Neural tissue Questions in Gujarati

(A) શ્વાન કોષો અને રેનવિયરની ગાંઠ એ $\text{ચેતા } \tau \text{ext{ } } \text{પેશી}$ માં જોવા મળતા ચેતાકોષોની લાક્ષણિકતાઓ છે।
$1$. $\text{ચેતા } \tau \text{ext{ } } \text{પેશી}$ ચેતાતંત્ર બનાવે છે,જેમાં મગજ,કરોડરજ્જુ અને ચેતાઓનો સમાવેશ થાય છે।
$2$. ચેતાતંતુઓ એક કેન્દ્રીય ભાગ ધરાવે છે જેને $\text{અક્ષતંતુ }(axon)$ કહેવાય છે,જે ઘણીવાર માયલિન આવરણથી ઘેરાયેલું હોય છે।
$3$. $\text{શ્વાન } \tau \text{ext{ } } \text{કોષો}$ પરિઘવર્તી ચેતાતંત્રમાં માયલિન આવરણના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે।
$4$. $\text{રેનવિયરની } \tau \text{ext{ } } \text{ગાંઠ}$ એ $\text{અક્ષતંતુ}$ પર માયલિન આવરણમાં રહેલી સામયિક જગ્યાઓ અથવા અવરોધો છે,જે ચેતા આવેગોના ઝડપી વહનને સરળ બનાવે છે।

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
ચેતા પેશી ઉત્તેજના ગ્રહણ કરવા (ઉત્તેજનાશીલતા) અને ચેતા આવેગોના વહન (વહનશીલતા) માટે અત્યંત વિશિષ્ટ હોય છે.
આ પેશીઓ ચેતાતંત્ર બનાવે છે,જે આ બે મૂળભૂત ગુણધર્મો દ્વારા માહિતીનું પ્રક્રિયાકરણ કરીને શરીરની પ્રવૃત્તિઓનું સંકલન અને નિયંત્રણ કરે છે.

(A) ચેતા પેશી ચેતાકોષો અને ન્યુરોગ્લિયલ કોષોની બનેલી હોય છે.
ચેતાકોષો એ ચેતાતંત્રના રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક એકમો છે અને તેમાં વિભાજન પામવાની ક્ષમતા હોતી નથી.
ગ્લિયલ કોષો (અથવા ન્યુરોગ્લિયા) એ બિન-ચેતાકોષીય કોષો છે જે ચેતાકોષોને આધાર,રક્ષણ અને પોષણ પૂરું પાડે છે.
મહત્વની વાત એ છે કે,ગ્લિયલ કોષોમાં વિભાજન પામવાની શક્તિ હોય છે,જે તેમને ઈજા પછી ચેતા પેશીના સમારકામ અને પુનર્જીવનનું કાર્ય કરવાની મંજૂરી આપે છે.

(D) સસ્તન પ્રાણીઓમાં વિવિધ પેશીઓમાં પુનઃજનનની ક્ષમતા નોંધપાત્ર રીતે અલગ હોય છે.
$1$. ત્વચાની અધિચ્છદ પેશી અને રુધિરવાહિનીઓનું અંતઃચ્છદ સતત કોષ વિભાજનને કારણે પુનઃજનન માટે ઉચ્ચ ક્ષમતા ધરાવે છે.
$2$. લાંબા હાડકાંની કંકાલ પેશી મધ્યમ ક્ષમતા ધરાવે છે,ખાસ કરીને અસ્થિભંગના રૂઝ આવવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન.
$3$. મગજની ચેતા પેશી એવા ચેતાકોષોની બનેલી છે જે અત્યંત વિશિષ્ટ હોય છે અને પરિપક્વતા પ્રાપ્ત કર્યા પછી સામાન્ય રીતે વિભાજન (સમભાજન) કરવાની ક્ષમતા ગુમાવે છે. તેથી,અન્ય પેશીઓની તુલનામાં તેઓ પુનઃજનન માટે સૌથી ઓછી ક્ષમતા દર્શાવે છે.

(C) ચેતા પેશી ઉત્તેજનાશીલતા (પ્રતિભાવ આપવાની ક્ષમતા) અને વહનશીલતાના અત્યંત વિકસિત ગુણધર્મો ધરાવે છે,જે જીવરસ (protoplasm) ના મૂળભૂત લક્ષણો છે. જોકે તમામ જીવંત કોષો આ ગુણધર્મો અમુક અંશે દર્શાવે છે,પરંતુ ચેતા પેશીમાં તે સૌથી વધુ વિશિષ્ટ અને સ્પષ્ટ હોય છે.

(A) ચેતા પેશીનું મુખ્ય કાર્ય પર્યાવરણમાંથી ઉત્તેજનાઓને પારખવાનું અને મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર સુધી આવેગ પહોંચાડવાનું છે,જે પછી પ્રતિભાવનું સંકલન કરે છે. ઉત્તેજનાઓ પ્રત્યે પ્રતિભાવ આપવાના આ ગુણધર્મને ઉત્તેજનાશીલતા અથવા પ્રતિભાવશીલતા કહેવામાં આવે છે. જોકે 'ઉત્તેજનાશીલતા' અને 'પ્રતિભાવશીલતા' ગાઢ રીતે સંકળાયેલા છે,પરંતુ 'ઉત્તેજનાશીલતા' એ જીવંત કોષોનો ઉત્તેજના પ્રત્યે પ્રતિભાવ આપવાનો મૂળભૂત ગુણધર્મ છે અને ચેતા પેશી આ કાર્ય માટે અત્યંત વિશિષ્ટ છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,'ઉત્તેજનાશીલતા' એ ચેતા પેશીના મૂળભૂત શારીરિક ગુણધર્મનું સૌથી સચોટ વર્ણન છે.

(A) પુનર્જનન ક્ષમતા એટલે કોષવિભાજન દ્વારા ક્ષતિગ્રસ્ત અથવા નાશ પામેલા કોષોને બદલવાની પેશીઓની ક્ષમતા.
અધિચ્છદીયપેશીમાં સતત ઘસારાને કારણે સૌથી વધુ પુનર્જનન ક્ષમતા હોય છે.
સંયોજકપેશીમાં પણ નોંધપાત્ર પુનર્જનન ક્ષમતા જોવા મળે છે.
ચેતાપેશી (nervous tissue) ચેતાકોષોની બનેલી હોય છે,જે અત્યંત વિશિષ્ટ કોષો છે અને પરિપક્વતા પ્રાપ્ત કર્યા પછી તેઓ વિભાજન કરવાની ક્ષમતા ગુમાવી દે છે.
તેથી,અન્ય પેશીઓના પ્રકારોની તુલનામાં ચેતાપેશીમાં પુનર્જનન ક્ષમતા ન્યૂનતમ અથવા લગભગ નહિવત હોય છે.

(A) પુનર્જનન એ નવીનીકરણ,પુનઃસ્થાપન અને વૃદ્ધિની પ્રક્રિયા છે જે જનીનસમૂહ,કોષો,સજીવો અને નિવસનતંત્રને કુદરતી ફેરફારો અથવા નુકસાન પહોંચાડતી ઘટનાઓ સામે રક્ષણ આપે છે.
માનવ શરીરમાં,ચેતાપેશી (ખાસ કરીને મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રના ચેતાકોષો) માં ગંભીર ઈજા પછી પુનર્જનનની ક્ષમતા ખૂબ જ મર્યાદિત અથવા ગેરહાજર હોય છે.
જ્યારે ત્વચાનું અધિચર્મ,સ્નાયુબંધ અને લીસા સ્નાયુઓ નુકસાનને સુધારવા માટે નોંધપાત્ર પુનર્જનન ક્ષમતા ધરાવે છે,ત્યારે મગજ અને કરોડરજ્જુના પરિપક્વ ચેતાકોષો સામાન્ય રીતે પુનર્જનન પામતા નથી,જેના પરિણામે તે વિસ્તારોમાં કાર્યની કાયમી ખોટ થાય છે.

(A) પૃષ્ઠવંશીઓમાં ચેતાતંત્ર $Ectoderm$ (બાહ્ય ગર્ભસ્તર) માંથી ઉદ્ભવે છે.
ભ્રૂણીય વિકાસ દરમિયાન,ન્યુર્યુલેશન નામની પ્રક્રિયા થાય છે જેમાં બાહ્ય ગર્ભસ્તરમાંથી ચેતાતકતી (neural plate) બને છે અને અંતે તે વળીને ચેતાનલિકા (neural tube) બનાવે છે,જેમાંથી મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર (મગજ અને કરોડરજ્જુ) વિકસે છે.

(A) ચેતાપેશી ચેતા આવેગોના વહન માટે વિશિષ્ટ છે. ચેતાપેશીના મુખ્ય લક્ષણો ઉત્તેજનાશીલતા (Excitability) અને વહનશીલતા (Conductivity) છે. ઉત્તેજનાશીલતા એટલે કોષોની ઉત્તેજનાઓ સામે પ્રતિભાવ આપવાની ક્ષમતા,જ્યારે વહનશીલતા એટલે આ આવેગોને પ્રસારિત કરવાની ક્ષમતા. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ઉત્તેજનાશીલતા એ મૂળભૂત ગુણધર્મ છે જે ચેતાતંત્રને કાર્ય કરવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.

(B) ચેતા પેશી શરીરની બદલાતી પરિસ્થિતિઓ પ્રત્યેની પ્રતિભાવશીલતા પર સૌથી વધુ નિયંત્રણ રાખે છે.
તે ચેતાકોષોની બનેલી હોય છે,જે ઉત્તેજનાશીલ કોષો છે જે આવેગોને ગ્રહણ કરે છે,વહન કરે છે અને તેનું પ્રસારણ કરે છે.
આ આવેગો શરીરને પર્યાવરણમાં થતા ફેરફારોને સમજવા અને ઝડપથી તથા અસરકારક રીતે પ્રતિભાવ આપવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.
સંયોજક પેશીઓ,અસ્થિ અને કાસ્થિ મુખ્યત્વે માળખાકીય આધાર,રક્ષણ અને જોડાણ પૂરું પાડે છે,પ્રતિભાવશીલતાનું ઝડપી નિયંત્રણ નહીં.

(C) ચેતાકોષો (Neurons) એ ચેતાપેશીના બંધારણીય અને કાર્યાત્મક એકમો છે. અધિચ્છદીય કોષોથી વિપરીત,જે સપાટીને આવરી લેવા અથવા પોલાણને અસ્તર કરવા માટે સતત સ્તરો બનાવે છે,ચેતાકોષો વિશિષ્ટ કોષો છે જે બંધારણીય રીતે અલગ રહે છે. તેઓ સમગ્ર શરીરમાં વિદ્યુત આવેગોને પ્રાપ્ત કરવા,પ્રક્રિયા કરવા અને પ્રસારિત કરવા માટે રચાયેલ છે. જોકે તેમને ચેતાધારક કોષો (Neuroglial cells) દ્વારા ટેકો મળે છે,પરંતુ તેઓ પોતે સ્તરો બનાવતા નથી.

(C) એરિયોલર પેશી,રુધિર અને કંડરા એ સંયોજક પેશીના પ્રકારો છે.
ચેતાકોષ એ ચેતાપેશીનો એક ભાગ છે.
તેથી,ચેતાકોષ એ અસંગત છે.

(N/A) $\Rightarrow$ ચેતાપેશી શરીરની બદલાતી પરિસ્થિતિઓ પ્રત્યેની પ્રતિક્રિયાશીલતા પર સૌથી વધુ નિયંત્રણ ધરાવે છે.
$\Rightarrow$ ચેતાકોષો (Neurons),જે ચેતાતંત્રનો એકમ છે,તે ઉત્તેજનાશીલ કોષો છે.
$\Rightarrow$ ચેતાધાર કોષો (Neuroglial cells),જે ચેતાતંત્રનો બાકીનો ભાગ બનાવે છે,તે ચેતાકોષોનું રક્ષણ અને આધાર આપે છે. આપણા શરીરમાં ચેતાપેશીના કુલ કદના અડધાથી વધુ ભાગમાં ચેતાધાર કોષો હોય છે.
$\Rightarrow$ જ્યારે ચેતાકોષને યોગ્ય રીતે ઉત્તેજિત કરવામાં આવે છે,ત્યારે એક વિદ્યુત વિક્ષેપ ઉત્પન્ન થાય છે,જે તેના કોષરસસ્તર (plasma membrane) પર ઝડપથી વહન પામે છે. આ વિક્ષેપ ચેતાકોષના અંતિમ છેડા અથવા આઉટપુટ ઝોન પર પહોંચતા એવી ઘટનાઓ પ્રેરે છે જે નજીકના ચેતાકોષો અને અન્ય કોષોમાં ઉત્તેજના અથવા અવરોધ પેદા કરી શકે છે.

(B) ચેતાકોષો એ ચેતાતંત્રના રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક એકમો છે અને તે ઉત્તેજિત કોષો છે. કોન્ડ્રોસાઇટ્સ એ કાસ્થિમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ કોષો છે,ચેતાતંત્રના નહીં. તેથી,કોન્ડ્રોસાઇટ્સ ચેતાતંત્રનો એકમ છે તેવું વિધાન ખોટું છે.

(C) ચેતા પેશી એ ચેતા આવેગોના વહન માટે વિશિષ્ટ છે. તે આંતરિક અને બાહ્ય બદલાતી પરિસ્થિતિઓ સામે પ્રતિચાર આપીને શરીરની પ્રવૃત્તિઓના નિયંત્રણ અને સંકલન માટે જવાબદાર છે. તે શરીરમાં સૌથી ઉચ્ચ સ્તરનું નિયંત્રણ અને સંકલન પૂરું પાડે છે.

(B) આ આકૃતિ એક કોષ દર્શાવે છે જેમાં મધ્ય ભાગ (કોષકાય) અને અનેક શાખાઓ (શિખાતંતુઓ અને અક્ષતંતુ) હોય છે. આ લાક્ષણિક રચના ચેતાકોષ (Neuron) ની છે,જે સમગ્ર શરીરમાં વિદ્યુત આવેગોના વહન માટે વિશિષ્ટ છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) વિધાન $I$ સાચું છે કારણ કે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રમાં પરંપરાગત લસિકા ડ્રેનેજ સિસ્ટમનો અભાવ હોય છે; તેના બદલે,તે કચરાના નિકાલ માટે ગ્લિમ્ફેટિક સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરે છે.
વિધાન $II$ ખોટું છે કારણ કે ચેતા પેશીનો ઉદ્ભવ બાહ્યસ્તર (ectoderm) માંથી થાય છે,અંતઃસ્તર (endoderm) માંથી નહીં. સમગ્ર ચેતાતંત્ર ભ્રૂણીય બાહ્યસ્તર (embryonic ectoderm) માંથી વિકસે છે.