Anatomy of Cockroach Questions in Gujarati

(B) અન્નનળી નીચેના ચેતાકંદ (Suboesophageal ganglia) એ મેન્ડિબ્યુલર,મેક્સિલરી અને લેબિયલ ચેતાઓ સાથે જોડાયેલા હોય છે. તે વંદામાં મુખ્ય પ્રેરક કેન્દ્ર તરીકે કાર્ય કરે છે,જે મુખાગોના હલનચલનનું નિયંત્રણ કરે છે.

(D) જીવંત રહેવા માટે તમામ સજીવોને શ્વસનની જરૂર હોય છે. વંદો ઓક્સિજનના વહન માટે તેના રુધિર (હિમોલિમ્ફ) પર આધાર રાખતો નથી કારણ કે તેમાં હિમોગ્લોબિન જેવા શ્વસન રંજકદ્રવ્યોનો અભાવ હોય છે. તેના બદલે, વંદામાં નળીઓનું એક વિશિષ્ટ નેટવર્ક હોય છે જેને $tracheal \text{ } system$ (શ્વસનનલિકા તંત્ર) કહેવાય છે. હવા શ્વસનછિદ્રો દ્વારા અંદર પ્રવેશે છે અને શ્વાસનળીઓ (tracheae) અને શ્વાસનિકાઓ (tracheoles) દ્વારા મુસાફરી કરીને સીધો પેશીઓને ઓક્સિજન પહોંચાડે છે. તેથી, રુધિર શ્વસન વાયુઓના વહનમાં કોઈ ભૂમિકા ભજવતું નથી.

(B) જો વંદાનું માથું કાપી નાખવામાં આવે,તો પણ તે એક અઠવાડિયા સુધી જીવિત રહી શકે છે. આનું કારણ એ છે કે વંદાનું ચેતાતંત્ર વિકેન્દ્રિત હોય છે. માથામાં ચેતાતંત્રનો માત્ર એક નાનો ભાગ (સુપ્રા-ઈસોફેજિયલ ગેંગ્લિયા) હોય છે,જ્યારે ચેતાતંત્રનો મુખ્ય ભાગ,જેમાં વક્ષ ચેતા રજ્જુ અને ખંડીય ચેતાકંદોનો સમાવેશ થાય છે,તે શરીરના વક્ષ ભાગમાં ગોઠવાયેલા હોય છે. તેથી,માથું કપાઈ જવા છતાં વંદો તરત જ મૃત્યુ પામતો નથી.

(D) વંદામાં,અન્નનળી એક કોથળી જેવી રચનામાં ખુલે છે જેને અન્નસંગ્રહાશય (Crop) કહેવાય છે,જે ખોરાકનો સંગ્રહ કરવા માટે વપરાય છે.
અન્નસંગ્રહાશય પછી જઠર (Gizzard) આવે છે જે ખોરાકના કણોને દળવામાં મદદ કરે છે.
અગ્રઆંતર અને મધ્યઆંતરના જોડાણ પર $6-8$ અંધનાલિકાઓનું વલય હોય છે,જેને યકૃત અંધનાલિકાઓ (Hepatic caecae) કહેવાય છે,જે પાચક રસોનો સ્ત્રાવ કરે છે.
મધ્યઆંતર અને પશ્ચઆંતરના જોડાણ પર આવેલી માલ્પિઘિયન નલિકાઓ ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોના નિકાલમાં મદદ કરે છે.
પશ્ચઆંતર એ શેષાંત્ર (Ileum),કોલોન અને મળાશય (Rectum) માં વિભેદિત હોય છે.
મળાશય અંતે મળદ્વાર દ્વારા બહાર ખુલે છે.

(B) - અન્ન સંગ્રહાશય (Crop); $B$ - ગિઝાર્ડ; $C$ - યકૃત અંધાંત્ર (Hepatic caecae); $D$ - માલ્પિઘિયન નલિકાઓ.
$1$. અન્ન સંગ્રહાશય એ કોથળી જેવી રચના છે જે ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે.
$2$. અન્ન સંગ્રહાશય પછી ગિઝાર્ડ (પ્રોવેન્ટ્રિક્યુલસ) આવે છે,જેમાં જાડા વર્તુળાકાર સ્નાયુઓ અને અંદરના ભાગે ક્યુટિકલ હોય છે જે છ અત્યંત કાઈટિનયુક્ત પ્લેટો બનાવે છે જેને દાંત કહેવાય છે,જે ખોરાકના કણોને દળવાનું કાર્ય કરે છે.
$3$. અગ્ર આંતરડા અને મધ્ય આંતરડાના જોડાણ પર,$6-8$ અંધ નલિકાઓનું વલય હોય છે. આને યકૃત અંધાંત્ર (Hepatic caecae) કહેવામાં આવે છે અને તે પાચક રસોનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$4$. માલ્પિઘિયન નલિકાઓ એ ઉત્સર્જન અંગો છે જે નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરો શોષી લે છે અને તેને યુરિક એસિડમાં રૂપાંતરિત કરે છે. યુરિક એસિડ પશ્ચ આંતરડા દ્વારા ઉત્સર્જિત થાય છે.

(B) એલરી સ્નાયુઓ (રચના જે $B$ તરીકે ચિહ્નિત થયેલ છે) વંદાના હૃદયના ખંડોમાં જોડીમાં આવેલા હોય છે.
તેઓ $13$ જોડી પાંખ આકારના અનૈચ્છિક સ્નાયુઓ છે જે હૃદય દ્વારા હિમોલિમ્ફના પ્રવાહને સરળ બનાવવા માટે વિસ્તરે છે અને સંકોચાય છે.

(A) માદા વંદાના પ્રજનન તંત્રની રચનાના આધારે:
$A$ એ શુક્રસંગ્રહાશય (Spermatheca) દર્શાવે છે,જે શુક્રાણુઓના સંગ્રહ માટે વપરાતી કોથળી જેવી રચનાઓની જોડી છે.
$B$ એ કોલેટરલ ગ્રંથિઓ (Collaterial glands) દર્શાવે છે,જે શાખિત ગ્રંથિઓ છે અને ઈંડાના કવચ (ootheca) માટે જરૂરી પદાર્થનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$C$ એ ગોનાપોફાઈસીસ (Gonapophyses) દર્શાવે છે,જે કાઈટિનયુક્ત રચનાઓ છે જે પ્રજનન અને ઈંડા મૂકવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $A$-શુક્રસંગ્રહાશય,$B$-કોલેટરલ ગ્રંથિઓ,$C$-ગોનાપોફાઈસીસ છે.

(C) આપેલી આકૃતિમાં,લેબલ $1, 2, 3$ અને $4$ નીચેની રચનાઓ દર્શાવે છે:
$1$: અન્નનળી (Oesophagus)
$2$: અન્નસંગ્રહાશય (Crop)
$3$: જઠર (Gizzard/Proventriculus)
$4$: માલ્પિઘિયન નલિકાઓ (Malpighian tubules)
જઠર (પ્રોવેન્ટ્રિક્યુલસ) એ અન્નસંગ્રહાશય પછી આવેલું એક ટૂંકું,સ્નાયુબદ્ધ અંગ છે. તેમાં જાડી કાયટિનયુક્ત પ્લેટો હોય છે જે ખોરાકના કણોને દળવામાં મદદ કરે છે. તેથી,સાચી રચના $3$ છે.

(D) વંદાના માદા પ્રજનન તંત્રમાં,માદા જનન કોથળી બે ભાગોની બનેલી હોય છે: જનન ચેમ્બર (genital chamber) અને વેસ્ટિબ્યુલમ (vestibulum).
આપેલી આકૃતિના આધારે,લેબલ $3$ એ જનન ચેમ્બર દર્શાવે છે અને લેબલ $4$ એ વેસ્ટિબ્યુલમ દર્શાવે છે.
આ બંને રચનાઓ મળીને જનન કોથળી બનાવે છે.

(D) વંદામાં વિકાસ પૌરોમેટાબોલસ (paurometabolous) પ્રકારનો હોય છે,જેનો અર્થ છે કે વિકાસ નિમ્ફ અવસ્થાઓ દ્વારા થાય છે.
નિમ્ફ પુખ્ત સ્વરૂપમાં પહોંચવા માટે આશરે $13$ વખત નિર્મોચન (moulting) પામે છે.

(B) વંદાના નર પ્રજનનતંત્રમાં,શુક્રપિંડ જોડમાં હોય છે. દરેક શુક્રપિંડ $3-4$ ખંડીય હોય છે અને તે ઉદરના $4^{th}, 5^{th}$ અને $6^{th}$ ખંડોમાં પૃષ્ઠ-પાર્શ્વ બાજુએ આવેલા હોય છે.

(B) વંદામાં ફાલિક અંગો (જેને કોંગ્લોબેટ ગ્રંથિ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) નર પ્રજનન તંત્રનો ભાગ છે.
આ અંગો $6$થા ઉદરીય ખંડમાં યુટ્રિક્યુલર ગ્રંથિની નીચે આવેલા હોય છે.
તેઓ ગોનોપોરની નજીક આવેલા છિદ્ર દ્વારા બહારની તરફ ખુલે છે અને શુક્રકોષધારી (spermatophore) ના નિર્માણમાં મદદ કરે છે.

(B) વંદાના પાચનતંત્રમાં,ગિઝાર્ડ (પ્રોવેન્ટ્રિક્યુલસ) એ ક્રોપ અને મિસેન્ટેરોન (મધ્યઆંત્ર) ની વચ્ચે આવેલું હોય છે.
તેમાં જાડા વર્તુળાકાર સ્નાયુઓનું બહારનું પડ અને જાડું આંતરિક ક્યુટિકલ હોય છે,જે છ અત્યંત કાઇટિનયુક્ત પ્લેટો બનાવે છે જેને દાંત કહેવામાં આવે છે.
આ દાંત ખોરાકના કણોને મધ્યઆંત્રમાં પાચન માટે પ્રવેશતા પહેલા તેને દળવામાં મદદ કરે છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$A$. Periplaneta americana એ સંધિપાદ સમુદાય (Phylum Arthropoda) નું પ્રાણી છે $(A-II)$.
$B$. અગ્રઆંત્ર અને મધ્યાંત્રના જોડાણ પર $6-8$ અંધ નલિકાઓ આવેલી હોય છે, જેને યકૃત અંધાંત્ર (Hepatic caecae) કહે છે $(B-I)$.
$C$. વંદામાં પરિવહન તંત્ર ખુલ્લા પ્રકારનું હોય છે $(C-V)$.
$D$. શરીરની પાર્શ્વ બાજુએ $10$ જોડ નાના છિદ્રો આવેલા હોય છે, જેને શ્વસન છિદ્રો (Spiracles) કહે છે, જે શ્વસનમાં મદદ કરે છે $(D-III)$.
$E$. વંદામાં ઉત્સર્જનનું કાર્ય માલ્પિઘિયન નલિકાઓ દ્વારા થાય છે $(E-IV)$.
આમ, સાચો ક્રમ $A-II, B-I, C-V, D-III, E-IV$ છે.

(C) વિધાન $(i)$ સાચું છે: વંદાનું માથું $6$ ગર્ભીય ખંડોના જોડાણથી બનેલું હોય છે.
વિધાન $(ii)$ સાચું છે: વંદામાં મુખાગો બચકાં ભરવા અને ચાવવા પ્રકારના હોય છે.
વિધાન $(iii)$ ખોટું છે: અન્નસંગ્રહાશય (Crop) એ અગ્રઆંત્રનો ભાગ છે,જે ખોરાકના સંગ્રહ માટે વપરાય છે. મધ્યઆંત્ર મુખ્યત્વે પાચન અને શોષણ સાથે સંકળાયેલું છે.

(A) વિધાન $(i)$ સાચું છે: વંદાનું ચેતાતંત્ર વક્ષ બાજુએ યુગ્મિત આયામ સંયોજીઓ દ્વારા જોડાયેલા ખંડીય રીતે ગોઠવાયેલા ચેતાકંદોની શ્રેણીનું બનેલું છે.
વિધાન $(ii)$ ખોટું છે: ઉરસમાં ત્રણ ચેતાકંદો અને ઉદરમાં છ ચેતાકંદો આવેલા હોય છે.
વિધાન $(iii)$ સાચું છે: સંવેદી અંગોમાં એન્ટેના,આંખો,મેક્સિલરી પાલ્પ,લેબિયલ પાલ્પ અને એનલ સર્સીનો સમાવેશ થાય છે.
વિધાન $(iv)$ ખોટું છે: દરેક આંખ લગભગ $2000$ ષટ્કોણીય ઓમેટીડિયાની બનેલી હોય છે,$5000$ ની નહીં.

(C) વંદાનું શ્વસનતંત્ર શ્વાસનળીના જાળાનું બનેલું હોય છે,જે શરીરની પાર્શ્વ બાજુએ આવેલા $10$ જોડ નાના છિદ્રો દ્વારા ખુલે છે જેને શ્વસનછિદ્રો કહેવાય છે. તેથી,વિધાન $(i)$ ખોટું છે કારણ કે તેમાં $10$ જોડને બદલે $12$ જોડનો ઉલ્લેખ છે.
વિધાન $(ii)$ સાચું છે કારણ કે પાતળી શાખિત નલિકાઓ (શ્વાસનિકાઓ) હવામાનથી ઓક્સિજનને શરીરના તમામ ભાગો સુધી પહોંચાડે છે.
વિધાન $(iii)$ સાચું છે કારણ કે શ્વસનછિદ્રોનું ખુલવું સ્ફિન્ક્ટર દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
વિધાન $(iv)$ સાચું છે કારણ કે વાયુઓનું વિનિમય શ્વાસનિકાઓમાં પ્રસરણ દ્વારા થાય છે.

(D) વંદાનું પાચનતંત્ર અગ્રઆંતર,મધ્યાંતર અને પશ્ચાંતર એમ ત્રણ ભાગોમાં વહેંચાયેલું છે.
વિધાન $(i)$ સાચું છે: મુખ એક ટૂંકી નલિકામય કંઠનળીમાં ખુલે છે,જે અન્નનળી તરીકે ઓળખાતા સાંકડા નલિકામય માર્ગમાં પરિણમે છે.
વિધાન $(ii)$ સાચું છે: પેશણી (Gizzard) માં જાડી કાયટિનયુક્ત પ્લેટો હોય છે જે ખોરાકના કણોને દળવામાં મદદ કરે છે.
વિધાન $(iii)$ સાચું છે: અગ્રઆંતર અને મધ્યાંતરના જોડાણ પર $6-8$ અંધ નલિકાઓનું વલય હોય છે,જેને યકૃત કે જઠરીય અંધાંત્ર કહે છે,જે પાચક રસોનો સ્ત્રાવ કરે છે.
વિધાન $(iv)$ સાચું છે: મધ્યાંતર અને પશ્ચાંતરના જોડાણ પર $100-150$ પીળા રંગની પાતળી તંતુમય માલ્પિઘિયન નલિકાઓનું વલય હોય છે,જે હિમોલિમ્ફમાંથી ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.
આમ,તમામ વિધાનો સાચા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.

(D) વંદાનું ઉત્સર્જન તંત્ર માલ્પિઘિયન નલિકાઓનું બનેલું હોય છે,જે મુખ્ય ઉત્સર્જન અંગો છે. વિધાન $(i)$ સાચું છે.
માલ્પિઘિયન નલિકાઓ હિમોલિમ્ફમાંથી નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોનું શોષણ કરે છે અને તેને યુરિક એસિડમાં રૂપાંતરિત કરે છે. આ યુરિક એસિડ ત્યારબાદ પશ્ચાંતર (hindgut) દ્વારા ઉત્સર્જિત થાય છે. વિધાન $(ii)$ સાચું છે.
માલ્પિઘિયન નલિકાઓ ઉપરાંત,ફેટ બોડી,નેફ્રોસાઇટ્સ અને યુરિકોઝ ગ્રંથિઓ જેવી અન્ય રચનાઓ પણ વંદામાં ઉત્સર્જનની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે. વિધાન $(iii)$ સાચું છે.
આમ,ત્રણેય વિધાનો સાચા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
$1$. $Phallic$ $gland$ (ફાલિક ગ્રંથિ) એ નર વંદાના પ્રજનન તંત્રનો એક ભાગ છે,ઉત્સર્જન તંત્રનો નહીં.
$2$. આ ગ્રંથિની નલિકા ડાબા ફાલોમિયરમાં ખુલે છે અને તેનો સ્ત્રાવ શુક્રાણુધર (spermatophore) ના સૌથી બહારના સ્તરનું નિર્માણ કરે છે.
$3$. જ્યારે $Fat$ $body$ (મેદકાય),$Urecose$ $gland$ (યુરિકોઝ ગ્રંથિ) અને $Malpighian$ $tubules$ (માલ્પિઘિયન નલિકાઓ) વંદામાં નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોના સંગ્રહ અથવા ઉત્સર્જનમાં ભાગ લે છે.

(A) વંદામાં,શ્વસન એ શ્વાસનળી (tracheae) તરીકે ઓળખાતી હવા નળીઓની સિસ્ટમ દ્વારા થાય છે.
વંદામાં શ્વાસ લેવાની પ્રક્રિયા (inspiration) મુખ્યત્વે એક નિષ્ક્રિય પ્રક્રિયા છે.
જ્યારે ઉદરીય સ્નાયુઓ શિથિલ થાય છે,ત્યારે ઉદરીય ગુહા વિસ્તરે છે.
આ વિસ્તરણ શ્વાસનળીના મુખ્ય ભાગોને વિસ્તરવા માટે જગ્યા બનાવે છે,જે શ્વાસનળીની સિસ્ટમની અંદરનું દબાણ ઘટાડે છે.
આ દબાણના તફાવતને કારણે,વાતાવરણીય હવા શ્વસનછિદ્રો દ્વારા શ્વાસનળીમાં પ્રવેશે છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી આપે છે.

(C) ખુલ્લા પરિવહન તંત્રમાં,રુધિરકેશિકાઓને બદલે,રુધિરવાહિનીઓ સીધી જ સાઇનસ (કોટર) તરીકે ઓળખાતી ખુલ્લી જગ્યાઓમાં ખૂલે છે.
આ સજીવોમાં જોવા મળતું પ્રવાહી એ રુધિર અને આંતરકોષીય પ્રવાહીનું મિશ્રણ છે,જેને હિમોલિમ્ફ કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રવાહી રુધિરવાહિનીઓમાંથી મોટા સાઇનસમાં પંપ કરવામાં આવે છે,જ્યાં તે સીધા જ આંતરિક અંગોને સ્નાન કરાવે છે (સંપર્કમાં આવે છે).

(C) માદા વંદામાં,સાતમું અધોકવચ નૌકાકાર હોય છે અને તે આઠમા અને નવમા અધોકવચ સાથે મળીને જનનકોથળી બનાવે છે $(P-I, Q-III)$.
બંને જાતિઓમાં,$10$મો ખંડ પુચ્છશૂળ જેવી રચનાઓ સાથે સંકળાયેલ છે $(R-II)$. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) વંદામાં પાચનમાર્ગ ત્રણ ભાગોમાં વહેંચાયેલો છે: અગ્રાંત્ર,મધ્યાંત્ર અને પશ્ચાંત્ર.
અગ્રાંત્ર અને મધ્યાંત્રના જોડાણ સ્થાને $6-8$ અંધ નલિકાઓનું એક વલય આવેલું હોય છે,જેને યકૃતીય અથવા જઠરીય અંધાંત્રો કહે છે.
આ અંધાંત્રો પાચક રસોનો સ્ત્રાવ કરે છે જે પાચનની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.
તેથી,તેનું સાચું સ્થાન અગ્રાંત્ર અને મધ્યાંત્રનું જોડાણ સ્થાન છે.

(B) વંદામાં પાચનમાર્ગ ત્રણ ભાગોમાં વહેંચાયેલો છે: અગ્રાંત્ર,મધ્યાંત્ર અને પશ્ચાંત્ર.
મધ્યાંત્ર અને પશ્ચાંત્રના જોડાણ સ્થાને લગભગ $100 - 150$ જેટલી પીળાશ પડતી,પાતળી અને તાંતણા જેવી રચનાઓ આવેલી હોય છે,જેને માલ્પિઘિયન નલિકાઓ કહે છે.
આ નલિકાઓ રુધિરરસ (haemolymph) માંથી ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોના નિકાલમાં મદદ કરે છે.

(C) વંદાના પાચનતંત્રમાં:
$P$ એ યકૃત અંધાંત્ર (hepatic caecae) દર્શાવે છે,જે અગ્રઆંત્ર અને મધ્યાંત્રના જોડાણ પર આવેલા $6-8$ અંધ નલિકાઓનું વલય છે.
$Q$ એ માલ્પિધિયન નલિકાઓ દર્શાવે છે,જે મધ્યાંત્ર અને પશ્ચાંત્રના જોડાણ પર આવેલા $100-150$ પીળા રંગના,પાતળા,તંતુમય બંધારણો છે,જે ઉત્સર્જન માટે જવાબદાર છે.

(D) વંદાનું પાચનતંત્ર અન્નમાર્ગનું બનેલું છે જે ત્રણ ભાગોમાં વહેંચાયેલું છે: અગ્રઆંત્ર,મધ્યાંત્ર અને પશ્ચાંત્ર.
$1$. અગ્રઆંત્રમાં મુખ,કંઠનળી,અન્નનળી,અન્નસંગ્રહાશય (ખોરાક સંગ્રહ માટે) અને પેષણી (ખોરાક દળવા માટે) નો સમાવેશ થાય છે.
$2$. મધ્યાંત્ર એ પાચન અને શોષણનું સ્થાન છે.
$3$. પશ્ચાંત્રમાં શેષાંત્ર,કોલોન અને મળાશયનો સમાવેશ થાય છે,જે મળદ્વાર દ્વારા બહાર ખુલે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ છે: મુખ $\rightarrow$ કંઠનળી $\rightarrow$ અન્નનળી $\rightarrow$ અન્નસંગ્રહાશય $\rightarrow$ પેષણી $\rightarrow$ મધ્યાંત્ર $\rightarrow$ શેષાંત્ર $\rightarrow$ કોલોન $\rightarrow$ મળાશય $\rightarrow$ મળદ્વાર.

(B) વંદાનું હૃદય એ ઉરસ અને ઉદરની મધ્ય પૃષ્ઠ રેખા પર આવેલી એક લાંબી સ્નાયુલ નળી છે.
તે $13$ ગળણી આકારના હૃદયખંડોમાં વિભેદિત થયેલું છે,જેમાં બંને બાજુ મુખિકા (ostia) આવેલી હોય છે.
રુધિર કોટરોમાંથી મુખિકા દ્વારા હૃદયમાં પ્રવેશે છે અને ત્યાંથી અગ્ર દિશામાં પંપ થાય છે.
વિકલ્પ $B$ અસંગત છે કારણ કે હૃદય મધ્ય પૃષ્ઠ રેખા પર આવેલું હોય છે,મધ્ય વક્ષ રેખા પર નહીં.

(C) આ આકૃતિ વંદાના પરિવહનતંત્રને દર્શાવે છે. $P$ તરીકે દર્શાવેલ રચના પક્ષ્મલ સ્નાયુઓ (Alary muscles) છે. વંદામાં,હૃદય એ ગળણી આકારના ખંડો ધરાવતી એક લાંબી નળી જેવું હોય છે. આ ખંડો ત્રિકોણાકાર,પંખા જેવા સ્નાયુઓ દ્વારા આધારિત હોય છે જેને પક્ષ્મલ સ્નાયુઓ કહેવામાં આવે છે,જે સંકોચન અને શિથિલન દ્વારા હિમોલિમ્ફના પરિભ્રમણમાં મદદ કરે છે.

(B) વંદામાં શ્વસનતંત્ર શ્વાસનળીઓના જાળાનું બનેલું હોય છે,જે શરીરની પાર્શ્વ બાજુએ આવેલા $10$ જોડ નાના છિદ્રો દ્વારા બહાર ખુલે છે,જેને શ્વસનછિદ્રો (spiracles) કહે છે.
આ $10$ જોડનું વિતરણ નીચે મુજબ છે: ઉરસના ભાગમાં $2$ જોડ અને ઉદરના ભાગમાં $8$ જોડ.
આમ,વંદામાં કુલ $10$ જોડ એટલે કે કુલ $20$ શ્વસનછિદ્રો આવેલા હોય છે.

(D) વંદા $(Periplaneta \ americana)$ માં ઉત્સર્જન સાથે સંકળાયેલ રચનાઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. માલિપઘિયન નલિકા: મુખ્ય ઉત્સર્જન અંગો.
$2$. મેદકાયો: યુરિક એસિડનો સંગ્રહ કરે છે અને ચયાપચયની ક્રિયાઓ કરે છે.
$3$. નેફોસાઈટ્સ: ઉત્સર્જન સાથે સંકળાયેલા વિશિષ્ટ કોષો.
$4$. યુરિકોઝ ગ્રંથિ: નર વંદામાં જોવા મળે છે,જે યુરિક એસિડનો સંગ્રહ કરે છે.
મૂત્રપિંડ વંદામાં હોતા નથી (તે પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓની રચના છે). સૂંઢગ્રંથિ (ગ્રીન ગ્લેન્ડ્સ) ઝીંગા જેવા ક્રસ્ટેશિયન્સમાં જોવા મળે છે,વંદામાં નહીં.
તેથી,ઉત્સર્જન સાથે સંકળાયેલ કુલ $4$ રચનાઓ છે: માલિપઘિયન નલિકા,મેદકાયો,નેફોસાઈટ્સ અને યુરિકોઝ ગ્રંથિ.

(D) વંદામાં,ચેતાતંત્ર એ વક્ષબાજુએ આવેલ જોડમાં રહેલા સમાંતર ચેતારજ્જુ દ્વારા જોડાયેલા ખંડીય રીતે ગોઠવાયેલા ચેતાકંદોની શ્રેણીનું બનેલું હોય છે.
ત્રણ ચેતાકંદો ઉરસમાં અને છ ચેતાકંદો ઉદરમાં આવેલા હોય છે.
વંદાનું ચેતાતંત્ર સમગ્ર શરીરમાં ફેલાયેલું હોય છે.
શીર્ષમાં ચેતાતંત્રનો થોડોક ભાગ આવેલો હોય છે,જ્યારે બાકીનો ભાગ શરીરના વક્ષભાગમાં આવેલો હોય છે.
આપેલા તમામ વિકલ્પો વંદાના ચેતાતંત્ર વિશે સાચી માહિતી આપે છે,તેથી વિકલ્પ $D$ સાચો જવાબ છે.

(C) વંદાના નર પ્રજનનતંત્રમાં:
- શુક્રપિંડ $(P)$ એ $4$ થી $6$ ઉદરીય ખંડોમાં આવેલા હોય છે $(IV)$.
- છત્રાકાર ગ્રંથિ $(Q)$ એ $6$ થી $7$ ઉદરીય ખંડોમાં આવેલી હોય છે $(II)$.
વંદાના માદા પ્રજનનતંત્રમાં:
- અંડપિંડ $(R)$ એ $2$ થી $6$ ઉદરીય ખંડોમાં આવેલા હોય છે $(I)$.
- શુકસંગ્રહાશય $(S)$ એ $6$થા ઉદરીય ખંડમાં આવેલું હોય છે $(III)$.
તેથી,સાચી જોડ $P-IV, Q-II, R-I, S-III$ છે.

(D) વંદાના માદા પ્રજનનતંત્રમાં,ઉદરના $2$ થી $6$ ખંડોમાં પાર્શ્વ બાજુએ બે મોટા અંડપિંડ આવેલા હોય છે.
દરેક અંડપિંડ $8$ અંડપુટિકાઓ (ovarioles) ના સમૂહનું બનેલું હોય છે,જેમાં વિકસિત અંડકોષોની શૃંખલા જોવા મળે છે.
તેથી,સાચી સંખ્યા $8$ છે.

(A) વંદાના નર પ્રજનનતંત્રમાં,નર ગોનાપોફાઈસિસ અથવા શિશ્નખંડ (phallomeres) એ કાઈટીનયુક્ત અસમપ્રમાણ રચનાઓ છે જે નર જનન છિદ્રને ઘેરે છે.
વંદાના નર પ્રજનનતંત્રની પ્રમાણિત શરીરરચનાની આકૃતિના આધારે:
$P$ એ ડાબો શિશ્નખંડ દર્શાવે છે.
$Q$ એ વક્ષ શિશ્નખંડ દર્શાવે છે.
$R$ એ જમણો શિશ્નખંડ દર્શાવે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ ડાબો શિશ્નખંડ,વક્ષ શિશ્નખંડ અને જમણો શિશ્નખંડ છે.

(D) વંદા $(Periplaneta \text{ } americana)$ ના નર પ્રજનનતંત્રમાં:
$P$ એ શુક્રપિંડ દર્શાવે છે, જે ઉદરના $4$ થી $6$ ખંડોમાં આવેલી જોડમાં હોય છે।
$Q$ એ મેદકાય દર્શાવે છે, જે ઉદરીય ગુહામાં જોવા મળતી સંગ્રહક પેશી છે।
$R$ એ સ્ખલન નલિકા દર્શાવે છે, જે મળદ્વારની વક્ષ બાજુએ આવેલા નર જનન છિદ્રમાં ખુલે છે।
તેથી, સાચી ઓળખ $P = \text{શુક્રપિંડ}, Q = \text{મેદકાય}, R = \text{સ્ખલન નલિકા}$ છે।

(A) વંદાનું પાચનતંત્ર નીચે મુજબની રચનાઓ ધરાવે છે:
$1$. $a$. અન્નસંગ્રહાશય (Crop): તે પાતળી દીવાલવાળી કોથળી છે જે ખોરાકના સંગ્રહ માટે વપરાય છે.
$2$. $b$. પ્રોવેન્ટ્રિક્યુલસ (ગિઝાર્ડ): તેની દીવાલ જાડી અને સ્નાયુબદ્ધ હોય છે અને તેમાં કાઇટિનના દાંત હોય છે,જે ખોરાકના કણોને દળવામાં મદદ કરે છે.
$3$. $c$. યકૃત અંધાંત્ર (Hepatic caecae): આ $6-8$ આંધળી નલિકાઓ છે જે અગ્રઆંત્ર અને મધ્યઆંત્રના જોડાણ પર આવેલી હોય છે,જે પાચક રસોનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$4$. $d$. માલ્પિઘિયન નલિકાઓ: આ $100-150$ પીળા રંગની પાતળી તંતુમય રચનાઓ છે જે મધ્યઆંત્ર અને પશ્ચઆંત્રના જોડાણ પર આવેલી હોય છે,જે હિમોલિમ્ફમાંથી નાઇટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોના નિકાલમાં મદદ કરે છે.
તેથી,સાચી જોડ $(a) - (iv), (b) - (i), (c) - (ii), (d) - (iii)$ છે.

(D) વંદામાં મુખ્ય ઉત્સર્જન અંગો $Malpighian$ $tubules$ (માલ્પિઘિયન નલિકાઓ) છે.
ઉત્સર્જન અથવા નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરાના સંગ્રહમાં સામેલ અન્ય રચનાઓમાં $Fat$ $body$ (મેદકાય),$Urecose$ $glands$ (યુરિકોઝ ગ્રંથિઓ) અને $Nephrocytes$ નો સમાવેશ થાય છે.
$Hepatic$ $caeca$ (યકૃત અંધાંત્ર) એ અન્નમાર્ગના અગ્રઆંત્ર અને મધ્યાંત્રના જોડાણ પર આવેલી અંધ નલિકાઓ છે,જે મુખ્યત્વે પાચક રસોના સ્ત્રાવ સાથે સંકળાયેલી છે,ઉત્સર્જન સાથે નહીં.
તેથી,$Hepatic$ $caeca$ એ સાચો જવાબ છે.

Option (4) is the answer because,

In cockroach, excretion is brought about by Malpighian tubules, fat body, nephrocytes and urecose glands.

Urecose glands are present in male cockroach of some species. They synthesise uric acid. Nephrocytes are large, colourless, ovoid, binucleate cells attached to the dorsal diaphragm in the body cavity. Fat body accumulates, produces and stores uric acid.

Phallic gland is the structure of male reproductive system of cockroach and it secretes the outer layer of spermatophore. Collaterial gland is the structure of female reproductive system of cockroach and it secretes the hard egg-case or ootheca around fertilised eggs.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:

$A$. ખોરાકનો સંગ્રહ કરવા માટેની રચના	$IV$. અન્નસંગ્રહાશય
$B$. અગ્રઆંત્ર અને મધ્યાંત્રના જોડાણ પર $6-8$ અંધનાલિકાઓનું વલય (પાચક રસોનો સ્ત્રાવ)	$II$. જઠરીય અંધાંત્ર
$C$. મધ્યાંત્ર અને પશ્ચાંત્રના જોડાણ પર $100-150$ પીળા રંગના પાતળા તંતુઓનું વલય (ઉત્સર્જન)	$III$. માલ્પિઘિયન નલિકાઓ
$D$. ખોરાકના કણોને દળવા માટેની રચના	$I$. ગિઝાર્ડ

તેથી, સાચો ક્રમ $A-IV, B-II, C-III, D-I$ છે, જે વિકલ્પ $(D)$ ને અનુરૂપ છે.

(D) વિધાન-$I$ ખોટું છે કારણ કે વંદાનું હૃદય ઉરસ અને ઉદરની મધ્ય-પૃષ્ઠ (mid-dorsal) રેખા પર આવેલી લંબાયેલી સ્નાયુબદ્ધ નળી છે,મધ્ય-વક્ષ (mid-ventral) રેખા પર નહીં.
વિધાન-$II$ સાચું છે કારણ કે વંદામાં શ્વસનછિદ્રોનું ખુલવું અને બંધ થવું સ્ફિંક્ટર દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે,જે વાયુઓના વિનિમયને નિયંત્રિત કરવામાં અને પાણીના વ્યયને અટકાવવામાં મદદ કરે છે.

(D) વંદામાં,મુખ્ય ઉત્સર્જન અંગો માલ્પિઘિયન નલિકાઓ છે.
મેદકાય,નેફ્રોસાઇટ્સ અને યુરિકોઝ ગ્રંથિઓ પણ નાઇટ્રોજનયુક્ત કચરાના સંગ્રહ અને ઉત્સર્જનમાં મદદ કરે છે.
ફાલિક ગ્રંથિ (જેને કોંગ્લોબેટ ગ્રંથિ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ વંદાના નર પ્રજનન તંત્રનો એક ભાગ છે.
તે શુક્રાણુધર (spermatophore) ના નિર્માણમાં સામેલ છે અને ઉત્સર્જનની પ્રક્રિયામાં કોઈ ભૂમિકા ભજવતી નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) વંદામાં અગ્રઆંત્ર અને મધ્યઆંત્રના જોડાણ સ્થાને $6-8$ અંધ નલિકાઓનું વલય આવેલું હોય છે, જેને યકૃત અંધાંત્ર (Hepatic caecae) કહેવામાં આવે છે.
આ રચનાઓ પાચક રસોનો સ્ત્રાવ કરે છે જે ખોરાકના પાચનમાં મદદ કરે છે.
માલ્પિઘિયન નલિકાઓ ઉત્સર્જન સાથે સંકળાયેલી છે અને તે મધ્યઆંત્ર અને પશ્ચાંત્રના જોડાણ સ્થાને આવેલી હોય છે.
પક્ષ્મલ સ્નાયુઓ હૃદય સાથે સંકળાયેલા હોય છે.
જઠર એ અગ્રઆંત્રનો એક ભાગ છે જે ખોરાકને દળવાનું કાર્ય કરે છે.

(B) મશરૂમ આકારની ગ્રંથિ એ નર વંદામાં જોવા મળતી સહાયક પ્રજનન ગ્રંથિ છે.
તે ઉદરના $6^{th} - 7^{th}$ ખંડોમાં આવેલી હોય છે.
આ ગ્રંથિ સહાયક પ્રજનન અંગ તરીકે કાર્ય કરે છે અને શુક્રાશય (spermatophore) ના નિર્માણમાં મદદરૂપ થાય છે.

(C) વંદામાં શ્વસનતંત્ર શ્વાસનળીઓના જાળાનું બનેલું હોય છે, જે શ્વસનછિદ્રો તરીકે ઓળખાતા નાના છિદ્રો દ્વારા બહારની તરફ ખુલે છે.
વંદામાં કુલ $10$ જોડ શ્વસનછિદ્રો આવેલા હોય છે.
તેનું વિતરણ આ મુજબ છે: $2$ જોડ ઉરસના ભાગમાં અને $8$ જોડ ઉદરના ભાગમાં આવેલી હોય છે.

(C) વંદાના નર પ્રજનનતંત્રમાં શુક્રપિંડની એક જોડ,શુક્રવાહિનીઓ,સ્ખલન નલિકા,શુક્રાશય અને સહાયક ગ્રંથિઓ (જેમ કે યુટ્રિક્યુલર ગ્રંથિ અને ફેલિક ગ્રંથિ) નો સમાવેશ થાય છે. બાહ્ય જનનાંગો નર ગોનાપોફિસિસ અથવા ફેલોમેર્સ દ્વારા રજૂ થાય છે,જેમાં ટિટિલેટર અને સ્યુડોપેનિસ જેવી રચનાઓનો સમાવેશ થાય છે. કોલેટરલ ગ્રંથિઓ માદા વંદાના પ્રજનનતંત્રમાં જોવા મળતી સહાયક ગ્રંથિઓ છે,જે અંડકોષ (ootheca) બનાવવામાં મદદ કરે છે. તેથી,કોલેટરલ ગ્રંથિઓ નર વંદાનો ભાગ નથી.

(A) નર વંદામાં પ્રજનન તંત્ર શુક્રપિંડની એક જોડ,શુક્રવાહિની,સ્ખલન નલિકા,શુક્રાશય અને સહાયક ગ્રંથિઓનું બનેલું હોય છે.
મશરૂમ આકારની ગ્રંથિ એ નર વંદામાં જોવા મળતી એક વિશિષ્ટ સહાયક પ્રજનન ગ્રંથિ છે.
આ ગ્રંથિ $6^{\text{th}}-7^{\text{th}}$ ઉદરીય ખંડોમાં આવેલી હોય છે.
તે શુક્રકોષોને પોષણ પૂરું પાડવાનું અને શુક્રકોષધરનું અંદરનું સ્તર બનાવવાનું કાર્ય કરે છે.

(A) નર વંદામાં, મશરૂમ ગ્રંથિ (સહાયક પ્રજનન ગ્રંથિ) $6^{th}-7^{th}$ ઉદરીય ખંડોમાં જોવા મળે છે $(A-S)$.
શુક્રપિંડ $4^{th}-6^{th}$ ઉદરીય ખંડોમાં આવેલા હોય છે $(B-R)$.
માદા વંદામાં શુક્રસંગ્રહાશય $6^{th}$ ઉદરીય ખંડમાં આવેલું હોય છે $(C-P)$.
અંડપિંડ $2^{nd}-6^{th}$ ઉદરીય ખંડોમાં આવેલા હોય છે $(D-Q)$.
તેથી, સાચી જોડ $(A)-S, (B)-R, (C)-P, (D)-Q$ છે.

(C) વિધાન $(A)$ સાચું છે: વંદાનું ચેતાતંત્ર વક્ષ બાજુએ આયામ સંયોજકો દ્વારા જોડાયેલા ચેતાકંદોની શ્રેણીનું બનેલું છે.
વિધાન $(B)$ સાચું છે: આ ચેતાકંદો વક્ષ બાજુએ જોડમાં રહેલા આયામ સંયોજકો દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.
વિધાન $(C)$ ખોટું છે: વંદામાં ચેતાતંત્ર પૃષ્ઠ બાજુએ નહીં,પરંતુ વક્ષ બાજુએ આવેલું હોય છે.
વિધાન $(D)$ સાચું છે: વંદામાં $3$ ઉરસના ચેતાકંદો અને $6$ ઉદરના ચેતાકંદો મળીને કુલ $9$ ચેતાકંદો હોય છે.
તેથી,વિધાનો $(A), (B)$ અને $(D)$ સાચા છે.