Gujarati

Logarithmic series Questions in Gujarati

Class 11 Mathematics · Exponential and Logarithmic Series · Logarithmic series

88+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 26 of 88 questions in Gujarati

51
MediumMCQ
$1 + \frac{2}{1 \times 2 \times 3} + \frac{2}{3 \times 4 \times 5} + \frac{2}{5 \times 6 \times 7} + \dots$ નો સરવાળો કેટલો થાય?
A
$2 \ln 2$
B
$\ln 2$
C
$3 \ln 3$
D
$3 \ln 2$

Solution

(A) શ્રેણીનું સામાન્ય પદ $T_n = \frac{2}{(2n-1)(2n)(2n+1)}$ છે.
આંશિક અપૂર્ણાંકની રીતનો ઉપયોગ કરતા,$\frac{2}{(2n-1)(2n)(2n+1)} = \frac{1}{2n-1} - \frac{2}{2n} + \frac{1}{2n+1}$.
સરવાળો $S = 1 + \sum_{n=1}^{\infty} \left( \frac{1}{2n-1} - \frac{2}{2n} + \frac{1}{2n+1} \right)$.
આ શ્રેણીનું સાદું રૂપ આપતા $2 \times (1 - 1/2 + 1/3 - 1/4 + \dots) = 2 \ln 2$ મળે છે.
52
DifficultMCQ
અનંત શ્રેણી $\log _4 2 - \log _8 2 + \log _{16} 2 - \dots \infty$ નું મૂલ્ય શું છે?
A
$1 - \ln 2$
B
$\ln 2 - 1$
C
$\ln 2 + 1$
D
$e^2$

Solution

(A) આપેલ શ્રેણી $S = \log _4 2 - \log _8 2 + \log _{16} 2 - \dots \infty$ છે.
$\log _{a^n} b = \frac{1}{n} \log _a b$ ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા:
$\log _4 2 = \frac{1}{2}$,$\log _8 2 = \frac{1}{3}$,$\log _{16} 2 = \frac{1}{4}$
શ્રેણીમાં કિંમતો મૂકતા:
$S = \frac{1}{2} - \frac{1}{3} + \frac{1}{4} - \frac{1}{5} + \dots$
$\ln(1+x)$ ના ટેલર શ્રેણી વિસ્તરણ મુજબ,$\ln 2 = 1 - \frac{1}{2} + \frac{1}{3} - \frac{1}{4} + \dots$
તેથી,$\frac{1}{2} - \frac{1}{3} + \frac{1}{4} - \dots = 1 - \ln 2$.
53
AdvancedMCQ
ધારો કે $\alpha$ અને $\beta$ એ $5x^2 - 3x - 1 = 0$ ના બીજ છે. તો પદાવલિ $\left[ (\alpha + \beta)x - \left( \frac{\alpha^2 + \beta^2}{2} \right)x^2 + \left( \frac{\alpha^3 + \beta^3}{3} \right)x^3 - \dots \right]$ બરાબર શું થાય?
A
$\ln(1 - \frac{3}{5}x - \frac{1}{5}x^2)$
B
$\ln(1 + \frac{3}{5}x - \frac{1}{5}x^2)$
C
$\ln(1 - \frac{3}{5}x + \frac{1}{5}x^2)$
D
આપેલ પૈકી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપેલ દ્વિઘાત સમીકરણ $5x^2 - 3x - 1 = 0$ માટે,બીજનો સરવાળો $\alpha + \beta = \frac{3}{5}$ અને બીજનો ગુણાકાર $\alpha\beta = -\frac{1}{5}$ છે.
આપેલ શ્રેણી $S = (\alpha + \beta)x - \left( \frac{\alpha^2 + \beta^2}{2} \right)x^2 + \left( \frac{\alpha^3 + \beta^3}{3} \right)x^3 - \dots$ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\ln(1 + t) = t - \frac{t^2}{2} + \frac{t^3}{3} - \dots$
શ્રેણીને આ રીતે લખતા: $S = (\alpha x - \frac{(\alpha x)^2}{2} + \frac{(\alpha x)^3}{3} - \dots) + (\beta x - \frac{(\beta x)^2}{2} + \frac{(\beta x)^3}{3} - \dots)$
આથી: $S = \ln(1 + \alpha x) + \ln(1 + \beta x) = \ln((1 + \alpha x)(1 + \beta x))$
ગુણાકારનું વિસ્તરણ કરતા: $(1 + \alpha x)(1 + \beta x) = 1 + x(\alpha + \beta) + \alpha\beta x^2$
કિંમતો મૂકતા: $S = \ln(1 + \frac{3}{5}x - \frac{1}{5}x^2)$
54
DifficultMCQ
જો $0 < a, b < 1$ અને $\tan^{-1} a + \tan^{-1} b = \frac{\pi}{4}$ હોય,તો $(a+b) - \left(\frac{a^2+b^2}{2}\right) + \left(\frac{a^3+b^3}{3}\right) - \left(\frac{a^4+b^4}{4}\right) + \dots$ ની કિંમત ..... છે.
A
$\log_e 2$
B
$e^2 - 1$
C
$e$
D
$\log_e \left(\frac{e}{2}\right)$

Solution

(A) આપેલ છે કે $\tan^{-1} a + \tan^{-1} b = \frac{\pi}{4}$ જ્યાં $0 < a, b < 1$.
સૂત્ર $\tan^{-1} a + \tan^{-1} b = \tan^{-1} \left(\frac{a+b}{1-ab}\right) = \frac{\pi}{4}$ નો ઉપયોગ કરતા.
બંને બાજુ $\tan$ લેતા,આપણને મળે $\frac{a+b}{1-ab} = \tan \frac{\pi}{4} = 1$.
આમ,$a+b = 1-ab$,જે સૂચવે છે કે $a+b+ab = 1$.
બંને બાજુ $1$ ઉમેરતા,આપણને $1+a+b+ab = 2$ મળે છે,જેનું અવયવીકરણ $(1+a)(1+b) = 2$ થાય છે.
આપેલ શ્રેણી $S = \left(a - \frac{a^2}{2} + \frac{a^3}{3} - \dots\right) + \left(b - \frac{b^2}{2} + \frac{b^3}{3} - \dots\right)$ છે.
લોગેરિધમિક વિસ્તરણ $\log_e(1+x) = x - \frac{x^2}{2} + \frac{x^3}{3} - \dots$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $|x| < 1$:
$S = \log_e(1+a) + \log_e(1+b) = \log_e((1+a)(1+b))$.
$(1+a)(1+b) = 2$ મૂકતા,આપણને $S = \log_e 2$ મળે છે.
55
DifficultMCQ
જો $0 < x < 1$ હોય,તો $\frac{3}{2} x^{2} + \frac{5}{3} x^{3} + \frac{7}{4} x^{4} + \ldots$ ની કિંમત શોધો:
A
$x \left( \frac{1+x}{1-x} \right) - \log_{e}(1-x)$
B
$x \left( \frac{1-x}{1+x} \right) + \log_{e}(1-x)$
C
$\frac{1-x}{1+x} + \log_{e}(1-x)$
D
$\frac{1+x}{1-x} + \log_{e}(1-x)$

Solution

(A) ધારો કે $S = \frac{3}{2} x^{2} + \frac{5}{3} x^{3} + \frac{7}{4} x^{4} + \ldots \infty$
સામાન્ય પદને $\frac{2n+1}{n+1} x^{n+1} = (2 - \frac{1}{n+1}) x^{n+1}$ તરીકે લખી શકાય.
તેથી,$S = 2 \sum_{n=1}^{\infty} x^{n+1} - \sum_{n=1}^{\infty} \frac{x^{n+1}}{n+1}$.
ભૂમિતિ શ્રેણી અને લઘુગણક શ્રેણીનો ઉપયોગ કરતા,$S = 2 \left( \frac{x^{2}}{1-x} \right) - (-\log_{e}(1-x) - x)$.
$S = \frac{2x^{2} + x - x^{2}}{1-x} - \log_{e}(1-x) = x \left( \frac{1+x}{1-x} \right) - \log_{e}(1-x)$.
56
DifficultMCQ
જો $0 < x < 1$ અને $y = \frac{1}{2} x^{2} + \frac{2}{3} x^{3} + \frac{3}{4} x^{4} + \dots$ હોય,તો $x = \frac{1}{2}$ આગળ $e^{1+y}$ ની કિંમત શું થાય?
A
$\frac{1}{2} e^{2}$
B
$2 e$
C
$\frac{1}{2} \sqrt{e}$
D
$2 e^{2}$

Solution

(A) આપેલ છે $y = \sum_{n=1}^{\infty} \frac{n}{n+1} x^{n+1} = \sum_{n=1}^{\infty} (1 - \frac{1}{n+1}) x^{n+1}$.
$y = \sum_{n=1}^{\infty} x^{n+1} - \sum_{n=1}^{\infty} \frac{x^{n+1}}{n+1}$.
$y = (x^2 + x^3 + x^4 + \dots) - (\frac{x^2}{2} + \frac{x^3}{3} + \frac{x^4}{4} + \dots)$.
અનંત ગુણોત્તર શ્રેણીના સરવાળા $\frac{x^2}{1-x}$ અને વિસ્તરણ $-\ln(1-x) = x + \frac{x^2}{2} + \frac{x^3}{3} + \dots$ નો ઉપયોગ કરતા:
$y = \frac{x^2}{1-x} - (-\ln(1-x) - x) = \frac{x^2}{1-x} + \ln(1-x) + x$.
$y = \frac{x^2 + x(1-x)}{1-x} + \ln(1-x) = \frac{x}{1-x} + \ln(1-x)$.
$x = \frac{1}{2}$ માટે,$y = \frac{1/2}{1-1/2} + \ln(1-1/2) = 1 + \ln(1/2) = 1 - \ln 2$.
તેથી $e^{1+y} = e^{1 + 1 - \ln 2} = e^{2 - \ln 2} = e^2 \cdot e^{-\ln 2} = e^2 \cdot \frac{1}{2} = \frac{e^2}{2}$.
57
DifficultMCQ
જો $1+\frac{\sqrt{3}-\sqrt{2}}{2 \sqrt{3}}+\frac{5-2 \sqrt{6}}{18}+\frac{9 \sqrt{3}-11 \sqrt{2}}{36 \sqrt{3}}+\frac{49-20 \sqrt{6}}{180}+\ldots$ અનંત સુધી $= 2\left(\sqrt{\frac{b}{a}}+1\right) \log _e\left(\frac{a}{b}\right)$,જ્યાં $a$ અને $b$ એ પૂર્ણાંકો છે અને $\operatorname{gcd}(a, b)=1$,તો $11 a+18 b$ ની કિંમત ............... થાય.
A
$76$
B
$25$
C
$36$
D
$15$

Solution

(A) ધારો કે શ્રેણી $S = 1 + \frac{x}{2 \sqrt{3}} + \frac{x^2}{18} + \frac{x^3}{36 \sqrt{3}} + \frac{x^4}{180} + \ldots \infty$ છે,જ્યાં $x = \sqrt{3} - \sqrt{2}$.
$t = \frac{x}{\sqrt{3}} = 1 - \sqrt{\frac{2}{3}}$ મૂકતા.
શ્રેણી $S = 1 + \sum_{n=1}^{\infty} \frac{t^n}{n(n+1)}$ બને છે.
આંશિક અપૂર્ણાંકનો ઉપયોગ કરતા,$\frac{1}{n(n+1)} = \frac{1}{n} - \frac{1}{n+1}$.
$S = 1 + \sum_{n=1}^{\infty} \left(\frac{1}{n} - \frac{1}{n+1}\right) t^n = 2 + \left(\frac{1}{t} - 1\right) \log_e(1-t)$.
$1-t = \sqrt{\frac{2}{3}}$ હોવાથી,$S = 2 + \left(\sqrt{\frac{3}{2}} + 1\right) \log_e\left(\frac{2}{3}\right)$.
સરખામણી કરતા,$a=2, b=3$ મળે છે.
$11a + 18b = 11(2) + 18(3) = 76$.
58
EasyMCQ
$\frac{1}{2 \cdot 3} + \frac{1}{4 \cdot 5} + \frac{1}{6 \cdot 7} + \frac{1}{8 \cdot 9} + \dots$ ની કિંમત શોધો.
A
$\log \left(\frac{2}{e}\right)$
B
$\log \left(\frac{e}{2}\right)$
C
$\log (2e)$
D
$e - 1$

Solution

(B) આપેલ શ્રેણી $S = \sum_{n=1}^{\infty} \frac{1}{(2n)(2n+1)}$ છે.
આંશિક અપૂર્ણાંકનો ઉપયોગ કરતા,$\frac{1}{(2n)(2n+1)} = \frac{1}{2n} - \frac{1}{2n+1}$.
તેથી,$S = (\frac{1}{2} - \frac{1}{3}) + (\frac{1}{4} - \frac{1}{5}) + (\frac{1}{6} - \frac{1}{7}) + \dots$
આને $S = 1 - (1 - \frac{1}{2} + \frac{1}{3} - \frac{1}{4} + \frac{1}{5} - \dots)$ તરીકે લખી શકાય.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\log_e 2 = 1 - \frac{1}{2} + \frac{1}{3} - \frac{1}{4} + \dots$.
તેથી,$S = 1 - \log_e 2$.
$1 = \log_e e$ હોવાથી,$S = \log_e e - \log_e 2 = \log_e \left(\frac{e}{2}\right)$.
59
MediumMCQ
$\log _4 2 - \log _8 2 + \log _{16} 2 - \ldots$ ની કિંમત શોધો.
A
$e^2$
B
$\log _e 2$
C
$1 + \log _e 3$
D
$1 - \log _e 2$

Solution

(D) આપેલ શ્રેણી $\log _4 2 - \log _8 2 + \log _{16} 2 - \ldots$ છે.
ગુણધર્મ $\log _b a = \frac{1}{\log _a b}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$= \frac{1}{\log _2 4} - \frac{1}{\log _2 8} + \frac{1}{\log _2 16} - \ldots$
$= \frac{1}{\log _2 2^2} - \frac{1}{\log _2 2^3} + \frac{1}{\log _2 2^4} - \ldots$
$= \frac{1}{2 \log _2 2} - \frac{1}{3 \log _2 2} + \frac{1}{4 \log _2 2} - \ldots$
$\log _2 2 = 1$ હોવાથી,શ્રેણી આ મુજબ થશે:
$= \frac{1}{2} - \frac{1}{3} + \frac{1}{4} - \ldots$
આપણે જાણીએ છીએ કે $\log _e(1 + x) = x - \frac{x^2}{2} + \frac{x^3}{3} - \frac{x^4}{4} + \ldots$
$x = 1$ લેતા,$\log _e(1 + 1) = 1 - \frac{1}{2} + \frac{1}{3} - \frac{1}{4} + \ldots$
$\Rightarrow \log _e 2 = 1 - (\frac{1}{2} - \frac{1}{3} + \frac{1}{4} - \ldots)$
$\Rightarrow \frac{1}{2} - \frac{1}{3} + \frac{1}{4} - \ldots = 1 - \log _e 2$
60
DifficultMCQ
$\frac{1}{1 \cdot 3} + \frac{1}{2 \cdot 5} + \frac{1}{3 \cdot 7} + \frac{1}{4 \cdot 9} + \dots$ ની કિંમત શોધો.
A
$2 \log_e 2 - 2$
B
$2 - \log_e 2$
C
$2 \log_e 4$
D
$\log_e 4$

Solution

(B) ધારો કે $S = \sum_{n=1}^{\infty} \frac{1}{n(2n+1)}$.
આંશિક અપૂર્ણાંકનો ઉપયોગ કરતા,$\frac{1}{n(2n+1)} = \frac{1}{n} - \frac{2}{2n+1}$.
તેથી,$S = \sum_{n=1}^{\infty} \left( \frac{1}{n} - \frac{2}{2n+1} \right) = \left( 1 - \frac{2}{3} \right) + \left( \frac{1}{2} - \frac{2}{5} \right) + \left( \frac{1}{3} - \frac{2}{7} \right) + \dots$
$S = 1 + \frac{1}{2} - \frac{1}{3} + \frac{1}{4} - \frac{1}{5} + \dots$
$\log_e(1+x) = x - \frac{x^2}{2} + \frac{x^3}{3} - \frac{x^4}{4} + \dots$ શ્રેણીનો ઉપયોગ કરતા,$x=1$ માટે $\log_e 2 = 1 - \frac{1}{2} + \frac{1}{3} - \frac{1}{4} + \dots$.
તેથી,$S = 1 - (\frac{1}{2} - \frac{1}{3} + \frac{1}{4} - \dots) = 1 - (1 - \log_e 2) = 2 - \log_e 2$.
61
MediumMCQ
શ્રેણી $x \log _e a + \frac{x^3}{3!} (\log _e a)^3 + \frac{x^5}{5!} (\log _e a)^5 + \dots$ નું મૂલ્ય શું છે?
A
$\cosh(x \log _e a)$
B
$\coth(x \log _e a)$
C
$\sinh(x \log _e a)$
D
$\tanh(x \log _e a)$

Solution

(C) ધારો કે $y = x \log _e a$. આપેલી શ્રેણી $y + \frac{y^3}{3!} + \frac{y^5}{5!} + \dots$ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે હાયપરબોલિક સાઈન વિધેયનું ટેલર શ્રેણી વિસ્તરણ $\sinh(y) = y + \frac{y^3}{3!} + \frac{y^5}{5!} + \dots$ છે.
$y = x \log _e a$ ને શ્રેણીમાં પાછું મૂકતા,આપણને $\sinh(x \log _e a)$ મળે છે.
આમ,શ્રેણીનું મૂલ્ય $\sinh(x \log _e a)$ છે.
62
EasyMCQ
જો $-\frac{\pi}{2} < \theta < \frac{\pi}{2}$ હોય,તો $\log \left(\tan \left(\frac{\pi}{4}+\frac{\theta}{2}\right)\right)=$
A
$\tanh ^{-1}\left(\tan \frac{\theta}{2}\right)$
B
$2 \tanh ^{-1}\left(\tan \frac{\theta}{2}\right)$
C
$\operatorname{coth}^{-1}\left(\tan \frac{\theta}{2}\right)$
D
$2 \operatorname{coth}^{-1}\left(\tan \frac{\theta}{2}\right)$

Solution

(B) ધારો કે $x = \log \left(\tan \left(\frac{\pi}{4}+\frac{\theta}{2}\right)\right)$.
તેથી,$e^x = \tan \left(\frac{\pi}{4}+\frac{\theta}{2}\right) = \frac{1+\tan \frac{\theta}{2}}{1-\tan \frac{\theta}{2}}$.
યોગ-વિયોગના નિયમનો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{e^x-1}{e^x+1} = \frac{(1+\tan \frac{\theta}{2}) - (1-\tan \frac{\theta}{2})}{(1+\tan \frac{\theta}{2}) + (1-\tan \frac{\theta}{2})} = \frac{2 \tan \frac{\theta}{2}}{2} = \tan \frac{\theta}{2}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\tanh \left(\frac{x}{2}\right) = \frac{e^{x/2} - e^{-x/2}}{e^{x/2} + e^{-x/2}} = \frac{e^x - 1}{e^x + 1}$.
તેથી,$\tan \frac{\theta}{2} = \tanh \left(\frac{x}{2}\right)$.
બંને બાજુ પ્રતિવિધેય લેતા:
$\frac{x}{2} = \tanh ^{-1}\left(\tan \frac{\theta}{2}\right)$.
આમ,$x = 2 \tanh ^{-1}\left(\tan \frac{\theta}{2}\right)$.
તેથી,વિકલ્પ $(B)$ સાચો છે.
63
DifficultMCQ
$|x| < 1$ માટે,$x$ ની ચડતી ઘાતમાં $\log(1+x+x^2)$ ના વિસ્તરણમાં $x^3$ નો સહગુણક શું છે?
A
$\frac{2}{3}$
B
$\frac{4}{3}$
C
$-\frac{2}{3}$
D
$-\frac{4}{3}$

Solution

(C) આપણે જાણીએ છીએ કે $1+x+x^2 = \frac{1-x^3}{1-x}$.
તેથી,$\log(1+x+x^2) = \log(1-x^3) - \log(1-x)$.
$\log(1-t) = -(t + \frac{t^2}{2} + \frac{t^3}{3} + \dots)$ વિસ્તરણનો ઉપયોગ કરતા:
$\log(1-x^3) = -(x^3 + \frac{x^6}{2} + \dots)$
$-\log(1-x) = x + \frac{x^2}{2} + \frac{x^3}{3} + \dots$
આ બંનેનો સરવાળો કરતા,વિસ્તરણ $x + \frac{x^2}{2} + (\frac{1}{3} - 1)x^3 + \dots$ મળે છે.
આમ,$x^3$ નો સહગુણક $\frac{1}{3} - 1 = -\frac{2}{3}$ છે.
64
MediumMCQ
ધારો કે $x \in R$ અને $|x| < 1$. તો $\tanh ^{-1} x=$
A
$\frac{1}{2} \log \left(\frac{1+x}{1-x}\right)$
B
$\frac{1}{2} \log \left(\frac{1-x}{1+x}\right)$
C
$\frac{1}{2} \log \left(x+\sqrt{1-x^2}\right)$
D
$\frac{1}{2} \log \left(x-\sqrt{1-x^2}\right)$

Solution

(A) ધારો કે $y = \tanh^{-1} x$.
તેથી $x = \tanh y$.
હાયપરબોલિક ટેન્જેન્ટ વિધેયની વ્યાખ્યા મુજબ,આપણી પાસે $x = \frac{e^y - e^{-y}}{e^y + e^{-y}}$ છે.
બંને બાજુ $(e^y + e^{-y})$ વડે ગુણતા,આપણને $x(e^y + e^{-y}) = e^y - e^{-y}$ મળે છે.
$xe^y + xe^{-y} = e^y - e^{-y}$.
પદોને ફરીથી ગોઠવતા,આપણને $e^y(1 - x) = e^{-y}(1 + x)$ મળે છે.
બંને બાજુ $(1 - x)$ વડે ભાગતા,આપણને $e^y = e^{-y} \frac{1 + x}{1 - x}$ મળે છે.
બંને બાજુ $e^y$ વડે ગુણતા,આપણને $e^{2y} = \frac{1 + x}{1 - x}$ મળે છે.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા,આપણને $2y = \log \left(\frac{1 + x}{1 - x}\right)$ મળે છે.
તેથી,$y = \frac{1}{2} \log \left(\frac{1 + x}{1 - x}\right)$.
65
MediumMCQ
$\cosh^{-1} 2 = $
A
$\log (2+\sqrt{3})$
B
$\log (2+\sqrt{5})$
C
$\log (2-\sqrt{5})$
D
$\log (2+\sqrt{2})$

Solution

(A) આપણે જાણીએ છીએ કે ઇન્વર્સ હાઇપરબોલિક કોસાઇન વિધેયનું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$\cosh^{-1}(x) = \log(x + \sqrt{x^2 - 1})$
સૂત્રમાં $x = 2$ મૂકતા:
$\cosh^{-1}(2) = \log(2 + \sqrt{2^2 - 1})$
$\cosh^{-1}(2) = \log(2 + \sqrt{4 - 1})$
$\cosh^{-1}(2) = \log(2 + \sqrt{3})$
66
MediumMCQ
$\frac{1}{2} - \frac{1}{2 \cdot 2^2} + \frac{1}{3 \cdot 2^3} - \frac{1}{4 \cdot 2^4} + \ldots$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{1}{4}$
B
$\log _3\left(\frac{3}{4}\right)$
C
$\log _e\left(\frac{3}{2}\right)$
D
$\log _e\left(\frac{2}{3}\right)$

Solution

(C) આપેલ શ્રેણી $\frac{1}{2} - \frac{1}{2 \cdot 2^2} + \frac{1}{3 \cdot 2^3} - \frac{1}{4 \cdot 2^4} + \ldots$ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે લઘુગણકીય વિસ્તરણ: $\log _e(1+x) = x - \frac{x^2}{2} + \frac{x^3}{3} - \frac{x^4}{4} + \ldots$
આપેલ શ્રેણીને વિસ્તરણ સાથે સરખાવતા,આપણે $x = \frac{1}{2}$ લઈએ છીએ.
$x = \frac{1}{2}$ મૂકતા,આપણને મળે છે:
$\log _e\left(1 + \frac{1}{2}\right) = \frac{1}{2} - \frac{(1/2)^2}{2} + \frac{(1/2)^3}{3} - \frac{(1/2)^4}{4} + \ldots$
$= \log _e\left(\frac{3}{2}\right)$.
67
MediumMCQ
$1+\frac{1}{3 \cdot 2^2}+\frac{1}{5 \cdot 2^4}+\frac{1}{7 \cdot 2^6}+\ldots$ ની કિંમત શોધો.
A
$\log _e 2$
B
$\log _e 3$
C
$\log _e 4$
D
$\log _e 5$

Solution

(B) ધારો કે શ્રેણી $S = 1 + \frac{1}{3 \cdot 2^2} + \frac{1}{5 \cdot 2^4} + \frac{1}{7 \cdot 2^6} + \ldots$ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\log _e \left( \frac{1+x}{1-x} \right) = 2 \left( x + \frac{x^3}{3} + \frac{x^5}{5} + \ldots \right)$ જ્યાં $|x| < 1$.
શ્રેણીને આ રીતે લખતા: $S = 2 \left[ \frac{1}{2} + \frac{(1/2)^3}{3} + \frac{(1/2)^5}{5} + \ldots \right]$
$x = 1/2$ લેતા:
$S = \log _e \left( \frac{1 + 1/2}{1 - 1/2} \right) = \log _e \left( \frac{3/2}{1/2} \right) = \log _e 3$.
68
DifficultMCQ
જો $|a| < 1$ અને $b = \sum_{k=1}^{\infty} \frac{a^k}{k}$ હોય,તો $a$ ની કિંમત શું થાય?
A
$\sum_{k=1}^{\infty} \frac{(-1)^k b^k}{k}$
B
$\sum_{k=1}^{\infty} \frac{(-1)^{k-1} b^k}{k!}$
C
$\sum_{k=1}^{\infty} \frac{(-1)^k b^k}{(k-1)!}$
D
$\sum_{k=1}^{\infty} \frac{(-1)^{k-1} b^k}{(k+1)!}$

Solution

(B) આપેલ છે કે $b = \sum_{k=1}^{\infty} \frac{a^k}{k}$.
લઘુગણકીય શ્રેણીના વિસ્તરણનો ઉપયોગ કરતા,આપણે જાણીએ છીએ કે $-\ln(1-a) = \sum_{k=1}^{\infty} \frac{a^k}{k}$ જ્યાં $|a| < 1$.
તેથી,$b = -\ln(1-a)$.
આનો અર્થ એ થાય કે $e^{-b} = 1-a$,તેથી $a = 1 - e^{-b}$.
$e^{-b} = 1 - \frac{b}{1!} + \frac{b^2}{2!} - \frac{b^3}{3!} + \dots$ ના ટેલર શ્રેણી વિસ્તરણનો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$a = 1 - (1 - \frac{b}{1!} + \frac{b^2}{2!} - \frac{b^3}{3!} + \dots)$
$a = \frac{b}{1!} - \frac{b^2}{2!} + \frac{b^3}{3!} - \dots$
$a = \sum_{k=1}^{\infty} \frac{(-1)^{k-1} b^k}{k!}$.
69
MediumMCQ
$|x| < 1$ માટે,$x$ ની ચડતી ઘાતમાં $\log(1+x+x^2)$ ના વિસ્તરણમાં $x^3$ નો સહગુણક શું છે ($/3$ માં)?
A
$2$
B
$4$
C
$-2$
D
$-4$

Solution

(C) આપણે જાણીએ છીએ કે $1+x+x^2 = \frac{1-x^3}{1-x}$.
તેથી,$\log(1+x+x^2) = \log(1-x^3) - \log(1-x)$.
$\log(1-u) = -(u + \frac{u^2}{2} + \frac{u^3}{3} + \dots)$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$\log(1-x^3) = -(x^3 + \frac{x^6}{2} + \dots)$
$-\log(1-x) = x + \frac{x^2}{2} + \frac{x^3}{3} + \dots$
આ બંનેનો સરવાળો કરતા,વિસ્તરણ $x + \frac{x^2}{2} + (\frac{1}{3} - 1)x^3 + \dots$ મળે છે.
આમ,$x^3$ નો સહગુણક $\frac{1}{3} - 1 = -\frac{2}{3}$ છે.
70
MediumMCQ
જો $|x| < 1$ અને $y = x - \frac{x^2}{2} + \frac{x^3}{3} - \frac{x^4}{4} + \ldots$ હોય,તો $x$ ની કિંમત શું થાય?
A
$y + \frac{y^2}{2!} + \frac{y^3}{3!} + \ldots$
B
$y - \frac{y^2}{2!} + \frac{y^3}{3!} - \frac{y^4}{4!} + \ldots$
C
$y + \frac{y^2}{2} + \frac{y^3}{3} + \ldots$
D
$y - \frac{y^2}{2} + \frac{y^3}{3} - \frac{y^4}{4} + \ldots$

Solution

(A) આપેલ શ્રેણીનું વિસ્તરણ: $y = x - \frac{x^2}{2} + \frac{x^3}{3} - \frac{x^4}{4} + \ldots$
આ $\log(1+x)$ માટેનું પ્રમાણિત લઘુગણકીય શ્રેણી વિસ્તરણ છે જ્યાં $|x| < 1$.
તેથી,$y = \log(1+x)$.
બંને બાજુ ઘાતાંકીય લેતા: $e^y = 1+x$.
તેથી,$x = e^y - 1$.
$e^y$ માટેનું ટેલર શ્રેણી વિસ્તરણ $e^y = 1 + y + \frac{y^2}{2!} + \frac{y^3}{3!} + \ldots$ છે.
આ કિંમત $x$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$x = (1 + y + \frac{y^2}{2!} + \frac{y^3}{3!} + \ldots) - 1$.
$x = y + \frac{y^2}{2!} + \frac{y^3}{3!} + \ldots$.
71
MediumMCQ
જો $0 < y < 2^{1/3}$ અને $x(y^3 - 1) = 1$ હોય,તો $\frac{2}{x} + \frac{2}{3x^3} + \frac{2}{5x^5} + \dots$ ની કિંમત શોધો:
A
$\log \left( \frac{y^3}{2 - y^3} \right)$
B
$\log \left( \frac{y^3}{1 - y^3} \right)$
C
$\log \left( \frac{2y^3}{1 - y^3} \right)$
D
$\log \left( \frac{y^3}{1 - 2y^3} \right)$

Solution

(A) આપેલ છે કે $x(y^3 - 1) = 1$,તેથી $x = \frac{1}{y^3 - 1}$.
ધારો કે $k = \frac{1}{x} = y^3 - 1$.
શ્રેણી $S = 2k + \frac{2}{3}k^3 + \frac{2}{5}k^5 + \dots$ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\log \left( \frac{1+k}{1-k} \right) = 2(k + \frac{k^3}{3} + \frac{k^5}{5} + \dots) = 2k + \frac{2}{3}k^3 + \frac{2}{5}k^5 + \dots$
$k = y^3 - 1$ મુકતા:
$S = \log \left( \frac{1 + (y^3 - 1)}{1 - (y^3 - 1)} \right) = \log \left( \frac{y^3}{2 - y^3} \right)$.
72
DifficultMCQ
જો $x = \operatorname{sech}^{-1} \frac{1}{2} + \tanh^{-1} \frac{1}{2}$ હોય,તો $\cosh x =$
A
$\frac{5 \sqrt{3} + 4}{3}$
B
$\frac{2 \sqrt{3} + 3}{2}$
C
$\frac{4 \sqrt{3} + 3}{3}$
D
$\frac{4 \sqrt{3} - 3}{3}$

Solution

(C) આપેલ છે કે,$x = \operatorname{sech}^{-1} \frac{1}{2} + \tanh^{-1} \frac{1}{2}$.
લોગરીધમિક સ્વરૂપોનો ઉપયોગ કરતા: $\operatorname{sech}^{-1} z = \ln \left( \frac{1 + \sqrt{1 - z^2}}{z} \right)$ અને $\tanh^{-1} z = \frac{1}{2} \ln \left( \frac{1 + z}{1 - z} \right)$.
$z = \frac{1}{2}$ માટે,$\operatorname{sech}^{-1} \frac{1}{2} = \ln (2 + \sqrt{3})$ અને $\tanh^{-1} \frac{1}{2} = \ln \sqrt{3}$.
તેથી,$x = \ln (2 + \sqrt{3}) + \ln \sqrt{3} = \ln (2\sqrt{3} + 3)$.
હવે,$\cosh x = \frac{e^x + e^{-x}}{2}$.
$e^x = 2\sqrt{3} + 3$ હોવાથી,$e^{-x} = \frac{2\sqrt{3} - 3}{3}$.
તેથી,$\cosh x = \frac{(2\sqrt{3} + 3) + \frac{2\sqrt{3} - 3}{3}}{2} = \frac{8\sqrt{3} + 6}{6} = \frac{4\sqrt{3} + 3}{3}$.
73
EasyMCQ
જો $\tanh ^{-1} x = a \log \left(\frac{1+x}{1-x}\right)$,$|x| < 1$ હોય,તો $a$ ની કિંમત શોધો.
A
$1$
B
$2$
C
$\frac{1}{2}$
D
$\frac{1}{4}$

Solution

(C) આપણને સમીકરણ $\tanh ^{-1} x = a \log \left(\frac{1+x}{1-x}\right)$ આપેલ છે,જ્યાં $|x| < 1$ ...$(i)$
આપણે જાણીએ છીએ કે ઇન્વર્સ હાઇપરબોલિક ટેન્જન્ટ વિધેયની પ્રમાણિત લઘુગણકીય વ્યાખ્યા $\tanh ^{-1} x = \frac{1}{2} \log \left(\frac{1+x}{1-x}\right)$ છે ...(ii)
સમીકરણ $(i)$ અને સમીકરણ (ii) ની સરખામણી કરતા,આપણે લઘુગણકીય પદના સહગુણકોને સરખાવી શકીએ છીએ.
તેથી,$a = \frac{1}{2}$ મળે છે.
74
MediumMCQ
ધારો કે $S_{k}$ એ અનંત $GP$ શ્રેણીનો સરવાળો છે જેનું પ્રથમ પદ $k$ છે અને સામાન્ય ગુણોત્તર $\frac{k}{k+1}$ $(k>0)$ છે. તો,$\sum_{k=1}^{\infty} \frac{(-1)^{k}}{S_{k}}$ નું મૂલ્ય કેટલું થાય?
A
$\log _{e} 4$
B
$\log _{e} 2-1$
C
$1-\log _{e} 2$
D
$1-\log _{e} 4$

Solution

(D) અનંત $GP$ નો સરવાળો $S_{k} = \frac{a}{1-r} = \frac{k}{1-\frac{k}{k+1}} = k(k+1)$ છે.
આપણે $\sum_{k=1}^{\infty} \frac{(-1)^{k}}{k(k+1)}$ શોધવાનું છે.
આંશિક અપૂર્ણાંકનો ઉપયોગ કરતા,$\frac{1}{k(k+1)} = \frac{1}{k} - \frac{1}{k+1}$.
તેથી,સરવાળો $\sum_{k=1}^{\infty} (-1)^{k} \left( \frac{1}{k} - \frac{1}{k+1} \right) = -1 + 2 \left( \frac{1}{2} - \frac{1}{3} + \frac{1}{4} - \dots \right)$ થાય.
$\log_{e} 2 = 1 - \frac{1}{2} + \frac{1}{3} - \frac{1}{4} + \dots$ હોવાથી,$\frac{1}{2} - \frac{1}{3} + \frac{1}{4} - \dots = 1 - \log_{e} 2$ થાય.
આથી,સરવાળો $-1 + 2(1 - \log_{e} 2) = 1 - \log_{e} 4$ મળે.
75
MediumMCQ
જો $P = 1 + \frac{1}{2 \times 2} + \frac{1}{3 \times 2^{2}} + \dots$ અને $Q = \frac{1}{1 \times 2} + \frac{1}{3 \times 4} + \frac{1}{5 \times 6} + \dots$ હોય,તો
A
$P = Q$
B
$2P = Q$
C
$P = 2Q$
D
$P = 4Q$

Solution

(C) આપેલ છે,$P = 1 + \frac{1}{2 \times 2} + \frac{1}{3 \times 2^{2}} + \dots = \sum_{n=1}^{\infty} \frac{(1/2)^{n-1}}{n}$.
$-\ln(1-x) = \sum_{n=1}^{\infty} \frac{x^n}{n}$ ના વિસ્તરણનો ઉપયોગ કરતા,$P = 2 \sum_{n=1}^{\infty} \frac{(1/2)^n}{n} = 2 [-\ln(1 - 1/2)] = 2 \ln 2$.
આપેલ છે,$Q = \frac{1}{1 \times 2} + \frac{1}{3 \times 4} + \frac{1}{5 \times 6} + \dots = \sum_{n=1}^{\infty} \frac{1}{(2n-1)(2n)}$.
આંશિક અપૂર્ણાંકનો ઉપયોગ કરતા,$\frac{1}{(2n-1)(2n)} = \frac{1}{2n-1} - \frac{1}{2n}$.
આમ,$Q = (1 - 1/2) + (1/3 - 1/4) + (1/5 - 1/6) + \dots = \sum_{n=1}^{\infty} \frac{(-1)^{n-1}}{n} = \ln(1+1) = \ln 2$.
$P = 2 \ln 2$ અને $Q = \ln 2$ ની સરખામણી કરતા,આપણને $P = 2Q$ મળે છે.
76
DifficultMCQ
શ્રેણી $\frac{1}{1 \times 2} - \frac{1}{2 \times 3} + \frac{1}{3 \times 4} - \dots \infty$ નો સરવાળો કેટલો થાય?
A
$2 \log_{e} 2 + 1$
B
$2 \log_{e} 2$
C
$2 \log_{e} 2 - 1$
D
$\log_{e} 2 - 1$

Solution

(C) ધારો કે શ્રેણી $S = \sum_{n=1}^{\infty} (-1)^{n-1} \frac{1}{n(n+1)}$ છે.
આંશિક અપૂર્ણાંકનો ઉપયોગ કરતા,$\frac{1}{n(n+1)} = \frac{1}{n} - \frac{1}{n+1}$.
તેથી,$S = (\frac{1}{1} - \frac{1}{2}) - (\frac{1}{2} - \frac{1}{3}) + (\frac{1}{3} - \frac{1}{4}) - (\frac{1}{4} - \frac{1}{5}) + \dots$
$S = 1 - \frac{1}{2} - \frac{1}{2} + \frac{1}{3} + \frac{1}{3} - \frac{1}{4} - \frac{1}{4} + \dots$
$S = 1 - 2(\frac{1}{2}) + 2(\frac{1}{3}) - 2(\frac{1}{4}) + 2(\frac{1}{5}) - \dots$
$S = 1 - 2[\frac{1}{2} - \frac{1}{3} + \frac{1}{4} - \frac{1}{5} + \dots]$
આપણે જાણીએ છીએ કે $\log_{e}(1+x) = x - \frac{x^2}{2} + \frac{x^3}{3} - \frac{x^4}{4} + \dots$
$x=1$ માટે,$\log_{e} 2 = 1 - \frac{1}{2} + \frac{1}{3} - \frac{1}{4} + \dots$
તેથી,$\frac{1}{2} - \frac{1}{3} + \frac{1}{4} - \dots = 1 - \log_{e} 2$.
આ કિંમત મૂકતા,$S = 1 - 2(1 - \log_{e} 2) = 1 - 2 + 2 \log_{e} 2 = 2 \log_{e} 2 - 1$.

Exponential and Logarithmic Series — Logarithmic series · Frequently Asked Questions

1Are these Exponential and Logarithmic Series questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Exponential and Logarithmic Series Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.