Anatomy of Cockroach Questions in Gujarati

(C) વંદા અને સસલા બંનેમાં,શ્વાસનળી (trachea) એવી રચનાઓ દ્વારા આધારિત હોય છે જે તેમને સંકોચાઈ જવાથી અથવા ફાટી જવાથી અટકાવે છે. વંદામાં,શ્વાસનળીની નલિકાઓ કાઇટિનયુક્ત વલયો (intima) દ્વારા આધારિત હોય છે,જ્યારે સસલામાં,શ્વાસનળી $C$-આકારના કાસ્થિમય વલયો દ્વારા આધારિત હોય છે. આ રચનાત્મક અનુકૂલન એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે દબાણમાં ફેરફાર હોવા છતાં પણ વાયુ વિનિમય માટે શ્વસનમાર્ગ ખુલ્લો રહે છે. તેથી,બંનેની દિવાલ અદબનીય (non-collapsible) હોય છે.

(B) વંદામાં,લાળગ્રંથિઓ વક્ષ પ્રદેશમાં આવેલી હોય છે.
તેઓ લાળ ઉત્પન્ન કરે છે જે લાળનળીઓ દ્વારા વહન પામે છે.
આ નળીઓ જોડાઈને એક સામાન્ય લાળનળી બનાવે છે જે $Hypopharynx$ (અધોકંઠનાલિય) ના પાયાના ભાગમાં ખૂલે છે.
$Hypopharynx$ એ મુખાગો દ્વારા ઘેરાયેલી ગુહામાં આવેલી જીભ જેવી રચના છે.

(D) માદા વંદામાં,અંડઘર (ootheca) એ કોલેટરિયલ ગ્રંથિઓના સ્ત્રાવ દ્વારા બને છે. આ ગ્રંથિઓ સહાયક પ્રજનન ગ્રંથિઓ છે જે પ્રોટીનયુક્ત પદાર્થનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ઈંડાની આસપાસ રક્ષણાત્મક કવચ બનાવવા માટે સખત બને છે.

(C) કોન્ગ્લોબેટ ગ્રંથિ, જેને ફેલિક ગ્રંથિ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે વંદા $(Periplaneta \text{ } americana)$ ના નર પ્રજનન તંત્રમાં જોવા મળતી એક સહાયક પ્રજનન ગ્રંથિ છે.
તે સ્ખલન નલિકાની નજીક આવેલી હોય છે અને તેનો સ્ત્રાવ શુક્રકોષધર $(spermatophore)$ ના નિર્માણમાં મદદરૂપ થાય છે.

(D) વંદાના રુધિરને હિમોલીમ્ફ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે રંગવિહીન પ્લાઝ્મા અને હિમોસાઇટ્સનું બનેલું હોય છે.
મનુષ્યના રુધિરથી વિપરીત,તેમાં હિમોગ્લોબિન કે અન્ય કોઈ શ્વસન રંજકદ્રવ્ય હોતું નથી,જેના કારણે તે રંગવિહીન હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) કીટકો,જેમ કે વંદામાં,ખુલ્લા પ્રકારનું પરિવહન તંત્ર જોવા મળે છે.
ખુલ્લા પરિવહન તંત્રમાં,રુધિર (હિમોલિમ્ફ) હૃદય દ્વારા રુધિરવાહિનીઓમાં પંપ કરવામાં આવે છે,જે શરીરની ગુહાઓમાં ખુલે છે જેને સાઇનસ અથવા લેક્યુના કહેવામાં આવે છે.
તેમાં ધમનીઓને શિરાઓ સાથે જોડતી કેશિકાઓનું જાળું હોતું નથી અને પેશીઓ સીધી રીતે હિમોલિમ્ફમાં ડૂબેલી રહે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) વંદામાં ઉત્સર્જનની પ્રક્રિયા માલ્પિઘીયન નલિકાઓ દ્વારા થાય છે.
આ પીળા રંગની,પાતળી,તંતુમય રચનાઓ છે જે મધ્યાંત્ર અને પશ્ચાંત્રના જોડાણ સ્થાને આવેલી હોય છે.
દરેક વંદામાં આશરે $100-150$ જેટલી નલિકાઓ હોય છે.
તેઓ નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોનું શોષણ કરે છે અને તેને યુરિક એસિડમાં ફેરવે છે,જે પશ્ચાંત્ર દ્વારા શરીરની બહાર નિકાલ પામે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) વંદાના પાચનતંત્રમાં,અગ્રઆંત્ર અને મધ્યાંત્રના જોડાણ સ્થાને $6-8$ જેટલી આંધળી નલિકાઓ આવેલી હોય છે,જેને યકૃત-અંધાત્રો (hepatic caecae) કહેવામાં આવે છે.
આ રચનાઓ મધ્યાંત્રમાં પાચક રસોનો સ્ત્રાવ કરવા માટે જવાબદાર છે.
તેથી,યકૃત-અંધાત્રો મધ્યાંત્રના અગ્ર ભાગમાંથી ઉદ્દભવે છે.

(D) વંદા $(Periplaneta \text{ } americana)$ માં મેદકાય એ એક મેદસ્વી પેશી છે જે સંગ્રહ અંગ તરીકે કાર્ય કરે છે. તે વિવિધ પ્રકારના કોષો ધરાવે છે:
$1$. પોષકાણું (Trophocytes): આ મુખ્ય સંગ્રહ કોષો છે જે ચરબી, ગ્લાયકોજન અને પ્રોટીનનો સંગ્રહ કરે છે।
$2$. માયસેટોસાયટ્સ (Mycetocytes): આ કોષો સહજીવી સૂક્ષ્મજીવો ધરાવે છે જે પોષક તત્વોના સંશ્લેષણમાં મદદ કરે છે।
$3$. યુરોસાઇટ્સ (Urocytes): આ કોષો ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો જેવા કે યુરિક એસિડનો સંગ્રહ કરે છે જ્યાં સુધી તેનો નિકાલ ન થાય।
આમ, મેદકાય આ તમામ પ્રકારના કોષો ધરાવે છે, તેથી સાચો જવાબ $D$ છે।

(D) વંદાનો પાચનમાર્ગ ત્રણ ભાગમાં વહેંચાયેલો છે: અગ્ર આંત્ર,મધ્ય આંત્ર અને પશ્વ આંત્ર.
અગ્ર આંત્ર અને પશ્વ આંત્ર બંને અંદરની તરફ ક્યુટિકલનું આવરણ ધરાવે છે.
આ ભાગો ભ્રૂણીય વિકાસ દરમિયાન એક્ટોડર્મ (બાહ્ય ગર્ભસ્તર) ના અંતર્વલનથી બને છે,જેના કારણે તેમાં ક્યુટિકલનું સ્તર જોવા મળે છે.
તેની સામે,મધ્ય આંત્ર એ એન્ડોડર્મ (અંતઃ ગર્ભસ્તર) દ્વારા બનેલું હોય છે અને તેમાં ક્યુટિકલનું આવરણ હોતું નથી.

(A) વંદામાં,હૃદય એ ઉરસ અને ઉદરના મધ્ય-પૃષ્ઠીય ભાગમાં આવેલી એક લાંબી સ્નાયુબદ્ધ નલિકા છે. હૃદય ગળણી આકારના ખંડોમાં વિભાજિત હોય છે,જેમાં બંને બાજુએ છિદ્રો (ostia) આવેલા હોય છે. પક્ષસમ સ્નાયુઓ (Alary muscles) પંખા આકારના સ્નાયુઓ છે જે હૃદયના ખંડોની પાર્શ્વ બાજુઓ સાથે જોડાયેલા હોય છે. આ સ્નાયુઓ હૃદયના ખંડોના લયબદ્ધ સંકોચન અને શિથિલનને જાળવી રાખીને રુધિર (હિમોલિમ્ફ) ના પરિવહનમાં મદદ કરે છે.

(B) માદા વંદામાં,$7$ મું અધો કવચ (sternum) હોડી આકારનું હોય છે અને તે $8$ માં અને $9$ માં અધો કવચ સાથે મળીને પ્રજનન કોથળી (brood or genital pouch) બનાવે છે.
આ કોથળીના અગ્ર ભાગમાં માદા જનન છિદ્ર,શુક્રસંગ્રહાશય છિદ્ર અને કોલેટરલ ગ્રંથિઓ આવેલી હોય છે.
$Gynovalvular$ પ્લેટો (જેને ગોનાપોફાઈસીસ પણ કહેવાય છે) એ $7$ માં અને $8$ માં અધો કવચ સાથે સંકળાયેલી હોય છે,પરંતુ ખાસ કરીને $7$ મું અધો કવચ માદા જનન કોથળી બનાવવા માટે રૂપાંતરિત થાય છે અને $Gynovalvular$ પ્લેટો $7$ માં અધો કવચમાંથી ઉતરી આવેલી છે.

(C) વંદામાં શ્વસનતંત્ર રુધિરાભિસરણતંત્રથી સંપૂર્ણપણે સ્વતંત્ર હોય છે। વંદામાં શ્વસન માટે શ્વાસનળીઓનું તંત્ર $(Tracheal system)$ હોય છે, જે સીધું જ પેશીઓ સુધી ઓક્સિજન પહોંચાડે છે। આથી, રુધિરને શ્વસન વાયુઓના વહન માટે જવાબદાર રહેવાની જરૂર પડતી નથી। પરિણામે, ખુલ્લા પ્રકારનું રુધિરાભિસરણતંત્ર હોવા છતાં, તે દૈહિક અવરોધ તરીકે કાર્ય કરતું નથી।

(A) વંદામાં,ચેતાતંત્ર એ વક્ષ બાજુએ જોડાયેલા યુગ્મિત આયામી સંયોજકો દ્વારા જોડાયેલા સંયુક્ત,ખંડીય રીતે ગોઠવાયેલા ચેતાકંદોની શ્રેણીનું બનેલું હોય છે.
તેથી,ચેતા રજ્જુ બેવડી,વક્ષ અને નક્કર હોય છે.
આ સંધિપાદ (Arthropods) સમુદાયના પ્રાણીઓના ચેતાતંત્રની લાક્ષણિકતા છે,જે મેરુદંડી (Chordates) પ્રાણીઓમાં જોવા મળતી એકવડી,પૃષ્ઠ અને પોલા ચેતા રજ્જુથી અલગ પડે છે.

(B) વંદામાં શ્વસનતંત્ર નળીઓના જાળા જેવું બનેલું હોય છે જેને $Trachea$ (શ્વાસનળી) કહેવામાં આવે છે.
આ નળીઓ નાના છિદ્રો દ્વારા બહારની તરફ ખુલે છે જેને $Spiracles$ (શ્વસનછિદ્રો) કહેવાય છે.
શ્વાસનળીઓ આગળ જઈને વધુ સૂક્ષ્મ નળીઓમાં વિભાજિત થાય છે જેને $Tracheoles$ (શ્વાસનિકાઓ) કહે છે.
ઓક્સિજન $Spiracles$ દ્વારા અંદર પ્રવેશે છે,$Trachea$ અને $Tracheoles$ દ્વારા મુસાફરી કરે છે અને સીધું પેશીઓમાં પ્રસરણ પામે છે.
તેથી,$Trachea$ ઓક્સિજનને પેશીઓ સુધી પહોંચાડવા માટે જવાબદાર છે,અને રુધિર $(Haemolymph)$ ઓક્સિજનના વહનમાં કોઈ ભૂમિકા ભજવતું નથી.

(C) વંદાનું પાચનતંત્ર અન્નમાર્ગ અને પાચક ગ્રંથીઓનું બનેલું છે.
$1$. અન્નમાર્ગ ત્રણ ભાગમાં વહેંચાયેલ છે: અગ્રઆંત્ર,મધ્યાંત્ર અને પશ્ચાંત્ર.
$2$. અગ્રઆંત્રમાં અન્ન સંગ્રહાશય (ખોરાક સંગ્રહ માટે) અને પેષણી (ખોરાક દળવા માટે) નો સમાવેશ થાય છે.
$3$. મધ્યાંત્ર એ પોષક તત્વોના પાચન અને શોષણ માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે.
$4$. અગ્રઆંત્ર અને મધ્યાંત્રના જોડાણ સ્થાને $6$ થી $8$ અંધનાલિકાઓ આવેલી હોય છે જેને યકૃત અંધનાલિકાઓ (hepatic caecae) કહે છે,જે પાચક રસોનો સ્ત્રાવ કરે છે અને મધ્યાંત્રમાં પાચનની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.

(C) વંદા એ યુરિકોટેલિક (uricotelic) પ્રાણીઓ છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ તેમનો નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરો મુખ્યત્વે યુરિક એસિડના સ્વરૂપમાં ઉત્સર્જિત કરે છે. આ પાણીના સંરક્ષણ માટેનું એક અનુકૂલન છે,કારણ કે યુરિક એસિડ પ્રમાણમાં ઓછું ઝેરી છે અને તેને ઓછામાં ઓછા પાણીના વ્યય સાથે અર્ધ-ઘન પેસ્ટ અથવા ગોળીઓ તરીકે ઉત્સર્જિત કરી શકાય છે. માલ્પિઘિયન નલિકાઓ (Malpighian tubules) વંદામાં મુખ્ય ઉત્સર્જન અંગો છે જે હિમોલિમ્ફમાંથી આ કચરાને દૂર કરે છે.

(A) વંદાનું હૃદય $13$ ખંડોનું બનેલું હોય છે અને તે દેહધાર્મિક રીતે ચેતાકીય $(neurogenic)$ પ્રકારનું છે.
ચેતાકીય હૃદયમાં, હૃદયના ધબકારાની શરૂઆત અને તેનું નિયમન હૃદયના ચેતાકંદો $(cardiac \text{ ganglia})$ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા ચેતા આવેગો દ્વારા થાય છે.
આ પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓમાં જોવા મળતા સ્નાયુમય $(myogenic)$ હૃદયથી વિપરીત છે, જ્યાં હૃદયના ધબકારા વિશિષ્ટ સ્નાયુ કોષો દ્વારા શરૂ થાય છે.

(D) વંદાનું હૃદય ઉરસ અને ઉદરમાં મધ્ય-પૃષ્ઠ રેખા પર ગોઠવાયેલા $13$ ગળણી આકારના ખંડોનું બનેલું હોય છે.
દરેક ખંડની પાર્શ્વ બાજુએ ગવાક્ષ (Ostia) ની એક જોડ આવેલી હોય છે,જે રુધિરને પરિઅંત્રીય કોટરમાંથી હૃદયમાં પ્રવેશવા દે છે.
રુધિર પશ્ચ ખંડોમાંથી અગ્ર ખંડો તરફ વહે છે.
પ્રથમ ખંડ (સૌથી અગ્ર ખંડ) માંથી,રુધિર અગ્ર મહાધમની તરીકે ઓળખાતી રુધિરવાહિની દ્વારા શીર્ષ કોટરમાં પંપ કરવામાં આવે છે.

(D) વંદામાં રુધિર પરિવહન તંત્ર ખુલ્લા પ્રકારનું હોય છે અને તેમાં રુધિરરસમાં કોઈ પણ શ્વસનરંજક દ્રવ્ય (જેમ કે હિમોગ્લોબિન) હોતું નથી, તેથી રુધિર ઓક્સિજનનું વહન કરતું નથી. વંદામાં શ્વસન માટે વિશિષ્ટ શ્વસનનલિકાતંત્ર $(Tracheal system)$ આવેલું હોય છે. આ તંત્રમાં શ્વસનનલિકાઓનું જાળું હોય છે જે વાતાવરણમાંથી સીધો ઓક્સિજન પેશીઓ સુધી પહોંચાડે છે. તેથી, ઓક્સિજન પેશીઓ સુધી શ્વસનનલિકાતંત્ર દ્વારા પહોંચે છે.

(A) વંદાનું માદા પ્રજનનતંત્ર બે મોટા અંડપિંડોનું બનેલું હોય છે,જે ઉદરમાં $2$ થી $6$ ખંડોની પાર્શ્વ બાજુએ આવેલા હોય છે.
દરેક અંડપિંડ $8$ અંડવાહિની નલિકાઓ અથવા અંડપુટિકાઓ (ovarioles) ના સમૂહ દ્વારા બનેલું હોય છે,જેમાં વિકાસ પામતા અંડકોષોની શૃંખલા જોવા મળે છે.
તેથી,દરેક અંડપિંડમાં $8$ અંડપુટિકાઓ હોય છે.

(D) આપેલી આકૃતિ સંધિપાદ (આર્થ્રોપોડા) સમુદાયના પ્રાણી (ખાસ કરીને વંદા જેવા કીટક) ના પરિવહન તંત્રને દર્શાવે છે.
કીટકોના ખુલ્લા પરિવહન તંત્રમાં,હૃદય એક નલિકામય રચના છે.
રુધિર નાના છિદ્રો દ્વારા હૃદયમાં પ્રવેશે છે,જેને 'ઓસ્ટિયા' (Ostia) કહેવામાં આવે છે.
આકૃતિમાં,'$a$' આ છિદ્રોને નિર્દેશિત કરે છે,જે 'ઓસ્ટિયા' તરીકે ઓળખાય છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ (વંદો) છે.
વંદામાં ખુલ્લા પ્રકારનું પરિવહન તંત્ર જોવા મળે છે,પરંતુ તેમાં નલિકાકાર હૃદય હોય છે જે હિમોલિમ્ફને વિવિધ ખંડો દ્વારા પંપ કરે છે,જે અન્ય અપૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓ કે જેમાં ખુલ્લું પરિવહન તંત્ર હોય છે તેની સરખામણીમાં પ્રમાણમાં ઊંચું અને નિયમિત દબાણ જાળવી રાખે છે.
અળસિયામાં બંધ પ્રકારનું પરિવહન તંત્ર હોય છે પરંતુ તેમાં દબાણ સામાન્ય રીતે ઓછું હોય છે.
કાનખજૂરો અને પેરિપેટ્સમાં વંદાના હૃદય જેવી વિશિષ્ટ ઊંચા દબાણની કાર્યપદ્ધતિ જોવા મળતી નથી.

(C) આપેલ આકૃતિ વંદાના રુધિરાભિસરણ તંત્ર,ખાસ કરીને હૃદયની રચના દર્શાવે છે.
વંદાના હૃદયમાં,$A$ એ વાલ્વ દર્શાવે છે,જે હિમોલિમ્ફના પાછા વહેણને અટકાવે છે.
$B$ એ છિદ્ર (Ostia) દર્શાવે છે,જે હૃદયની દીવાલમાં આવેલા નાના છિદ્રો છે જે હિમોલિમ્ફને પેરિવિસેરલ સાઇનસમાંથી હૃદયમાં પ્રવેશવા દે છે.
તેથી,$A$ વાલ્વ દર્શાવે છે અને $B$ છિદ્ર (Ostia) દર્શાવે છે.

(A) વંદામાં,ચેતાતંત્ર વક્ષ બાજુએ આવેલી ચેતારજ્જુની બનેલી હોય છે,જે ખંડીય રીતે ગોઠવાયેલા ચેતાકંદોની શ્રેણી ધરાવે છે. તેથી,ચેતારજ્જુ વક્ષ બાજુએ હોય છે.
શ્વસનછિદ્રો શ્વસનમાં મદદ કરે છે,ઉત્સર્જનમાં નહીં.
પૂચ્છકંટિકા (anal styles) માત્ર નર વંદામાં જોવા મળે છે,માદામાં નહીં.
વંદામાં ઉત્સર્જન અંગ તરીકે માલ્પિઘિયન નલિકાઓ આવેલી હોય છે,મૂત્રપિંડ નહીં.

(A) વંદા $(Periplaneta \text{ } americana)$ માં મુખ્ય ઉત્સર્જન અંગ તરીકે માલ્પીધિયન નલિકાઓ આવેલી હોય છે.
આ પીળા રંગની, પાતળી અને તંતુમય રચનાઓ છે જે મધ્યાંત્ર અને પશ્ચાંત્રના જોડાણ સ્થાને જોડાયેલી હોય છે.
તે હિમોલિમ્ફમાંથી ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે, જે મુખ્યત્વે યુરિક એસિડના સ્વરૂપમાં હોય છે, તેથી વંદાને યુરિકોટેલિક પ્રાણી કહેવામાં આવે છે.

(B) આપેલ આકૃતિ સંધિપાદ (Arthropod) (જેમ કે વંદા) ના ખુલ્લા રુધિરાભિસરણ તંત્રને દર્શાવે છે.
આ તંત્રમાં:
$P$ એ વાલ્વ દર્શાવે છે જે રુધિરના પાછા વહેણને અટકાવે છે.
$Q$ એ છિદ્ર (Ostia) દર્શાવે છે જેના દ્વારા રુધિર હૃદયમાં પ્રવેશે છે.
$R$ એ હૃદય (પમ્પ) દર્શાવે છે જે રુધિરનું પરિભ્રમણ કરે છે.
$S$ અને $U$ એ ધમનીઓ દર્શાવે છે જે રુધિરને હૃદયથી દૂર લઈ જાય છે.
$T$ એ રુધિરગુહા (Haemocoel) દર્શાવે છે જ્યાં રુધિર મુક્ત થાય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $P$ - વાલ્વ,$Q$ - છિદ્ર,$R$ - પમ્પ,$S$ - ધમની,$T$ - રુધિરગુહા,$U$ - ધમની છે.

(B) આપેલ આકૃતિ વંદા (કીટક) ની આંતરિક રચના દર્શાવે છે. '$X$' તરીકે દર્શાવેલ રચના પૃષ્ઠ રુધિરવાહિની છે,જે કીટકોમાં જોવા મળતા ખુલ્લા રુધિરાભિસરણ તંત્રની લાક્ષણિકતા છે. તે શરીરની પૃષ્ઠ બાજુએ આવેલી હોય છે અને હૃદયના ખંડો સાથે જોડાયેલી હોય છે.

(A) $Periplaneta$ $americana$ માં હવાના પ્રવેશ માટેનો સાચો માર્ગ છે: શ્વસનછિદ્ર $\rightarrow$ શ્વાસનળી $\rightarrow$ શ્વાસનિકાઓ $\rightarrow$ કોષો.
વંદામાં શ્વસનતંત્ર શ્વાસનળીઓ તરીકે ઓળખાતી હવાવાળી નળીઓના જાળાનું બનેલું હોય છે,જે $10$ જોડ નાના છિદ્રો દ્વારા બહારની તરફ ખુલે છે જેને શ્વસનછિદ્રો કહેવાય છે.
આ શ્વસનછિદ્રો શરીરની પાર્શ્વ બાજુઓ પર ખંડીય રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે.
શ્વાસનળીઓ વધુ ઝીણી નળીઓમાં શાખિત થાય છે જેને શ્વાસનિકાઓ કહેવાય છે,જે ઓક્સિજનને સીધો પેશીઓ સુધી પહોંચાડે છે.
વિકલ્પ $A$ સાચો ક્રમ દર્શાવે છે: મેટાથોરેક્સમાં શ્વસનછિદ્ર (થોરાસિક શ્વસનછિદ્રોના ભાગ રૂપે),શ્વાસનળી,શ્વાસનિકાઓ અને અંતે ઓક્સિજનનું કોષોમાં પ્રસરણ.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
નર વંદાના પ્રજનન તંત્રમાં શુક્રપિંડની એક જોડ,શુક્રવાહિનીઓ,સ્ખલન નલિકા અને સહાયક ગ્રંથિઓનો સમાવેશ થાય છે.
શુક્રાશય એ સ્ખલન નલિકાના અગ્ર ભાગની વક્ષ સપાટી પર આવેલી અસંખ્ય નાની કોથળીઓ છે.
આ રચનાઓ શુક્રકોષોને શુક્રાણુધર (spermatophores) નામના સમૂહના સ્વરૂપમાં સંગ્રહિત કરવા માટે જવાબદાર છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. વંદામાં, શરીરના કોષો તેમનો નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરો મુખ્યત્વે $potassium \text{ } urate$ (પોટેશિયમ યુરેટ) સ્વરૂપે હિમોલિમ્ફમાં મુક્ત કરે છે। $Malpighian \text{ } tubules$ (માલ્પિઘિયન નલિકાઓ) આ ચયાપચયના કચરાને, જેમાં પોટેશિયમ યુરેટ, પાણી અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડનો સમાવેશ થાય છે, તેને હિમોલિમ્ફમાંથી શોષી લે છે। માલ્પિઘિયન નલિકાઓમાં તેનું યુરિક એસિડમાં રૂપાંતર થાય છે। પાણી અને ક્ષારોનો મોટો ભાગ માલ્પિઘિયન નલિકાઓના કોષો દ્વારા પુનઃશોષણ પામીને પાછો હિમોલિમ્ફમાં જાય છે, જ્યારે બાકી રહેલ યુરિક એસિડ પાચનમાર્ગ દ્વારા મળદ્વાર વાટે બહાર કાઢવામાં આવે છે।

(D) : સામાન્ય વંદામાં,મુખાગોમાં જડબાંની એક જોડી હોય છે જે ખોરાકને કાપવા અને ચાવવા માટે દાંત ધરાવે છે.
વધુમાં,જઠર (gizzard),જે પાચનનળીનો એક ભાગ છે,તેમાં છ સ્નાયુબદ્ધ ગડીઓ હોય છે જે કાઈટિનયુક્ત દાંતથી ઢંકાયેલી હોય છે,જે ખોરાકને વધુ ઝીણો દળે છે.
વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે માલ્પિઘિયન નલિકાઓ મધ્યાંત્ર અને પશ્ચાંત્રના જોડાણ પર ઉદ્ભવે છે,મળાશયમાંથી નહીં.
વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે વંદાના રુધિરમાં (હિમોલિમ્ફ) હિમોગ્લોબિન હોતું નથી અને તે ઓક્સિજનનું વહન કરતું નથી.
વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે વંદામાં મુખ્ય નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ પદાર્થ યુરિક એસિડ છે,યુરિયા નથી.

(B) સાચો વિકલ્પ $(B)$ છે.
વંદામાં શ્વસન માટે $10$ જોડ શ્વસનછિદ્રો આવેલા હોય છે.
બે જોડ ઉરસ પર હોય છે: પ્રથમ જોડ (મધ્યવક્ષીય) પ્રોથોરેક્સ અને મેસોથોરેક્સની વચ્ચે હોય છે,અને બીજી જોડ (પશ્ચવક્ષીય) મેસોથોરેક્સ અને મેટાથોરેક્સની વચ્ચે હોય છે.
બાકીની $8$ જોડ ઉદરમાં આવેલી હોય છે.
વિકલ્પ $(A)$ ખોટો છે કારણ કે ઉંદરમાં યકૃતના સ્થાનને કારણે જમણી કિડની સામાન્ય રીતે ડાબી કિડની કરતા થોડી ઉપર અથવા સમાન સ્તરે હોય છે.
વિકલ્પ $(C)$ ખોટો છે કારણ કે અળસિયાના પાચનમાર્ગનો ક્રમ કંઠનળી,અન્નનળી,પેષણી,જઠર અને આંતરડું છે.
વિકલ્પ $(D)$ ખોટો છે કારણ કે દેડકાનું શરીર માત્ર બે ભાગોમાં વિભાજિત હોય છે: શીર્ષ અને ધડ (ગ્રીવા ગેરહાજર હોય છે).

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$Periplaneta$ (વંદા) માં ખુલ્લું રુધિરાભિસરણ તંત્ર જોવા મળે છે,જેનો અર્થ છે કે રુધિર માત્ર રુધિરવાહિનીઓમાં વહેતું નથી,પરંતુ તે દેહગુહામાં વહે છે જેને હિમોસીલ (haemocoel) કહેવામાં આવે છે.
તેની સામે,પૃષ્ઠવંશીઓ,નૂપુરક સમુદાયના પ્રાણીઓ (જેમ કે $Pheretima$ અને $Hirudinaria$) અને શીર્ષપાદ (જેમ કે $Octopus$) માં બંધ રુધિરાભિસરણ તંત્ર હોય છે,જેમાં રુધિર હંમેશા ધમનીઓ,શિરાઓ અને કેશિકાઓ જેવી રુધિરવાહિનીઓના તંત્રમાં જ રહે છે.

(C) વંદાનું નર પ્રજનન તંત્ર શુક્રપિંડની એક જોડ,શુક્રવાહિની,સ્ખલન નલિકા,શુક્રાશય અને સહાયક ગ્રંથિઓનું બનેલું હોય છે.
$A$. અગ્ર મહાધમની એ પરિવહન તંત્રનો ભાગ છે.
$B$. મુખાગો એ પાચનતંત્રનો ભાગ છે.
$C$. શુક્રવાહિની એ એક વિશિષ્ટ નલિકા છે જે શુક્રકોષોને શુક્રપિંડમાંથી સ્ખલન નલિકા સુધી પહોંચાડે છે,તેથી તે નર પ્રજનન તંત્રનો ભાગ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) વંદા $(Periplaneta \text{ } americana)$ માં, પાચનતંત્ર અન્નમાર્ગ અને પાચક ગ્રંથિઓનું બનેલું હોય છે.
વંદાના પાચનતંત્ર સાથે સંકળાયેલી સહાયક પાચક ગ્રંથિઓ લાળ ગ્રંથિઓ છે.
વંદાના ઉરસના ભાગમાં એક જોડ લાળ ગ્રંથિઓ આવેલી હોય છે, જે પાચન માટે ઉત્સેચકો ધરાવતી લાળનો સ્ત્રાવ કરે છે.
યકૃત અને સ્વાદુપિંડ એ પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓમાં જોવા મળતી પાચક ગ્રંથિઓ છે, વંદા જેવા કીટકોમાં નહીં.

(D) વંદાનું ચેતાતંત્ર વક્ષ બાજુએ જોડાયેલા ચેતાકંદોની શ્રેણીનું બનેલું હોય છે.
ત્રણ ચેતાકંદો ઉરસમાં અને છ ઉદરમાં આવેલા હોય છે.
અન્નનળીની આસપાસનું ચેતા વલય (nerve ring) અન્નનળી ઉપરના ચેતાકંદ (મગજ),અન્નનળી નીચેના ચેતાકંદ અને પરિ-અન્નનળીય સંયોજકો દ્વારા બને છે.
ઉદરીય ચેતાકંદો ઉદરમાં આવેલા હોય છે અને તે વક્ષ ચેતા રજ્જુનો ભાગ છે,ચેતા વલયનો નહીં.

(D) માલ્પિઘિયન નલિકાઓ વંદા જેવા કીટકોમાં મુખ્ય ઉત્સર્જન અંગો છે.
તેઓ પીળા રંગની,પાતળી,તંતુમય રચનાઓ છે જે મધ્યાંત્ર અને પશ્ચાંત્રના જોડાણ પર જોડાયેલી હોય છે.
તેઓ હિમોલિમ્ફમાંથી નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે અને તેને યુરિક એસિડમાં રૂપાંતરિત કરે છે,જે પછી પશ્ચાંત્ર દ્વારા ઉત્સર્જિત થાય છે.
તેથી,માલ્પિઘિયન નલિકાઓનું મુખ્ય કાર્ય ઉત્સર્જન છે.

(A) વંદામાં,શરીરની ગુહા સાચી દેહકોષ્ઠ નથી પરંતુ તે રુધિરથી ભરેલી હોય છે. આ પ્રકારની શરીરની ગુહાને $Haemocoel$ (હિમોસીલ) કહેવામાં આવે છે. રુધિરથી ભરેલી જગ્યાઓને સાઇનસ કહેવામાં આવે છે. $Ostia$ એ હૃદયમાં આવેલા છિદ્રો છે,$Ommatidium$ એ સંયુક્ત આંખનો રચનાત્મક એકમ છે,અને $Ootheca$ એ ઈંડાનું કવચ છે.

(B) વંદાના મુખાગોમાં લેબ્રમ (ઉપલો હોઠ),એક જોડ મેન્ડિબલ્સ,એક જોડ મેક્સિલા અને લેબિયમ (નીચલો હોઠ) નો સમાવેશ થાય છે.
$A$,$C$,અને $D$ એ વંદાના મુખાગોના ભાગો છે.
$B$ (ફેલોમિયર) એ વંદાના નર પ્રજનન તંત્રનો ભાગ છે,મુખાગોનો ભાગ નથી.
તેથી,$B$ એ અસંગત વિકલ્પ છે.

(B) વંદામાં પાચનમાર્ગ ત્રણ ભાગોમાં વહેંચાયેલો છે: અગ્રઆંત્ર,મધ્યઆંત્ર અને પશ્ચાંત્ર.
અગ્રઆંત્ર અને મધ્યઆંત્રના જોડાણ સ્થાને $6-8$ જેટલી અંધ નલિકાઓ આવેલી હોય છે,જેને યકૃત અંધાંત્ર (hepatic or gastric caeca) કહેવામાં આવે છે.
આ અંધાંત્ર પાચક રસોનો સ્ત્રાવ કરે છે જે પાચનની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.
તેથી,તેનું સાચું સ્થાન અગ્રઆંત્ર અને મધ્યઆંત્રનું જોડાણ છે.

(A) વંદાના નર પ્રજનન તંત્રમાં,શુક્રપિંડો ઉદરના $4^{th}-6^{th}$ ખંડોની પાર્શ્વ બાજુએ આવેલા હોય છે.
દરેક શુક્રપિંડમાંથી એક પાતળી શુક્રવાહિની નીકળે છે,જે પાછળની તરફ જાય છે અને શુક્રાશય દ્વારા સ્ખલન નલિકામાં ખુલે છે.
ત્યારબાદ સ્ખલન નલિકા મળદ્વારની વક્ષ બાજુએ આવેલા નર જનન છિદ્ર દ્વારા બહારની તરફ ખુલે છે.
તેથી,શુક્રવાહિની સ્ખલન નલિકામાં ખુલે છે.

(C) વંદામાં,ઉત્સર્જન તંત્ર માલ્પિઘિયન નલિકાઓ,મેદકાય (fat bodies),નેફ્રોસાઇટ્સ અને યુરિકોઝ ગ્રંથિઓનું બનેલું હોય છે.
નેફ્રોસાઇટ્સ એ વિશિષ્ટ કોષો છે જે હિમોલિમ્ફમાંથી નાઇટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.
યુરિકોઝ ગ્રંથિઓ પણ યુરિક એસિડના ઉત્સર્જન સાથે સંકળાયેલી છે.
તેથી,નેફ્રોસાઇટ્સ અને યુરિકોઝ ગ્રંથિઓ બંનેનું મુખ્ય કાર્ય ઉત્સર્જન છે.

(B) આપેલી આકૃતિ વંદાના નર પ્રજનન તંત્રને દર્શાવે છે.
આ આકૃતિમાં:
$X$ એ મશરૂમ આકારની ગ્રંથિના ભાગને નિર્દેશિત કરે છે, જે નાની નલિકાઓની બનેલી હોય છે.
$Y$ એ શુક્રવાહિની (vas deferens) ને નિર્દેશિત કરે છે, જે શુક્રકોષોને શુક્રપિંડમાંથી વહન કરે છે.
$Z$ એ કોડલ સ્ટાઈલ (જેને એનલ સ્ટાઈલ પણ કહેવાય છે) ને નિર્દેશિત કરે છે, જે માત્ર નર વંદામાં જોવા મળતી ટૂંકી, દોરી જેવી રચના છે.
તેથી, સાચી ઓળખ $X = \text{નાની નલિકાઓ}, Y = \text{શુક્રવાહિની}, Z = \text{કોડલ સ્ટાઈલ}$ છે.

(B) સાચી જોડી નીચે મુજબ છે:
$1$. બાહ્યકંકાલ: વંદાનું શરીર સખત,કાઈટીનયુક્ત બાહ્યકંકાલ $(q)$ દ્વારા આવરિત હોય છે.
$2$. ત્રણ ચેતાકંદ: વંદાના ઉરસ પ્રદેશમાં ત્રણ ઉરસીય ચેતાકંદો $(p)$ આવેલા હોય છે.
$3$. શુક્રાશયની એક જોડ: આ નર વંદાના $6^{th}$ ખંડમાં જોવા મળે છે $(s)$.
$4$. મશરૂમ આકારની ગ્રંથિ: આ નર વંદાના ઉદરના $6^{th}-7^{th}$ ખંડોમાં આવેલી સહાયક પ્રજનન ગ્રંથિ છે $(r)$.
આમ,સાચો ક્રમ $(1-q), (2-p), (3-s), (4-r)$ છે.

(A) મોઝેક દ્રષ્ટિ એ વંદા જેવા કીટકોમાં જોવા મળતી સંયુક્ત આંખોની લાક્ષણિકતા છે.
આ પ્રકારની દ્રષ્ટિમાં,દરેક નેત્રક (ommatidium) વસ્તુનો એક નાનો ભાગ મેળવે છે,જેના પરિણામે અનેક પ્રતિબિંબો રચાય છે.
આ પદ્ધતિ પ્રકાશ પ્રત્યે વધુ સંવેદનશીલતા પૂરી પાડે છે,જે રાત્રિ દરમિયાન સક્રિય રહેતા પ્રાણીઓ માટે ફાયદાકારક છે.
જોકે,દરેક નેત્રક કુલ પ્રતિબિંબનો માત્ર એક નાનો ભાગ જ મેળવતું હોવાથી,પ્રતિબિંબની એકંદર સ્પષ્ટતા (રિઝોલ્યુશન) ઓછી હોય છે.
તેથી,મોઝેક દ્રષ્ટિ વધારે સંવેદનશીલતા અને ઓછી સ્પષ્ટતા દ્વારા લાક્ષણિક છે.

(A) વંદાની દેહગુહા એ સાચી દેહગુહા નથી કારણ કે તે રુધિરથી ભરેલી હોય છે. આ પ્રકારની દેહગુહાને $Haemocoel$ (હિમોસીલ) કહેવામાં આવે છે. વંદામાં રહેલા રુધિરને $Haemolymph$ (હિમોલિમ્ફ) કહેવાય છે,જે આ ગુહામાં મુક્તપણે વહે છે અને આંતરિક અંગોને તેમાં ડૂબેલા રાખે છે. તેથી,સાચો જવાબ $Haemocoel$ છે.

(A) વંદામાં પાચનતંત્રમાં માલ્પિઘિયન નલિકાઓનો સમાવેશ થાય છે જે મુખ્ય ઉત્સર્જન અંગો છે.
આ પાતળી,તંતુમય,પીળા રંગની રચનાઓ છે.
તેઓ મધ્યઆંત્ર અને પશ્ચાંત્રના જોડાણ પર સ્થિત હોય છે.
વંદામાં આશરે $100-150$ માલ્પિઘિયન નલિકાઓ હાજર હોય છે.

(D) વંદાનું પાચનતંત્ર અન્નમાર્ગ અને પાચક ગ્રંથીઓનું બનેલું હોય છે.
$1$. અન્નમાર્ગ ત્રણ ભાગોમાં વહેંચાયેલું છે: અગ્રઆંત્ર,મધ્યઆંત્ર અને પશ્ચઆંત્ર.
$2$. અગ્રઆંત્રમાં મુખગુહા,અન્નનળી,અન્નપિંડ (Crop) અને પેશણી (Gizzard) નો સમાવેશ થાય છે.
$3$. મધ્યઆંત્ર એ પાચન અને શોષણનું સ્થાન છે.
$4$. પશ્ચઆંત્રમાં શેષાંત્ર (Ileum),કોલોન અને મળાશય (Rectum) નો સમાવેશ થાય છે.
$5$. 'ફેલિસ ગ્રંથિ' એ વંદાના પાચનતંત્ર સાથે સંકળાયેલ કોઈ જૈવિક શબ્દ નથી. તેથી,તે પાચનતંત્રનો ભાગ નથી.

(B) માદા વંદામાં,જનન કોથળી અથવા બ્રૂડ પાઉચ $7^{th}$,$8^{th}$ અને $9^{th}$ ઉદરીય સ્ટર્ના દ્વારા બને છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,$7^{th}$ સ્ટર્નમ હોડી આકારનું હોય છે અને તે $8^{th}$ અને $9^{th}$ સ્ટર્ના સાથે મળીને બ્રૂડ અથવા જનન કોથળી બનાવે છે.
આ કોથળીના અગ્ર ભાગમાં માદા જનન છિદ્ર,શુક્રસંગ્રહાલય છિદ્રો અને કોલેટરલ ગ્રંથીઓ હોય છે.
તેથી,$7^{th}$,$8^{th}$ અને $9^{th}$ સ્ટર્નાનું સંયોજન આ રચના માટે જવાબદાર છે.