Technology for Medical Application Questions in Gujarati

(A) કૃત્રિમ પેસમેકર એ હૃદયના લયને નિયંત્રિત કરવા માટે વપરાતું તબીબી ઉપકરણ છે.
ઇમ્પ્લાન્ટેશન પ્રક્રિયા દરમિયાન,લીડ (ઇલેક્ટ્રોડ) સામાન્ય રીતે નસ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવે છે અને હૃદયના $Right$ $ventricle$ (જમણા ક્ષેપક) માં પહોંચાડવામાં આવે છે.
આ સ્થાન ઇલેક્ટ્રોડને હૃદયના સ્નાયુઓને સીધી રીતે ઉત્તેજિત કરવાની મંજૂરી આપે છે જેથી હૃદયના ધબકારા યોગ્ય રીતે જળવાઈ રહે,ખાસ કરીને હાર્ટ બ્લોક અથવા બ્રેડીકાર્ડિયા જેવી સ્થિતિ ધરાવતા દર્દીઓમાં.

(B) પ્રથમ કૃત્રિમ કાર્ડિયાક પેસમેકરની શોધ અમેરિકન કાર્ડિયોલોજિસ્ટ $A. S. Hyman$ દ્વારા $1932$ માં કરવામાં આવી હતી. તેમણે હૃદયને ઉત્તેજિત કરવા માટે એક ઉપકરણ વિકસાવ્યું હતું, જેને તેમણે 'આર્ટિફિશિયલ પેસમેકર' નામ આપ્યું હતું. જોકે $Walton$ $Lillehei$ જેવા અન્ય વૈજ્ઞાનિકોએ પ્રારંભિક પેસમેકરના વિકાસમાં ફાળો આપ્યો હતો, પરંતુ પ્રથમ ઉપકરણની શોધનો શ્રેય $A. S. Hyman$ ને જાય છે.

(A) પ્રથમ સફળ ઇમ્પ્લાન્ટેબલ કાર્ડિયાક પેસમેકર $1960$ માં $William$ $Chardack$ દ્વારા $Wilson$ $Greatbatch$ અને $Andrew$ $Gage$ ના સહયોગથી વિકસાવવામાં આવ્યું હતું અને રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ ઉપકરણે હૃદયના ધબકારાની અનિયમિતતા (arrhythmias) અને હાર્ટ બ્લોકની સારવારમાં ક્રાંતિ લાવી હતી, જે સામાન્ય હૃદયના લયને જાળવી રાખવા માટે વિશ્વસનીય વિદ્યુત ઉત્તેજના પૂરી પાડે છે.

(C) $Intra-aortic$ $\text{balloon pump} (IABP)$ એ એક યાંત્રિક ઉપકરણ છે જે હૃદયને રુધિર પમ્પ કરવામાં મદદ કરે છે. તે એક બલૂન છે જે મહાધમની (aorta) માં દાખલ કરવામાં આવે છે અને હૃદયના ધબકારા સાથે તાલ મિલાવીને ફૂલાવવામાં અને સંકોચવામાં આવે છે, જેથી કોરોનરી રુધિર પ્રવાહ વધે અને હૃદય પરનો કાર્યભાર ઘટે છે.
કૃત્રિમ વાલ્વનો ઉપયોગ ક્ષતિગ્રસ્ત હૃદયના વાલ્વને બદલવા માટે થાય છે.
લેસરનો ઉપયોગ વિવિધ શસ્ત્રક્રિયાઓમાં થાય છે પરંતુ તે રુધિર પમ્પ કરવામાં મદદ કરતું નથી.
પેસમેકરનો ઉપયોગ હૃદયના વિદ્યુત લયને નિયંત્રિત કરવા માટે થાય છે, રુધિરના યાંત્રિક પમ્પિંગમાં મદદ કરવા માટે નહીં.

(B) ઇન્ટ્રા-એઓર્ટિક બલૂન પંપ $(IABP)$ એ હૃદયને લોહી પમ્પ કરવામાં મદદ કરવા માટે વપરાતું એક યાંત્રિક ઉપકરણ છે.
તે કાઉન્ટરપલ્સેશનના સિદ્ધાંત પર કાર્ય કરે છે.
કોરોનરી ધમનીના પરફ્યુઝનને વધારવા માટે ડાયસ્ટોલ દરમિયાન બલૂનને ફુલાવવામાં આવે છે.
સિસ્ટોલ (આઇસોવોલ્યુમેટ્રિક સંકોચન) શરૂ થતા પહેલા બલૂનને ડિફ્લેટ કરવામાં આવે છે જેથી આફ્ટરલોડ ઘટે,જે ડાબા વેન્ટ્રિકલ પરનો કાર્યભાર ઘટાડે છે અને કાર્ડિયાક આઉટપુટમાં સુધારો કરે છે.

(C) $Vascular \text{ graft}$ એ એક સર્જિકલ પ્રક્રિયા છે જે ક્ષતિગ્રસ્ત અથવા રોગગ્રસ્ત રુધિરવાહિનીને બદલીને અથવા બાયપાસ કરીને શરીરના એક ભાગમાંથી બીજા ભાગમાં રુધિરના પ્રવાહને વાળે છે.
જ્યારે ધમનીને બદલવા માટે કૃત્રિમ સામગ્રી (સિન્થેટિક ગ્રાફ્ટ) નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, ત્યારે તેને ખાસ કરીને $Vascular \text{ graft}$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે।
$Autograft$ માં દર્દીના પોતાના શરીરના પેશીઓનો ઉપયોગ થાય છે।
$Allograft$ માં સમાન પ્રજાતિના અન્ય વ્યક્તિના પેશીઓનો ઉપયોગ થાય છે।
$Xenograft$ માં અલગ પ્રજાતિના પેશીઓનો ઉપયોગ થાય છે।

(D) કૃત્રિમ ધમનીઓ,જેને વેસ્ક્યુલર ગ્રાફ્ટ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ક્ષતિગ્રસ્ત અથવા અવરોધિત રક્તવાહિનીઓને બદલવા અથવા બાયપાસ કરવા માટે વપરાતા તબીબી ઉપકરણો છે.
આ ગ્રાફ્ટ જૈવ-સુસંગત (biocompatible),ટકાઉ અને રક્તના દબાણને સહન કરવા માટે લવચીક હોવા જોઈએ.
$Dacron$ (એક પ્રકારનું પોલિએસ્ટર) અને $Teflon$ (પોલિટેટ્રાફ્લોરોઇથિલિન અથવા $PTFE$) તેમના ઉત્કૃષ્ટ યાંત્રિક ગુણધર્મો અને ઓછી થ્રોમ્બોજેનિસિટીને કારણે આ કૃત્રિમ ધમનીઓના ઉત્પાદન માટે સૌથી વધુ વપરાતી કૃત્રિમ સામગ્રી છે.
તેથી,$Dacron$ અને $Teflon$ બંનેનો ઉપયોગ આ હેતુ માટે થાય છે.

(B) હાર્ટ-લંગ મશીનનો ઉપયોગ કરીને પ્રથમ સફળ ઓપન હાર્ટ સર્જરી ડૉ. જ્હોન ગિબન દ્વારા $6$ મે,$1953$ ના રોજ કરવામાં આવી હતી.
તેમણે એટ્રિયલ સેપ્ટલ ડિફેક્ટને સુધારવા માટે $18$ વર્ષની યુવતી પર આ ઓપરેશન કર્યું હતું.
આ સિદ્ધિએ આધુનિક કાર્ડિયાક સર્જરીની શરૂઆત કરી હતી.

(D) ઓક્સિજનેટર એ એક તબીબી ઉપકરણ છે જે સર્જરી દરમિયાન દર્દીના રુધિરમાં ઓક્સિજન અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડની આપ-લે કરવામાં સક્ષમ છે,જ્યારે હૃદય અને ફેફસાંને થોડા સમય માટે બંધ રાખવાની જરૂર હોય છે.
આ ઉપકરણ ઓપન હાર્ટ સર્જરી દરમિયાન વપરાતા હાર્ટ-લંગ મશીનનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે.
સર્જરી દરમિયાન,દર્દીના રુધિરને હૃદય અને ફેફસાંથી દૂર કરીને ઓક્સિજનેટરમાં મોકલવામાં આવે છે,જ્યાં તેનું ઓક્સિજનેશન થાય છે અને ત્યારબાદ તેને ફરીથી શરીરમાં દાખલ કરવામાં આવે છે,જેથી સર્જન સ્થિર હૃદય પર ઓપરેશન કરી શકે.

(D) ઓક્સિજનેટર એ તબીબી ઉપકરણો છે જે કાર્ડિયોપલ્મોનરી બાયપાસ જેવી પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન રુધિરમાં ઓક્સિજન પૂરો પાડવા માટે વપરાય છે.
આ ઉપકરણોમાં,શારીરિક સંતુલન જાળવવા માટે ઘણીવાર વાયુઓના મિશ્રણનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
આ મિશ્રણમાં સામાન્ય રીતે ઓક્સિજન $(O_2)$ અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ ની થોડી ટકાવારી હોય છે.
$CO_2$ નો ઉમેરો (સામાન્ય રીતે $2-5\%$ ની રેન્જમાં) રુધિરનું સામાન્ય $pH$ જાળવવામાં મદદ કરે છે અને હાયપોકેપનિયા ($CO_2$ નું નીચું સ્તર) અટકાવે છે,જે મગજમાં વાસોકોન્સ્ટ્રિક્શન (રક્તવાહિનીઓનું સંકોચન) નું કારણ બની શકે છે.
તેથી,આ મિશ્રણમાં $CO_2$ ની સાચી ટકાવારી $2-5\%$ છે.

(C) પરફ્લોરોકાર્બન $(PFCs)$ એ કૃત્રિમ,રાસાયણિક રીતે નિષ્ક્રિય સંયોજનો છે જે ઓક્સિજનના મોટા જથ્થાને ઓગાળવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આ ગુણધર્મને કારણે,તેનો ઉપયોગ તબીબી સંશોધનમાં ઓક્સિજન વાહક તરીકે થાય છે અને જ્યારે દાતાનું રક્ત ઉપલબ્ધ ન હોય અથવા અયોગ્ય હોય ત્યારે પેશીઓ સુધી ઓક્સિજન પહોંચાડવા માટે ચોક્કસ ક્લિનિકલ પરિસ્થિતિઓમાં રક્તના વિકલ્પ તરીકે તેનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.

(A) પ્રથમ કાર્યકારી કિડની ડાયાલિસિસ મશીન (હિમોડાયાલિસિસ મશીન) ની શોધ ડચ ચિકિત્સક $Willem$ $\text{Kolff}$ દ્વારા $1943$ માં કરવામાં આવી હતી।
તેમણે કિડનીની નિષ્ફળતા ધરાવતા દર્દીઓના લોહીમાંથી કચરો દૂર કરવા માટે સોસેજ કેસીંગમાંથી બનાવેલા ફરતા ડ્રમનો સફળતાપૂર્વક ઉપયોગ કર્યો હતો।

(B) પ્રથમ સફળ કૃત્રિમ કિડની,જેને રોટેટિંગ ડ્રમ ડાયલાઈઝર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે ડચ ચિકિત્સક વિલેમ કોલ્ફ દ્વારા $1943$ માં વિકસાવવામાં આવી હતી. જોકે,કૃત્રિમ કિડનીનું પ્રથમ ક્લિનિકલ રીતે સફળ અને વ્યાપકપણે સ્વીકૃત સંસ્કરણ જેણે લોકોના જીવ બચાવ્યા,તે $1945$ માં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. તેથી,વ્યવહારુ કૃત્રિમ કિડનીની શોધ માટે $1945$ એ ઐતિહાસિક રીતે સ્વીકૃત વર્ષ છે.

(A) કૃત્રિમ કિડની,જેને હેમોડાયલાઈઝર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ડાયાલિસિસના સિદ્ધાંત પર કાર્ય કરે છે.
તે અર્ધ-પ્રવેશશીલ પટલ દ્વારા રુધિરમાંથી નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોને દૂર કરવાની સુવિધા આપે છે.
આ પ્રક્રિયા પટલની આરપાર વધુ સાંદ્રતાવાળા વિસ્તાર (રુધિર) થી ઓછી સાંદ્રતાવાળા વિસ્તાર (ડાયાલિસેટ પ્રવાહી) માં દ્રાવ્ય પદાર્થોના પ્રસરણ પર આધારિત છે.
આ હલનચલન કોષીય ઉર્જાના વપરાશ વિના સાંદ્રતા ઢાળને અનુસરીને થાય છે,તેથી તે એક નિષ્ક્રિય ગાળણ પ્રક્રિયા છે.
કુદરતી કિડનીથી વિપરીત,કૃત્રિમ કિડની ગ્લુકોઝ,એમિનો એસિડ અથવા પાણી જેવા આવશ્યક પોષક તત્વોનું સક્રિય વહન કે પસંદગીયુક્ત પુનઃશોષણ કરી શકતી નથી.

(C) કૃત્રિમ કિડની,જેને હેમોડાયલાઈઝર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેનો ઉપયોગ હેમોડાયાલિસિસની પ્રક્રિયા માટે થાય છે.
જ્યારે બંને કિડની યોગ્ય રીતે કાર્ય કરવામાં નિષ્ફળ જાય છે,ત્યારે લોહીમાં યુરિયા જેવા ઝેરી નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરાનો ભરાવો થાય છે,જેના કારણે આ પ્રક્રિયાની જરૂર પડે છે.
જો માત્ર એક જ કિડની ક્ષતિગ્રસ્ત હોય અથવા યોગ્ય રીતે કામ ન કરતી હોય,તો બીજી સ્વસ્થ કિડની કાર્યની ખોટને પૂરી કરી શકે છે,અને સામાન્ય રીતે ડાયાલિસિસની જરૂર પડતી નથી.
તેથી,જે સ્થિતિમાં કૃત્રિમ કિડનીનો ઉપયોગ અનિવાર્ય બને છે તે બંને કિડનીની નિષ્ફળતા છે.

(A) હિમોડાયાલિસિસ એ કિડનીની નિષ્ફળતા ધરાવતા દર્દીઓ માટે વપરાતી તબીબી પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયામાં,દર્દીના રુધિરને ડાયાલિઝર (કૃત્રિમ કિડની) નામના મશીનમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે.
ડાયાલિઝરમાં અર્ધ-પ્રવેશશીલ પટલ હોય છે જે યુરિયા,ક્રિએટિનાઇન અને વધારાના ક્ષારો જેવા નકામા પદાર્થોને રુધિરમાંથી ડાયાલિસેટ પ્રવાહીમાં પ્રસરણ પામવા દે છે.
રુધિર શુદ્ધ થયા પછી,તેને દર્દીના શરીરમાં પાછું મોકલવામાં આવે છે.
તેથી,તે રુધિરમાંથી નકામા પદાર્થોને દૂર કરવા માટે વપરાતી એક તકનીક છે.

(B) જયપુર ફૂટ એ ઘૂંટણની નીચેના ભાગેથી પગ ગુમાવનાર વ્યક્તિઓ માટે રબર આધારિત કૃત્રિમ પગ છે. તે $1968$ માં ઓર્થોપેડિક સર્જન ડૉ. $P. K. Sethi$ અને કારીગર માસ્ટરજી રામચંદ્ર શર્મા દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યો હતો. આ શોધ તેની પરવડે તેવી કિંમત,ટકાઉપણું અને વપરાશકર્તાઓને ખુલ્લા પગે ચાલવા,ઉભડક બેસવા અને પલાંઠી વાળીને બેસવાની ક્ષમતા માટે જાણીતી છે.

(B) જયપુર ફૂટ એ $1968$ માં ડૉ. પી.કે. સેઠી અને માસ્ટરજી રામ ચંદ્ર શર્મા દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલ એક કૃત્રિમ અંગ છે. તેને ટકાઉ,પાણી-પ્રતિરોધક અને ભારતીય જીવનશૈલી માટે યોગ્ય બનાવવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે,જેમ કે ઉભડક બેસવું અને પલાંઠી વાળીને બેસવું. આ ફૂટ બાહ્ય સ્તર માટે નક્કર રબર અને આંતરિક માળખા માટે લાકડાના બ્લોક અથવા પ્લાસ્ટિક (ખાસ કરીને પોલીયુરેથેન) ના મિશ્રણનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવે છે,જે તેને લવચીકતા અને મજબૂતી પ્રદાન કરે છે.

(A) $SA$ નોડ (સાઈનોએટ્રિયલ નોડ) ને માનવ હૃદયના કુદરતી પેસમેકર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે વિદ્યુત આવેગો ઉત્પન્ન કરે છે જે હૃદયના ધબકારા શરૂ કરે છે.
જો $SA$ નોડમાં ખામી સર્જાય અથવા તે યોગ્ય રીતે કાર્ય ન કરે,તો તેનાથી બ્રેડીકાર્ડિયા અથવા હાર્ટ બ્લોક જેવી સ્થિતિ સર્જાય છે,જેમાં હૃદયના ધબકારા અસામાન્ય રીતે ધીમા અથવા અનિયમિત થઈ જાય છે.
આવી સ્થિતિમાં,હૃદયના સામાન્ય લયને જાળવી રાખવા માટે જરૂરી વિદ્યુત ઉત્તેજના પૂરી પાડવા માટે શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા કૃત્રિમ પેસમેકર બેસાડવામાં આવે છે.

(C) મેગ્નેટિક રેઝોનન્સ ઇમેજિંગ $(MRI)$ એ ન્યુક્લિયર મેગ્નેટિક રેઝોનન્સ $(NMR)$ ના સિદ્ધાંત પર આધારિત છે.
$1946$ માં,ફેલિક્સ બ્લોચ અને એડવર્ડ પર્સેલે સ્વતંત્ર રીતે પ્રવાહી અને ઘન પદાર્થોમાં $NMR$ ની ઘટના શોધી કાઢી હતી.
આ પાયાની શોધ માટે,તેમને $1952$ માં સંયુક્ત રીતે ભૌતિકશાસ્ત્રમાં નોબેલ પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) અલ્ટ્રાસાઉન્ડ ઇમેજિંગ શરીરની આંતરિક રચનાઓની છબીઓ બનાવવા માટે ઉચ્ચ-આવર્તનવાળા ધ્વનિ તરંગોનો ઉપયોગ કરે છે.
આ તરંગો એક ટ્રાન્સડ્યુસરનો ઉપયોગ કરીને ઉત્પન્ન થાય છે જેમાં $Piezoelectric$ $effect$ (પીઝોઇલેક્ટ્રિક અસર) દર્શાવતા સ્ફટિકો હોય છે.
જ્યારે આ સ્ફટિકો પર વૈકલ્પિક વિદ્યુત પ્રવાહ લાગુ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેઓ ઝડપથી ધ્રુજારી અનુભવે છે,જે ઉચ્ચ-આવર્તનવાળા ધ્વનિ તરંગો (અલ્ટ્રાસાઉન્ડ) ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) પેસમેકર એ હૃદયના લયને નિયંત્રિત કરવા માટે વપરાતું તબીબી ઉપકરણ છે. પેસમેકરનો ઇલેક્ટ્રોડ લીડ બાયોકોમ્પેટીબલ (જૈવ-સુસંગત) અને ટકાઉ હોય તે રીતે બનાવવામાં આવે છે. તે સામાન્ય રીતે એક પાતળી ધાતુની સ્પ્રિંગ ($Pt-Ir$ જેવી મિશ્ર ધાતુઓમાંથી બનેલી) ધરાવે છે,જે પ્લાસ્ટિક (ખાસ કરીને સિલિકોન અથવા પોલીયુરેથીન) જેવા બાયોકોમ્પેટીબલ પોલિમરના પાતળા પડથી ઢંકાયેલી હોય છે. આ પડ વિદ્યુત લિકેજને અટકાવે છે અને આસપાસના પેશીઓને સીધા ધાતુના સંપર્કથી બચાવે છે.

(C) રક્તદાન એ જીવન બચાવવાની પ્રક્રિયા છે,પરંતુ જો દાતાના રક્તની યોગ્ય રીતે તપાસ કરવામાં ન આવે તો તે ચેપી રોગો ફેલાવવાનું જોખમ ધરાવે છે.
$AIDS$ (એક્વાયર્ડ ઇમ્યુનો ડેફિસિયન્સી સિન્ડ્રોમ) હ્યુમન ઇમ્યુનોડેફિસિયન્સી વાયરસ $(HIV)$ દ્વારા થાય છે,જે દૂષિત રક્ત દ્વારા ફેલાઈ શકે છે.
હિપેટાઇટિસ $B$ એ વાયરલ ચેપ છે જે લીવર પર હુમલો કરે છે અને તે પણ સંક્રમિત રક્તના ટ્રાન્સફ્યુઝન દ્વારા ફેલાઈ શકે છે.
તેથી,$AIDS$ અને હિપેટાઇટિસ $B$ બંને ગંભીર રોગો છે જે અયોગ્ય રક્તદાન દ્વારા ફેલાઈ શકે છે.

(B) પોઝિટ્રોન એમિશન ટોમોગ્રાફી $(PET)$ એ ન્યુક્લિયર મેડિસિનની એક ફંક્શનલ ઇમેજિંગ તકનીક છે.
તે અત્યંત અસરકારક છે કારણ કે તે શરીરના મૂળભૂત તત્વોના આઇસોટોપ્સ (જેમ કે $C^{11}$,$N^{13}$,$O^{15}$,અને $F^{18}$) નો ઉપયોગ કરે છે જેનું અર્ધ-આયુષ્ય ખૂબ જ ટૂંકું હોય છે.
આ આઇસોટોપ્સને જૈવિક રીતે સક્રિય અણુઓમાં (જેમ કે ગ્લુકોઝ) સામેલ કરવામાં આવે છે,જે ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓને વાસ્તવિક સમયમાં જોવાની મંજૂરી આપે છે.
ટૂંકું અર્ધ-આયુષ્ય દર્દીને થતા રેડિયેશનના સંપર્કને ઘટાડે છે,જે તેને એક સુરક્ષિત અને પસંદગીનું નિદાન સાધન બનાવે છે.

(C) ઇલેક્ટ્રોકાર્ડિયોગ્રાફ $(ECG)$ એ એક તબીબી ઉપકરણ છે જેનો ઉપયોગ સમયગાળા દરમિયાન હૃદયની વિદ્યુત પ્રવૃત્તિને રેકોર્ડ કરવા માટે થાય છે.
તે $20$ મી સદીની શરૂઆતમાં ડચ ફિઝિયોલોજિસ્ટ $Willem \ Einthoven$ દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યો હતો.
$ECG$ ની શોધ માટે તેમને $1924$ માં ફિઝિયોલોજી અથવા મેડિસિન માટે નોબેલ પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો.

(B) $Sinuatrial$ $node$ $(SAN)$ એ હૃદયનું કુદરતી પેસમેકર છે,જે જમણા કર્ણકની દીવાલમાં આવેલું હોય છે. તે વિદ્યુત આવેગો ઉત્પન્ન કરે છે જે હૃદયના ધબકારા શરૂ કરે છે. જ્યારે $SAN$ સામાન્ય રીતે કાર્ય કરવામાં નિષ્ફળ જાય છે,ત્યારે તેના કાર્યને બદલવા માટે કૃત્રિમ પેસમેકર રોપવામાં આવે છે. તેથી,હૃદયની સામાન્ય લયને પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે કૃત્રિમ પેસમેકરને $Sinuatrial$ $node$ ના સ્થાને બેસાડવામાં આવે છે.

(A) સાચી જોડી $A$ છે. નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ વાયરોલોજી $(NIV)$ પુણે,મહારાષ્ટ્રમાં આવેલી છે.
- નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ કોમ્યુનિકેબલ ડિસીઝ $(NICD)$,જે હવે નેશનલ સેન્ટર ફોર ડિસીઝ કંટ્રોલ $(NCDC)$ તરીકે ઓળખાય છે,તે દિલ્હીમાં આવેલી છે.
- સેન્ટ્રલ ડ્રગ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ $(CDRI)$ લખનૌમાં આવેલી છે,કસૌલીમાં નહીં.
- નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ન્યુટ્રિશન $(NIN)$ હૈદરાબાદમાં આવેલી છે,મુંબઈમાં નહીં.

(C) ઇલેક્ટ્રોન બીમ થેરાપી $(EBT)$ એ બાહ્ય બીમ રેડિયેશન થેરાપીનું એક સ્વરૂપ છે જેમાં કેન્સરની સારવાર માટે ઉચ્ચ-ઊર્જા ધરાવતા ઇલેક્ટ્રોનનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
આ ઇલેક્ટ્રોન લીનિયર એક્સિલરેટર દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે અને તેનો ઉપયોગ ત્વચા પર અથવા શરીરની સપાટીની નજીક જોવા મળતા સુપરફિસિયલ ગાંઠોની સારવાર માટે થાય છે,કારણ કે તેમની ઘૂસણખોરીની ઊંડાઈ મર્યાદિત હોય છે.
તેથી,તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે અમુક પ્રકારના કેન્સરની સારવાર માટે થાય છે.

(A) મેગ્નેટિક રેઝોનન્સ ઇમેજિંગ $(MRI)$ હાઇડ્રોજન ન્યુક્લિયસ (પ્રોટોન) ના ચુંબકીય ગુણધર્મો પર આધાર રાખે છે.
જૈવિક પેશીઓમાં,આ પ્રોટોન મુખ્યત્વે પાણીના અણુઓ $(H_2O)$ અને લિપિડ્સ (ચરબી) ની હાઇડ્રોકાર્બન શૃંખલાઓમાં જોવા મળે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,ફેટી એસિડના લાંબી આલ્કેન શૃંખલાઓમાં રહેલા પ્રોટોન $MR$ ઇમેજમાં સિગ્નલની તીવ્રતામાં નોંધપાત્ર ફાળો આપે છે,ખાસ કરીને એડિપોઝ (ચરબીયુક્ત) પેશીઓમાં.
તેથી,સાચો જવાબ ફેટી એસિડના લાંબી આલ્કેન શૃંખલાના પ્રોટોન છે.

(C) ઇલેક્ટ્રોફોરેસિસ એ એક પ્રયોગશાળાની તકનીક છે જેનો ઉપયોગ $DNA$,$RNA$ અથવા પ્રોટીન અણુઓને તેમના કદ અને વિદ્યુતભારના આધારે અલગ કરવા માટે થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં,અણુઓ ધરાવતા જેલ મેટ્રિક્સમાંથી વિદ્યુત પ્રવાહ પસાર કરવામાં આવે છે.
$DNA$ જેવા અણુઓ ઋણભારિત હોવાથી,તેઓ જેલના છિદ્રોમાંથી પસાર થઈને ધન ધ્રુવ (એનોડ) તરફ ગતિ કરે છે.
નાના અણુઓ મોટા અણુઓની તુલનામાં જેલ મેટ્રિક્સમાંથી ઝડપથી ગતિ કરે છે,જે અસરકારક અલગીકરણ શક્ય બનાવે છે.

(D) ઇન્ટરફેરોન એ સિગ્નલિંગ પ્રોટીનનો એક સમૂહ છે જે વાયરસ,બેક્ટેરિયા,પરોપજીવીઓ અથવા ગાંઠના કોષો જેવા વિવિધ રોગકારકોની હાજરીના પ્રતિભાવમાં યજમાન કોષો દ્વારા બનાવવામાં અને મુક્ત કરવામાં આવે છે.
બાયોટેકનોલોજીમાં,રિકોમ્બિનન્ટ $DNA$ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ મોટા પાયે ઇન્ટરફેરોન (ખાસ કરીને $IFN-\alpha$) ઉત્પન્ન કરવા માટે થાય છે.
તેનો ઉપયોગ વિવિધ પ્રકારના કેન્સરની સારવારમાં વ્યાપકપણે થાય છે,જેમ કે હેરી સેલ લ્યુકેમિયા,મેલાનોમા અને કાપોસી સાર્કોમા,કારણ કે તે કેન્સરના કોષોના વિકાસને અટકાવવામાં અને તેમની સામે રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારવામાં મદદ કરે છે.
$HGH$ (હ્યુમન ગ્રોથ હોર્મોન) નો ઉપયોગ વૃદ્ધિની વિકૃતિઓ માટે થાય છે અને $TSH$ (થાઇરોઇડ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) નો ઉપયોગ થાઇરોઇડના નિયમન માટે થાય છે,જ્યારે ટેરામાયસીન એક એન્ટિબાયોટિક છે.

(C) $C.T$ સ્કેન (કોમ્પ્યુટેડ ટોમોગ્રાફી સ્કેન) ની શોધ સર ગોડફ્રે હાઉન્સફિલ્ડ દ્વારા $1972$ માં કરવામાં આવી હતી.
તેમણે કોમ્પ્યુટર-આધારિત ટોમોગ્રાફીના વિકાસ માટે $1979$ માં એલન મેકલીઓડ કોર્મક સાથે શરીરવિજ્ઞાન અથવા તબીબી ક્ષેત્રે નોબેલ પુરસ્કાર વહેંચ્યો હતો.

(A) $X$-રે (ક્ષ-કિરણો) ની શોધ જર્મન ભૌતિકશાસ્ત્રી વિલ્હેમ કોનરાડ રોન્ટજન દ્વારા $1895$ માં કરવામાં આવી હતી.
આ શોધ માટે તેમને $1901$ માં ભૌતિકશાસ્ત્રમાં પ્રથમ નોબેલ પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો.
$X$-રે એ ઉચ્ચ ઊર્જા અને ટૂંકી તરંગલંબાઇ ધરાવતા વિદ્યુતચુંબકીય વિકિરણોનું એક સ્વરૂપ છે,જેનો ઉપયોગ તબીબી ઇમેજિંગ અને નિદાન પ્રક્રિયાઓમાં વ્યાપકપણે થાય છે.

(B) મેગ્નેટિક રેઝોનન્સ ઇમેજિંગ $(MRI)$ એ એક તબીબી ઇમેજિંગ પદ્ધતિ છે જે શરીરના અંગોની વિગતવાર છબીઓ બનાવવા માટે શક્તિશાળી ચુંબકીય ક્ષેત્રો અને રેડિયો તરંગો (જે બિન-આયોનિક કિરણોત્સર્ગ છે) નો ઉપયોગ કરે છે.
$CT$ સ્કેન અને $X$-રે આયોનિક કિરણોત્સર્ગ ($X$-રે) નો ઉપયોગ કરે છે,જે પેશીઓ માટે હાનિકારક હોઈ શકે છે.
$PET$ (પોઝિટ્રોન એમિશન ટોમોગ્રાફી) રેડિયોએક્ટિવ ટ્રેસર્સનો ઉપયોગ કરે છે જે પોઝિટ્રોન ઉત્સર્જિત કરે છે,જે પણ આયોનિક કિરણોત્સર્ગનું એક સ્વરૂપ છે.
તેથી,$MRI$ એ સાચી પદ્ધતિ છે જે આયોનિક કિરણોત્સર્ગનો ઉપયોગ કરતી નથી.

(A) કમ્પ્યુટેડ ટોમોગ્રાફી $(CT)$ સ્કેનમાં શરીરની આંતરિક રચનાઓની વિગતવાર છબીઓ મેળવવા માટે $X$-કિરણોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
આ $X$-કિરણોને શરીરના વિવિધ ખૂણાઓથી પસાર કરવામાં આવે છે,અને કમ્પ્યુટર આ ડેટા પર પ્રક્રિયા કરીને ચોક્કસ અંગ અથવા પેશીની $3D$ (ત્રિપરિમાણીય) છબી બનાવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $X$-કિરણો અને $3D$ છબી છે.

(B) $CT$ સ્કેન (કોમ્પ્યુટેડ ટોમોગ્રાફી સ્કેન) માં શરીરના વિગતવાર આડા છેદના (cross-sectional) ચિત્રો બનાવવા માટે $X$-કિરણોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે।
તે શરીરની આસપાસ વિવિધ ખૂણાઓથી લેવામાં આવેલી $X$-કિરણોની શ્રેણીને જોડે છે અને શરીરની અંદરના હાડકાં, રક્તવાહિનીઓ અને નરમ પેશીઓના આડા છેદના ચિત્રો બનાવવા માટે કોમ્પ્યુટર પ્રોસેસિંગનો ઉપયોગ કરે છે।
તેથી, સાચો વિકલ્પ $B$ છે।

(C) $MRI$ (મેગ્નેટિક રેઝોનન્સ ઇમેજિંગ) માં શરીરના આંતરિક ભાગોની વિગતવાર છબીઓ મેળવવા માટે શક્તિશાળી ચુંબકીય ક્ષેત્રો અને બિન-આયનીકરણ વિકિરણનો ઉપયોગ થાય છે.
$CT$ (કોમ્પ્યુટેડ ટોમોગ્રાફી) અને $CAT$ (કોમ્પ્યુટેડ એક્સિયલ ટોમોગ્રાફી) માં $X$-કિરણોનો ઉપયોગ થાય છે.
સોનોગ્રાફીમાં ઉચ્ચ આવૃત્તિવાળા ધ્વનિ તરંગોનો ઉપયોગ થાય છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$1$. પેપ સ્મીયર એ ગર્ભાશયના મુખના કૅન્સરને શોધવા માટે વપરાતી નિદાન કસોટી છે.
$2$. $C.T.$ (કોમ્પ્યુટેડ ટોમોગ્રાફી) સ્કેન આંતરિક અંગોની ત્રિ-પરિમાણીય છબીઓ બનાવવા માટે $X$-કિરણોનો ઉપયોગ કરે છે.
$3$. એન્ડોસ્કોપી એ શરીરના આંતરિક ભાગોને જોવા માટેની તબીબી તપાસની પદ્ધતિ છે.
$4$. $MRI$ (મેગ્નેટિક રેઝોનન્સ ઇમેજિંગ) એ એક ઇમેજિંગ તકનીક છે જે શક્તિશાળી ચુંબકીય ક્ષેત્રો અને રેડિયો તરંગોનો ઉપયોગ કરે છે,તે કોઈ 'લેબોરેટરી કસોટી' (જેમ કે રક્ત કે પેશાબની તપાસ) નથી.

(D) આ સામ્યતા તબીબી ઇમેજિંગ માટે વપરાતી પદ્ધતિ અથવા સિદ્ધાંત પર આધારિત છે.
રેડિયોગ્રાફી શરીરના અંગોના ફોટા પાડવા માટે $X$-રે (આયનીકરણ વિકિરણો) નો ઉપયોગ કરે છે.
$MRI$ (મેગ્નેટિક રેઝોનન્સ ઇમેજિંગ) શરીરની આંતરિક રચનાઓની વિગતવાર છબીઓ બનાવવા માટે પ્રબળ ચુંબકીય ક્ષેત્રો અને બિન-આયનીકરણ વિકિરણો (રેડિયો તરંગો) નો ઉપયોગ કરે છે.
તેથી,$A$ (પ્રબળ ચુંબકીય ક્ષેત્ર) અને $C$ (બિન-આયનીકરણ વિકિરણો) બંને $MRI$ સાથે સંકળાયેલા સાચા લક્ષણો છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) એન્ડોસ્કોપી એ એક તબીબી પ્રક્રિયા છે જેમાં શરીરના પોલાણ અથવા અંગોની અંદરની તપાસ કરવા માટે એન્ડોસ્કોપ નામના સાધનનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
એન્ડોસ્કોપમાં ઓપ્ટિકલ ફાઈબરનો સમૂહ હોય છે.
આ ઓપ્ટિકલ ફાઈબર પ્રકાશના પૂર્ણ આંતરિક પરાવર્તનના સિદ્ધાંત પર કાર્ય કરે છે.
જ્યારે પ્રકાશ યોગ્ય ખૂણે ફાઈબરમાં પ્રવેશ કરે છે,ત્યારે તે વારંવાર પૂર્ણ આંતરિક પરાવર્તન અનુભવે છે,જેનાથી પ્રકાશ ફાઈબર વળેલું હોવા છતાં પણ તેની તીવ્રતા ગુમાવ્યા વિના મુસાફરી કરી શકે છે.
તેથી,સાચી ઘટના પૂર્ણ આંતરિક પરાવર્તન છે.

(N/A) $1.$ $\text{Non-Governmental Organizations}$ (બિન-સરકારી સંસ્થાઓ) $(NGOs)$
$2.$ $\text{Magnetic Resonance Imaging}$ (મેગ્નેટિક રેઝોનન્સ ઇમેજિંગ) $(MRI)$
$3.$ $\text{Computed Tomography}$ (કોમ્પ્યુટેડ ટોમોગ્રાફી) $(CT)$

(N/A) $(i)$ $NIOH$ એટલે National Institute of Occupational Health (નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઓક્યુપેશનલ હેલ્થ).
$(ii)$ $GGCL$ એટલે Gujarat Gas Company Limited (ગુજરાત ગેસ કંપની લિમિટેડ).

(C) $X$-rays નો ઉપયોગ $CT$-scan (કોમ્પ્યુટેડ ટોમોગ્રાફિક સ્કેનિંગ) માં થાય છે.
તે શરીરના આડા છેદના (cross-sectional) ચિત્રો બનાવવા માટે $X$-rays નો ઉપયોગ કરે છે.
પરંપરાગત રેડિયોગ્રાફીથી વિપરીત,તે ફોટોગ્રાફિક ફિલ્મ પર સીધું રેકોર્ડ કરવાને બદલે,અનેક $X$-ray માપનમાંથી છબીને પુનઃનિર્મિત કરવા માટે કોમ્પ્યુટરનો ઉપયોગ કરે છે.

(B) $MRI$ (મેગ્નેટિક રેઝોનન્સ ઇમેજિંગ) માં,જીવંત પેશીઓમાં પેથોલોજીકલ અને ફિઝિયોલોજીકલ ફેરફારોને સચોટ રીતે શોધવા માટે મજબૂત ચુંબકીય ક્ષેત્રો અને બિન-આયનાઇઝિંગ રેડિયેશનનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ તકનીક વિગતવાર છબીઓ બનાવવા માટે શરીરના પાણીના અણુઓમાં હાજર હાઇડ્રોજન ન્યુક્લી (પ્રોટોન) ના સંરેખણ પર આધાર રાખે છે.