Mix Examples - Structural Organisation In Animals Questions in Gujarati

(B) $Pheretima$ $posthuma$ (અળસિયું) એ $Annelida$ સમુદાયનું પ્રાણી છે,જ્યારે $Periplaneta$ (વંદો) એ $Arthropoda$ સમુદાયનું પ્રાણી છે.
$Annelida$ અને $Arthropoda$ બંને અપૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓ છે જેમના ચેતાતંત્રમાં વક્ષ ચેતાતંત્ર (ventral nerve cord) જોવા મળે છે.
ઉત્સર્ગિકાઓ ફક્ત $Annelida$ માં જોવા મળે છે,જ્યારે વંદામાં ઉત્સર્જન માટે માલપિઘિયન નલિકાઓ હોય છે.
તેથી,સાચી સમાનતા એ છે કે બંનેમાં વક્ષ ચેતાતંત્ર હોય છે.

(A) જળો (Hirudinaria) નું શરીર નિશ્ચિત સંખ્યાના ખંડો અથવા સોમાઈટ્સ દ્વારા લાક્ષણિક છે.
તે મેટામેરિકલી રીતે બરાબર $33$ ખંડો અથવા મેટામેર્સમાં વિભાજિત થયેલું હોય છે,જે જળોનું એક વિશિષ્ટ લક્ષણ છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
$1$. અળસિયામાં ઉત્સર્ગિકાઓ એ ઉત્સર્જન અંગો છે.
$2$. વંદામાં માલ્પિઘિયન નલિકાઓ એ મુખ્ય ઉત્સર્જન અંગો છે.
$3$. ઉંદરમાં મૂત્રપિંડ નલિકાઓ (નેફ્રોન્સ) એ મૂત્રપિંડના કાર્યાત્મક એકમો છે જે ઉત્સર્જન માટે જવાબદાર છે.
આ ત્રણેય બંધારણો ઉત્સર્જનનું કાર્ય કરતા હોવાથી,તેઓ કાર્યાત્મક રીતે સમાન છે.

(D) અળસિયા $(Pheretima)$ અને વંદા $(Periplaneta)$ બંને $Animalia$ સૃષ્ટિના સભ્યો છે અને દ્વિપાર્શ્વ સંમિતિ ધરાવે છે.
બંને સજીવોમાં મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર વક્ષ ચેતાતંતુ (Ventral nerve cord) ધરાવે છે.
અળસિયામાં,ચેતાતંતુ નક્કર,બેવડી અને વક્ષ બાજુએ હોય છે,જે શરીરની લંબાઈ સાથે વિસ્તરેલી હોય છે.
વંદામાં,ચેતાતંત્ર વક્ષ બાજુએ જોડાયેલા અને ખંડીય રીતે ગોઠવાયેલા ચેતાકંદોની શ્રેણીનું બનેલું હોય છે,જે યુગ્મિત આયામી જોડાણો દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.

(D) નર $Anopheles$ મચ્છરમાં મેન્ડિબલ્સ સંપૂર્ણપણે ગેરહાજર હોય છે. તેનું કારણ એ છે કે નર મચ્છર ફક્ત વનસ્પતિના રસ (nectar) પર ખોરાક લે છે અને તેમની પાસે માત્ર ચૂસવા માટેના મુખાગો હોય છે,જ્યારે માદા મચ્છરને યજમાનની ત્વચાને વીંધવા માટે મેન્ડિબલ્સની જરૂર પડે છે જેથી તે રુધિરનો આહાર લઈ શકે.

(B) જે કીટકોમાં સંપૂર્ણ કાયાંતરણ (holometabolous development) જોવા મળે છે,તેમના જીવનચક્રમાં ચાર સ્પષ્ટ અવસ્થાઓ હોય છે: ઈંડું,ડિંભ (larva),પ્યુપા (pupa) અને પુખ્ત.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ઘરમાખી ($Musca$ $domestica$) અને મધમાખી $(Apis)$ બંને સંપૂર્ણ કાયાંતરણ દર્શાવે છે અને તેમના જીવનચક્રમાં પ્યુપા અવસ્થા હોય છે.
જોકે,સામાન્ય રીતે જીવવિજ્ઞાનના પ્રશ્નોમાં,ઘરમાખી એ પ્યુપા અવસ્થા ધરાવતા કીટકોનું સૌથી પ્રચલિત ઉદાહરણ છે.
વંદામાં અપૂર્ણ કાયાંતરણ (nymph અવસ્થા,પ્યુપા હોતો નથી) જોવા મળે છે,અને અળસિયામાં પ્યુપા અવસ્થા હોતી નથી કારણ કે તે નૂપુરક (Annelida) સમુદાયના પ્રાણીઓ છે.

(A) કેટરપિલર એ પતંગિયાની ડિંભ અવસ્થા છે અને મેગોટ એ ઘરમાખીની ડિંભ અવસ્થા છે.
બંને આ કીટકોના જીવનચક્રમાં અપરિપક્વ,સક્રિય અને ખોરાક લેતી અવસ્થાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે,જે સંપૂર્ણ કાયાંતરણ (complete metamorphosis) માંથી પસાર થાય છે.

(D) ઘરમાખીનો ડિંભ,જેને સામાન્ય રીતે મેગોટ (maggot) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે પગ વગરની,કૃમિ જેવી અવસ્થા છે. તેમાં સંયુક્ત આંખો,પાંખો અને કાર્યરત પગનો અભાવ હોય છે. જોકે,તેમાં શ્વસન માટે શ્વસનછિદ્રો (spiracles) હાજર હોય છે. તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ડિંભ અવસ્થામાં આંખો અને પાંખો બંને ગેરહાજર હોય છે. પ્રશ્નમાં પૂછવામાં આવ્યું છે કે તેમાં શેનો અભાવ છે અને 'ઉપરના તમામ' વિકલ્પ આપેલ છે. કારણ કે શ્વસનછિદ્રો ડિંભમાં હાજર હોય છે,તેથી 'ઉપરના તમામ' વિકલ્પ ખોટો છે. આપેલા વિકલ્પોમાં આંખો અને પાંખો બંનેનો અભાવ હોય છે.

(B) અળસિયા અને વંદા બંનેમાં,ચેતાતંત્ર એક ઘન અને વક્ષસ્થ ચેતાતંત્ર (ventral nerve cord) ધરાવે છે જે શરીરની મધ્ય-વક્ષ ધરી પર લંબાયેલું હોય છે.
અળસિયા એ સમુદાય નૂપુરક (Annelida) માં આવે છે,જ્યારે વંદા એ સમુદાય સંધિપાદ (Arthropoda) માં આવે છે.
બંને સમુદાયોમાં વક્ષસ્થ ચેતાતંત્ર હોવું એ એક સામાન્ય લાક્ષણિકતા છે,જે અપૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓનું મુખ્ય લક્ષણ છે.

(D) માંસાહારી પ્રાણીઓમાં,માંસ ફાડવા માટે રાક્ષી દાંત (canines) મોટા,મજબૂત અને ભાલા જેવા અણીદાર હોય છે. તેથી,તેમના શિકારી ખોરાકને સરળ બનાવવા માટે તેમની પાસે લાંબા રાક્ષી દાંત હોય છે.

(D) વંદા અને અળસિયા બંનેમાં પ્રજનન અંગ તરીકે $Spermathecae$ (શુક્રસંગ્રહાશય) સામાન્ય હોય છે.
આ સજીવોમાં,$Spermathecae$ એ વિશિષ્ટ અંગો છે જે મેથુન (copulation) દરમિયાન શુક્રકોષોને ગ્રહણ કરે છે અને તેનો સંગ્રહ કરે છે.
જોકે તેઓ અન્ય શારીરિક રચનાઓ જેવી કે હૃદય (વંદામાં નલિકામય હૃદય,અળસિયામાં પાર્શ્વ હૃદય) અને ઉત્સર્જન અંગો (વંદામાં માલ્પિઘિયન નલિકાઓ,અળસિયામાં ઉત્સર્ગિકાઓ) માં નોંધપાત્ર રીતે અલગ પડે છે,પરંતુ $Spermathecae$ ની હાજરી એ બંનેમાં સમાન લક્ષણ છે.

(C) પેશીની વ્યાખ્યા એવા કોષોના સમૂહ તરીકે કરવામાં આવે છે જેની ઉત્પત્તિ સમાન હોય,બંધારણ સમાન હોય અને જે ચોક્કસ કાર્ય અથવા કાર્યોનો સમૂહ કરતા હોય.
$1$. પેશીના કોષો બંધારણીય રીતે સમાન હોય છે કારણ કે તેઓ સમાન પૂર્વગામી કોષોમાંથી ઉદ્ભવે છે.
$2$. તેઓ સજીવમાં સંકલિત કાર્ય કરવા માટે સાથે મળીને કામ કરે છે.
તેથી,કોષોના આવા સમૂહ માટેનો સાચો શબ્દ 'પેશી' છે.

(B) સાચી જોડકાં નીચે મુજબ છે:
$1$. અળસિયું: પ્રજનન માટે $Clitellum$ (શુક્રગ્રાહી) ધરાવે છે. તેથી,$(a)-(iii)$.
$2$. વંદો: ખોરાક દળવા માટે $Gizzard$ (પેશણી) ધરાવે છે. તેથી,$(b)-(i)$.
$3$. દેડકો: પાચન,ઉત્સર્જન અને પ્રજનન માર્ગ માટે સામાન્ય ખંડ તરીકે $Cloaca$ (અવસારણી) ધરાવે છે. તેથી,$(c)-(iv)$.
$4$. ઉંદર: નાના અને મોટા આંતરડાના જોડાણ પર એક કોથળી જેવી રચના $Caecum$ (અંધાંત્ર) ધરાવે છે. તેથી,$(d)-(ii)$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $(a)-(iii), (b)-(i), (c)-(iv), (d)-(ii)$ છે.

(D) પેશીને કોષોના સમૂહ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે જે સમાન ભ્રૂણીય ઉદ્ભવ ધરાવે છે,સમાન બંધારણ ધરાવે છે અને એક સામાન્ય વિશિષ્ટ કાર્ય કરે છે. તેથી,પેશીના કોષો બંધારણ,કાર્ય અને ઉદ્ભવમાં સમાન હોય છે. સાચો જવાબ $(d)$ છે.

(C) $Histogenesis$ એ જૈવિક પ્રક્રિયા છે જેમાં સજીવના વિકાસ દરમિયાન અવિભેદિત કોષોનું વિશિષ્ટ પેશીઓમાં વિભેદન થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) પેશી એટલે સમાન ઉદ્ભવ ધરાવતા અને સામાન્ય રીતે સમાન કાર્ય કરતા કોષોનો સમૂહ.
$(a)$ અધિસ્તર એ એક પેશી છે (અધિચ્છદ પેશી).
$(b)$ પ્રજીવોની વસાહત એ પેશી નથી કારણ કે પ્રજીવો એકકોષી સજીવો છે; વસાહત એ માત્ર વ્યક્તિગત સજીવોનો સમૂહ છે,કોષોનો સમૂહ નથી જે એક કાર્યાત્મક એકમ તરીકે કામ કરે છે.
$(c)$ કરોડરજ્જુનો ભૂખરો દ્રવ્ય એ એક પેશી છે (ચેતા પેશી).
$(d)$ રુધિર એ એક પેશી છે (પ્રવાહી સંયોજક પેશી).
તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.

(D) રૂઝ આવવાની પ્રક્રિયા (પેશીનું સમારકામ) એ એક જટિલ જૈવિક પ્રતિક્રિયા છે જેમાં વિવિધ કોષો અને સિગ્નલિંગ અણુઓ સામેલ હોય છે.
$1$. $Heparin$ એ રક્ત ગંઠાઈ જતું અટકાવતું (anticoagulant) તત્વ છે.
$2$. $Histamine$ એ બળતરાની પ્રતિક્રિયાઓ અને વાસોડિલેશન (રક્તવાહિનીઓનું વિસ્તરણ) માં સામેલ છે.
$3$. $Serotonin$ એ ન્યુરોટ્રાન્સમીટર અને વાસોકોન્સ્ટ્રિક્ટર તરીકે કાર્ય કરે છે.
આમાંથી કોઈ પણ પદાર્થ પ્રાથમિક રીતે રૂઝ આવવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરતું નથી. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$Haversian$ સિસ્ટમ,જેને $osteon$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે સસ્તન પ્રાણીઓના સઘન અસ્થિ (compact bone) નો મૂળભૂત બંધારણીય એકમ છે.
તેમાં રુધિરવાહિનીઓ અને ચેતાઓ ધરાવતી મધ્યસ્થ $Haversian$ નલિકા હોય છે,જે $lamellae$ તરીકે ઓળખાતા અસ્થિ મેટ્રિક્સના કેન્દ્રગામી સ્તરોથી ઘેરાયેલી હોય છે.
$Lacunae$,જેમાં અસ્થિ કોષો $(osteocytes)$ આવેલા હોય છે,તે $lamellae$ ની વચ્ચે જોવા મળે છે.
આ વિશિષ્ટ ગોઠવણી સસ્તન પ્રાણીઓના અસ્થિ પેશીનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.

(A) હાડકાના મેટ્રિક્સનો અકાર્બનિક ઘટક મુખ્યત્વે ખનિજ ક્ષારોનો બનેલો હોય છે,જેને હાઈડ્રોક્સિએપેટાઈટ કહેવામાં આવે છે,જેનું રાસાયણિક સૂત્ર $Ca_{10}(PO_4)_6(OH)_2$ છે.
આ સંયોજન કેલ્શિયમ,ફોસ્ફેટ અને હાઈડ્રોક્સાઈડ આયનોના જોડાણથી બને છે.
બીજી તરફ,ઓસીન એ હાડકાનું કાર્બનિક મેટ્રિક્સ છે,જે મુખ્યત્વે કોલેજન તંતુઓનું બનેલું હોય છે.

(B) સસ્તન પ્રાણીઓના અસ્થિ પેશીમાં,હેવર્સિયન નલિકાઓ લંબવત રીતે ચાલે છે અને તેમાં રુધિરવાહિનીઓ અને ચેતાઓ હોય છે. આ નલિકાઓ ત્રાંસી નલિકાઓ દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલી હોય છે જેને વોલ્કમેનની નલિકાઓ કહેવામાં આવે છે,જે હેવર્સિયન તંત્રો વચ્ચે પોષક તત્વો અને નકામા પદાર્થોના વહન માટે મદદરૂપ થાય છે.

(B) શ્વેત રક્તકણો (leucocytes) ગોળાકાર અથવા અનિયમિત આકારના હોય છે.
તેઓ અમીબા જેવી ગતિ દર્શાવે છે અને રુધિરકેશિકાઓની દીવાલમાંથી બહાર નીકળવા માટે પોતાનો આકાર બદલી શકે છે.
તેથી,તેઓ અન્ય કોષોની તુલનામાં આકારની સૌથી ઓછી સ્થિરતા ધરાવે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
લોફોડોન્ટ દાંતની મુખ્ય લાક્ષણિકતા તેની ચાવવાની સપાટી પર જોવા મળતી આડી ધાર છે,જેને $lophos$ કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રકારના દાંત સામાન્ય રીતે સસલા અને હાથી જેવા તૃણાહારી પ્રાણીઓમાં જોવા મળે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,અગ્રદાઢ અને દાઢમાં આ પ્રકારની રચના જોવા મળે છે જે વનસ્પતિના ખોરાકને દળવામાં મદદ કરે છે.

(D) કાર્નેસિયલ દાંત એ ઘણા માંસાહારી પ્રાણીઓમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ દાંત છે,જે ખાસ કરીને ઉપરના જડબાના છેલ્લા અગ્રદાઢ (premolars) અને નીચેના જડબાની પ્રથમ દાઢ (molars) હોય છે. આ દાંત સ્નાયુબંધ (tendons) જેવા સખત પેશીઓને કાપવા અને હાડકાંને તોડવા માટે રૂપાંતરિત થયેલા હોય છે. તેથી,તે મુખ્યત્વે દળવા કે કચડવાને બદલે કાપવા અને ફાડવા માટે અનુકૂલિત હોય છે.

(C) સસલાનું યકૃત $5$ સ્પષ્ટ ખંડોમાં વિભાજિત થયેલું હોય છે.
આ ખંડોનું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે: ડાબી બાજુએ ત્રણ ખંડો આવેલા હોય છે, જેમાં નાનું સ્પિગેલિયન (spigelian), ડાબું પાર્શ્વ (left lateral) અને ડાબું મધ્ય (left central) ખંડનો સમાવેશ થાય છે.
જમણી બાજુએ બે ખંડો આવેલા હોય છે, જે કોડેટ (caudate) અને જમણું મધ્ય (right central) અથવા પિત્તાશયી (cystic) ખંડ છે.

(B) ઉલ્લેખિત સજીવો માટેના મુખ્ય ઉત્સર્જન અંગો નીચે મુજબ છે:
$1$. વંદો: ઉત્સર્જન $Malpighian$ $\text{tubules}$ (માલ્પિઘિયન નલિકાઓ) દ્વારા થાય છે.
$2$. અળસિયું: ઉત્સર્જન ખંડિય રીતે ગોઠવાયેલી નલિકામય રચનાઓ દ્વારા થાય છે જેને $nephridia$ (ઉત્સર્ગિકાઓ) કહેવાય છે.
$3$. સસલું: સસ્તન પ્રાણી હોવાથી, ઉત્સર્જન એક જોડ $kidneys$ (મૂત્રપિંડ) દ્વારા થાય છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $Malpighian$ $\text{tubules}$, $nephridia$ અને $kidney$ છે.

(C) સસ્તન પ્રાણીઓના સઘન અસ્થિમાં,આધારક (matrix) લેમેલી (lamellae) તરીકે ઓળખાતા કેન્દ્રગામી સ્તરોમાં ગોઠવાયેલ હોય છે.
આ લેમેલી કેન્દ્રીય આયામ નલિકાઓની આસપાસ હોય છે જેને $Haversian$ નલિકાઓ કહેવાય છે,જેમાં રુધિરવાહિનીઓ અને ચેતાઓ હોય છે.
આ $Haversian$ નલિકાઓ આડી અથવા ત્રાંસી નલિકાઓ દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલી હોય છે જેને $Volkmann's$ નલિકાઓ કહેવાય છે.
તેથી,$Haversian$ અને $Volkmann's$ બંને નલિકાઓ સસ્તન અસ્થિ બંધારણની લાક્ષણિકતાઓ છે.

(C) વાઈબ્રિસી,જેને સામાન્ય રીતે મૂછો (whiskers) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે ઘણા સસ્તન પ્રાણીઓના મોઢા કે ચહેરા પર જોવા મળતા વિશિષ્ટ પ્રકારના વાળ છે.
આ રચનાઓ અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે અને ત્વચામાં ઊંડે સુધી જોડાયેલી હોય છે,જે ચેતાઓના ગીચ જાળા સાથે સંકળાયેલી હોય છે.
તેમનું મુખ્ય કાર્ય સંવેદનાત્મક અંગો તરીકે કામ કરવાનું છે જે કંપન અને હવાની લહેરખીઓને પારખે છે,જેનાથી પ્રાણીને તેના આસપાસના વાતાવરણમાં સ્પર્શ સંવેદના (tactile perception) મેળવવામાં મદદ મળે છે,ખાસ કરીને ઓછી રોશનીવાળી સ્થિતિમાં.

(B) કાઉપરની ગ્રંથિ નર $Rabbit$ માં જોવા મળે છે।
આ ગ્રંથિઓ પીળા રંગની હોય છે।
તેમનો સ્ત્રાવ થોડો આલ્કલાઇન (બેઝિક) હોય છે અને જાતીય ઉત્તેજના દરમિયાન ઉત્પન્ન થાય છે,જે મૂત્રમાર્ગની એસિડિટીને તટસ્થ કરવાનું કાર્ય કરે છે।

(B) સસલામાં સેમિનલ વેસિકલ્સ,જેને $uterus \text{ } masculinus$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે મૂત્રાશયની પાછળ આવેલા હોય છે.
તેઓ ખાસ કરીને તે જોડાણ પર જોવા મળે છે જ્યાં $vasa \text{ } deferens$ (શુક્રવાહિની) અને પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિ મળે છે.
આ રચનાઓ સાંકડી,લાંબી કોથળીઓ જેવી હોય છે જેની દીવાલોમાં સ્નાયુબદ્ધ પેશીશીઓ આવેલી હોય છે.

(A) સસલામાં ડુપ્લેક્સ પ્રકારનું ગર્ભાશય જોવા મળે છે,જેમાં બે અલગ ગર્ભાશયના શિંગડા (uterine horns) હોય છે જે સ્વતંત્ર રીતે યોનિમાર્ગમાં ખુલે છે. આ પ્રકારના ગર્ભાશયને બાયકોર્ન્યુટ (દ્વિ-શિંગી) ગર્ભાશય તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) ભ્રૂણીય વિકાસ દરમિયાન,ત્રણ ગર્ભસ્તરો (બાહ્યગર્ભસ્તર,મધ્યગર્ભસ્તર અને અંતઃગર્ભસ્તર) વિવિધ પેશીઓ અને અંગોનું નિર્માણ કરે છે.
$1$. મધ્યગર્ભસ્તર (mesoderm) માંથી સ્નાયુઓ,હાડકાં,પરિવહન તંત્ર (હૃદય અને રુધિર) અને મેરુદંડ (notochord) ઉદ્ભવે છે.
$2$. યકૃત (liver) એ અંતઃગર્ભસ્તર (endoderm) માંથી ઉદ્ભવે છે.
$3$. વિકલ્પ $D$ માં હાડકાં,રુધિર,હૃદય અને મેરુદંડનો સમાવેશ થાય છે,જે તમામ મધ્યગર્ભસ્તર (mesoderm) માંથી ઉદ્ભવે છે. તેથી,વિકલ્પ $D$ સાચો જવાબ છે.

(C) ત્રણ જનન સ્તરો શરીરમાં વિવિધ પેશીઓ અને અંગોનું નિર્માણ કરે છે:
$1$. બાહ્યગર્ભસ્તર (Ectoderm): ચેતાતંત્ર (મગજ સહિત),ત્વચાનું અધિચ્છદ અને વાળ બનાવે છે.
$2$. મધ્યગર્ભસ્તર (Mesoderm): કંકાલ (હાડકાં અને કાસ્થિ),સ્નાયુઓ,રુધિરાભિસરણ તંત્ર (હૃદય સહિત),રુધિર અને જનનપિંડ બનાવે છે.
$3$. અંતઃગર્ભસ્તર (Endoderm): પાચન માર્ગનું અસ્તર,શ્વસનતંત્ર,યકૃત અને સ્વાદુપિંડ બનાવે છે.
તેથી,મધ્યગર્ભસ્તર કંકાલ બનાવે છે તે વિધાન સાચું છે.

(C) ત્રિગર્ભસ્તરીય પ્રાણીઓમાં ત્રણ મુખ્ય ગર્ભસ્તરો હોય છે: બાહ્ય ગર્ભસ્તર,મધ્ય ગર્ભસ્તર અને અંતઃ ગર્ભસ્તર.
$1$. $Ectoderm$ (બાહ્ય ગર્ભસ્તર) ચેતાતંત્ર,ત્વચાનું અધિચ્છદ અને સંબંધિત રચનાઓ બનાવે છે.
$2$. $Mesoderm$ (મધ્ય ગર્ભસ્તર) કંકાલ તંત્ર (અંતઃકંકાલ),સ્નાયુ તંત્ર,પરિવહન તંત્ર,ત્વચાનું અધિસ્તર અને ઉત્સર્જન તંત્રના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે.
$3$. $Endoderm$ (અંતઃ ગર્ભસ્તર) પાચન માર્ગ અને શ્વસનતંત્રનું અધિચ્છદીય આવરણ તેમજ યકૃત અને સ્વાદુપિંડ જેવા અંગો બનાવે છે.
તેથી,અંતઃકંકાલ અને સ્નાયુઓ $Mesoderm$ માંથી ઉદ્ભવે છે.

(B) બરોળ એ એક ગૌણ લસિકા અંગ છે જે પૃષ્ઠ મેસોગેસ્ટ્રિયમના સ્તરો વચ્ચે આવેલા મેસેન્કાઇમલ કોષોમાંથી વિકસે છે. મેસેન્કાઇમ એ મધ્ય ગર્ભસ્તર (Mesoderm) માંથી ઉતરી આવેલું હોવાથી,બરોળને મધ્ય ગર્ભસ્તરીય મૂળનું માનવામાં આવે છે.

(B) આપેલા સજીવોમાં ઉત્સર્જન અંગો નીચે મુજબ છે:
$1$. વંદો: મુખ્ય ઉત્સર્જન અંગો $Malpighian \text{ tubules}$ (માલ્પિધિયન નલિકાઓ) છે.
$2$. અળસિયું: મુખ્ય ઉત્સર્જન અંગો $Nephridia$ (ઉત્સર્ગિકાઓ) છે.
$3$. સસલું: મુખ્ય ઉત્સર્જન અંગો $Kidneys$ (મૂત્રપિંડ) છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $Malpighian \text{ tubules}$, $Nephridia$, $Kidney$ છે.

(C) ત્વચા બે મુખ્ય સ્તરોની બનેલી છે: અધિચર્મ (Epidermis) અને નિચર્મ (Dermis).
$1$. અધિચર્મ બાહ્યગર્ભસ્તર (Ectoderm) માંથી ઉદ્ભવે છે.
$2$. નિચર્મ મધ્યગર્ભસ્તર (Mesoderm) માંથી ઉદ્ભવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $C$ (મધ્યગર્ભસ્તર) છે.

(C) મનુષ્યની ત્વચાનો રંગ મુખ્યત્વે ત્રણ રંજકદ્રવ્યોની હાજરી દ્વારા નક્કી થાય છે:
$1$. $Melanin$ (મેલેનીન): તે મેલેનોસાઇટ્સ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે,જે ભૂખરો/કાળો રંગ આપે છે અને $UV$ કિરણોથી રક્ષણ આપે છે.
$2$. $Carotene$ (કેરોટીન): આ એક પીળા-નારંગી રંગનું રંજકદ્રવ્ય છે જે ખોરાકમાંથી મળે છે અને ત્વચાના સ્ટ્રેટમ કોર્નિયમ અને અધઃસ્તચીય ચરબીમાં જમા થાય છે.
$3$. $Hemoglobin$ (હિમોગ્લોબિન): રક્તકણોમાં રહેલું લાલ રંજકદ્રવ્ય,જે ત્વચાને ગુલાબી રંગ આપે છે,ખાસ કરીને જ્યાં ત્વચા પાતળી હોય અને રુધિરવાહિનીઓ સપાટીની નજીક હોય.
તેથી,આ ત્રણેય રંજકદ્રવ્યોની મિશ્ર અસર ત્વચાનો એકંદર રંગ નક્કી કરે છે.

(A) મેલેનીન એ ત્વચામાં રહેલા મેલેનોસાઇટ્સ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું રંજકદ્રવ્ય છે. તેનું મુખ્ય જૈવિક કાર્ય સૂર્યમાંથી આવતા હાનિકારક અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(U.V.)$ કિરણોનું શોષણ કરવાનું છે. આ કિરણોનું શોષણ કરીને,મેલેનીન ત્વચાના કોષોને $DNA$ ને થતા નુકસાન અને સંભવિત વિકૃતિઓથી બચાવે છે,જે ત્વચાના કેન્સર તરફ દોરી શકે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
$1$. અળસિયામાં ઉત્સેર્ગિકા એ ઉત્સર્જન અંગો છે.
$2$. વંદામાં માલપીઘીયન નલિકાઓ મુખ્ય ઉત્સર્જન અંગો છે.
$3$. ઉંદરમાં (સસ્તન પ્રાણી) મૂત્ર નલિકાઓ (નેફ્રોન્સ) એ મૂત્રપિંડના કાર્યાત્મક એકમો છે જે ઉત્સર્જન અને આસૃતિનિયમન માટે જવાબદાર છે.
આ ત્રણેય બંધારણો ઉત્સર્જનની પ્રક્રિયામાં સંકળાયેલા હોવાથી,તેઓ સમાન કાર્ય કરે છે.

(A) રેડિયોસેન્સિટિવિટી એટલે આયનાઇઝિંગ રેડિયેશન દ્વારા કોષોને થતા નુકસાનની સંવેદનશીલતા. બર્ગોની અને ટ્રિબોન્ડોના નિયમ મુજબ,જે કોષો ઝડપથી વિભાજન પામતા હોય,અવિભેદિત હોય અને જેનું ભવિષ્યમાં વિભાજન થવાનું હોય તે કોષો સૌથી વધુ રેડિયોસેન્સિટિવ હોય છે.
અસ્થિમજ્જામાં હેમેટોપોએટિક સ્ટેમ કોષો હોય છે જે ખૂબ જ ઝડપથી વિભાજન પામે છે અને અવિભેદિત હોય છે,તેથી તે આપેલા વિકલ્પોમાં સૌથી વધુ રેડિયોસેન્સિટિવ પેશી છે.
લસિકાકણો પણ ખૂબ જ સંવેદનશીલ હોય છે,પરંતુ સમગ્ર શરીરના રેડિયેશનના સંપર્કના સંદર્ભમાં અસ્થિમજ્જાને સૌથી વધુ રેડિયોસેન્સિટિવ પેશી માનવામાં આવે છે.

(D) હૃદય એ એક જટિલ અંગ છે જે ચારેય મુખ્ય પ્રકારની પ્રાણી પેશીઓનું બનેલું છે:
$1$. અધિચ્છદીય પેશી: તે હૃદયના ખંડોનું અસ્તર (એન્ડોકાર્ડિયમ) અને બહારનું આવરણ (એપિકાર્ડિયમ) બનાવે છે.
$2$. સંયોજક પેશી: તે હૃદયના વાલ્વ,તંતુમય માળખા અને રુધિરવાહિનીઓમાં જોવા મળે છે.
$3$. સ્નાયુ પેશી: હૃદયના સ્નાયુઓ (માયોકાર્ડિયમ) એ હૃદયના પમ્પિંગ કાર્ય માટે જવાબદાર મુખ્ય પેશી છે.
$4$. ચેતાકીય પેશી: હૃદય પાસે પોતાની આંતરિક વહન પ્રણાલી (જેમ કે $SA$ નોડ,$AV$ નોડ) હોય છે,જે હૃદયના ધબકારાને નિયંત્રિત કરવા માટે વિશિષ્ટ ચેતાકીય/વહન પેશીઓની બનેલી હોય છે.
આમ,હૃદયમાં ચારેય પ્રકારની પેશીઓ હાજર હોય છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. હેવર્સિયન સિસ્ટમ,જેને ઓસ્ટિઓન (osteon) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે સસ્તન પ્રાણીઓના સઘન (compact) હાડકાંનો મૂળભૂત કાર્યાત્મક એકમ છે.
તેમાં એક કેન્દ્રીય હેવર્સિયન નલિકા હોય છે જે લેમેલી (lamellae) તરીકે ઓળખાતા અસ્થિ મેટ્રિક્સના કેન્દ્રગામી સ્તરોથી ઘેરાયેલી હોય છે.
આ લેમેલીની અંદર,લેક્યુને (lacunae) નામની નાની જગ્યાઓ હોય છે જેમાં ઓસ્ટિઓસાઇટ્સ (અસ્થિ કોષો) આવેલા હોય છે.
આ જટિલ રચના ખાસ કરીને સસ્તન પ્રાણીઓના હાડપિંજરમાં જોવા મળતા સઘન અસ્થિ પેશીઓને મજબૂતી અને પોષણ પૂરું પાડવા માટે અનુકૂલિત થયેલી હોય છે.

(C) જ્યારે અસ્થિને બાળવામાં આવે છે,ત્યારે ગરમીને કારણે જીવંત કોષો,અસ્થિકોષો,પ્રોટીન અને કોલેજન તંતુઓ જેવા તમામ કાર્બનિક ઘટકો નાશ પામે છે.
પાછળ જે બાકી રહે છે તે અસ્થિનો અકાર્બનિક ભાગ છે,જે મુખ્યત્વે કેલ્શિયમ અને ફોસ્ફરસ જેવા ખનિજતત્વો (હાઈડ્રોક્સિએપેટાઈટ સ્ફટિકોના સ્વરૂપમાં) ધરાવે છે.
તેથી,બળ્યા પછી શુષ્ક અસ્થિઓમાં માત્ર ખનિજતત્વો જ બાકી રહે છે.

(A) પ્રાણી અંતઃસ્થરચનાના સંદર્ભમાં 'પેશી' (tissue) શબ્દ ફ્રેન્ચ શરીરરચનાશાસ્ત્રી અને પેથોલોજિસ્ટ $Marie \text{ } François \text{ } Xavier \text{ } Bichat$ દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો. તેમને ઘણીવાર હિસ્ટોલોજીના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેમણે ઓળખ્યું હતું કે અંગો વિવિધ પ્રકારની પેશીઓથી બનેલા હોય છે. તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) હેવર્સિયન તંત્ર (અથવા ઓસ્ટિઓન) એ સઘન અસ્થિનો મૂળભૂત કાર્યાત્મક એકમ છે. તેમાં હેવર્સિયન કેનાલ નામની મધ્યસ્થ નલિકા હોય છે,જેમાં રુધિરવાહિનીઓ અને ચેતાતંતુઓ આવેલા હોય છે. આ તંત્ર સસ્તન પ્રાણીઓના અસ્થિઓની લાક્ષણિકતા છે.

(A) મેરી ફ્રાન્કોઈસ ઝેવિયર બિચેટ $(1771-1802)$ એક ફ્રેન્ચ શરીરરચનાશાસ્ત્રી અને પેથોલોજિસ્ટ હતા. તેમને 'હિસ્ટોલોજીના પિતા' અને 'માઈક્રોસ્કોપિક એનાટોમીના પિતા' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,કારણ કે તેઓ સૌપ્રથમ વ્યક્તિ હતા જેમણે એવું સૂચન કર્યું હતું કે અંગોને બદલે પેશીઓ એ શરીરની રચનાના મૂળભૂત એકમો છે. તેમણે માનવ શરીરમાં $21$ વિવિધ પ્રકારની પેશીઓનું વર્ણન કર્યું હતું.

(A) અસ્થિનું આધારક (matrix) કેલ્શિયમના ક્ષારો,મુખ્યત્વે કેલ્શિયમ ફોસ્ફેટ અને કેલ્શિયમ કાર્બોનેટથી સમૃદ્ધ હોય છે,જે તેને સખત બનાવે છે. જો અસ્થિને મંદ એસિડ (જેમ કે $HCl$) સાથે પ્રક્રિયા કરવામાં આવે,તો અકાર્બનિક કેલ્શિયમ ક્ષારો ઓગળી જાય છે અને માત્ર કાર્બનિક આધારક (ઓસીન) બાકી રહે છે. આ પરિણામી રચના લવચીક હોય છે અને તેને 'કેલ્શિયમવિહીન' અસ્થિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) પૃષ્ઠવંશીઓમાં ગ્રંથિઓ ત્રણેય ગર્ભસ્તરોમાંથી ઉદ્ભવે છે:
$1$. $Ectoderm$ (બાહ્ય ગર્ભસ્તર): પરસેવાની ગ્રંથિઓ,તૈલી ગ્રંથિઓ અને સ્તન ગ્રંથિઓ બનાવે છે.
$2$. $Endoderm$ (અંતઃ ગર્ભસ્તર): યકૃત,સ્વાદુપિંડ અને થાયરોઈડ ગ્રંથિ બનાવે છે.
$3$. $Mesoderm$ (મધ્ય ગર્ભસ્તર): એડ્રિનલ કોર્ટેક્સ અને પ્રજનન ગ્રંથિઓ બનાવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(D) વંદા $(Periplaneta \text{ } americana)$ અને અળસિયા $(Pheretima \text{ } posthuma)$ બંનેમાં ચેતાતંત્ર વક્ષ ચેતા રજ્જુ (ventral nerve cord) તરીકે આયોજિત હોય છે.
અળસિયામાં, ચેતા રજ્જુ નક્કર, બેવડી અને વક્ષ બાજુએ આવેલી હોય છે, જે શરીરની સમગ્ર લંબાઈ સુધી વિસ્તરેલી હોય છે.
વંદામાં, ચેતાતંત્ર વક્ષ બાજુએ જોડાયેલા ખંડીય ચેતાકંદોની શ્રેણી ધરાવે છે જે યુગ્મિત આયામી જોડાણો દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.
તેથી, વક્ષ ચેતા રજ્જુ એ બંનેમાં જોવા મળતી સામાન્ય રચના છે.

(D) $1$. વંદા (સમુદાય $Arthropoda$) અને અળસિયા (સમુદાય $Annelida$) બંનેમાં તેમના ચેતાતંત્રના ભાગરૂપે વક્ષ ચેતા રજ્જુ (ventral nerve cord) જોવા મળે છે.
$2$. ઉભયલિંગીતા અળસિયામાં જોવા મળે છે,પરંતુ વંદામાં જોવા મળતી નથી.
$3$. ક્યુટિકલનું નિર્મોચન (ecdysis) એ સંધિપાદ સમુદાયના પ્રાણીઓનું લક્ષણ છે,નૂપુરક સમુદાયનું નહીં.
$4$. ઉત્સર્ગિકા દ્વારા ઉત્સર્જન એ નૂપુરક સમુદાયનું લક્ષણ છે,જ્યારે વંદામાં ઉત્સર્જન માટે માલ્પિઘિયન નલિકાઓ હોય છે.
$5$. તેથી,વક્ષ ચેતા રજ્જુની હાજરી એ બંને વચ્ચેનું સામાન્ય લક્ષણ છે.