવયવનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$10^{-1}$
B
$10^{-2}$
C
$2 \times 10^{-3}$
D
$2 \times 10^{-2}$

Solution

(A) આર્હેનિયસ સમીકરણ $k = A \ e^{-E_{a} / RT}$ છે.
આપેલ છે કે $E_{a} = 2.303 \ RT \ J \ mol^{-1}$.
સમીકરણમાં $E_{a}$ ની કિંમત મૂકતા:
$k = A \ e^{-(2.303 \ RT) / RT}$
$k = A \ e^{-2.303}$
કારણ કે $e^{-2.303} = 10^{-1}$,તેથી:
$k = A \times 10^{-1}$
આમ,વેગ અચળાંક અને આર્હેનિયસ અવયવનો ગુણોત્તર $\frac{k}{A} = 10^{-1}$ થાય.
440
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધાન આર્હેનિયસ સમીકરણ સાથે સુસંગત છે?
A
તાપમાનમાં વધારા સાથે પ્રક્રિયાનો દર વધે છે
B
સક્રિયકરણ ઉર્જામાં ઘટાડા સાથે પ્રક્રિયાનો દર વધે છે
C
તાપમાનમાં વધારા સાથે વેગ અચળાંક ઘાતાંકીય રીતે ઘટે છે
D
સક્રિયકરણ ઉર્જામાં વધારા સાથે પ્રક્રિયાનો દર બદલાતો નથી

Solution

(A) આર્હેનિયસ સમીકરણ મુજબ,$k = A e^{\frac{-E_{a}}{RT}}$.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા,આપણને $\ln k = \ln A - \frac{E_{a}}{R} \times \frac{1}{T}$ મળે છે.
આ સમીકરણ પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે જેમ તાપમાન $(T)$ વધે છે,તેમ $\frac{E_{a}}{RT}$ પદ ઘટે છે,જેના કારણે વેગ અચળાંક $(k)$ ઘાતાંકીય રીતે વધે છે.
તે જ રીતે,જો સક્રિયકરણ ઉર્જા $(E_{a})$ ઘટે,તો $\frac{E_{a}}{RT}$ પદ ઘટે છે,જે વેગ અચળાંક $(k)$ માં વધારો કરે છે.
તેથી,આર્હેનિયસ સમીકરણના આધારે વિધાન $A$ અને $B$ બંને તકનીકી રીતે સાચા છે.
441
EasyMCQ
એક પ્રક્રિયા માટે $ \frac{1}{T} $ વિરુદ્ધ $ \ln k $ નો આલેખ $ -1 \times 10^{4} \ K $ જેટલો ઢાળ આપે છે. તો આ પ્રક્રિયા માટે સક્રિયકરણ ઉર્જા (activation energy) કેટલી હશે? (આપેલ છે: $ R = 8.314 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1} $)
A
$ 1.202 \ kJ \ mol^{-1} $
B
$ 83.14 \ kJ \ mol^{-1} $
C
$ 8314 \ J \ mol^{-1} $
D
$ 12.02 \ J \ mol^{-1} $

Solution

(B) આર્હેનિયસ સમીકરણ $ k = A e^{-\frac{E_{a}}{RT}} $ છે.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા,$ \ln k = \ln A - \frac{E_{a}}{R} \times \frac{1}{T} $ મળે છે.
આને સુરેખ રેખાના સમીકરણ $ y = mx + c $ સાથે સરખાવતા,જ્યાં $ y = \ln k $,$ x = \frac{1}{T} $,અને ઢાળ $ m = -\frac{E_{a}}{R} $ છે.
આપેલ ઢાળ $ m = -1 \times 10^{4} \ K $ છે.
તેથી,$ -\frac{E_{a}}{R} = -1 \times 10^{4} \ K $.
$ E_{a} = 1 \times 10^{4} \times 8.314 \ J \ mol^{-1} $.
$ E_{a} = 83140 \ J \ mol^{-1} = 83.14 \ kJ \ mol^{-1} $.
442
EasyMCQ
એસિડ દ્વારા સુક્રોઝના જળવિભાજન માટેની સક્રિયકરણ ઉર્જા $X \ kJ \ mol^{-1}$ છે,જ્યારે સુક્રેઝ દ્વારા સુક્રોઝના જળવિભાજન માટેની સક્રિયકરણ ઉર્જા $Y \ kJ \ mol^{-1}$ છે. $X$ અને $Y$ અનુક્રમે શું છે?
A
$6.22, 2.15$
B
$2.15, 6.22$
C
$6.22, 6.22$
D
$2.15, 2.15$

Solution

(A) સુક્રોઝનું જળવિભાજન એ એક પ્રક્રિયા છે જે એસિડ અથવા ઉત્સેચક (સુક્રેઝ) દ્વારા ઉદ્દીપિત થઈ શકે છે.
ઉત્સેચકો એ જૈવિક ઉદ્દીપકો છે જે અકાર્બનિક ઉદ્દીપકો અથવા એસિડ-ઉદ્દીપિત પ્રક્રિયાઓની તુલનામાં પ્રક્રિયાની સક્રિયકરણ ઉર્જાને નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડે છે.
સુક્રોઝના જળવિભાજન માટે,એસિડ ઉદ્દીપન સાથેની સક્રિયકરણ ઉર્જા આશરે $6.22 \ kJ \ mol^{-1}$ છે,જ્યારે ઉત્સેચક સુક્રેઝ સાથેની સક્રિયકરણ ઉર્જા નોંધપાત્ર રીતે ઓછી,આશરે $2.15 \ kJ \ mol^{-1}$ છે.
તેથી,$X = 6.22$ અને $Y = 2.15$.
443
MediumMCQ
$T \ K$ તાપમાને,પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે નીચેનું સમીકરણ મળે છે: $\log \frac{k}{A} = -\frac{x}{T}$. આ પ્રક્રિયા માટે સક્રિયકરણ ઊર્જા $(E_a)$ નું મૂલ્ય કેટલું થશે? $(R = \text{વાયુ અચળાંક})$
A
$2.303 x R$
B
$\frac{2.303 R}{x}$
C
$\frac{x}{2.303 R}$
D
$\frac{1}{2.303 x R}$

Solution

(A) આરેનિયસ સમીકરણ મુજબ: $k = A e^{-E_a / RT}$.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા: $\ln k = \ln A - \frac{E_a}{RT}$.
પદોને ગોઠવતા: $\ln \left(\frac{k}{A}\right) = -\frac{E_a}{RT}$.
પ્રાકૃતિક લઘુગણકને $10$ ના આધારમાં ફેરવતા: $2.303 \log \left(\frac{k}{A}\right) = -\frac{E_a}{RT}$.
$2.303$ વડે ભાગતા: $\log \left(\frac{k}{A}\right) = -\frac{E_a}{2.303 RT}$.
આપેલ સમીકરણ: $\log \left(\frac{k}{A}\right) = -\frac{x}{T}$.
બંને સમીકરણોની સરખામણી કરતા: $\frac{E_a}{2.303 R} = x$.
તેથી,સક્રિયકરણ ઊર્જા: $E_a = 2.303 x R$.
444
MediumMCQ
$300 \ K$ તાપમાને પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે નીચેનું સમીકરણ મળે છે.
$\log_{10} \frac{k}{A} = 0.00174$
પ્રક્રિયાની સક્રિયકરણ ઊર્જા ($J \ mol^{-1}$ માં) કેટલી છે?
$(R = 8.314 \ J \ mol^{-1} \ K^{-1})$
A
$10.0$
B
$100.0$
C
$0.1$
D
$1.0$

Solution

(A) આર્હેનિયસ સમીકરણ $k = A e^{-E_a / RT}$ છે.
બંને બાજુ લઘુગણક લેતા: $\ln k = \ln A - \frac{E_a}{RT}$.
પુનઃગોઠવણી કરતા $\ln \frac{k}{A} = -\frac{E_a}{RT}$ મળે છે.
આધાર $10$ માં રૂપાંતર કરતા: $\log_{10} \frac{k}{A} = -\frac{E_a}{2.303 RT}$.
આપેલ છે $\log_{10} \frac{k}{A} = 0.00174$,$T = 300 \ K$,અને $R = 8.314 \ J \ mol^{-1} \ K^{-1}$.
કિંમતો મૂકતા: $0.00174 = -\frac{E_a}{2.303 \times 8.314 \times 300}$.
નોંધ: આપેલ સમીકરણ $\log_{10} \frac{k}{A} = 0.00174$ ધન મૂલ્ય સૂચવે છે,જે સક્રિયકરણ ઊર્જા $E_a > 0$ માટે આર્હેનિયસ સમીકરણ સાથે ભૌતિક રીતે અસંગત છે. મૂલ્ય ધ્યાનમાં લેતા: $E_a = |0.00174 \times 2.303 \times 8.314 \times 300| \approx 10 \ J \ mol^{-1}$.
445
MediumMCQ
આપેલ પ્રક્રિયા $(A \rightarrow P)$ માટે નીચે મુજબનો આલેખ મળે છે. આ પ્રક્રિયા માટે સક્રિયકરણ ઊર્જા ($E_{a}$,$kJ \ mol^{-1}$ માં) અને પ્રક્રિયાની ઉષ્મા ($|\Delta H|$,$kJ \ mol^{-1}$ માં) અનુક્રમે છે ($x=$ પ્રક્રિયા નિર્દેશાંક; $y=E$,$kJ \ mol^{-1}$ માં)
Question diagram
A
$5, 15$
B
$15, 5$
C
$25, 5$
D
$10, 25$

Solution

(B) આપેલ સ્થિતિ ઊર્જા આલેખ પરથી:
$1$. પ્રક્રિયક $(A)$ ની ઊર્જા $E_{A} = 10 \ kJ \ mol^{-1}$ છે.
$2$. નીપજ $(P)$ ની ઊર્જા $E_{P} = 5 \ kJ \ mol^{-1}$ છે.
$3$. થ્રેશોલ્ડ ઊર્જા (વક્રની ટોચ) $E_{threshold} = 25 \ kJ \ mol^{-1}$ છે.
$4$. સક્રિયકરણ ઊર્જા $(E_{a})$ ની ગણતરી $E_{threshold} - E_{A} = 25 - 10 = 15 \ kJ \ mol^{-1}$ તરીકે થાય છે.
$5$. પ્રક્રિયાની ઉષ્મા $(\Delta H)$ ની ગણતરી $E_{P} - E_{A} = 5 - 10 = -5 \ kJ \ mol^{-1}$ તરીકે થાય છે.
$6$. પ્રક્રિયાની ઉષ્માનું મૂલ્ય $|\Delta H| = |-5| = 5 \ kJ \ mol^{-1}$ છે.
તેથી,સક્રિયકરણ ઊર્જા $15 \ kJ \ mol^{-1}$ અને પ્રક્રિયાની ઉષ્મા $5 \ kJ \ mol^{-1}$ છે.
446
MediumMCQ
એક પ્રક્રિયા માટે,$\ln k$ (y-અક્ષ પર) અને $1 / T$ (x-અક્ષ પર) નો આલેખ $-2 \times 10^4 \ K$ ના ઢાળ સાથેની સીધી રેખા છે. પ્રક્રિયાની સક્રિયકરણ ઊર્જા ($kJ \ mol^{-1}$ માં) કેટલી હશે? $(R = 8.3 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1})$
A
$332$
B
$432$
C
$166$
D
$216$

Solution

(C) આર્હેનિયસ સમીકરણ મુજબ,$\ln k = \ln A - \frac{E_a}{RT}$.
આને સીધી રેખાના સમીકરણ $y = mx + c$ સાથે સરખાવતા,જ્યાં $y = \ln k$ અને $x = 1 / T$,ઢાળ $m = -\frac{E_a}{R}$ મળે છે.
આપેલ છે,ઢાળ $= -2 \times 10^4 \ K$ અને $R = 8.3 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}$.
તેથી,$-\frac{E_a}{R} = -2 \times 10^4 \ K$.
$E_a = 2 \times 10^4 \ K \times 8.3 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1} = 166000 \ J \ mol^{-1}$.
$kJ \ mol^{-1}$ માં ફેરવતા,$E_a = \frac{166000}{1000} = 166 \ kJ \ mol^{-1}$.
447
MediumMCQ
$500 \ K$ અને $700 \ K$ તાપમાને પ્રક્રિયાના વેગ અચળાંક અનુક્રમે $0.02 \ s^{-1}$ અને $0.2 \ s^{-1}$ છે. પ્રક્રિયાની સક્રિયકરણ ઊર્જા ($kJ \ mol^{-1}$ માં) શોધો. $(R=8.3 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1})$
A
$66.90$
B
$33.45$
C
$22.30$
D
$44.45$

Solution

(B) આર્હેનિયસ સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા: $\ln \frac{k_2}{k_1} = \frac{E_a}{R} [\frac{T_2 - T_1}{T_1 T_2}]$
આપેલ છે: $k_1 = 0.02 \ s^{-1}$,$k_2 = 0.2 \ s^{-1}$,$T_1 = 500 \ K$,$T_2 = 700 \ K$,$R = 8.3 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}$
$\ln \frac{0.2}{0.02} = \frac{E_a}{8.3} [\frac{700 - 500}{500 \times 700}]$
$\ln 10 = \frac{E_a}{8.3} [\frac{200}{350000}]$
$2.303 = \frac{E_a}{8.3} \times \frac{2}{3500}$
$E_a = \frac{2.303 \times 8.3 \times 3500}{2} \approx 33450 \ J \ mol^{-1} = 33.45 \ kJ \ mol^{-1}$
448
DifficultMCQ
નીચેનામાંથી સાચું સમીકરણ શોધો.
A
$\ln k - \ln A = \frac{E_a}{RT}$
B
$k = \frac{A E_a}{RT}$
C
$\ln k + \ln A = \frac{E_a}{RT}$
D
$\frac{E_a}{RT} = \ln A - \ln k$

Solution

(D) આર્હેનિયસ સમીકરણ મુજબ: $k = A e^{-E_a/RT}$.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક $(\ln)$ લેતા: $\ln k = \ln A - \frac{E_a}{RT}$.
સક્રિયકરણ ઊર્જાના પદને અલગ કરવા માટે પદોની ગોઠવણી કરતા: $\frac{E_a}{RT} = \ln A - \ln k$.
449
EasyMCQ
જ્યારે તાપમાન $300 \ K$ થી બદલીને $310 \ K$ કરવામાં આવે ત્યારે પ્રક્રિયાનો વેગ બમણો થાય છે. પ્રક્રિયાની સક્રિયકરણ ઊર્જા (Activation energy) શોધો....... $(R=8.314 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}, \log 2=0.301)$
A
$53.6 \ kJ \ mol^{-1}$
B
$48.6 \ kJ \ mol^{-1}$
C
$58.5 \ kJ \ mol^{-1}$
D
$60.5 \ kJ \ mol^{-1}$

Solution

(A) આર્હેનિયસ સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા: $\log \frac{k_2}{k_1} = \frac{E_a}{2.303 R} \left( \frac{T_2 - T_1}{T_1 T_2} \right)$
આપેલ છે: $k_2 = 2k_1$,$T_1 = 300 \ K$,$T_2 = 310 \ K$,$R = 8.314 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}$.
$\log 2 = \frac{E_a}{2.303 \times 8.314} \left( \frac{310 - 300}{300 \times 310} \right)$
$0.301 = \frac{E_a}{19.147} \left( \frac{10}{93000} \right)$
$E_a = \frac{0.301 \times 19.147 \times 93000}{10} \approx 53598 \ J \ mol^{-1} \approx 53.6 \ kJ \ mol^{-1}$.
450
EasyMCQ
ઈથેનનું વિઘટન,$\frac{d[C_2H_6]}{dt} = k[C_2H_6]$,એક જટિલ પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે,જેમાં $5$ તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે. એકંદર વેગ અચળાંક $(k)$ ને $k = \frac{k_1 k_2 k_3}{k_2 k_5}$ તરીકે દર્શાવી શકાય છે,જ્યાં $k_1, k_2, k_3, k_4, k_5$ એ $5$ તબક્કાઓના વેગ અચળાંકો છે. જો દરેક તબક્કાની સક્રિયકરણ ઉર્જા $E_1 = 1E, E_2 = 2E, E_3 = 3E, E_4 = 4E, E_5 = 5E$ હોય,જ્યાં $E = 20 \ kJ/mol$,તો વિઘટનની એકંદર સક્રિયકરણ ઉર્જા શોધો.
A
$6.67 \ kJ/mol$
B
$3.33 \ kJ/mol$
C
$20 \ kJ/mol$
D
$10 \ kJ/mol$

Solution

(C) એકંદર વેગ અચળાંક $k = \frac{k_1 k_2 k_3}{k_2 k_5} = \frac{k_1 k_3}{k_5}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આર્હેનિયસ સમીકરણ મુજબ,એકંદર સક્રિયકરણ ઉર્જા $E_a$ એ અંશમાં રહેલા તબક્કાઓની સક્રિયકરણ ઉર્જાના સરવાળામાંથી છેદમાં રહેલા તબક્કાઓની સક્રિયકરણ ઉર્જાનો સરવાળો બાદ કરવાથી મળે છે.
$E_a = (E_1 + E_3) - E_5$.
આપેલ છે કે $E_1 = 1E = 20 \ kJ/mol$,$E_3 = 3E = 60 \ kJ/mol$,અને $E_5 = 5E = 100 \ kJ/mol$.
$E_a = (20 + 60) - 100 = 80 - 100 = -20 \ kJ/mol$.
જો કે,પ્રશ્નમાં આપેલ જવાબ $20 \ kJ/mol$ છે.

Chemical Kinetics — Collision theory, Energy of activation and Arrhenius equation · Frequently Asked Questions

1Are these Chemical Kinetics questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Chemical Kinetics Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.