Muscular tissue Questions in Gujarati

(D) લીસા સ્નાયુ તંતુઓ ત્રાકાકાર હોય છે,જે મધ્યમાં જાડા અને બંને છેડે પાતળા હોય છે.
તેઓ એકકોષકેન્દ્રીય (એક કોષકેન્દ્ર ધરાવતા) હોય છે અને તેમાં પટ્ટાઓનો અભાવ હોય છે.
તેઓ અનૈચ્છિક છે અને $ANS$ (સ્વાયત્ત ચેતાતંત્ર) ના નિયંત્રણ હેઠળ હોય છે.
તેથી,તેઓ બહુકોષકેન્દ્રીય છે તે વિધાન ખોટું છે,કારણ કે તેઓ એકકોષકેન્દ્રીય હોય છે.

(C) હૃદયના સ્નાયુઓ રેખિત અને અરેખિત (લીસા) બંને સ્નાયુઓના ગુણધર્મોનું મિશ્રણ ધરાવે છે.
$1$. રેખિત (કંકાલ) સ્નાયુઓની જેમ,હૃદયના સ્નાયુઓમાં જાડા અને પાતળા પ્રોટીન તંતુઓ ($actin$ અને $myosin$) ની ગોઠવણીને કારણે આડી પટ્ટીઓ (striations) જોવા મળે છે.
$2$. અરેખિત (લીસા) સ્નાયુઓની જેમ,હૃદયના સ્નાયુઓ અનૈચ્છિક હોય છે,એટલે કે તે આપણી ઈચ્છાશક્તિના નિયંત્રણમાં હોતા નથી.
$3$. આ સ્નાયુઓ $ANS$ (સ્વાયત્ત ચેતાતંત્ર) ના નિયંત્રણ હેઠળ જીવનભર લયબદ્ધ સંકોચન કરે છે.

(B) રેખિત (કંકાલ) સ્નાયુ તંતુઓ નળાકાર અને બહુકોષકેન્દ્રીય હોય છે. એક જ કોષમાં ઘણા કોષકેન્દ્રોની હાજરીને સિન્સિટિયમ (syncytium) અથવા કોએનોસાઇટ (coenocyte) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $(b)$ છે.

(B) લીસા સ્નાયુતંતુઓ નીચે મુજબના લક્ષણો ધરાવે છે:
$1$. આકાર: તેઓ ત્રાકાકાર (spindle-shaped) હોય છે અને તેમના છેડા સાંકડા હોય છે.
$2$. પટ્ટીઓ: તેઓ અરેખિત (non-striated) હોય છે,એટલે કે તેમાં કંકાલ કે હૃદયના સ્નાયુઓની જેમ ઘેરી અને આછી પટ્ટીઓ જોવા મળતી નથી.
$3$. કોષકેન્દ્ર: તેઓ એકકોષકેન્દ્રી (uninucleate) હોય છે,જેમાં કોષના મધ્યમાં એક જ કોષકેન્દ્ર આવેલું હોય છે.
$4$. નિયંત્રણ: તેઓ અનૈચ્છિક (involuntary) હોય છે,એટલે કે તેમનું સંકોચન આપણી ઈચ્છાશક્તિ મુજબ થતું નથી.
$5$. શાખાઓ: તેઓ અશાખિત હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ ત્રાકાકાર,અશાખિત,અરેખિત,એકકોષકેન્દ્રી અને અનૈચ્છિક છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
સ્નાયુ પેશીને માનવ શરીરમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતી પેશી માનવામાં આવે છે.
શરીરમાં આશરે $639$ સ્નાયુઓ હોય છે,જે શરીરના મોટાભાગના દ્રવ્યમાનનું નિર્માણ કરે છે.
સ્નાયુઓ કુલ શરીરના વજનના લગભગ $40\%$ અને શરીરના નરમ ભાગોના $50\%$ જેટલો હિસ્સો ધરાવે છે.

(A) લીસા સ્નાયુ તંતુઓ કોષરસસ્તર (plasma membrane) દ્વારા આવરિત હોય છે,પરંતુ તેમાં રેખિત સ્નાયુ તંતુઓની લાક્ષણિકતા ધરાવતું વિશિષ્ટ સંયોજક પેશીનું આવરણ,જેને $sarcolemma$ કહેવાય છે,તેનો અભાવ હોય છે. જોકે બંનેમાં કોષરસસ્તર હોય છે,પરંતુ $sarcolemma$ શબ્દનો ઉપયોગ ખાસ કરીને રેખિત સ્નાયુ તંતુઓના કોષરસસ્તરનું વર્ણન કરવા માટે થાય છે. તેથી,તુલનાત્મક પેશીવિજ્ઞાનના સંદર્ભમાં,લીસા સ્નાયુ તંતુઓમાં રેખિત સ્નાયુઓમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ $sarcolemma$ નો અભાવ હોય છે.

(D) અરેખિત સ્નાયુઓ,જેને લીસા સ્નાયુઓ અથવા અનૈચ્છિક સ્નાયુઓ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે શરીરના પોલા અંગોની દીવાલોમાં જોવા મળે છે.
$1$. તે રુધિરના પ્રવાહને નિયંત્રિત કરવા માટે શિરાઓ અને ધમનીઓ જેવી રુધિરવાહિનીઓની દીવાલોમાં હાજર હોય છે.
$2$. તે ગર્ભાશયની દીવાલોમાં પણ જોવા મળે છે,જ્યાં તેઓ બાળકના જન્મ દરમિયાન મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
$3$. કારણ કે તે ઉલ્લેખિત તમામ રચનાઓમાં હાજર છે,તેથી સાચો જવાબ $D$ છે.

(A) રેખિત સ્નાયુઓ એ કંકાલ સ્નાયુઓ છે,જે સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ એક્ટિન અને માયોસિન તંતુઓની ગોઠવણીને કારણે પટ્ટીદાર (striped) દેખાય છે.
આ સ્નાયુ તંતુઓ આકારમાં નળાકાર,અશાખિત અને બહુકોષકેન્દ્રીય (syncytial) હોય છે.
તેથી,જે સમૂહ રેખિત સ્નાયુઓને સ્પષ્ટ રીતે ઓળખાવે છે તે નળાકાર,બહુકોષકેન્દ્રીય અને અશાખિત છે.

(D) સ્નાયુ પેશીનું તેમના બંધારણ અને કાર્યના આધારે મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારમાં વર્ગીકરણ કરવામાં આવે છે:
$1$. કંકાલ સ્નાયુ (રેખિત સ્નાયુ): આ સ્નાયુઓ હાડકાં સાથે જોડાયેલા હોય છે અને તે ઐચ્છિક નિયંત્રણ હેઠળ હોય છે.
$2$. લીસા સ્નાયુ (અરેખિત સ્નાયુ): આ સ્નાયુઓ આંતરિક અંગોની દીવાલોમાં જોવા મળે છે અને તે અનૈચ્છિક નિયંત્રણ હેઠળ હોય છે.
$3$. હૃદસ્નાયુ: આ વિશિષ્ટ સ્નાયુઓ માત્ર હૃદયમાં જ જોવા મળે છે,જે અનૈચ્છિક અને રેખિત હોય છે.

(C) સિન્સિટિયમ એ એક કોષ અથવા કોષરસનો જથ્થો છે જેમાં અનેક કોષકેન્દ્રો હોય છે,જે કોષોના જોડાણથી અથવા કોષકેન્દ્રોના વિભાજનથી બને છે.
$1$. કંકાલ સ્નાયુ તંતુઓ બહુકોષકેન્દ્રીય (સિન્સિટિયલ) હોય છે કારણ કે તે ઘણા માયોબ્લાસ્ટ્સના જોડાણથી બને છે.
$2$. હૃદયના સ્નાયુ તંતુઓ શાખિત હોય છે અને આંતરવર્તી તકતીઓ (intercalated discs) દ્વારા જોડાયેલા હોય છે,જે તેમને કાર્યાત્મક સિન્સિટિયમ તરીકે કામ કરવાની મંજૂરી આપે છે.
$3$. લીસા સ્નાયુ કોષો એકકોષકેન્દ્રીય હોય છે અને તે સિન્સિટિયમ બનાવતા નથી.
$4$. તેથી,લીસા સ્નાયુઓ સિન્સિટિયલ નથી.

(D) સ્નાયુ પેશી એ પ્રાણીઓમાં વિશિષ્ટ પેશી છે જે સંકોચનશીલતાનો વિશિષ્ટ ગુણધર્મ ધરાવે છે.
આ પેશીઓ સ્નાયુ તંતુઓની બનેલી હોય છે જે ટૂંકા અને શિથિલ થઈ શકે છે,જે સજીવના પ્રચલન અને વિવિધ આંતરિક અંગોના હલનચલન માટે જરૂરી બળ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,મેટાઝોઆમાં તમામ પ્રકારના હલનચલન માટે મુખ્યત્વે સ્નાયુ પેશી જવાબદાર છે.

(D) હૃદયના સ્નાયુ પેશી એ માત્ર હૃદયમાં જોવા મળતી સંકોચનશીલ પેશી છે.
આ સ્નાયુ તંતુઓ રેખિત હોય છે કારણ કે તેમાં એકાંતરે ઘેરા અને આછા પટ્ટાઓ જોવા મળે છે.
તેઓ શાખિત હોય છે,જે સ્નાયુ તંતુઓને એક જાળીદાર રચના બનાવવામાં મદદ કરે છે,જેનાથી હૃદયનું સંકોચન સંકલિત રીતે થઈ શકે છે.
તેઓ સ્વભાવે અનૈચ્છિક હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેમનું સંકોચન વ્યક્તિના સભાન નિયંત્રણ હેઠળ હોતું નથી.
તેથી,હૃદયના સ્નાયુઓ રેખિત,શાખિત અને અનૈચ્છિક સ્નાયુ તંતુઓના બનેલા હોય છે.

(A) જઠરમાં ખોરાકનું હલનચલન અનૈચ્છિક ક્રિયાઓ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
આ હલનચલન અરેખિત સ્નાયુઓ (smooth muscles) દ્વારા થાય છે,જેને અરેખિત અથવા આંતરડાના સ્નાયુઓ (visceral muscles) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
રેખિત સ્નાયુઓથી વિપરીત,જે સ્વૈચ્છિક નિયંત્રણ હેઠળ હોય છે,અરેખિત સ્નાયુઓ પાચન માર્ગમાં પરિસંકોચન (peristalsis) ની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવા માટે આપમેળે કાર્ય કરે છે.

(C) અરેખિત અથવા લીસા સ્નાયુઓ અનૈચ્છિક સ્નાયુઓ છે જે સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ રેખાઓ દર્શાવતા નથી.
તેઓ પાચન માર્ગ,રુધિરવાહિનીઓ અને મૂત્રાશય જેવા પોલા અંગોની દીવાલોમાં જોવા મળે છે.
જઠરનિર્ગમ (pylorus) એ જઠરમાંથી નાના આંતરડામાં જવાનો માર્ગ છે,જે લીસા સ્નાયુઓથી બનેલા વાલ્વ (sphincter) દ્વારા સુરક્ષિત હોય છે.
તેથી,જઠરનિર્ગમ એ અરેખિત અનૈચ્છિક સ્નાયુઓ માટેનું યોગ્ય સ્થાન છે.
ઉરોદરપટલ અને પોપચામાં કંકાલ સ્નાયુઓ (ઐચ્છિક) હોય છે,અને બાહ્ય કાન કાસ્થિનો બનેલો હોય છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
ફેસિયા એ સંયોજક પેશીનું એક પડ છે જે સ્નાયુઓને આવરે છે અને તેમને સ્થાને રાખે છે.
તે માળખાકીય આધાર પૂરો પાડે છે અને સ્નાયુઓને એકબીજાની સાપેક્ષમાં સરળતાથી હલનચલન કરવામાં મદદ કરે છે.
પેરિટોનિયમ એ ઉદરીય ગુહાનું અસ્તર બનાવતું પડ છે.
અસ્થિબંધ (Ligament) હાડકાંને હાડકાં સાથે જોડે છે.
સ્નાયુબંધ (Tendon) સ્નાયુને હાડકાં સાથે જોડે છે.

(B) ભ્રૂણીય વિકાસ દરમિયાન,ત્રણ ગર્ભસ્તરો રચાય છે: બાહ્ય ગર્ભસ્તર,મધ્ય ગર્ભસ્તર અને અંતઃ ગર્ભસ્તર.
કંકાલ સ્નાયુઓ,રુધિરાભિસરણ તંત્ર,હાડકાં અને ત્વચાના અધિસ્તર સાથે,મધ્ય ગર્ભસ્તર (Mesoderm) માંથી ઉતરી આવ્યા છે.
તેથી,સાચો જવાબ મધ્ય ગર્ભસ્તર (Mesoderm) છે.

(C) અલ્પ રુધિર પુરવઠો એટલે કે પેશીઓમાં રુધિર કેશિકાઓનું પ્રમાણ ઓછું હોવું.
$1$. હૃદસ્નાયુઓ ખૂબ જ સક્રિય હોય છે અને તેમને સતત ઓક્સિજન અને પોષક તત્વોની જરૂર હોવાથી તેમાં રુધિર પુરવઠો વધુ હોય છે.
$2$. કંકાલ સ્નાયુઓમાં પણ તેમની સક્રિયતા મુજબ રુધિર પુરવઠો મધ્યમથી વધુ હોય છે.
$3$. લીસા સ્નાયુઓ,જે પોલા અંગોની દીવાલોમાં જોવા મળે છે,તેમાં હૃદસ્નાયુ કે કંકાલ સ્નાયુની સરખામણીએ રુધિર પુરવઠો ઓછો હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ લીસા સ્નાયુ છે.

(D) લીસા સ્નાયુ તંતુઓ નીચેની લાક્ષણિકતાઓ ધરાવે છે:
$1$. તેઓ રચનામાં ત્રાકાકાર (fusiform) હોય છે,જે બંને છેડે સાંકડા હોય છે.
$2$. તેઓ અશાખિત અને અનૈચ્છિક હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ સભાન નિયંત્રણ હેઠળ હોતા નથી.
$3$. દરેક તંતુમાં એક જ,મધ્યમાં સ્થિત કોષકેન્દ્ર હોય છે (એક કોષકેન્દ્રી).
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(C) લીસા સ્નાયુઓ,જેને અનૈચ્છિક અથવા અરેખિત સ્નાયુઓ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પોલાણ ધરાવતા આંતરિક અંગોની દીવાલોમાં જોવા મળે છે. જોકે તે આંતરડા,જઠર અને મૂત્રાશયમાં હાજર હોય છે,પરંતુ ગર્ભાશય ખાસ કરીને માનવ શરીરમાં સૌથી લાંબા લીસા સ્નાયુ તંતુઓ ધરાવવા માટે જાણીતું છે,ખાસ કરીને ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન જ્યારે તેમાં નોંધપાત્ર હાયપરટ્રોફી (કદમાં વધારો) અને હાયપરપ્લાસિયા (કોષોની સંખ્યામાં વધારો) થાય છે. તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી,'લાંબા' લીસા સ્નાયુઓના સ્થાન માટે ગર્ભાશય સૌથી યોગ્ય જવાબ છે.

(B) કંકાલ સ્નાયુઓ ભ્રૂણીય મધ્ય ગર્ભસ્તર (Mesoderm) માંથી ઉદ્ભવે છે.
ભ્રૂણીય વિકાસ દરમિયાન,મધ્ય ગર્ભસ્તર વિવિધ પેશીઓમાં વિભેદિત થાય છે,જેમાં સ્નાયુઓ,હાડકાં અને રુધિરાભિસરણ તંત્રનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓમાં ગર્ભના વિકાસ દરમિયાન ત્રણ મુખ્ય જનનસ્તરો જોવા મળે છે: બાહ્યગર્ભસ્તર,મધ્યગર્ભસ્તર અને અંતઃગર્ભસ્તર.
$1$. બાહ્યગર્ભસ્તર ચેતાતંત્ર અને બાહ્ય ત્વચાનું નિર્માણ કરે છે.
$2$. અંતઃગર્ભસ્તર પાચનમાર્ગ અને શ્વસનતંત્રનું અસ્તર બનાવે છે.
$3$. મધ્યગર્ભસ્તર કંકાલતંત્ર,સ્નાયુતંત્ર (જેમાં કંકાલસ્નાયુઓનો સમાવેશ થાય છે),રુધિરાભિસરણ તંત્ર અને ઉત્સર્જન તંત્રના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે.
આથી,કંકાલસ્નાયુઓ મધ્યગર્ભસ્તરમાંથી ઉદ્ભવે છે.

(A) : લીસા સ્નાયુ તંતુઓ લાંબા અને ત્રાકાકાર (fusiform) હોય છે.
દરેક તંતુમાં કોષરસ (sarcoplasm) થી ઘેરાયેલું એક અંડાકાર કોષકેન્દ્ર હોય છે.
કોષરસમાં સ્નાયુતંતુકો (myofibrils) આયામ રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે.
આ તંતુઓમાં રેખાઓનો અભાવ હોય છે અને તે અનૈચ્છિક હોય છે,એટલે કે તે આપણી ઈચ્છાશક્તિના નિયંત્રણમાં હોતા નથી.

(C) સાચો વિકલ્પ $(c)$ સરળ સ્નાયુ - આંતરડાની દીવાલ છે.
$1$. સંક્રાંતિ અધિચ્છદ મૂત્રાશય અને મૂત્રવાહિનીમાં જોવા મળે છે, નાકના ટેરવે નહીં। નાકનો ટેરવો સ્થિતિસ્થાપક કાસ્થિ (elastic cartilage) નો બનેલો હોય છે.
$2$. જઠરનું અસ્તર સાદા સ્તંભાકાર અધિચ્છદનું બનેલું હોય છે, ઘનાકાર અધિચ્છદનું નહીં.
$3$. સરળ સ્નાયુઓ જઠર, આંતરડા અને રુધિરવાહિનીઓ જેવા આંતરિક અંગોની દીવાલમાં જોવા મળે છે. તેઓ આંતરડામાં પરિસંકોચન જેવી અનૈચ્છિક ગતિઓ માટે જવાબદાર છે.
$4$. કંડરા (Tendons) એ સઘન નિયમિત સંયોજક પેશીના બનેલા હોય છે, ખાસ કરીને શ્વેત તંતુમય સંયોજક પેશી, આરિયોલર પેશી નહીં.

(C) સાચો જવાબ છે. અરેખિત સ્નાયુઓને અનૈચ્છિક સ્નાયુઓ કહેવામાં આવે છે કારણ કે આ સ્નાયુઓની ક્રિયા સ્વાયત્ત ચેતાતંત્ર દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે,એટલે કે તે સજીવની ઈચ્છાશક્તિના નિયંત્રણ હેઠળ હોતા નથી. આંખની કીકી (આઈરિસ) અનૈચ્છિક અરેખિત સ્નાયુઓની બનેલી હોય છે. જોકે ઉદરની દીવાલમાં પણ અરેખિત સ્નાયુઓ હોય છે,પરંતુ ઉપલા હાથના બાયસેપ્સ કંકાલ સ્નાયુઓના બનેલા હોય છે અને હૃદયની દીવાલ વિશિષ્ટ હૃદસ્નાયુઓની બનેલી હોય છે.

(D) વર્ણવેલ લાક્ષણિકતાઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. સ્થાન: તેઓ પાચનમાર્ગ જેવા પોલા આંતરંગીય અંગોની અંદરની દીવાલમાં જોવા મળે છે.
$2$. દેખાવ: તેઓ અરેખિત (smooth) અને ત્રાકાકાર (spindle-shaped) હોય છે.
$3$. નિયંત્રણ: તેઓ અનૈચ્છિક છે,એટલે કે તેઓ સભાન નિયંત્રણ હેઠળ નથી.
$4$. ચેતાતંત્ર: તેઓ સ્વાયત્ત ચેતાતંત્ર દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
આ લક્ષણો અરેખિત સ્નાયુઓના છે,જેને વિસરલ (આંતરંગીય) સ્નાયુઓ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) અરેખિત સ્નાયુ (Smooth muscle) ના તંતુઓ ત્રાકાકાર (fusiform) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ બંને છેડેથી સાંકડા હોય છે.
તેમાં પટ્ટાઓ (striations) હોતા નથી,તેથી તેમને અરેખિત સ્નાયુઓ કહેવામાં આવે છે.
તેની સરખામણીમાં,કંકાલ સ્નાયુઓ અને હૃદ સ્નાયુઓ રેખિત હોય છે.

(A) સ્નાયુ પેશી શરીરમાં હલનચલન અને પ્રચલન માટે જવાબદાર છે.
તે સ્નાયુ તંતુઓ તરીકે ઓળખાતા વિશિષ્ટ કોષોની બનેલી હોય છે,જેમાં સંકોચન અને શિથિલન પામવાની ક્ષમતા હોય છે.
આ સંકોચનશીલ ગુણધર્મને કારણે શરીર પર્યાવરણીય ફેરફારો સાથે અનુકૂલન સાધી શકે છે અને શરીરના વિવિધ ભાગોને યોગ્ય સ્થિતિમાં રાખીને શરીરનું સંતુલન જાળવી શકે છે.

(A) સરળ સ્નાયુ પેશી,જેને અનૈચ્છિક અથવા અરેખિત સ્નાયુ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ત્રાકાકાર (તર્કુરુપી) રચના ધરાવતા કોષોની બનેલી હોય છે.
આ કોષો અશાખિત હોય છે અને તેમાં એક જ મધ્યસ્થ કોષકેન્દ્ર (એકકોષકેન્દ્રીય) આવેલું હોય છે.
તેમાં કંકાલ સ્નાયુ કે હૃદયના સ્નાયુઓમાં જોવા મળતી રેખાઓ (ઘેરા અને આછા પટ્ટાઓ)નો અભાવ હોય છે.
તેનું સંકોચન સ્વાયત્ત ચેતાતંત્ર દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે,જે તેને અનૈચ્છિક બનાવે છે.
તેથી,સાચી લાક્ષણિકતાઓ ત્રાકાકાર,અશાખિત,અરેખિત,એકકોષકેન્દ્રીય અને અનૈચ્છિક છે.

(D) $1$. તંતુઘટક પેશી એ શિથિલ સંયોજક પેશી છે જે ત્વચાની નીચે જોવા મળે છે,સ્નાયુબંધમાં નહીં (સ્નાયુબંધમાં સઘન નિયમિત સંયોજક પેશી હોય છે).
$2$. કૂટસ્તૃત અધિચ્છદ સામાન્ય રીતે શ્વાસનળી અને શ્વાસવાહિનીઓમાં જોવા મળે છે,નાકની સપાટી પર નહીં.
$3$. ઘનાકાર અધિચ્છદ મૂત્રપિંડની નલિકાઓ અને ગ્રંથીઓની નલિકાઓમાં જોવા મળે છે,જ્યારે જઠરનું અસ્તર સ્તંભાકાર અધિચ્છદનું બનેલું હોય છે.
$4$. સરળ સ્નાયુ પેશી અનૈચ્છિક છે અને તે જઠર,રુધિરવાહિનીઓ અને આંતરડા જેવા પોલા આંતરિક અંગોની દીવાલમાં જોવા મળે છે. તેથી,$D$ એ સાચો વિકલ્પ છે.

(D) માનવ શરીરમાં ત્રણ પ્રકારની સ્નાયુપેશીઓ હોય છે: કંકાલ સ્નાયુ,સરળ સ્નાયુ અને હૃદય સ્નાયુ.
$1$. હૃદયની દીવાલ હૃદય સ્નાયુઓની બનેલી હોય છે,જે રેખિત અને અનૈચ્છિક હોય છે.
$2$. અગ્રબાહુના બાયસેપ્સ એ કંકાલ સ્નાયુઓ છે,જે રેખિત અને ઐચ્છિક હોય છે.
$3$. ઉદરીય દીવાલમાં ઐચ્છિક હલનચલન અને આધાર માટે કંકાલ સ્નાયુઓ હોય છે.
$4$. આંખના આઈરિસમાં સરળ સ્નાયુઓ હોય છે,જે અનૈચ્છિક હોય છે અને કીકીના કદને નિયંત્રિત કરવા માટે જવાબદાર છે.

(C) સરળ સ્નાયુ પેશી (જેને વિસરલ સ્નાયુ પણ કહેવાય છે) નીચેની લાક્ષણિકતાઓ ધરાવે છે:
$1$. તે અનૈચ્છિક છે,એટલે કે તે આપણી ઈચ્છાશક્તિના નિયંત્રણમાં હોતી નથી.
$2$. આ કોષો રચનામાં ત્રાકાકાર (fusiform) હોય છે.
$3$. તે અરેખિત (non-striated) હોય છે કારણ કે તેમાં કંકાલ સ્નાયુઓની જેમ એક્ટિન અને માયોસિન તંતુઓની નિયમિત ગોઠવણી હોતી નથી.
$4$. દરેક કોષમાં એક જ કોષકેન્દ્ર હોય છે (એકકોષકેન્દ્રી).
તેથી,સાચો જવાબ અનૈચ્છિક,ત્રાકાકાર અને અરેખિત છે.

(A) હૃદયના સ્નાયુકોષો ટૂંકા,નળાકાર કોષો છે જે છેડાથી છેડા સુધી જોડાયેલા હોય છે અને શાખાઓ દ્વારા એક જાળી જેવી રચના બનાવે છે.
આંતરવર્તી તકતીઓ એ હૃદયના સ્નાયુકોષો વચ્ચે બનતા ઘટ્ટ જોડાણો છે જ્યાં તેઓ એકબીજાને મળે છે.
આ તકતીઓ કોષરસપટલના વિશિષ્ટ વિસ્તારો છે જે વિદ્યુત આવેગોના ઝડપી પ્રસારણને મંજૂરી આપે છે.
હૃદયના સ્નાયુઓમાં નોંધપાત્ર લયબદ્ધતા હોવાથી અને તે ઉત્તેજનાના પોતાના તરંગો ઉત્પન્ન કરે છે,તેથી આ તકતીઓ સ્નાયુ સંકોચન તરંગ માટે બૂસ્ટર તરીકે કાર્ય કરે છે,જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે હૃદય એક એકમ (syncytium) તરીકે સંકોચાય છે.

(N/A)

હૃદયના સ્નાયુઓ	રેખિત સ્નાયુઓ
$(1)$ તે કાર્યમાં અનૈચ્છિક છે.	$(1)$ તે કાર્યમાં ઐચ્છિક છે.
$(2)$ તે એકકોષકેન્દ્રીય અને શાખિત હોય છે.	$(2)$ તે બહુકોષકેન્દ્રીય અને અશાખિત હોય છે.
$(3)$ તે માત્ર હૃદયમાં જોવા મળે છે.	$(3)$ તે અંગોમાં હાડકાં સાથે જોડાયેલા જોવા મળે છે.

(N/A) $ \Rightarrow $ સ્નાયુ પેશી શરીરના અંગોના હલનચલન સાથે સંકળાયેલી છે.
$ \Rightarrow $ દરેક સ્નાયુ ઘણા લાંબા, નળાકાર તંતુઓનો બનેલો હોય છે જે સમાંતર ગોઠવાયેલા હોય છે.
$ \Rightarrow $ આ તંતુઓ અસંખ્ય ઝીણા તંતુઓથી બનેલા હોય છે જેને સ્નાયુતંતુકો (myofibrils) કહેવાય છે.
$ \Rightarrow $ બધા સ્નાયુ તંતુઓ ઉત્તેજનાના પ્રતિભાવમાં સંકોચાય છે (ટૂંકા થાય છે), પછી શિથિલ થાય છે અને સંકલિત રીતે તેમની અસંકોચિત સ્થિતિમાં પાછા ફરે છે.
$ \Rightarrow $ તેમની ક્રિયા શરીરને પર્યાવરણમાં થતા ફેરફારો સાથે અનુકૂલન સાધવા અને શરીરના વિવિધ ભાગોની સ્થિતિ જાળવી રાખવા માટે મદદ કરે છે.
$ \Rightarrow $ સામાન્ય રીતે, સ્નાયુઓ શરીરના તમામ હલનચલનમાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવે છે.
$ \Rightarrow $ સ્નાયુ પેશીના પ્રકારો:
સ્નાયુઓ ત્રણ પ્રકારના હોય છે:
$ (i) $ કંકાલ સ્નાયુ પેશી
$ (ii) $ અરેખિત (સ્મૂધ) સ્નાયુ પેશી
$ (iii) $ હૃદ સ્નાયુ પેશી
$ (i) $ કંકાલ સ્નાયુ પેશી: આ સ્નાયુઓ હાડકાં સાથે જોડાયેલા હોય છે. બાયસેપ્સ જેવા લાક્ષણિક સ્નાયુમાં, રેખિત કંકાલ સ્નાયુ તંતુઓ સમાંતર રીતે એકસાથે જોડાયેલા હોય છે.
$ (ii) $ અરેખિત (સ્મૂધ) સ્નાયુ પેશી:
$ \Rightarrow $ સ્થાન: રુધિરવાહિનીઓ, જઠર અને આંતરડા જેવા આંતરિક અંગોની દીવાલમાં આ પ્રકારની સ્નાયુ પેશી જોવા મળે છે.
$ \Rightarrow $ રચના: દરેક કોષ ત્રાકાકાર હોય છે અને તેના મધ્ય ભાગમાં એક કોષકેન્દ્ર હોય છે. તેમાં ઘેરા અને આછા પટ્ટાઓ જોવા મળતા નથી.
$ \Rightarrow $ તેઓ અનૈચ્છિક સ્નાયુઓ છે.
$ (iii) $ હૃદ સ્નાયુ પેશી:
$ \Rightarrow $ સ્થાન: આ સ્નાયુ માત્ર હૃદયની દીવાલમાં જોવા મળે છે.
$ \Rightarrow $ રચના: હૃદ સ્નાયુ કોષો શાખિત અને નળાકાર હોય છે. તેમાં એક કે બે કોષકેન્દ્રો મધ્યમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
$ \Rightarrow $ તેઓ કોષોના છેડે આંતરવર્તી તક્તિઓ (intercalated discs) ધરાવે છે, જે સંદેશાવ્યવહારના જોડાણ તરીકે કાર્ય કરે છે. તેઓ અનૈચ્છિક છે અને લયબદ્ધ સંકોચન દર્શાવે છે.

(N/A)

કંકાલ સ્નાયુ	હૃદયના સ્નાયુ
$(1)$ કોષો શાખાવિહીન હોય છે.	$(1)$ કોષો શાખાયુક્ત હોય છે.
$(2)$ આંતરવર્તી તકતીઓ (intercalated disks) ગેરહાજર હોય છે.	$(2)$ આંતરવર્તી તકતીઓ હાજર હોય છે,જે હૃદયના ધબકારાના સંકલનમાં મદદ કરે છે.
$(3)$ એકાંતરે પ્રકાશિત અને અંધકારમય પટ્ટાઓ સ્પષ્ટ હોય છે.	$(3)$ ઝાંખા પટ્ટાઓ હાજર હોય છે.
$(4)$ તે ઐચ્છિક સ્નાયુઓ છે.	$(4)$ તે અનૈચ્છિક સ્નાયુઓ છે.
$(5)$ તે ઝડપથી સંકોચાય છે અને જલ્દી થાકી જાય છે.	$(5)$ તે લયબદ્ધ રીતે સંકોચાય છે અને થાકતા નથી.
$(6)$ તે હાડકાં સાથે જોડાયેલા હોય છે.	$(6)$ તે માત્ર હૃદયમાં જ જોવા મળે છે.

(N/A) સ્નાયુ પેશી મુખ્યત્વે શરીરમાં હલનચલન માટે જવાબદાર છે. તેના મુખ્ય કાર્યો નીચે મુજબ છે:
$1$. હલનચલન: સ્નાયુ પેશી સ્વૈચ્છિક હલનચલન (જેમ કે ચાલવું અથવા વસ્તુઓ ઉપાડવી) અને અનૈચ્છિક હલનચલન (જેમ કે હૃદયના ધબકારા અથવા પાચન માર્ગમાં પરિસંકોચન) શક્ય બનાવે છે.
$2$. શરીરની સ્થિતિ જાળવવી: સ્નાયુઓ સતત તણાવ પૂરો પાડીને શરીરની સ્થિતિ જાળવી રાખે છે અને સાંધાઓને સ્થિર કરે છે.
$3$. ઉષ્માનું ઉત્પાદન: સ્નાયુઓનું સંકોચન ગરમી ઉત્પન્ન કરે છે,જે શરીરના તાપમાન $(37^{\circ}C)$ ને જાળવી રાખવા માટે જરૂરી છે.
$4$. રક્ષણ: સ્નાયુઓ આંતરિક અંગો અને હાડકાં માટે રક્ષણાત્મક સ્તર પૂરું પાડે છે.

(N/A) લીસા સ્નાયુ પેશી એ એક પ્રકારના અરેખિત,અનૈચ્છિક સ્નાયુઓ છે જે જઠર,આંતરડા,રુધિરવાહિનીઓ અને મૂત્રાશય જેવા પોલા આંતરિક અંગોની દીવાલમાં જોવા મળે છે.
$1$. રચના: આ કોષો ત્રાકાકાર (spindle-shaped) હોય છે અને બંને છેડે સાંકડા હોય છે. તેમાં પટ્ટાઓ (striations) જોવા મળતા નથી,તેથી તેને 'લીસા' સ્નાયુ કહેવામાં આવે છે. દરેક કોષમાં એક મધ્યસ્થ કેન્દ્રસ્થાન ધરાવતું કોષકેન્દ્ર હોય છે.
$2$. કાર્ય: આ સ્નાયુઓ અનૈચ્છિક છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ સ્વાયત્ત ચેતાતંત્ર દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે અને તે આપણી ઈચ્છાશક્તિ હેઠળ હોતા નથી.
$3$. લાક્ષણિકતાઓ: તે ધીમેથી સંકોચાય છે અને થાક્યા વગર લાંબા સમય સુધી સંકોચાયેલી સ્થિતિમાં રહી શકે છે. તેઓ કોષીય જોડાણો દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોય છે અને સંયોજક પેશીના આવરણમાં વીંટળાયેલા હોય છે.

(N/A)

અરેખિત સ્નાયુ	રેખિત સ્નાયુ
$(1)$ તેને લીસા સ્નાયુ પણ કહેવામાં આવે છે.	$(1)$ તેને કંકાલ સ્નાયુ પણ કહેવામાં આવે છે.
$(2)$ તે એક કોષકેન્દ્ર ધરાવતા ત્રાકાકાર કોષોના બનેલા હોય છે.	$(2)$ તે બહુકોષકેન્દ્રીય,લાંબા,નળાકાર કોષોના બનેલા હોય છે.
$(3)$ તે અનૈચ્છિક હોય છે.	$(3)$ તે ઐચ્છિક હોય છે.
$(4)$ તે આંતરિક અંગોમાં આવેલા હોય છે.	$(4)$ તે હાડકાં સાથે જોડાયેલા હોય છે.
$(5)$ તે જલ્દી થાકતા નથી.	$(5)$ તે જલ્દી થાકી જાય છે.

(A) $(i)$ સ્થાન: હૃદયના સ્નાયુપેશી.
$\Rightarrow$ કાર્ય: આ સંચાર જોડાણો છે જે કોષોને એક એકમ તરીકે સંકોચન કરવામાં મદદ કરે છે,કારણ કે તે સંકોચન માટેના સંકેતોનું વહન કરે છે.
$(ii)$ સ્થાન: રક્તકણો $(RBCs)$ ની અંદર.
$\Rightarrow$ કાર્ય: તે શ્વસન રંજકદ્રવ્ય તરીકે કાર્ય કરે છે જે રુધિરમાં $O_{2}$ અને $CO_{2}$ ના વહન માટે જવાબદાર છે.

(N/A) હૃદયમાં આવેલી હૃદસ્નાયુ પેશીના વિશિષ્ટ લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
$(1)$ હૃદસ્નાયુ તંતુઓ અનૈચ્છિક હોય છે,એટલે કે તે આપણી ઈચ્છાશક્તિ મુજબ કાર્ય કરતા નથી.
$(2)$ આ સ્નાયુઓ થાક સામે પ્રતિરોધક છે અને લયબદ્ધતા દર્શાવે છે.
$(3)$ તેમને રુધિરનો ભરપૂર પુરવઠો મળે છે.
$(4)$ તેઓ માયોજેનિક (myogenic) હોય છે,એટલે કે તેઓ શરીરથી અલગ કરવામાં આવે તો પણ સંકોચન માટે પોતાના વિદ્યુત આવેગો ઉત્પન્ન કરી શકે છે. તેઓ સ્નાયુ અને ચેતા બંનેના ગુણધર્મો ધરાવે છે.

(N/A) $\Rightarrow$ સ્થાન: રુધિરવાહિનીઓ,જઠર અને આંતરડા જેવા આંતરિક અંગોની દીવાલોમાં આ પ્રકારની સ્નાયુ પેશી જોવા મળે છે.
$\Rightarrow$ રચના: દરેક કોષ ત્રાકાકાર (spindle-shaped) હોય છે અને તેના મધ્યના પહોળા ભાગમાં એક કોષકેન્દ્ર આવેલું હોય છે.
$\Rightarrow$ સારકોલેમા: તેમાં સારકોલેમા અસ્પષ્ટ હોય છે. તેમાં ઘેરા અને ઝાંખા પટ્ટાઓ જોવા મળતા નથી.
$\Rightarrow$ માયોફાઈબ્રિલ્સ: તેમાં માયોફાઈબ્રિલ્સની કોઈ ચોક્કસ ગોઠવણી હોતી નથી.
$\Rightarrow$ સારકોપ્લાઝમ: કોષકેન્દ્રની આસપાસ કણિકામય સારકોપ્લાઝમ આવેલું હોય છે,બાકીના કોષરસમાં મોટી સંખ્યામાં સૂક્ષ્મ માયોફાઈબ્રિલ્સ હોય છે.
$\Rightarrow$ આયોજન: તેઓ સંયોજક પેશીના આવરણમાં એકસાથે જૂથમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
$\Rightarrow$ કાર્ય: લીસા સ્નાયુ પેશીનું સંકોચન અને શિથિલન ઝડપી હોતું નથી. તેઓ અનૈચ્છિક ક્રિયાઓ કરે છે,તેથી તેમને અનૈચ્છિક સ્નાયુઓ કહેવામાં આવે છે.
$\Rightarrow$ થાક: તેમનું સંકોચન અને શિથિલન ખૂબ જ ધીમી ગતિએ થાય છે અને લાંબા સમય સુધી ટકી રહે છે,તેથી તેઓ જલ્દી થાકતા નથી.

(N/A) હૃદયના સ્નાયુ પેશી એ માત્ર હૃદયમાં જોવા મળતી સંકોચનશીલ પેશી છે.
$1$. રચના: હૃદયના સ્નાયુ કોષો નળાકાર,શાખિત અને એકકોષકેન્દ્રી (અથવા ક્યારેક દ્વિકોષકેન્દ્રી) હોય છે,જેમાં કોષકેન્દ્ર મધ્યમાં આવેલું હોય છે.
$2$. પટ્ટાઓ (Striations): આ સ્નાયુઓ રેખિત હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં કંકાલ સ્નાયુઓની જેમ એકાંતરે ઘેરા અને આછા પટ્ટાઓ ($A$ અને $I$ પટ્ટાઓ) જોવા મળે છે.
$3$. આંતરવર્તી તકતીઓ (Intercalated Discs): હૃદયના સ્નાયુઓની એક વિશિષ્ટ લાક્ષણિકતા એ છે કે નજીકના કોષોના જોડાણ પર આંતરવર્તી તકતીઓ હાજર હોય છે. આ વિશિષ્ટ કોષીય જોડાણો છે જે ગેપ જંકશન દ્વારા ઝડપી સંદેશાવ્યવહારની સુવિધા આપીને કોષોને એક એકમ તરીકે સંકોચન કરવામાં મદદ કરે છે.
$4$. સંયોજક પેશી: કોષો વચ્ચેની જગ્યાઓ છૂટક સંયોજક પેશી (એન્ડોમાયસિયમ) થી ભરેલી હોય છે જેમાં કોલેજન તંતુઓનું જાળું હોય છે.
$5$. કાર્ય: તે અનૈચ્છિક પ્રકૃતિના છે અને જીવનભર થાક્યા વિના લયબદ્ધ રીતે સંકોચન પામે છે.

(B) આપેલી આકૃતિઓના આધારે:
$A$ એ કંકાલ સ્નાયુ દર્શાવે છે,જે લાંબા,નળાકાર,બહુકોષકેન્દ્રીય અને પટ્ટીયુક્ત તંતુઓ દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
$B$ એ લીસા સ્નાયુ દર્શાવે છે,જે ત્રાકાકાર,એકકોષકેન્દ્રીય અને અરેખિત તંતુઓ ધરાવે છે.
$C$ એ હૃદ સ્નાયુ દર્શાવે છે,જે શાખિત,પટ્ટીયુક્ત અને એકકોષકેન્દ્રીય તંતુઓ ધરાવે છે જેમાં આંતરવર્તી તકતીઓ જોવા મળે છે.
તેથી,સાચી ઓળખ $A$ - કંકાલ સ્નાયુ,$B$ - લીસા સ્નાયુ,$C$ - હૃદ સ્નાયુ છે.

(B) સ્નાયુ પેશી શરીરના અંગોને હલનચલન અને ગરમી ઉત્પન્ન કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
સ્નાયુ કોષો સંકોચનશીલતા (ટૂંકા થવાની ક્ષમતા) અને શિથિલન (તેમની મૂળ લંબાઈમાં પાછા ફરવાની ક્ષમતા) માટે વિશિષ્ટ હોય છે.
તેથી,સ્નાયુ કોષો સંકોચન અને શિથિલન માટે વિશિષ્ટ છે.

(D) લીસા સ્નાયુ પેશીના કોષો ત્રાકાકાર (spindle-shaped) હોય છે અને તેના છેડા અણીદાર હોય છે.
આ સ્નાયુઓમાં પટ્ટાઓ (striations) ગેરહાજર હોય છે કારણ કે તેમાં એક્ટિન અને માયોસિન તંતુઓની ગોઠવણી પટ્ટાવાળા સ્નાયુઓની જેમ નિયમિત કે પુનરાવર્તિત હોતી નથી.
લીસા સ્નાયુઓ અનૈચ્છિક હોય છે અને તે આંતરિક અંગોની દીવાલોમાં જોવા મળે છે.

(A) હૃદયના સ્નાયુઓ અનૈચ્છિક,આડી પટ્ટીઓ ધરાવતા અને થાક ન અનુભવતા તંતુઓ છે.
કોષીય જોડાણો હૃદયના સ્નાયુ કોષોના કોષરસસ્તરને જોડે છે અને તેમને એકબીજા સાથે જકડી રાખે છે.
કેટલાક જોડાણ બિંદુઓ પર સંદેશાવ્યવહારના જોડાણો (આંતરવર્તી તકતીઓ) આવેલા હોય છે.
આ તકતીઓ કોષોને એક એકમ તરીકે સંકોચન કરવાની મંજૂરી આપે છે,એટલે કે,જ્યારે એક કોષ સંકોચન માટેનો સંકેત મેળવે છે,ત્યારે તેના પાડોશી કોષો પણ સંકોચન માટે ઉત્તેજિત થાય છે.

(D) લીસા સ્નાયુઓ અનૈચ્છિક,ત્રાકાકાર (spindle-shaped),એકકોષકેન્દ્રી,અણીદાર અને અરેખિત સ્નાયુઓ છે.
લીસા સ્નાયુઓ પોલા અંગો જેવા કે રુધિરવાહિનીઓ,જઠરાંત્રિય માર્ગ,મૂત્રાશય અથવા ગર્ભાશયના સંકોચન માટે જવાબદાર છે.
તેમની રચના કંકાલ સ્નાયુઓ કરતા ઘણી અલગ હોય છે,જોકે તેઓ કંકાલ સ્નાયુઓની સમાન જ આડછેદના ક્ષેત્રફળ દીઠ આઈસોમેટ્રિક બળ ઉત્પન્ન કરી શકે છે.

(B) અરેખિત સ્નાયુ તંતુઓ અનિચ્છાવર્તી હોય છે,બંને છેડે સાંકડા (તર્કુરુપી) હોય છે અને સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ તેમાં પટ્ટાઓ જોવા મળતા નથી.
તે રુધિરવાહિનીઓ,જઠર અને આંતરડા જેવા આંતરિક અંગોની દીવાલમાં જોવા મળે છે.
તેમના કાર્યને આપણી ઈચ્છાશક્તિ દ્વારા સીધી રીતે નિયંત્રિત કરી શકાતું ન હોવાથી,તેમને 'અનિચ્છાવર્તી' સ્નાયુઓ કહેવામાં આવે છે.

(B) આ વિધાનો હૃદસ્નાયુ પેશીના લક્ષણોનું વર્ણન કરે છે.
$(i)$ હૃદસ્નાયુ એ માત્ર હૃદયમાં જોવા મળતી સંકોચનશીલ પેશી છે.
$(ii)$ કોષીય જોડાણો (આંતરવર્તી તકતીઓ) હૃદસ્નાયુ કોષોના કોષરસપટલને જોડે છે,જે ખાતરી કરે છે કે તેઓ મજબૂતીથી જોડાયેલા રહે.
$(iii)$ આ જોડાણ બિંદુઓ પર આવેલા સંદેશાવ્યવહારના જોડાણો (ગેપ જંકશન) કોષોને એક એકમ (સિંસીટિયમ) તરીકે સંકોચન પામવાની મંજૂરી આપે છે. જ્યારે એક કોષ સંકોચન માટેનો સંકેત મેળવે છે,ત્યારે વિદ્યુત આવેગ ઝડપથી પડોશી કોષોમાં ફેલાય છે,જે તેમને એકસાથે સંકોચન કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) આંતરવર્તી તકતીઓ એ હૃદસ્નાયુઓની એક વિશિષ્ટ અને અલગ ઓળખ છે. તે પાસપાસેના હૃદસ્નાયુ કોષો વચ્ચે જોવા મળતા ઘેરા,અનિયમિત અને ઝિગ-ઝેગ આકારના વિભાજન છે. તેમાં આડા (transverse) અને પાર્શ્વીય (lateral) એમ બંને ભાગો હોય છે. આંતરવર્તી તકતીઓ પાસપાસેના કોષો વચ્ચે મજબૂત જોડાણ પૂરું પાડે છે અને ઉત્તેજનાના ઝડપી પ્રસરણ માટે વિદ્યુત જોડાણ (electrical coupling) પૂરું પાડે છે,જેનાથી હૃદયના સ્નાયુઓ એક એકમ તરીકે સંકોચન પામી શકે છે.