Gujarati

Flagella and Cytoskeleton Questions in Gujarati

Class 11 Biology · Cell: The Unit of Life · Flagella and Cytoskeleton

79+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 29 of 79 questions in Gujarati

51
MediumMCQ
કોષરસમાં હાજર તંતુમય પ્રોટીનયુક્ત રચનાઓનું એક વિસ્તૃત જાળું જે કોષનો આકાર જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે,તેને શું કહેવામાં આવે છે?
A
થાયલેકોઇડ
B
અંતઃકોષરસજાળ
C
કોષરસસ્તર
D
કોષપિંજર

Solution

(D) કોષપિંજર (cytoskeleton) એ કોષરસમાં હાજર તંતુમય પ્રોટીનયુક્ત રચનાઓનું એક વિસ્તૃત જાળું છે,જે સૂક્ષ્મ નલિકાઓ (microtubules),સૂક્ષ્મ તંતુઓ (microfilaments) અને મધ્યવર્તી તંતુઓનું બનેલું હોય છે. તે યાંત્રિક આધાર,પ્રચલન અને કોષનો આકાર જાળવી રાખવા જેવી વિવિધ મહત્વપૂર્ણ ક્રિયાઓમાં ભાગ લે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $(d)$ છે.
52
EasyMCQ
કોષપિંજર (Cytoskeleton) શેનું બનેલું છે?
A
કેલોઝના જમાવડા
B
સેલ્યુલોઝના સૂક્ષ્મ તંતુઓ
C
પ્રોટીનયુક્ત તંતુઓ
D
કેલ્શિયમ કાર્બોનેટના કણો

Solution

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
કોષપિંજર એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કોષરસમાં જોવા મળતા પ્રોટીનયુક્ત તંતુઓનું એક જટિલ જાળું છે.
તે મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારના પ્રોટીન તંતુઓનું બનેલું હોય છે:
$1$. સૂક્ષ્મ નલિકાઓ (ટ્યુબ્યુલિન પ્રોટીનમાંથી બનેલી).
$2$. સૂક્ષ્મ તંતુઓ (એક્ટિન અને માયોસિન પ્રોટીનમાંથી બનેલા).
$3$. મધ્યવર્તી તંતુઓ (કેરાટિન,વિમેન્ટિન,ડેસ્મિન અને લેમિન જેવા પ્રોટીનમાંથી બનેલા).
આ રચનાઓ કોષને યાંત્રિક આધાર,ગતિશીલતા અને કોષનો આકાર જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે.
53
EasyMCQ
પ્રાણી કોષ અને વનસ્પતિ કોષ બંનેના કશા (flagella) માં જોવા મળતી સૂક્ષ્મનલિકા (microtubule) ની ગોઠવણી કઈ છે?
A
$9+0$
B
$9+2$
C
$9+6$
D
$9+1$

Solution

(B) પ્રાણી અને વનસ્પતિ બંનેના કશા (અને પક્ષ્મો) માં સૂક્ષ્મનલિકાઓની લાક્ષણિક $9+2$ ગોઠવણી જોવા મળે છે.
આ રચનામાં પરિઘ તરફ નવ સૂક્ષ્મનલિકાની જોડ (doublets) વર્તુળાકારમાં ગોઠવાયેલી હોય છે,જે કેન્દ્રમાં રહેલી બે એકલ સૂક્ષ્મનલિકાઓને ઘેરે છે.
આ $9+2$ એક્સોનેમલ (axonemal) રચના સુકોષકેન્દ્રી કશા અને પક્ષ્મોમાં જોવા મળતી એક સમાન લાક્ષણિકતા છે.
54
MediumMCQ
કોષપિંજર (cytoskeleton) ની રચનામાં કેટલા પ્રકારના તંતુઓનો સમાવેશ થાય છે?
A
ત્રણ
B
બે
C
ચાર
D
પાંચ

Solution

(A) કોષપિંજર એ કોષરસમાં હાજર તંતુમય પ્રોટીનયુક્ત રચનાઓનું એક વિસ્તૃત જાળું છે.
તેમાં મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારના પ્રોટીન તંતુઓનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. સૂક્ષ્મનલિકાઓ (Microtubules) (ટ્યુબ્યુલિન પ્રોટીનમાંથી બનેલી).
$2$. સૂક્ષ્મતંતુઓ (Microfilaments) (એક્ટિન પ્રોટીનમાંથી બનેલી).
$3$. મધ્યવર્તી તંતુઓ (Intermediate filaments) (વિવિધ તંતુમય પ્રોટીનમાંથી બનેલી).
તેથી,કોષપિંજરમાં $3$ પ્રકારના તંતુઓ હોય છે.
55
MediumMCQ
કશા (flagella) ના પરિઘીય વિસ્તારમાં કેટલા સૂક્ષ્મનલિકાઓ (microtubules) હાજર હોય છે?
A
$9$
B
$20$
C
$18$
D
$11$

Solution

(C) સુકોષકેન્દ્રી કશાનું અક્ષસૂત્ર (axoneme) સામાન્ય રીતે સૂક્ષ્મનલિકાઓની $9+2$ ગોઠવણી દર્શાવે છે.
આ રચનામાં,પરિઘીય વિસ્તારમાં $9$ દ્વિતીયક (doublet) સૂક્ષ્મનલિકાઓ ગોઠવાયેલી હોય છે.
વધુમાં,કેન્દ્રીય વિસ્તારમાં $2$ એકલ (singlet) સૂક્ષ્મનલિકાઓ આવેલી હોય છે.
તેથી,પરિઘીય વિસ્તારમાં રહેલી સૂક્ષ્મનલિકાઓની સંખ્યા $9$ દ્વિતીયક છે,જે કુલ $18$ વ્યક્તિગત સૂક્ષ્મનલિકાઓ $(9 \times 2 = 18)$ થાય છે.
56
MediumMCQ
સૂક્ષ્મનલિકાઓ (Microtubules) ............ સાથે સંકળાયેલી છે.
A
કોષવિભાજન
B
પટલીય આયોજન
C
સ્નાયુ સંકોચન
D
$DNA$ ઓળખ

Solution

(A) સૂક્ષ્મનલિકાઓ એ કોષપિંજરના બંધારણીય ઘટકો છે,જે ટ્યુબ્યુલિન પ્રોટીનથી બનેલા હોય છે.
તેઓ કોષવિભાજન દરમિયાન ત્રાકતંતુઓ (spindle apparatus) બનાવીને મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જે સમભાજન અને અર્ધીકરણ દરમિયાન રંગસૂત્રોના અલગીકરણમાં મદદ કરે છે.
તેઓ કોષનો આકાર જાળવી રાખવા અને કોષીય વહન માટે પણ જવાબદાર છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
57
MediumMCQ
પ્રોકેરિયોટિક અને યુકેરિયોટિક કોષોની કશા (flagella) કઈ રીતે અલગ પડે છે?
A
કોષના હલનચલન અને સ્થળાંતર માટેની ભૂમિકામાં
B
કોષમાં તેમના સ્થાન અને કાર્ય કરવાની પદ્ધતિમાં
C
સૂક્ષ્મનલિકાઓ (microtubules) ની ગોઠવણી અને હલનચલનના પ્રકારમાં
D
સૂક્ષ્મનલિકાઓના આયોજન અને તેમના કાર્યને આધારે

Solution

(C) પ્રોકેરિયોટિક અને યુકેરિયોટિક કશા રચનાત્મક રીતે એકબીજાથી અલગ હોય છે.
$1$. પ્રોકેરિયોટિક કશા $flagellin$ પ્રોટીનની બનેલી હોય છે અને તેમાં સૂક્ષ્મનલિકાઓ (microtubules) હોતી નથી. તે ભ્રમણીય (rotary) ગતિ કરે છે.
$2$. યુકેરિયોટિક કશા $tubulin$ પ્રોટીનની બનેલી હોય છે અને તેમાં સૂક્ષ્મનલિકાઓની લાક્ષણિક $9+2$ ગોઠવણી જોવા મળે છે. તે ચાબુક જેવી અથવા વળાંકવાળી ગતિ કરે છે.
$3$. તેથી,મુખ્ય તફાવત સૂક્ષ્મનલિકાઓની ગોઠવણી અને તેમના દ્વારા દર્શાવવામાં આવતા હલનચલનના પ્રકારમાં રહેલો છે.
58
EasyMCQ
કોષરસીય કંકાલ (Cytoskeleton) શાનું બનેલું છે?
A
સેલ્યુલોઝના જમા થવાથી
B
સેલ્યુલોઝયુક્ત સૂક્ષ્મતંતુઓથી
C
પ્રોટીનયુક્ત તંતુઓથી
D
કેલ્શિયમ કાર્બોનેટના કણોથી

Solution

(C) કોષરસીય કંકાલ એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કોષરસમાં જોવા મળતું પ્રોટીનયુક્ત તંતુઓનું એક જટિલ જાળીદાર માળખું છે. તે મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારના બંધારણોનું બનેલું છે: સૂક્ષ્મનલિકાઓ (microtubules),સૂક્ષ્મતંતુઓ (microfilaments) અને મધ્યવર્તી તંતુઓ (intermediate filaments). આ બંધારણો ટ્યુબ્યુલિન અને એક્ટિન જેવા પ્રોટીનમાંથી બનેલા હોય છે,જે કોષને યાંત્રિક આધાર,પ્રચલન અને કોષનો આકાર જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે.
59
MediumMCQ
$6 \ nm$ વ્યાસ ધરાવતા અને એક જ પ્રકારના મોનોમર ઘટકના બનેલા મજબૂત અને રેખીય કોષરસ કંકાલના ઘટકને શું કહે છે?
A
સૂક્ષ્મનલિકાઓ
B
સૂક્ષ્મતંતુઓ
C
મધ્યવર્તી તંતુઓ
D
પટલિકાઓ

Solution

(B) કોષરસ કંકાલ મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારના પ્રોટીન તંતુઓનું બનેલું હોય છે: સૂક્ષ્મનલિકાઓ,સૂક્ષ્મતંતુઓ અને મધ્યવર્તી તંતુઓ.
$1$. સૂક્ષ્મનલિકાઓનો વ્યાસ આશરે $25 \ nm$ હોય છે અને તે ટ્યુબ્યુલિન ડાયમર્સની બનેલી હોય છે.
$2$. મધ્યવર્તી તંતુઓનો વ્યાસ $8-12 \ nm$ હોય છે અને તે વિવિધ તંતુમય પ્રોટીનથી બનેલા હોય છે.
$3$. સૂક્ષ્મતંતુઓ (જેને એક્ટિન તંતુઓ પણ કહેવાય છે) નો વ્યાસ આશરે $6 \ nm$ હોય છે અને તે એક્ટિન $(G-actin)$ નામના એક જ પ્રકારના મોનોમરના બનેલા હોય છે.
તેથી,$6 \ nm$ વ્યાસ ધરાવતો અને એક જ પ્રકારના મોનોમરનો બનેલો ઘટક સૂક્ષ્મતંતુ છે.
60
MediumMCQ
વિધાન : સુકોષકેન્દ્રી કોષો વિવિધ આકારો ધારણ કરવાની અને દિશાત્મક હલનચલન કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
કારણ : પ્રોટીન તંતુઓના ત્રણ મુખ્ય પ્રકારો છે - સૂક્ષ્મ તંતુઓ (microfilaments),સૂક્ષ્મ નલિકાઓ (microtubules) અને મધ્યવર્તી તંતુઓ (intermediate filaments),જે કોષપિંજર (cytoskeleton) બનાવે છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.
C
જો વિધાન સાચું છે પરંતુ કારણ ખોટું છે.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા છે.

Solution

(A) સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કોષરસમાં પ્રોટીનયુક્ત તંતુઓનું એક જટિલ જાળું હોય છે જેને સામૂહિક રીતે કોષપિંજર (cytoskeleton) કહેવામાં આવે છે.
આ કોષપિંજર પ્રોટીન તંતુઓના ત્રણ મુખ્ય પ્રકારોનું બનેલું છે: $1$. સૂક્ષ્મ તંતુઓ,$2$. સૂક્ષ્મ નલિકાઓ,અને $3$. મધ્યવર્તી તંતુઓ.
આ સંરચનાઓ કોષને યાંત્રિક આધાર પૂરો પાડે છે,કોષનો લાક્ષણિક આકાર જાળવી રાખે છે અને કોષની અંદરના વહન તેમજ દિશાત્મક હલનચલનમાં મદદ કરે છે.
તેથી,કોષપિંજરની હાજરી એ મુખ્ય કારણ છે કે જેના લીધે સુકોષકેન્દ્રી કોષો વિવિધ આકારો ધારણ કરી શકે છે અને દિશાત્મક હલનચલન કરી શકે છે.
61
Easy
કશા (Flagella),પિલી (Pili) અને ફિમ્બ્રી (Fimbriae) પર નોંધ લખો.

Solution

(N/A) $\Rightarrow$ કશા (Flagella): બેક્ટેરિયલ કોષો પ્રચલનશીલ અથવા અપ્રચલનશીલ હોઈ શકે છે. જો તે પ્રચલનશીલ હોય,તો તેમની કોષદીવાલમાંથી પાતળા તંતુમય પ્રવર્ધો નીકળે છે જેને કશા કહે છે. બેક્ટેરિયામાં કશાની સંખ્યા અને ગોઠવણીમાં વિવિધતા જોવા મળે છે. બેક્ટેરિયલ કશા ત્રણ ભાગોની બનેલી હોય છે - તંતુ (filament),અંકુશ (hook) અને તલસ્થ કાય (basal body). તંતુ એ સૌથી લાંબો ભાગ છે જે કોષની સપાટીથી બહારની તરફ વિસ્તરેલો હોય છે.
$\Rightarrow$ પિલી (Pili): પિલી એ વિશિષ્ટ પ્રોટીનમાંથી બનેલી લાંબી નલિકાકાર રચનાઓ છે. તે સપાટી પરની રચનાઓ છે પરંતુ પ્રચલનમાં કોઈ ભૂમિકા ભજવતી નથી.
$\Rightarrow$ ફિમ્બ્રી (Fimbriae): ફિમ્બ્રી એ કોષમાંથી બહાર નીકળતા નાના બ્રશ જેવા તંતુઓ છે. કેટલાક બેક્ટેરિયામાં,તે બેક્ટેરિયાને ઝરણાંના પથ્થરો સાથે અને યજમાન પેશીઓ સાથે જોડવામાં મદદ કરે છે.
62
Easy
કોષપિંજર (Cytoskeleton) એટલે શું? તેના ઘટકો,બંધારણ અને કાર્ય વિશે માહિતી આપો.

Solution

(N/A) $\Rightarrow$ કોષરસમાં આવેલી તંતુમય પ્રોટીનયુક્ત રચનાઓના જટિલ જાળાને સામૂહિક રીતે કોષપિંજર (Cytoskeleton) કહેવામાં આવે છે. તે યાંત્રિક આધાર,પ્રચલન અને કોષનો આકાર જાળવી રાખવા જેવા ઘણા કાર્યોમાં સંકળાયેલું છે.
$\Rightarrow$ કોષપિંજર ત્રણ પ્રકારના તંતુઓનું બનેલું છે: સૂક્ષ્મ તંતુઓ (Microfilaments),સૂક્ષ્મ નલિકાઓ (Microtubules) અને મધ્યવર્તી તંતુઓ (Intermediate filaments).
$\Rightarrow$ સૂક્ષ્મ તંતુઓ એક્ટિન જેવા પ્રોટીનના બનેલા હોય છે. તેઓ છૂટાછવાયા અથવા સમાંતર અથવા જાળા સ્વરૂપે ગોઠવાયેલા હોય છે. તેઓ અમીબીય ગતિ,કોષરસનું પરિભ્રમણ અને દ્રવ્યોના સ્થળાંતર જેવા કાર્યો કરે છે. તેઓ કોષીય ગતિ અથવા કોષના આકારમાં ફેરફાર સાથે સંકળાયેલા છે.
$\Rightarrow$ સૂક્ષ્મ નલિકાઓ ટ્યુબ્યુલિન પ્રોટીનની બનેલી પોલા નળીઓ છે. તેઓ કોષનો આકાર જાળવવામાં,કોષીય ગતિ અને દ્રવ્યોના કોષીય વહનમાં મદદ કરે છે. કોષ વિભાજન દરમિયાન રંગસૂત્રોના સ્થળાંતર માટે તે જરૂરી છે.
$\Rightarrow$ મધ્યવર્તી તંતુઓ ટકાઉ અને મજબૂત પ્રોટીન તંતુઓ છે. તેઓ તંતુઓની ટોપલી જેવી રચના બનાવે છે અને અન્ય તંતુઓને આધાર આપે છે.
63
MediumMCQ
સૂક્ષ્મ નલિકાઓ (Microtubules),મોટર પ્રોટીન અને એક્ટિન તંતુઓ નીચેનામાંથી કઈ કોષીય અંગિકાનો ભાગ છે?
A
હરિતકણ
B
ગોલ્ગી પ્રસાધન
C
કોષપિંજર (Cytoskeleton)
D
કોષરસસ્તર

Solution

(C) કોષપિંજર એ કોષરસમાં હાજર રહેલા તંતુમય પ્રોટીનયુક્ત બંધારણોનું એક વિસ્તૃત જાળું છે,જેમાં સૂક્ષ્મ નલિકાઓ,સૂક્ષ્મ તંતુઓ (એક્ટિન તંતુઓ) અને મધ્યવર્તી તંતુઓનો સમાવેશ થાય છે.
તે કોષને બંધારણીય આધાર પૂરો પાડે છે,કોષનો આકાર જાળવી રાખે છે અને મોટર પ્રોટીન દ્વારા કોષની ગતિશીલતા તથા કોષની અંદરના વહનમાં મદદ કરે છે.
64
MediumMCQ
કોષપિંજર (cytoskeleton) નો એક ઘટક કયો છે?
A
સૂક્ષ્મનલિકા (Microtubule)
B
અસ્થિ (Bone)
C
કાઈટિન (Chitin)
D
કાસ્થિ (Cartilage)

Solution

(A) સૂક્ષ્મનલિકાઓ (Microtubules) એ કોષોમાં સૌથી મોટા કોષપિંજરના તંતુઓ છે અને તે સમગ્ર કોષરસમાં જોવા મળે છે.
તેઓ તંતુમય આંતરકોષીય રચનાઓ છે જે તમામ સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં વિવિધ પ્રકારની હલનચલન માટે જવાબદાર છે.
તેઓ કોષકેન્દ્ર અને કોષ વિભાજન,આંતરકોષીય રચનાનું આયોજન અને આંતરકોષીય વહન તેમજ પક્ષ્મ અને કશાની ગતિશીલતામાં સામેલ છે.
તેઓ બે ગોળાકાર પ્રોટીન,$\alpha$-ટ્યુબ્યુલિન અને $\beta$-ટ્યુબ્યુલિનના ડાયમરના પોલિમરાઈઝેશન દ્વારા બને છે.
65
MediumMCQ
કોષપિંજર (cytoskeleton) એ કોષરસમાં રહેલા તંતુઓનું પ્રોટીનયુક્ત જાળું છે. તે શેમાં સામેલ છે?
A
યાંત્રિક આધાર.
B
પ્રચલન (motility).
C
કોષનો આકાર જાળવી રાખવો.
D
આ તમામ

Solution

(D) કોષપિંજર એ કોષરસમાં જોવા મળતા પ્રોટીનયુક્ત તંતુઓનું એક જટિલ જાળું છે.
તે કોષને યાંત્રિક આધાર પૂરો પાડવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તે કોષના લાક્ષણિક આકારને જાળવી રાખવા માટે જવાબદાર છે.
તે વિવિધ પ્રકારના કોષીય પ્રચલન અને કોષની અંદરના વહન સાથે પણ સંકળાયેલું છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો કોષપિંજરના કાર્યો છે.
66
MediumMCQ
પ્રોકેરિયોટિક અને યુકેરિયોટિક કશા (flagella) શેમાં અલગ પડે છે?
A
હલનચલનનો પ્રકાર અને સ્થાન.
B
સ્થાન અને કાર્ય કરવાની પદ્ધતિ.
C
માઇક્રોટ્યુબ્યુલર બંધારણ અને કાર્ય.
D
માઇક્રોટ્યુબ્યુલર આયોજન અને હલનચલનનો પ્રકાર.

Solution

(D) પ્રોકેરિયોટિક કશા ફ્લેજેલિન પ્રોટીનથી બનેલી હોય છે અને તેમાં પરિભ્રમણીય (rotary) હલનચલન જોવા મળે છે. તેમાં $9+2$ માઇક્રોટ્યુબ્યુલર ગોઠવણીનો અભાવ હોય છે.
યુકેરિયોટિક કશા ટ્યુબ્યુલિન પ્રોટીનથી બનેલી હોય છે,તેમાં $9+2$ માઇક્રોટ્યુબ્યુલર આયોજન હોય છે અને તે ચાબુક જેવું (bending) હલનચલન દર્શાવે છે.
તેથી,તેઓ તેમના માઇક્રોટ્યુબ્યુલર આયોજન અને હલનચલનના પ્રકારમાં નોંધપાત્ર રીતે અલગ પડે છે.
67
MediumMCQ
માઇક્રોફિલામેન્ટ્સ નીચેનામાંથી કયા કાર્યો સિવાયના તમામ કાર્યો કરે છે?
A
પ્લાઝ્મા મેમ્બ્રેનને આધાર પૂરો પાડે છે
B
સાયક્લોસિસમાં સામેલ છે
C
કોષ વિભાજન દરમિયાન કોષ પ્લેટ પદ્ધતિમાં મદદ કરે છે
D
સ્યુડોપોડિયા (ખોટા પગ) બનાવવામાં મદદ કરે છે

Solution

(C) માઇક્રોફિલામેન્ટ્સ એક્ટિન પ્રોટીનથી બનેલા હોય છે અને તે કોષનો આકાર જાળવી રાખવા,સાયક્લોસિસ (કોષરસનું પરિભ્રમણ) અને સ્યુડોપોડિયાના નિર્માણમાં સામેલ હોય છે. જોકે,વનસ્પતિ કોષોમાં કોષ વિભાજન દરમિયાન કોષ પ્લેટનું નિર્માણ મુખ્યત્વે ફ્રેગ્મોપ્લાસ્ટ દ્વારા થાય છે,જે ગોલ્ગી પુટિકાઓ અને $ER$ ના ઘટકોમાંથી બને છે,માઇક્રોફિલામેન્ટ્સ દ્વારા નહીં.
68
MediumMCQ
યુકેરિયોટિક કશા (flagellum) બનાવતા તમામ પ્રોટીન શોધો.
A
નેક્સિન,ટ્યુબ્યુલિન અને ફ્લેજેલિન
B
ટ્યુબ્યુલિન,નેક્સિન,ડાયનીન અને ફ્લેજેલિન
C
એક્ટિન,માયોસિન,ડાયનીન,નેક્સિન અને ટ્યુબ્યુલિન
D
ડાયનીન,ટ્યુબ્યુલિન અને નેક્સિન

Solution

(D) યુકેરિયોટિક કશા $9+2$ ગોઠવણી ધરાવતા સૂક્ષ્મનલિકાઓ (microtubules) ની બનેલી હોય છે,જે $tubulin$ પ્રોટીનમાંથી બને છે.
આ સૂક્ષ્મનલિકાઓ $nexin$ લિંક્સ દ્વારા જોડાયેલી હોય છે અને હલનચલન માટે $dynein$ આર્મ્સનો ઉપયોગ કરે છે જે $ATP$ ના જળવિભાજન દ્વારા કાર્ય કરે છે.
$Flagellin$ પ્રોટીન ખાસ કરીને પ્રોકેરિયોટિક કશામાં જોવા મળે છે,યુકેરિયોટિક કશામાં નહીં.
તેથી,યુકેરિયોટિક કશા બનાવતા પ્રોટીન $dynein$,$tubulin$ અને $nexin$ છે.
69
EasyMCQ
$9+2$ આયોજન શેમાં જોવા મળે છે?
A
બેક્ટેરિયાના કશા
B
સુકોષકેન્દ્રી કોષના કશા અને પક્ષ્મો
C
આધારકાય (Basal body)
D
તારાકેન્દ્ર અને આધારકાય

Solution

(B) સૂક્ષ્મનલિકાઓનું $9+2$ આયોજન એ સુકોષકેન્દ્રી પક્ષ્મો અને કશાના અક્ષસૂત્ર (axoneme) ની લાક્ષણિકતા છે.
આ આયોજનમાં,$9$ પરિઘવર્તી સૂક્ષ્મનલિકાની જોડ અને $2$ મધ્યસ્થ એકલ સૂક્ષ્મનલિકાઓ હોય છે.
તેનાથી વિપરીત,તારાકેન્દ્ર અને આધારકાયમાં $9+0$ આયોજન જોવા મળે છે,જેમાં $9$ પરિઘવર્તી ત્રિપુટીઓ હોય છે પરંતુ કોઈ મધ્યસ્થ સૂક્ષ્મનલિકાઓ હોતી નથી.
70
EasyMCQ
સ્પિન્ડલ (તર્કુ) શેના બનેલા હોય છે?
A
રંગસૂત્ર
B
એક્ટિન
C
માઇક્રોટ્યુબ્યુલ્સ (સૂક્ષ્મ નલિકાઓ)
D
માયોસિન

Solution

(C) સ્પિન્ડલ (તર્કુ) માઇક્રોટ્યુબ્યુલ્સના બનેલા હોય છે. માઇક્રોટ્યુબ્યુલ્સ એ કોષરસકંકાલના ઘટકો છે જે ટ્યુબ્યુલિન પ્રોટીનમાંથી બનેલા હોય છે,જે કોષ વિભાજન (સમભાજન અને અર્ધીકરણ) દરમિયાન રંગસૂત્રોને વ્યવસ્થિત અને અલગ કરવાનું કાર્ય કરે છે.
71
EasyMCQ
સ્પિન્ડલ ફાઇબર (તર્કુ તંતુ) શેના બનેલા હોય છે?
A
હ્યુમ્યુલિન
B
ઇન્ટરમીડિયેટ ફિલામેન્ટ
C
ફ્લેજેલિન
D
ટ્યુબ્યુલિન

Solution

(D) સૂક્ષ્મનલિકાઓ $(Microtubules)$ એ $Tubulin$ પ્રોટીનમાંથી બનેલી પોલા, નળાકાર રચનાઓ છે.
કોષવિભાજન (સમભાજન) દરમિયાન રંગસૂત્રોના અલગીકરણમાં સામેલ તર્કુ તંતુઓ $(Mitotic \text{ } spindle)$ એ સૂક્ષ્મનલિકાઓના બનેલા હોય છે.
72
EasyMCQ
તર્કુ તંતુઓ (Spindle fibres) શેના બનેલા હોય છે?
A
એક્ટિન
B
માયોસિન
C
આલ્ફા અને બીટા ટ્યુબ્યુલિન
D
ફ્લેજેલિન

Solution

(C) તર્કુ તંતુઓ સૂક્ષ્મ નલિકાઓ (microtubules) ના બનેલા હોય છે.
સૂક્ષ્મ નલિકાઓ એ નળાકાર રચનાઓ છે જે ટ્યુબ્યુલિન તરીકે ઓળખાતા ગ્લોબ્યુલર પ્રોટીન એકમોના પોલિમરાઈઝેશન દ્વારા બને છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,આ $\alpha$-ટ્યુબ્યુલિન અને $\beta$-ટ્યુબ્યુલિન ડાયમર્સના બનેલા હોય છે.
તેથી,તર્કુ તંતુઓ $\alpha$ અને $\beta$ ટ્યુબ્યુલિન પ્રોટીનના બનેલા હોય છે.
73
EasyMCQ
તંતુ (Filament),અંકુશ (Hook) અને તલકાય (Basal body) એ $.........$ ના ભાગો છે.
A
પક્ષ્મ (Cilia)
B
કશા (Flagella)
C
પિલી (Pili)
D
ફિમ્બ્રી (Fimbriae)

Solution

(B) બેક્ટેરિયલ કશા (Flagella) મુખ્યત્વે ત્રણ ભાગોની બનેલી હોય છે: તંતુ (Filament),અંકુશ (Hook) અને તલકાય (Basal body).
$1$. તંતુ એ સૌથી લાંબો ભાગ છે જે કોષની સપાટીથી બહારની તરફ વિસ્તરેલો હોય છે.
$2$. અંકુશ એ તંતુને તલકાય સાથે જોડે છે.
$3$. તલકાય એ કોષના આવરણમાં ગોઠવાયેલી મોટર જેવી રચના છે,જે કશાને આધાર આપે છે અને પરિભ્રમણ માટે બળ પૂરું પાડે છે.
આથી,આ ત્રણેય ઘટકો બેક્ટેરિયલ કશાના લાક્ષણિક ભાગો છે.
74
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કઈ રચનાઓ ચલિતતામાં ભાગ ભજવે છે?
$I -$ પિલિ,$II -$ કશા,$III -$ ફિમ્બ્રી
A
$I, II, III$
B
ફક્ત $II$
C
$I, III$
D
ફક્ત $III$

Solution

(B) આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,કશા એ ચલિતતા માટે જવાબદાર મુખ્ય રચના છે.
$I -$ પિલિ એ વિશિષ્ટ પ્રોટીનમાંથી બનેલી લાંબી નલિકાકાર રચનાઓ છે,જે મુખ્યત્વે સંયુગ્મન ($DNA$ નું સ્થળાંતર) માં ભાગ લે છે.
$II -$ કશા એ કોષદીવાલમાંથી નીકળતી પાતળી,તંતુમય રચનાઓ છે જે પ્રોપેલર તરીકે કાર્ય કરે છે અને બેક્ટેરિયાને ચલિતતા પ્રદાન કરે છે.
$III -$ ફિમ્બ્રી એ કોષની સપાટી પરથી નીકળતા નાના બ્રશ જેવા તંતુઓ છે,જે બેક્ટેરિયાને ખડકો અથવા યજમાન પેશીઓ સાથે ચોંટવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,માત્ર કશા જ ચલિતતામાં ભાગ લે છે.
75
MediumMCQ
કોષરસકંકાલ $.............$નું બનેલું છે.
A
કાર્બોદિત
B
પ્રોટીન
C
લિપિડ
D
ન્યુક્લિક એસિડ

Solution

(B) કોષરસકંકાલ એ કોષરસમાં આવેલી તંતુમય પ્રોટીનયુક્ત રચનાઓનું એક વિસ્તૃત જાળું છે.
તે મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારના પ્રોટીન તંતુઓનું બનેલું છે: સૂક્ષ્મ નલિકાઓ (ટ્યુબ્યુલિન પ્રોટીન),સૂક્ષ્મ તંતુઓ (એક્ટિન પ્રોટીન) અને મધ્યવર્તી તંતુઓ (વિવિધ તંતુમય પ્રોટીન).
તેથી,કોષરસકંકાલ પ્રોટીનનું બનેલું છે.
76
EasyMCQ
કોષરસકંકાલમાં કેટલા પ્રકારના ઘટકો આવેલા હોય છે?
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(C) કોષરસકંકાલ એ કોષરસમાં આવેલી તંતુમય પ્રોટીનયુક્ત રચનાઓનું એક જટિલ જાળું છે. તેમાં મુખ્ય $3$ પ્રકારના ઘટકો આવેલા હોય છે:
$1$. સૂક્ષ્મનલિકાઓ (Microtubules)
$2$. સૂક્ષ્મતંતુઓ (Microfilaments - Actin filaments)
$3$. મધ્યવર્તી તંતુઓ (Intermediate filaments).
તેથી,સાચો જવાબ $3$ છે.
77
MediumMCQ
કોષરસકંકાલ (Cytoskeleton) ના કાર્યો કયાં છે?
A
યાંત્રિક આધાર
B
ચલિતતા
C
કોષનો આકાર જાળવી રાખવો
D
ઉપરના તમામ

Solution

(D) કોષરસકંકાલ એ કોષરસમાં હાજર સૂક્ષ્મનલિકાઓ (microtubules),સૂક્ષ્મતંતુઓ (microfilaments) અને મધ્યવર્તી તંતુઓ (intermediate filaments) થી બનેલી તંતુમય પ્રોટીનયુક્ત રચનાઓનું એક જટિલ જાળું છે.
તેના મુખ્ય કાર્યો નીચે મુજબ છે:
$1$. યાંત્રિક આધાર: તે કોષને બંધારણીય મજબૂતી પૂરી પાડે છે.
$2$. ચલિતતા: તે કોષના હલનચલન અને કોષની અંદર અંગિકાઓના સ્થળાંતરમાં મદદરૂપ થાય છે.
$3$. કોષનો આકાર જાળવી રાખવો: તે કોષને તેનો લાક્ષણિક આકાર અને બાહ્ય સ્વરૂપ જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો કોષરસકંકાલના કાર્યો છે.
78
MediumMCQ
કોષમાં સાયટોસ્કેલેટન (કોષપિંજર) દ્વારા નીચેનામાંથી કયું કાર્ય કરવામાં આવે છે?
A
પરિવહન
B
કોષકેન્દ્ર વિભાજન
C
પ્રોટીન સંશ્લેષણ
D
પ્રચલન (Motility)

Solution

(D) કોષરસમાં આવેલા સૂક્ષ્મ નલિકાઓ (microtubules),સૂક્ષ્મ તંતુઓ (microfilaments) અને મધ્યવર્તી તંતુઓ (intermediate filaments) થી બનેલી તંતુમય પ્રોટીનયુક્ત રચનાઓના જટિલ નેટવર્કને સામૂહિક રીતે સાયટોસ્કેલેટન (કોષપિંજર) કહેવામાં આવે છે.
તે યાંત્રિક આધાર,પ્રચલન અને કોષના આકારની જાળવણી જેવા ઘણા કાર્યોમાં સામેલ છે.
79
EasyMCQ
નીચેની આકૃતિમાં,પરિઘવર્તી સૂક્ષ્મનલિકાઓ (peripheral microtubules) ને મધ્યસ્થ આવરણ (central sheath) સાથે જોડતા ભાગને ઓળખો.
Question diagram
A
અરીય આરા (Radial spoke)
B
કોષરસ પટલ (Plasma membrane)
C
આંતર-દ્વિતીય સેતુ (Interdoublet bridge)
D
મધ્યસ્થ સૂક્ષ્મનલિકા (Central microtubule)

Solution

(A) સાચો જવાબ $(A)$ અરીય આરા (Radial spoke) છે.
પક્ષ્મ અને કશાની રચનામાં,એક્સોનેમ (axoneme) સૂક્ષ્મનલિકાઓની $9+2$ ગોઠવણી ધરાવે છે.
પરિઘવર્તી સૂક્ષ્મનલિકાની જોડીઓ મધ્યસ્થ આવરણ સાથે જોડાયેલી હોય છે,જે બે મધ્યસ્થ સૂક્ષ્મનલિકાઓને ઘેરે છે,આ જોડાણ અરીય આરા (radial spokes) તરીકે ઓળખાતી રચનાઓ દ્વારા થાય છે.
કુલ $9$ અરીય આરા હોય છે,જે દરેક પરિઘવર્તી જોડીમાંથી મધ્યસ્થ આવરણ સુધી વિસ્તરે છે.

Cell: The Unit of Life — Flagella and Cytoskeleton · Frequently Asked Questions

1Are these Cell: The Unit of Life questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Cell: The Unit of Life Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.