Physiology of digestion Questions in Gujarati

(C) પાચનમાર્ગમાં ખોરાકને આગળ ધપાવવા માટે થતા લયબદ્ધ સ્નાયુના સંકોચન અને શિથિલનની પ્રક્રિયાને $Peristalsis$ (પરિસંકોચન) કહેવામાં આવે છે.

(C) જઠરના અધિચ્છદમાં આવેલા પેરાઇટલ કોષો (જેને ઓક્સિન્ટિક કોષો પણ કહેવાય છે) $HCl$ (હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડ) અને ઇન્ટ્રિન્સિક ફેક્ટરના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે.
$HCl$ એ નિષ્ક્રિય પ્રો-એન્ઝાઇમ પેપ્સિનોજનને સક્રિય ઉત્સેચક પેપ્સિનમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે આવશ્યક છે.
પેપ્સિન એ જઠરના એસિડિક વાતાવરણમાં પ્રોટીનનું પ્રોટીઓસીસ અને પેપ્ટોનમાં પાચન કરવા માટેનો મુખ્ય ઉત્સેચક છે.
જો પેરાઇટલ કોષો નિષ્ક્રિય થઈ જાય,તો $HCl$ નો સ્ત્રાવ ઘટે છે,જેના પરિણામે જઠરની $pH$ વધે છે (એસિડિકતા ઘટે છે).
પરિણામે,પેપ્સિનોજનનું પેપ્સિનમાં સક્રિયકરણ થશે નહીં અને પ્રોટીનનું પાચન ગંભીર રીતે ખોરવાઈ જશે.

(A) જઠર ગ્રંથિના પેરાઇટલ કોષો (જેને ઓક્સિન્ટિક કોષો પણ કહેવાય છે) $HCl$ (હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ) અને કેસલના ઇન્ટ્રિન્સિક ફેક્ટરના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે.
$HCl$ એસિડિક $pH$ (આશરે $1.8$) પૂરો પાડીને નિષ્ક્રિય ઉત્સેચક પેપ્સિનોજનને તેના સક્રિય સ્વરૂપ પેપ્સિનમાં રૂપાંતરિત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
જો અવરોધક દ્વારા $HCl$ નો સ્ત્રાવ અટકાવવામાં આવે,તો નિષ્ક્રિય પેપ્સિનોજનનું સક્રિય પેપ્સિનમાં રૂપાંતર થશે નહીં.
તેથી,જઠરમાં પ્રોટીનનું પાચન ગંભીર રીતે પ્રભાવિત થશે.

(C) પ્રોટીનનું પાચન જઠરમાં શરૂ થાય છે,જ્યાં પેપ્સિન પ્રોટીન પર કાર્ય કરીને તેને પ્રોટીઓઝ અને પેપ્ટોન્સમાં ફેરવે છે. જોકે,પ્રોટીનનું એમિનો એસિડમાં અંતિમ વિભાજન નાના આંતરડામાં થાય છે. નાના આંતરડામાં,સ્વાદુપિંડના ઉત્સેચકો જેવા કે ટ્રિપ્સિન,કાઇમોટ્રિપ્સિન અને કાર્બોક્સિપેપ્ટિડેઝ,તેમજ આંતરડાના પેપ્ટિડેઝ (એમિનોપેપ્ટિડેઝ અને ડાયપેપ્ટિડેઝ) પ્રોટીનના ટુકડાઓ પર કાર્ય કરીને પાચનની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરે છે,જેના પરિણામે એમિનો એસિડ બને છે.

(B) પિત્તરસ,જે યકૃત દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે અને પિત્તાશયમાં સંગ્રહિત થાય છે,તેમાં પિત્ત ક્ષારો (જેમ કે સોડિયમ ગ્લાયકોકોલેટ અને સોડિયમ ટૌરોકોલેટ) હોય છે.
આ પિત્ત ક્ષારો તૈલોદીકરણની પ્રક્રિયા દ્વારા લિપિડ્સના પાચનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તૈલોદીકરણ એટલે ચરબીના મોટા ગોલકોનું નાના ટીપાંઓમાં વિભાજન કરવું,જે લાઈપેઝ ઉત્સેચકની પ્રક્રિયા માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે.
તેથી,પિત્તરસ ખાસ કરીને ચરબી પર કાર્ય કરે છે.

(A) જઠરમાંથી ખોરાક ખાલી થવાનો દર ખોરાકના રાસાયણિક બંધારણ અને ભૌતિક અવસ્થા પર આધાર રાખે છે.
પ્રવાહી પદાર્થો ઘન પદાર્થો કરતા ઝડપથી જઠરમાંથી બહાર નીકળે છે.
પ્રવાહીઓમાં,જેની કેલરી ઘનતા ઓછી હોય અને રાસાયણિક બંધારણ સરળ હોય તે વધુ ઝડપથી ખાલી થાય છે.
બીયર એ એક પ્રવાહી છે જેની કેલરી ઘનતા પ્રોટીન,ચરબી અથવા કાર્બોદિત જેવા જટિલ પોષક તત્વોની તુલનામાં ઘણી ઓછી હોય છે,તેથી તે ઘન ખોરાક અથવા પોષક તત્વોથી ભરપૂર પ્રવાહી કરતા વધુ ઝડપથી જઠરમાંથી પાયલોરિક વાલ્વ દ્વારા પકવાશયમાં પ્રવેશે છે.

(B) પિત્ત,જે યકૃત દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે અને પિત્તાશયમાં સંગ્રહિત થાય છે,તેમાં કોઈ પાચક ઉત્સેચકો હોતા નથી. તેનું મુખ્ય કાર્ય ચરબીનું તૈલોદીકરણ (Emulsification) કરવાનું છે. તૈલોદીકરણ એ ચરબીના મોટા ગોલકોને નાના ટીપાંમાં તોડવાની પ્રક્રિયા છે,જે લાઈપેઝ ઉત્સેચકની ક્રિયા માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે. આ પ્રક્રિયા નાના આંતરડામાં ચરબીના પાચનને નોંધપાત્ર રીતે સરળ બનાવે છે.

(A) કાર્બોદિતનું પાચન મુખ્યત્વે $Amylase$ ઉત્સેચક દ્વારા થાય છે.
$1$. મુખગુહામાં $Salivary \ amylase$ (ટાયલિન) સ્ટાર્ચ પર કાર્ય કરે છે.
$2$. નાના આંતરડામાં $Pancreatic \ amylase$ સ્ટાર્ચનું પાચન કરે છે.
$Lipase$ ચરબીના પાચન માટે,$Pepsin$ પ્રોટીનના પાચન માટે અને $Erepsin$ પેપ્ટાઈડ્સના પાચન માટે જવાબદાર છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) જઠર જઠરરસનો સ્ત્રાવ કરે છે,જેમાં $HCl$ (હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ) હોય છે.
$HCl$ ખૂબ જ ઓછી $pH$ (આશરે $1.8$) ધરાવતું એસિડિક વાતાવરણ બનાવે છે.
આ અત્યંત એસિડિક વાતાવરણ પેપ્સિનોજનને પેપ્સિનમાં સક્રિય કરવા માટે જરૂરી છે અને તે એક શક્તિશાળી બેક્ટેરિયાનાશક તરીકે પણ કાર્ય કરે છે,જે ખોરાકમાં રહેલા મોટાભાગના બેક્ટેરિયા અને રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોનો નાશ કરે છે.

(C) સસલાં જેવા તૃણાહારી પ્રાણીઓમાં, ખોરાક મુખ્યત્વે સેલ્યુલોઝનો બનેલો હોય છે.
સેલ્યુલોઝ એ એક જટિલ કાર્બોદિત છે જેના પાચન માટે સૂક્ષ્મજીવી આથવણની જરૂર પડે છે.
$\text{અંધાંત્ર}$ $(Caecum)$ એ નાના આંતરડા અને મોટા આંતરડાના જોડાણ પર આવેલી એક મોટી, કોથળી જેવી રચના છે.
તેમાં સહજીવી સૂક્ષ્મજીવો હોય છે જે સેલ્યુલેઝ ઉત્સેચક ઉત્પન્ન કરે છે, જે સેલ્યુલોઝને સરળ શોષી શકાય તેવા સ્વરૂપોમાં તોડે છે.
તેથી, સેલ્યુલોઝનું પાચન મુખ્યત્વે $\text{અંધાંત્ર}$ $(Caecum)$ માં થાય છે.

(B) સસલાંનું જઠર,ઘણા સસ્તન પ્રાણીઓની જેમ,જઠર ગ્રંથિઓ ધરાવે છે જે હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$નો સ્ત્રાવ કરે છે.
આ એસિડ જઠરમાં એસિડિક વાતાવરણ બનાવે છે,જે પેપ્સીનોજનનું પેપ્સીનમાં સક્રિયકરણ કરવા અને પ્રોટીનના પાચન માટે આવશ્યક છે.
સસલાંના જઠરની $pH$ સામાન્ય રીતે $1$ થી $3$ ની વચ્ચે હોય છે,તેથી આપેલા વિકલ્પોમાંથી $3$ એ સૌથી યોગ્ય પસંદગી છે.

(A) ચણામાં મુખ્યત્વે સ્ટાર્ચ (કાર્બોદિત) અને પ્રોટીન હોય છે. કાર્બોદિતનું પાચન મુખમાં લાળમાં રહેલા એમાયલેઝ (ટાયલિન) ઉત્સેચક દ્વારા શરૂ થાય છે,જે સ્ટાર્ચનું માલ્ટોઝ જેવી સરળ શર્કરામાં રૂપાંતર કરે છે. તેથી,ચણાના પાચનની શરૂઆત મુખથી થાય છે.

(A) પિત્તરસમાં પિત્ત રંજકદ્રવ્યો ($bilirubin$ અને $biliverdin$),પિત્ત ક્ષાર,કોલેસ્ટેરોલ અને ફોસ્ફોલિપિડ્સ હોય છે,પરંતુ તેમાં કોઈ ઉત્સેચકો હોતા નથી.
પિત્ત ક્ષાર (સોડિયમ ગ્લાયકોકોલેટ અને સોડિયમ ટૌરોકોલેટ) ચરબીના તૈલોદીકરણ (emulsification) માટે આવશ્યક છે,જે ચરબીના મોટા ગોલકોને નાના ટીપાંમાં તોડે છે,જેનાથી લાઈપેઝ ઉત્સેચકોની પ્રક્રિયા માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધે છે.
પિત્ત રંજકદ્રવ્યો ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો છે અને તે પાચનમાં ભાગ લેતા નથી.
તેથી,પિત્ત ક્ષાર એ પિત્તરસનો એકમાત્ર ઘટક છે જે પાચનની પ્રક્રિયામાં ઉપયોગી છે.

(C) નાનું આંતરડું એવું સ્થાન છે જ્યાં તમામ મુખ્ય પોષક તત્વોના પાચનના અંતિમ તબક્કા પૂર્ણ થાય છે.
નાના આંતરડામાં,સ્વાદુપિંડનો રસ અને આંતરડાનો રસ (સકસ એન્ટેરિકસ) માં વિવિધ ઉત્સેચકો જેવા કે સ્વાદુપિંડનું એમાયલેઝ,ટ્રિપ્સિન,કાયમોટ્રિપ્સિન,કાર્બોક્સિપેપ્ટિડેઝ અને લાઈપેઝ હોય છે.
આ ઉત્સેચકો જટિલ કાર્બોદિતોનું મોનોસેકેરાઈડ્સમાં,પ્રોટીનનું એમિનો એસિડમાં અને ચરબીનું ફેટી એસિડ અને ગ્લિસરોલમાં રૂપાંતર કરે છે.
તેથી,કાર્બોદિત,પ્રોટીન અને ચરબીનું સંપૂર્ણ પાચન નાના આંતરડામાં થાય છે.

(D) પ્રોટીનનું પાચન જઠરમાં પેપ્સિનની અસરથી શરૂ થાય છે.
જોકે,પ્રોટીન પાચનની પ્રક્રિયા નાના આંતરડામાં,ખાસ કરીને પકવાશય અને શેષાંત્રમાં પૂર્ણ થાય છે.
પકવાશયમાં,ટ્રિપ્સિન,કાયમોટ્રિપ્સિન અને કાર્બોક્સિપેપ્ટિડેઝ જેવા સ્વાદુપિંડના ઉત્સેચકો પ્રોટીનને નાના પેપ્ટાઇડ્સમાં તોડે છે.
અંતે,શેષાંત્રમાં,આંતરડાના ઉત્સેચકો (એમિનોપેપ્ટિડેઝ અને ડાયપેપ્ટિડેઝ) આ પેપ્ટાઇડ્સને એમિનો એસિડમાં રૂપાંતરિત કરે છે,જેનું ત્યારબાદ શોષણ થાય છે.

(A) શરીરમાં ખોરાક લેવાની પ્રક્રિયાને $\text{અંતઃગ્રહણ}$ (Ingestion) કહેવામાં આવે છે।
$\text{બહિઃક્ષેપણ}$ (Egestion) એ શરીરમાંથી ન પચેલા ખોરાકનો નિકાલ કરવાની પ્રક્રિયા છે।
$\text{પાચન}$ (Digestion) એ જટિલ ખોરાકના ઘટકોને સરળ શોષી શકાય તેવા સ્વરૂપમાં તોડવાની પ્રક્રિયા છે।
$\text{પોષણ}$ (Nutrition) એ વૃદ્ધિ અને ઉર્જા માટે ખોરાક મેળવવાની અને તેનો ઉપયોગ કરવાની સમગ્ર પ્રક્રિયા છે।

(D) મનુષ્યમાં પાચનની પ્રક્રિયા યાંત્રિક અને રાસાયણિક એમ બંને પ્રક્રિયાઓ દ્વારા પૂર્ણ થાય છે.
યાંત્રિક પ્રક્રિયાઓમાં મુખમાં ખોરાકનું ચાવવું અને જઠરમાં ખોરાકનું વલોવવું (churning) સામેલ છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓમાં ખોરાકના ઘટકો પર વિવિધ ઉત્સેચકો અને પાચક રસોની અસર દ્વારા તેમને સરળ શોષી શકાય તેવા સ્વરૂપોમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે.

(A) સ્વાદુરસમાં વિવિધ ઉત્સેચકો હોય છે જે ખોરાકના તમામ મુખ્ય ઘટકોના પાચન માટે આવશ્યક છે.
$1$. પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચકો (જેમ કે ટ્રિપ્સિન,કાયમોટ્રિપ્સિન અને કાર્બોક્સિપેપ્ટિડેઝ) પ્રોટીનનું પાચન કરીને તેને પેપ્ટાઇડ્સ અને એમિનો એસિડમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
$2$. સ્વાદુપિંડનું એમાયલેઝ કાર્બોદિત (સ્ટાર્ચ) નું પાચન કરીને તેને ડાયસેકેરાઇડ્સમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
$3$. સ્વાદુપિંડનું લાઈપેઝ ચરબી (ટ્રાયગ્લિસરાઈડ્સ) નું પાચન કરીને તેને ફેટી એસિડ્સ અને ગ્લિસરોલમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
તેથી,સ્વાદુરસ પ્રોટીન,કાર્બોદિત અને ચરબી એમ ત્રણેયના પાચનમાં ભાગ ભજવે છે.

(D) ટ્રિપ્સિન એ સ્વાદુપિંડ દ્વારા સ્ત્રવિત થતો પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચક છે,જે નિષ્ક્રિય પ્રો-એન્ઝાઇમ ટ્રિપ્સિનોજન તરીકે મુક્ત થાય છે.
તે પકવાશયમાં એન્ટેરોકાઈનેઝ દ્વારા સક્રિય થાય છે.
પેપ્સિનથી વિપરીત,જે જઠરના એસિડિક માધ્યમમાં $(pH \approx 1.8)$ કાર્ય કરે છે,ટ્રિપ્સિન નાના આંતરડા (પકવાશય) ના આલ્કલાઈન માધ્યમમાં કાર્ય કરે છે જ્યાં $pH$ આશરે $7.8$ થી $8.4$ હોય છે.
તેથી,ટ્રિપ્સિન પકવાશયમાં આલ્કલાઈન માધ્યમમાં પ્રોટીનનું પાચન કરે છે.

(B) પિત્ત,જે યકૃત દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે અને પિત્તાશયમાં સંગ્રહિત થાય છે,તેમાં પિત્ત ક્ષારો (જેમ કે સોડિયમ ગ્લાયકોકોલેટ અને સોડિયમ ટૌરોકોલેટ) હોય છે. આ ક્ષારો ચરબીના તૈલોદ્રીકરણ (emulsification) માટે આવશ્યક છે. તૈલોદ્રીકરણ એ ચરબીના મોટા ગોલકોને નાના ટીપાંમાં તોડવાની પ્રક્રિયા છે,જે લાઈપેઝ ઉત્સેચકની ક્રિયા માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે. તેથી,પિત્ત મુખ્યત્વે ચરબીના વિઘટન (તૈલોદ્રીકરણ) ને પ્રેરે છે.

(B) નાનું આંતરડું એ ખોરાકના પાચન અને શોષણ માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે.
નાના આંતરડામાં,$Duodenum$ (પકવાશય) એ શરૂઆતનો ભાગ છે જ્યાં પિત્તરસ,સ્વાદુપિંડના ઉત્સેચકો અને આંતરડાના ઉત્સેચકોની મદદથી મોટાભાગનું રાસાયણિક પાચન થાય છે.
જોકે,$Jejunum$ (મધ્યાંત્ર) એ નાના આંતરડાનો મધ્ય ભાગ છે જ્યાં મોટાભાગનું રાસાયણિક પાચન પૂર્ણ થાય છે અને પોષક તત્વોનું શોષણ સૌથી વધુ કાર્યક્ષમ રીતે થાય છે.
તેથી,ખોરાકનું મહત્તમ પાચન અને શોષણ નાના આંતરડામાં થાય છે,ખાસ કરીને $Jejunum$ અને $Duodenum$ ના ભાગોમાં,પરંતુ $Jejunum$ ને તે સ્થાન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે જ્યાં આ પ્રક્રિયા સૌથી વધુ વ્યાપક હોય છે.

(B) ચરબીનું પાચન મુખ્યત્વે નાના આંતરડામાં થાય છે.
પિત્ત ક્ષારો (bile salts) મોટા ચરબીના ગોલકોને નાના ટીપાંમાં રૂપાંતરિત કરે છે,જેને તૈલોદીકરણ (emulsification) કહેવાય છે,જે ઉત્સેચકની પ્રક્રિયા માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે.
ત્યારબાદ $Lipase$ (ખાસ કરીને સ્વાદુપિંડનો લાઈપેઝ) આ તૈલોદીકરણ પામેલી ચરબી પર કાર્ય કરીને તેનું ફેટી એસિડ અને ગ્લિસરોલમાં વિઘટન કરે છે.
$Pepsin$ પ્રોટીનના પાચનમાં,$Amylase$ કાર્બોદિતના પાચનમાં અને $Sucrase$ સુક્રોઝના વિઘટનમાં ભાગ લે છે.

(A) સસ્તન પ્રાણીઓમાં દૂધનું પાચન મુખ્યત્વે $Rennin$ (જેને $Chymosin$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) ઉત્સેચક દ્વારા થાય છે.
આ ઉત્સેચક યુવાન સસ્તન પ્રાણીઓના (બાળકોના) જઠરમાં જઠર ગ્રંથિઓ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
$Rennin$ દૂધના પ્રોટીન $Casein$ પર કાર્ય કરે છે અને તેને અદ્રાવ્ય $Paracasein$ (કેલ્શિયમ પેરાકેસિનેટ) માં રૂપાંતરિત કરે છે,જેનું ત્યારબાદ $Pepsin$ દ્વારા વધુ પાચન થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) $Hydra$ માં પાચન એ બે તબક્કાની પ્રક્રિયા છે.
પ્રથમ,કોષબાહ્ય પાચન જઠર-વાહિની ગુહા (gastrovascular cavity) માં થાય છે જ્યાં ખોરાક પર ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ થાય છે.
બીજું,અંશતઃ પાચિત ખોરાકને કોષો દ્વારા ગ્રહણ કર્યા પછી જઠરસ્તરના કોષોની અન્નધાનીમાં કોષીય અંતઃપાચન થાય છે.
આમ,$Hydra$ માં કોષબાહ્ય અને કોષીય અંતઃપાચન બંને પ્રકારનું પાચન જોવા મળે છે.

(D) દૂધમાં લેક્ટોઝ નામની ડાયસેકેરાઇડ શર્કરા હોય છે.
લેક્ટોઝ એ બે મોનોસેકેરાઇડ એકમોની બનેલી હોય છે: ગ્લુકોઝ અને ગેલેક્ટોઝ.
નાના આંતરડામાં રહેલ લેક્ટેઝ ઉત્સેચક લેક્ટોઝનું જળવિભાજન કરીને તેને તેના ઘટક મોનોસેકેરાઇડ્સ,એટલે કે ગ્લુકોઝ અને ગેલેક્ટોઝમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
તેથી,દૂધના પાચનની અંતિમ નીપજો ગ્લુકોઝ અને ગેલેક્ટોઝ છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે। $Sphincter$ \text{ of } $Oddi$ (ઓડીના મુદ્રિકાસ્નાયુ) એ એક સ્નાયુબદ્ધ વાલ્વ છે જે પિત્ત-સ્વાદુપિંડ નળી દ્વારા પકવાશયમાં પાચક રસો (પિત્ત અને સ્વાદુપિંડનો રસ) ના પ્રવાહને નિયંત્રિત કરે છે। તે સુનિશ્ચિત કરે છે કે આ સ્ત્રાવો પાચન માટે જરૂરી હોય ત્યારે જ નાના આંતરડામાં પ્રવેશે।

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$\text{રેનિન}$ (જેને $\text{કાઈમોસિન}$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ જઠર ગ્રંથિઓના અધિચ્છદમાં રહેલા પેપ્ટિક કોષો (મુખ્ય કોષો) દ્વારા સ્ત્રવિત થતો પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચક છે.
તે મુખ્યત્વે માનવ શિશુઓ અને વાછરડાઓના જઠરરસમાં જોવા મળે છે, જે દૂધના પાચનમાં મદદ કરે છે.
પુખ્ત વયના લોકોમાં $\text{રેનિન}$નો સ્ત્રાવ થતો નથી.
$\text{રેનિન}$ દૂધના પ્રોટીન $\text{કેસીન}$ પર કાર્ય કરે છે અને તેને $\text{પેરાકેસીન}$ (કેલ્શિયમ પેરાકેસિનેટ) માં રૂપાંતરિત કરે છે, જે દૂધના જામી જવાની પ્રક્રિયા (coagulation) તરફ દોરી જાય છે, જેથી તે જઠરમાં લાંબા સમય સુધી રહી શકે અને $\text{પેપ્સિન}$ દ્વારા તેનું વધુ પાચન થઈ શકે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. બાફેલા બટાકામાં સ્ટાર્ચ હોય છે, જે એક પોલીસેકેરાઈડ છે.
$1$. મુખગુહામાં, ખોરાક લાળ સાથે ભળે છે. લાળમાં લાળીય એમાયલેઝ (ટાયલિન) નામનો ઉત્સેચક હોય છે, જે સ્ટાર્ચનું માલ્ટોઝ, આઈસોમાલ્ટોઝ અને નાના ડેક્સટ્રિનમાં રૂપાંતર કરે છે.
$Starch \xrightarrow[\text{Salivary amylase}]{} \text{Maltose} + \text{Isomaltose} + \alpha\text{-Dextrins}$.
$2$. સ્વાદુપિંડનો રસ, જે નાના આંતરડામાં પ્રવેશે છે, તેમાં સ્ટાર્ચનું પાચન કરતો ઉત્સેચક હોય છે જેને સ્વાદુપિંડીય એમાયલેઝ કહેવાય છે. આ ઉત્સેચક બાકી રહેલા સ્ટાર્ચને માલ્ટોઝ, આઈસોમાલ્ટોઝ અને $\alpha$-ડેક્સટ્રિનમાં તોડે છે.
$Starch \xrightarrow[\text{Pancreatic } \alpha\text{-amylase}]{} \text{Maltose} + \text{Isomaltose} + \alpha\text{-Dextrins}$.
$3$. અંતે, નાના આંતરડાના આંતરડાના રસમાં રહેલા ડાયસેકેરાઈડેઝ જેવા કે માલ્ટેઝ, માલ્ટોઝ જેવા ડાયસેકેરાઈડ્સને સરળ મોનોસેકેરાઈડ્સ (ગ્લુકોઝ) માં તોડે છે.

(A) મળનો પીળો રંગ પિત્ત રંજકદ્રવ્યો (bile pigments),ખાસ કરીને બિલીરૂબિન (bilirubin) ની હાજરીને કારણે હોય છે,જે પીળા રંગનું હોય છે.
પિત્ત રંજકદ્રવ્યો એ હિમોગ્લોબિનના વિઘટનથી બનતા ઉત્સર્ગ પદાર્થો છે.
પિત્ત એ યકૃત દ્વારા ઉત્પન્ન થતું કડવું,લીલાશ પડતું પીળું આલ્કલાઇન પ્રવાહી છે,જે પિત્તાશયમાં સંગ્રહિત થાય છે અને પકવાશયમાં સ્ત્રવિત થાય છે.
માતાના દૂધ પર નિર્ભર શિશુઓમાં પણ,આ રંજકદ્રવ્યો પ્રક્રિયા પામીને ઉત્સર્જિત થાય છે,જેના પરિણામે મળનો રંગ પીળાશ પડતો જોવા મળે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
$1$. લાળમાં લાળીય એમાયલેઝ હોય છે,જે મુખમાં સ્ટાર્ચનું પાચન શરૂ કરે છે. તેથી,સ્ટાર્ચ જઠરમાં સંપૂર્ણપણે અપાચિત અવસ્થામાં પહોંચતું નથી.
$2$. લાળમાં કોઈ લિપેઝ હોતું નથી,અને જઠરમાં ચરબીનું પાચન કરવા માટે જરૂરી પિત્ત ક્ષારોનો અભાવ હોય છે,તેથી ચરબી નાના આંતરડામાં પહોંચે ત્યાં સુધી મોટાભાગે અપાચિત રહે છે.
$3$. મનુષ્યોમાં સેલ્યુલોઝના પાચન માટે જરૂરી સેલ્યુલેઝ ઉત્સેચકનો અભાવ હોય છે; તેથી,સેલ્યુલોઝ પાચનમાર્ગમાંથી સંપૂર્ણપણે અપાચિત પસાર થાય છે.
$4$. પ્રોટીનનું પાચન જઠરમાં પેપ્સિન અને હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડની ક્રિયા દ્વારા શરૂ થાય છે.
આમ,ચરબી અને સેલ્યુલોઝ જઠરમાં અપાચિત અવસ્થામાં પહોંચે છે.

(D) સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
નાના આંતરડામાં,સ્વાદુપિંડના રસમાં સ્વાદુપિંડનો $\alpha$-એમાયલેઝ ઉત્સેચક હોય છે.
આ ઉત્સેચક સ્ટાર્ચ અને ગ્લાયકોજનનું જળવિભાજન કરીને માલ્ટોઝ જેવા ડાયસેકેરાઈડ્સમાં રૂપાંતર કરે છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $\text{સ્ટાર્ચ/ગ્લાયકોજન} \xrightarrow{\text{સ્વાદુપિંડનો } \alpha\text{-એમાયલેઝ}} \text{માલ્ટોઝ} + \text{આઈસોમાલ્ટોઝ} + \text{લિમિટ ડેક્સટ્રિન્સ}$.
વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે $Pepsin$ જઠરમાં કાર્ય કરે છે.
વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે $Lipase$ મુખ્યત્વે નાના આંતરડામાં કાર્ય કરે છે.
વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે $Trypsin$ પ્રોટીન પર કાર્ય કરે છે,ટ્રાયગ્લિસરાઈડ્સ પર નહીં.

(A) જઠર ગ્રંથિઓના પેરીએટલ કોષો (જેને ઓક્સિન્ટિક કોષો પણ કહેવાય છે) $HCl$ (હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ) નો સ્ત્રાવ કરે છે.
$HCl$ ની હાજરીમાં,પેપ્સિનોજન (પ્રો-એન્ઝાઇમ),જે પેપ્સિન ઉત્સેચકનો નિષ્ક્રિય પુરોગામી છે,તે તેના સક્રિય સ્વરૂપમાં એટલે કે પેપ્સિનમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
સક્રિય થયેલ પેપ્સિન સ્વયં-ઉત્પ્રેરક (autocatalysis) દ્વારા વધુ પેપ્સિનોજનને પેપ્સિનમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
આ પેપ્સિન ઉત્સેચક જઠરનો મુખ્ય પ્રોટીએઝ અથવા પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચક છે.
$\text{પેપ્સિનોજન (નિષ્ક્રિય સ્વરૂપ)} \xrightarrow{HCl} \text{પેપ્સિન (સક્રિય સ્વરૂપ)}$
તેથી,જો $HCl$ નો સ્ત્રાવ અવરોધાય,તો નિષ્ક્રિય પેપ્સિનોજન સક્રિય ઉત્સેચક પેપ્સિનમાં રૂપાંતરિત થશે નહીં.

(C) નાના આંતરડામાં,લાઈપેઝ ઉત્સેચક ચરબી પર કાર્ય કરે છે.
લાઈપેઝ ટ્રાયગ્લિસરાઇડ્સનું વિઘટન કરીને ડાયગ્લિસરાઇડ્સ અને મોનોગ્લિસરાઇડ્સ બનાવે છે.
ત્યારબાદ,આંતરડાના રસમાં રહેલા ઉત્સેચકો,જેમ કે લાઈપેઝ,ડાય- અને મોનોગ્લિસરાઇડ્સ પર કાર્ય કરીને તેમને તેમના અંતિમ શોષણક્ષમ સ્વરૂપોમાં તોડે છે.
ડાય- અને મોનોગ્લિસરાઇડ્સના પાચનની અંતિમ નીપજો ફેટી એસિડ અને ગ્લિસરોલ છે.

(B) નાનું આંતરડું એ પાચન પૂર્ણ કરવા અને પોષકતત્વોના શોષણ માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે.
જઠરમાં ખોરાકનું કાઈમ (chyme) માં રૂપાંતર થયા પછી,તે નાના આંતરડામાં પ્રવેશે છે.
નાના આંતરડામાં પિત્તરસ,સ્વાદુપિંડનો રસ અને આંતરરસ (succus entericus) કાઈમ પર કાર્ય કરે છે,જેનાથી કાર્બોદિતો,પ્રોટીન અને ચરબીનું પાચન પૂર્ણ થાય છે.
પાચિત અંતિમ ઉત્પાદનો ત્યારબાદ આંતરડાના શ્લેષ્મ દ્વારા રુધિર અને લસિકામાં શોષાય છે,જે મુખ્યત્વે અગ્ર-મધ્યાંત્ર (jejunum) અને શેષાંત્ર (ileum) માં થાય છે.

(B) સાચું જોડાણ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ ન્યુક્લિએઝ ન્યુક્લિક એસિડ પર કાર્ય કરીને તેનું ન્યુક્લિઓટાઈડમાં વિઘટન કરે છે. તેથી, $(a - iii)$.
$(b)$ ન્યુક્લિઓટાઈડેઝ ન્યુક્લિઓટાઈડ પર કાર્ય કરીને તેનું ન્યુક્લિઓસાઈડમાં વિઘટન કરે છે. તેથી, $(b - iv)$.
$(c)$ ન્યુક્લિઓસાઈડેઝ ન્યુક્લિઓસાઈડ પર કાર્ય કરીને તેનું શર્કરા અને નાઈટ્રોજન બેઝમાં વિઘટન કરે છે. તેથી, $(c - i)$.
$(d)$ લાઈપેઝ ચરબી પર કાર્ય કરીને તેનું મોનોગ્લિસરાઈડ્સમાં વિઘટન કરે છે. તેથી, $(d - ii)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $(a - iii), (b - iv), (c - i), (d - ii)$ છે.

(C) વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે ફ્રુક્ટોઝનું શોષણ સાનુકૂલિત પ્રસરણ દ્વારા થાય છે,$Na^+$ આધારિત વહન દ્વારા નહીં.
વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે કાઈલોમાઈક્રોન્સનું વહન લેક્ટીયલ્સ (લસિકા વાહિનીઓ) માં થાય છે,સીધું રુધિર કેશિકાઓમાં નહીં.
વિકલ્પ $C$ સાચો છે કારણ કે મુખગુહામાં લાળ એમાયલેઝ દ્વારા આશરે $30\%$ સ્ટાર્ચનું માલ્ટોઝમાં જળવિભાજન થાય છે.
વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે ઓક્સિન્ટિક કોષો (પેરીએટલ કોષો) $HCl$ અને ઇન્ટ્રિન્સિક ફેક્ટરનો સ્ત્રાવ કરે છે,જ્યારે મુખ્ય કોષો (પેપ્ટિક કોષો) પ્રોએન્ઝાઇમ પેપ્સિનોજનનો સ્ત્રાવ કરે છે.

(C) જઠર એ અમુક પદાર્થોના શોષણ માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે.
પાણી,સાદી શર્કરા અને આલ્કોહોલનું શોષણ જઠરના અસ્તરમાં થાય છે.
જોકે નાનું આંતરડું એ પોષક તત્વોના શોષણ માટેનું મુખ્ય અંગ છે,પરંતુ જઠર તેના શ્લેષ્મ સ્તરની રચનાને કારણે આ પદાર્થોના શોષણમાં ખાસ મદદરૂપ થાય છે.

(C) કાર્બોદિતોનું પાચન મુખથી શરૂ થાય છે. લાળ ગ્રંથિઓ લાળનો સ્ત્રાવ કરે છે,જેમાં લાળ એમાયલેઝ (ટાયલિન) નામનો ઉત્સેચક હોય છે. આ ઉત્સેચક સ્ટાર્ચનું માલ્ટોઝમાં રૂપાંતર કરે છે.
જઠરમાંથી પસાર થયા પછી (જ્યાં કાર્બોદિતોનું કોઈ નોંધપાત્ર પાચન થતું નથી),ખોરાક નાના આંતરડામાં પ્રવેશે છે. નાના આંતરડામાં,સ્વાદુપિંડનો એમાયલેઝ સ્ટાર્ચનું પાચન ચાલુ રાખે છે,અને આંતરડાના ઉત્સેચકો (જેમ કે માલ્ટેઝ,લેક્ટેઝ અને સુક્રેઝ) ડાયસેકેરાઈડ્સનું ગ્લુકોઝ,ગેલેક્ટોઝ અને ફ્રુક્ટોઝ જેવા મોનોસેકેરાઈડ્સમાં વિઘટન કરે છે. તેથી,મુખ અને નાનું આંતરડું એ કાર્બોદિતોના પાચન માટેના મુખ્ય સ્થાનો છે.

(D) જઠરમાં, જઠર ગ્રંથિઓ જઠરરસનો સ્ત્રાવ કરે છે જેમાં નિષ્ક્રિય ઉત્સેચક પેપ્સિનોજન હોય છે.
આ પેપ્સિનોજન હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ ની હાજરીમાં આશરે $1.8$ ના એસિડિક $pH$ પર સક્રિય ઉત્સેચક પેપ્સિનમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
પેપ્સિન પ્રોટીન પર કાર્ય કરીને તેનું પ્રોટીઓઝ અને પેપ્ટોન્સમાં રૂપાંતર કરે છે.
તેથી, પ્રક્રિયા $Protein \xrightarrow[{pH\, 1.8}]{{Pepsin}} Proteoses + Peptones$ જઠરમાં પાચન માટે સાચી છે.

(C) સકસ એન્ટેરિકસ,જેને આંતરડાના પાચકરસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેમાં આંતરડાના લાઈપેઝ સહિત વિવિધ ઉત્સેચકો હોય છે. લાઈપેઝ પાયસીકૃત ચરબી (લિપિડ્સ) પર કાર્ય કરીને તેનું સરળ સ્વરૂપોમાં વિઘટન કરે છે. ખાસ કરીને,આંતરડાનો લાઈપેઝ ટ્રાયગ્લિસરાઈડ્સને ડાયગ્લિસરાઈડ્સ,મોનોગ્લિસરાઈડ્સ અને અંતે ફેટી એસિડ્સ અને ગ્લિસરોલમાં રૂપાંતરિત કરે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,લિપિડનું ડાય અને મોનોગ્લિસરાઈડ્સમાં રૂપાંતર એ નાના આંતરડામાં લાઈપેઝ દ્વારા થતા લિપિડ પાચનનો પ્રારંભિક તબક્કો દર્શાવે છે.

(C) તૈલોદીકરણ એ ચરબીના મોટા ગોલકોને નાના ટીપાંમાં તોડવાની પ્રક્રિયા છે,જે ઉત્સેચકોની પ્રતિક્રિયા માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે. આ પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે પિત્તરસમાં રહેલા પિત્તક્ષારો (જેમ કે સોડિયમ ગ્લાયકોકોલેટ અને સોડિયમ ટૌરોકોલેટ) દ્વારા સરળ બને છે. પિત્તક્ષારોની ગેરહાજરીમાં,ચરબીનું તૈલોદીકરણ થઈ શકતું નથી,જે તેના પાચનમાં નોંધપાત્ર અવરોધ ઊભો કરે છે. તેથી,સાચો જવાબ $C$ છે.

(A) પ્રોટીનનું પાચન જઠરમાં શરૂ થાય છે,જ્યાં $HCl$ ની હાજરીમાં $pepsin$ ઉત્સેચક પ્રોટીન પર કાર્ય કરીને તેનું રૂપાંતર પ્રોટીઓઝ અને પેપ્ટોન્સમાં કરે છે.
જોકે પક્વાશયમાં પણ સ્વાદુપિંડના ઉત્સેચકો જેવા કે $trypsin$,$chymotrypsin$ અને $carboxypeptidase$ દ્વારા પાચન ચાલુ રહે છે,પરંતુ પ્રોટીન પાચનનું પ્રાથમિક અને મુખ્ય સ્થાન જઠર છે.

(D) ચરબીનું પાચન જઠરમાં ખૂબ જ અલ્પ પ્રમાણમાં શરૂ થાય છે,પરંતુ ચરબીનું મોટાભાગનું પાચન $Small \ intestine$ (નાનું આંતરડું) માં થાય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,$Duodenum$ (પક્વાશય - નાના આંતરડાનો પ્રથમ ભાગ) યકૃતમાંથી પિત્તરસ મેળવે છે,જે ચરબીનું તૈલોદિતકરણ (emulsification) કરે છે,અને સ્વાદુપિંડનો લાઈપેઝ ઉત્સેચક તૈલોદિત ચરબીનું ફેટી એસિડ અને ગ્લિસરોલમાં રૂપાંતર કરે છે.
તેથી,નાનું આંતરડું એ ચરબીના પાચન માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે.

(D) રેનિન (જેને કાયમોસિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ શિશુઓના જઠરરસમાં જોવા મળતો પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચક છે.
તે દૂધના પ્રોટીન કેસીન પર કાર્ય કરે છે.
કેલ્શિયમ આયનોની હાજરીમાં,તે દ્રાવ્ય કેસીનને અદ્રાવ્ય કેલ્શિયમ પેરાકેસીનેટમાં રૂપાંતરિત કરે છે (દૂધનું દહીંમાં રૂપાંતર).
આ પ્રક્રિયા જઠરના એસિડિક વાતાવરણમાં,સામાન્ય રીતે $1-3$ ના $pH$ ગાળામાં થાય છે.

(B) આંતરડાના શ્લેષ્મસ્તરના અધિચ્છદીય કોષો,ખાસ કરીને એન્ટરોસાઇટ્સ,પોષકતત્વોના શોષણ માટે જવાબદાર છે.
શોષણની કાર્યક્ષમતા વધારવા માટે,આ કોષોની ઉપરની સપાટી પર અસંખ્ય સૂક્ષ્મ પ્રવર્ધો આવેલા હોય છે જેને $Microvilli$ (સૂક્ષ્મ રસાંકુરો) કહેવામાં આવે છે.
આ $Microvilli$ એક બ્રશ બોર્ડર બનાવે છે,જે નાના આંતરડાની શોષણ ક્ષમતામાં નોંધપાત્ર વધારો કરે છે.

(C) જઠરગ્રંથીના પરાઈટલ કોષો (જેને ઓક્સિન્ટિક કોષો પણ કહેવાય છે) $HCl$ (હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડ) અને કેસલના ઇન્ટ્રિન્સિક ફેક્ટરના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે.
$HCl$ જઠરમાં એસિડિક માધ્યમ ($pH$ $1.8$) પૂરું પાડીને મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જે અક્રિયાશીલ પ્રો-એન્ઝાઇમ પેપ્સિનોજનને સક્રિય પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચક પેપ્સિનમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે જરૂરી છે.
જો પરાઈટલ કોષોનો સ્ત્રાવ અવરોધાય,તો $HCl$ ઉત્પન્ન થશે નહીં.
પરિણામે,અક્રિયાશીલ પેપ્સિનોજનનું સક્રિય પેપ્સિનમાં રૂપાંતર અટકી જશે,જેના કારણે જઠરમાં પ્રોટીનનું પાચન ખોરવાઈ જશે.

(A) પક્વાશયમાં,$Lipase$ ઉત્સેચક $Triglycerides$ પર કાર્ય કરીને તેનું રૂપાંતર $Monoglycerides$ અને ફેટી એસિડમાં કરે છે.
વિકલ્પ $A$ સાચી રીતે સ્થાન (પક્વાશય),સબસ્ટ્રેટ $(Triglycerides)$ અને અંતિમ નીપજ $(Monoglycerides)$ દર્શાવે છે.
વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે એમાયલેઝ દ્વારા સ્ટાર્ચનું પાચન મુખ્યત્વે મુખગુહા અને પક્વાશયમાં થાય છે,માત્ર નાના આંતરડામાં નહીં.
વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે $Pepsin$ જઠરમાં કાર્ય કરે છે,નાના આંતરડામાં નહીં.
વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે $Micelles$ નું નિર્માણ પિત્ત ક્ષારોની મદદથી નાના આંતરડામાં થાય છે,જઠરમાં નહીં.

(B) મનુષ્યમાં પાચનની પ્રક્રિયા મુખગુહાથી શરૂ થાય છે.
મુખમાં લાળરસમાં રહેલ એમાયલેઝ (ટાયલિન) સ્ટાર્ચ પર કાર્ય કરે છે અને તેનું માલ્ટોઝમાં રૂપાંતર કરે છે.
તેથી,સ્ટાર્ચનું મુખમાં આંશિક પાચન થાય છે અને તે સંપૂર્ણપણે અપાચિત અવસ્થામાં જઠરમાં પહોંચતું નથી.
ચરબી અને સેલ્યુલોઝનું મુખમાં રાસાયણિક પાચન થતું નથી.
ચરબીના પાચન માટે પિત્ત ક્ષારો અને લાઈપેઝ (જે નાના આંતરડામાં કાર્ય કરે છે) ની જરૂર હોય છે.
સેલ્યુલોઝ એ એક જટિલ કાર્બોદિત છે જેનું પાચન માનવ ઉત્સેચકો દ્વારા થઈ શકતું નથી.
આમ,ચરબી અને સેલ્યુલોઝ બંને જઠરમાં અપાચિત અવસ્થામાં પહોંચે છે.

(A) નવજાત શિશુના મળનો પીળો રંગ મુખ્યત્વે પિત્તરંજકો (બિલિરુબિન અને બિલિવર્ડિન) ની હાજરીને કારણે હોય છે.
ભલે બાળક સફેદ દૂધનું સેવન કરે છે,પરંતુ યકૃત પાચન માર્ગમાં પિત્તનો સ્ત્રાવ કરે છે.
આ પિત્તરંજકો રક્તકણોના વિઘટનથી ઉત્પન્ન થતા ચયાપચયના નકામા પદાર્થો છે.
જ્યારે તેઓ પાચન માર્ગમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે આંતરડાના બેક્ટેરિયા દ્વારા તેમાં રાસાયણિક ફેરફારો થાય છે,જેના પરિણામે મળનો લાક્ષણિક પીળો રંગ જોવા મળે છે.