Flagella and Cytoskeleton Questions in Gujarati

(A) માઇક્રોટ્યુબ્યુલ્સ એ કોષના કોષપિંજરના આવશ્યક ઘટકો છે. કોષ વિભાજન દરમિયાન,તેઓ ત્રાકતંતુઓ (spindle fibers) બનાવે છે જે રંગસૂત્રોના કાઇનેટોકોર સાથે જોડાય છે અને કોષ વિભાજનની પ્રક્રિયામાં રંગસૂત્રોના અલગીકરણમાં મદદ કરે છે. તેથી,તેઓ કોષ વિભાજનમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

(B) સ્પિન્ડલ ફાઇબર (તર્કુ તંતુ) એ કોષ વિભાજન (સમભાજન અને અર્ધીકરણ) દરમિયાન રંગસૂત્રોને અલગ કરવા માટે બનતી આવશ્યક રચનાઓ છે.
આ તંતુઓ પ્રોટીનયુક્ત રચનાઓથી બનેલા હોય છે જેને સૂક્ષ્મનલિકાઓ (Microtubules) કહેવામાં આવે છે.
સૂક્ષ્મનલિકાઓ એ ટ્યુબ્યુલિન પ્રોટીનના નળાકાર પોલિમર છે જે માળખાકીય આધાર પૂરો પાડે છે અને કોષના ધ્રુવો તરફ રંગસૂત્રોની ગતિને સરળ બનાવે છે.
તેથી,સૂક્ષ્મનલિકાઓ સ્પિન્ડલ ઉપકરણના નિર્માણમાં સામેલ મુખ્ય ઘટકો છે.

(A) સૂક્ષ્મનલિકાઓ એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કોષરસમાં જોવા મળતી નળાકાર રચનાઓ છે. સૌપ્રથમ $1953$ માં $De$ $Robertis$ અને $Franchi$ દ્વારા ચેતાકોષોમાં ઇલેક્ટ્રોન માઇક્રોસ્કોપીનો ઉપયોગ કરીને તેનું અવલોકન અને વર્ણન કરવામાં આવ્યું હતું. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) સુકોષકેન્દ્રી કોષોનું કોષપિંજર એ કોષરસમાં આવેલી પ્રોટીનયુક્ત તંતુઓની એક જટિલ જાળી છે.
તે મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારના પ્રોટીન બંધારણોનું બનેલું છે:
$1$. સૂક્ષ્મનલિકાઓ (Microtubules - ટ્યુબ્યુલિન પ્રોટીનમાંથી બનેલી).
$2$. સૂક્ષ્મતંતુઓ (Microfilaments - એક્ટિન પ્રોટીનમાંથી બનેલી).
$3$. મધ્યવર્તી તંતુઓ (Intermediate filaments - વિવિધ તંતુમય પ્રોટીનમાંથી બનેલી).
આમ,કોષપિંજર આ ત્રણ પ્રોટીનયુક્ત બંધારણોનું બનેલું હોય છે.

(B) માઇક્રોટ્યુબ્યુલ્સ એ પોલા,નળાકાર બંધારણો છે જે $\alpha$-ટ્યુબ્યુલિન અને $\beta$-ટ્યુબ્યુલિન ડાયમર્સના પોલિમરાઇઝેશનથી બનેલા હોય છે.
આ બંધારણો કોષપિંજરના આવશ્યક ઘટકો છે.
સામાન્ય માઇક્રોટ્યુબ્યુલનો બાહ્ય વ્યાસ આશરે $25$ $nm$ હોય છે,જ્યારે આંતરિક વ્યાસ લગભગ $15$ $nm$ હોય છે.
તેથી,$21-25$ $nm$ ની શ્રેણી એ માઇક્રોટ્યુબ્યુલ તંતુના વ્યાસ માટે સ્વીકૃત પ્રમાણભૂત મૂલ્ય છે.

(B) માઇક્રોટ્યુબ્યુલ્સ એ કોષપિંજર (cytoskeleton) ના ઘટકો છે.
તેઓ કોષનો આકાર જાળવી રાખવા,કોષીય આંતરિક વહન અને કોષ વિભાજન (તર્કુ તંતુઓનું નિર્માણ) માં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,કોષીય આંતરિક વહન એ કોષપિંજર દ્વારા સુવિધાજનક બને છે,જે કોષની અંદર પુટિકાઓ અને અંગિકાઓને ખસેડવા માટે મોટર પ્રોટીન માટે માર્ગ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) ટ્યુબ્યુલિન એ એક ગોળાકાર પ્રોટીન છે જે સૂક્ષ્મનલિકાઓ (Microtubules) નો મુખ્ય બંધારણીય ઘટક છે.
સૂક્ષ્મનલિકાઓ એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કોષરસમાં જોવા મળતી નળાકાર રચનાઓ છે,જે કોષપિંજર (cytoskeleton) નો ભાગ બનાવે છે.
તેઓ કોષનો આકાર જાળવી રાખવામાં,કોષની અંદરના વહનમાં અને કોષ વિભાજન દરમિયાન ત્રાકતંતુઓ (mitotic spindle) બનાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) પ્રોકેરિયોટિક કશા $flagellin$ પ્રોટીનથી બનેલી હોય છે અને તેમાં $9+2$ સૂક્ષ્મનલિકાની ગોઠવણીનો અભાવ હોય છે. તે ગોળાકાર (rotary) ગતિ કરે છે.
યુકેરિયોટિક કશા $tubulin$ પ્રોટીનથી બનેલી હોય છે અને તેમાં $9+2$ સૂક્ષ્મનલિકાની લાક્ષણિક ગોઠવણી જોવા મળે છે. તે ચાબુક જેવી અથવા વળાંકવાળી ગતિ દર્શાવે છે.
તેથી,તેઓ મુખ્યત્વે તેમની સૂક્ષ્મનલિકાની ગોઠવણી અને હલનચલનના પ્રકારમાં અલગ પડે છે.

(D) આદિકોષકેન્દ્રીય અને સુકોષકેન્દ્રીય કોષોની કશા તેમના બંધારણ અને હલનચલનની પદ્ધતિમાં નોંધપાત્ર રીતે અલગ પડે છે.
$1$. આદિકોષકેન્દ્રીય કશા 'ફ્લેજેલિન' પ્રોટીનની બનેલી હોય છે અને તેમાં સૂક્ષ્મનલિકાઓનું બંધારણ હોતું નથી. તે ભ્રમણીય (rotary) ગતિ કરે છે.
$2$. સુકોષકેન્દ્રીય કશા 'ટ્યુબ્યુલિન' પ્રોટીનની બનેલી હોય છે,જે $9+2$ સૂક્ષ્મનલિકામય બંધારણમાં ગોઠવાયેલી હોય છે. તે ચાબુક જેવી અથવા વળાંકવાળી ગતિ દર્શાવે છે.
તેથી,મુખ્ય તફાવત તેમના સૂક્ષ્મનલિકામય બંધારણ અને હલનચલનના પ્રકારમાં રહેલો છે.

(B) કોષરસકંકાલ એ કોષરસમાં આવેલ તંતુમય પ્રોટીનયુક્ત રચનાઓનું એક વિસ્તૃત જાળું છે,જેમાં સૂક્ષ્મ નલિકાઓ (microtubules),સૂક્ષ્મ તંતુઓ (microfilaments) અને મધ્યવર્તી તંતુઓનો સમાવેશ થાય છે. તે કોષને યાંત્રિક આધાર આપવા,પ્રચલન અને કોષનો આકાર જાળવી રાખવા જેવી ઘણી મહત્વપૂર્ણ ક્રિયાઓમાં ભાગ લે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) $tubulin$ પ્રોટીન એ સૂક્ષ્મ નલિકાઓ (microtubules) નો મુખ્ય બંધારણીય ઘટક છે,જે પક્ષ્મ (cilia) અને કશા (flagella) ની મુખ્ય રચના (axoneme) બનાવે છે.
$1$. પક્ષ્મ અને કશા એ કોષરસ પટલની વાળ જેવી રચનાઓ છે અને તેમનો મુખ્ય ભાગ,જેને $axoneme$ કહેવાય છે,તેમાં લાંબી ધરીને સમાંતર ઘણી સૂક્ષ્મ નલિકાઓ આવેલી હોય છે.
$2$. સૂક્ષ્મ નલિકાઓ પોતે $tubulin$ પ્રોટીનની બનેલી હોય છે.
$3$. કોષરસ પટલ એ લિપિડનું દ્વિસ્તર છે જે ફોસ્ફોલિપિડ્સ,કોલેસ્ટેરોલ અને વિવિધ પટલ પ્રોટીન (જેમ કે સંકલિત અને પરિઘવર્તી પ્રોટીન) નું બનેલું હોય છે,પરંતુ તેમાં બંધારણીય ઘટક તરીકે $tubulin$ હોતું નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) કોષીય કંકાલ એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કોષરસમાં આવેલું પ્રોટીનયુક્ત તંતુઓનું એક જટિલ જાળીદાર તંત્ર છે. તે મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારના પ્રોટીન તંતુઓનું બનેલું છે: $1.$ સૂક્ષ્મ નલિકાઓ (ટ્યુબ્યુલિન પ્રોટીનમાંથી બનેલી),$2.$ સૂક્ષ્મ તંતુઓ (એક્ટિન પ્રોટીનમાંથી બનેલા),અને $3.$ મધ્યવર્તી તંતુઓ (વિવિધ તંતુમય પ્રોટીનમાંથી બનેલા). આ રચનાઓ કોષને યાંત્રિક આધાર,પ્રચલન અને કોષનો આકાર જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે.

(D) એક્ટિન તંતુઓ,જેમને સૂક્ષ્મતંતુઓ (microfilaments) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કોષરસમાં જોવા મળતા પ્રોટીન તંતુઓ છે જે કોષપિંજર (cytoskeleton) નો ભાગ બનાવે છે. તે મુખ્યત્વે એક્ટિન પ્રોટીનના પોલિમરના બનેલા હોય છે. બીજી તરફ,પક્ષ્મો અને કશા મુખ્યત્વે સૂક્ષ્મનલિકાઓ (ટ્યુબ્યુલિન પ્રોટીન) ના બનેલા હોય છે. તેથી,એક્ટિન તંતુઓ એ સૂક્ષ્મતંતુઓનું જ બીજું નામ છે.

(C) સૂક્ષ્મનલિકાઓ $(Microtubules)$ કોષના કંકાલના આવશ્યક ઘટકો છે જે કોષવિભાજનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે। સમભાજન $(Mitosis)$ અને અર્ધીકરણ $(Meiosis)$ દરમિયાન, તેઓ ત્રાકતંતુઓ $(Spindle fibers)$ બનાવે છે જે રંગસૂત્રોના કાઇનેટોકોર સાથે જોડાય છે અને કોષના વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ તેમની ગતિ અને અલગીકરણને સરળ બનાવે છે। તેથી, વિકલ્પ $C$ સાચો જવાબ છે।

(D) બેક્ટેરિયલ કશા મુખ્યત્વે ત્રણ ભાગોની બનેલી હોય છે: તલસ્થકાય,હૂક અને તંતુ.
$1$. તલસ્થકાય એ કોષદીવાલ અને કોષરસસ્તરમાં ખૂંપેલી દંડ જેવી રચના છે.
$2$. હૂક એ તલસ્થકાયને તંતુ સાથે જોડે છે.
$3$. તંતુ એ સૌથી લાંબો ભાગ છે જે કોષની સપાટીથી બહારની તરફ વિસ્તરેલો હોય છે.
તેથી,તલસ્થકાય અને તંતુ બંને કશાની રચનાના ભાગો છે.

(B) બેક્ટેરિયલ કશા મુખ્યત્વે ત્રણ ભાગોની બનેલી હોય છે: આધારકાય (basal body),હૂક (hook) અને તંતુ (filament). તંતુ એ સૌથી લાંબો ભાગ છે જે કોષની સપાટીથી બહારની તરફ વિસ્તરેલો હોય છે. તે $Flagellin$ નામના પ્રોટીનનો બનેલો હોય છે.

(D) સૂક્ષ્મ નલિકાઓ $(microtubules)$ એ કોષરસકંકાલના મુખ્ય ઘટકો છે.
તેઓ કોષીય ગતિશીલતા (જેમ કે પક્ષ્મ અને કશાની હલનચલન) માં મદદ કરે છે.
તેઓ કોષની અંદર દ્રવ્યોના વહન માટે માર્ગ પૂરો પાડે છે.
કોષવિભાજન દરમિયાન, તેઓ ત્રાકતંતુઓ $(spindle \text{ fibers})$ બનાવે છે જે રંગસૂત્રોને કોષના વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ખેંચવામાં મદદ કરે છે.
તેથી, આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(B) કોષરસકંકાલ મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારના પ્રોટીન તંતુઓનું બનેલું છે: સૂક્ષ્મતંતુઓ,સૂક્ષ્મનલિકાઓ અને મધ્યવર્તી તંતુઓ.
સૂક્ષ્મનલિકાઓ એ ટ્યુબ્યુલિન પ્રોટીનથી બનેલી પોલા નળાકાર રચનાઓ છે.
કોષ વિભાજન (સમભાજન અને અર્ધીકરણ) દરમિયાન,સૂક્ષ્મનલિકાઓ ત્રાકતંતુઓ (spindle apparatus) બનાવે છે.
આ ત્રાકતંતુઓ,જે સૂક્ષ્મનલિકાઓના બનેલા હોય છે,તે રંગસૂત્રોના કાઇનેટોકોર સાથે જોડાય છે અને રંગસૂત્રોને કોષના વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ખેંચવા અને સ્થળાંતરિત કરવા માટે જવાબદાર છે.

(B) સૂક્ષ્મ નલિકાઓ (Microtubules) એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કોષરસમાં જોવા મળતી પોલાણયુક્ત,નળાકાર રચનાઓ છે.
તેઓ $\alpha$-ટ્યુબ્યુલિન અને $\beta$-ટ્યુબ્યુલિન પ્રોટીનના પોલિમરાઇઝ્ડ ડાયમર્સની બનેલી હોય છે.
આ રચનાઓ કોષરસ કંકાલના આવશ્યક ઘટકો છે અને કોષનો આકાર જાળવી રાખવા,કોષની અંદરના વહન અને કોષ વિભાજન દરમિયાન ત્રાકતંતુઓના નિર્માણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(B) કશા એ વાળ જેવી રચના છે જે ઘણા બેક્ટેરિયાને પ્રચલન માટે મદદ કરે છે. બેક્ટેરિયલ કશાની રચના ત્રણ મુખ્ય ભાગોની બનેલી હોય છે: તલસ્થ કાય (basal body),હૂક (hook) અને તંતુ (filament). તંતુ એ સૌથી લાંબો ભાગ છે જે કોષની સપાટીથી બહારની તરફ વિસ્તરેલો હોય છે. તે $Flagellin$ (ફ્લૅજેલીન) નામના ગોળાકાર પ્રોટીનનો બનેલો હોય છે જે કુંતલાકાર રચનામાં ગોઠવાયેલું હોય છે.

(C) ટ્યુબ્યુલિન એ એક એવું પ્રોટીન છે જે લાંબી સાંકળો અથવા તંતુઓમાં પોલિમરાઇઝ થઈને સૂક્ષ્મ નલિકાઓ $(\text{microtubules})$ બનાવે છે, જે કોષપિંજર $(\text{cytoskeleton})$ ના ઘટકો છે. બંધારણીય રીતે, ટ્યુબ્યુલિન અણુઓ $\alpha$-ટ્યુબ્યુલિન અને $\beta$-ટ્યુબ્યુલિન છે, જે ગોળાકાર પ્રોટીન $(\text{globular proteins})$ છે. આ ગોળાકાર એકમો જોડાઈને સૂક્ષ્મ નલિકાઓનું પોલું નળાકાર બંધારણ બનાવે છે.

(A) સૂક્ષ્મ તંતુઓ (Microfilaments) એ કોષપિંજરના સૌથી પાતળા ઘટકો છે.
તેઓ મુખ્યત્વે $Actin$ પ્રોટીનના પોલિમરથી બનેલા હોય છે.
$Tubulin$ એ પ્રોટીન છે જે સૂક્ષ્મ નલિકાઓ (Microtubules) બનાવે છે,જ્યારે $Myosin$ એ એક મોટર પ્રોટીન છે જે સ્નાયુઓના સંકોચન દરમિયાન એક્ટિન તંતુઓ સાથે આંતરક્રિયા કરે છે.
$Fibrinogen$ એ રુધિરના પ્લાઝ્મામાં રહેલું પ્રોટીન છે જે રુધિર ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) કોષરસકંકાલ એ કોષરસમાં આવેલી તંતુમય પ્રોટીનયુક્ત રચનાઓનું એક જટિલ જાળું છે. તે મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારના પ્રોટીન તંતુઓનું બનેલું છે:
$1$. સૂક્ષ્મ નલિકાઓ (Microtubules): આ ટ્યુબ્યુલિન પ્રોટીનથી બનેલી પોલા નલિકાઓ છે.
$2$. સૂક્ષ્મ તંતુઓ (Microfilaments): આ એક્ટિન પ્રોટીનથી બનેલા પાતળા અને નક્કર સળિયા જેવા તંતુઓ છે.
$3$. મધ્યવર્તી તંતુઓ (Intermediate filaments): આ તંતુમય પ્રોટીન છે જે કોષને માળખાકીય આધાર આપે છે.
આથી,આ તમામ ઘટકો સામૂહિક રીતે કોષરસકંકાલની રચના કરે છે.

(C) કોષરસકંકાલ એ કોષરસમાં આવેલી તંતુમય પ્રોટીનયુક્ત રચનાઓનું એક જટિલ જાળું છે,જે યાંત્રિક આધાર,પ્રચલન અને કોષનો આકાર જાળવી રાખવા જેવી ઘણી ક્રિયાઓમાં ભાગ લે છે.
તે મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારના પ્રોટીન તંતુઓનું બનેલું છે:
$1$. સૂક્ષ્મતંતુઓ (Microfilaments)
$2$. સૂક્ષ્મનલિકાઓ (Microtubules)
$3$. મધ્યવર્તી તંતુઓ (Intermediate filaments)
'મધ્યવર્તી નલિકાઓ' (Intermediate tubules) એ કોષરસકંકાલનો કોઈ જાણીતો ઘટક નથી. તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચો જવાબ છે.

(A) સૂક્ષ્મતંતુઓ (Microfilaments) એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કોષરસમાં જોવા મળતા પાતળા,દોરી જેવા પ્રોટીન તંતુઓ છે. તે મુખ્યત્વે ઍક્ટિન પ્રોટીનના બનેલા હોય છે. આ તંતુઓ કોષની ગતિશીલતા,કોષનો આકાર જાળવી રાખવા અને સ્નાયુઓના સંકોચનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(C) કોષનું કોષપિંજર ત્રણ મુખ્ય પ્રકારના પ્રોટીન તંતુઓનું બનેલું હોય છે: સૂક્ષ્મનલિકાઓ,સૂક્ષ્મતંતુઓ અને મધ્યવર્તી તંતુઓ.
સૂક્ષ્મતંતુઓ (જેને એક્ટિન તંતુઓ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ એક્ટિનના એકમોથી બનેલા પાતળા અને લવચીક પ્રોટીન તંતુઓ છે.
તેઓ કોષના આકારને જાળવી રાખવામાં અને તેમાં ફેરફાર કરવામાં,તેમજ કોષની ગતિશીલતા અને સ્નાયુઓના સંકોચનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તેથી,સૂક્ષ્મતંતુઓ એ કોષના આકારમાં ફેરફાર સાથે સંકળાયેલી પ્રાથમિક રચનાઓ છે.

(D) સૂક્ષ્મતંતુઓ એક્ટિન પ્રોટીનથી બનેલા હોય છે અને તે અમીબીય ગતિ,કોષરસનું પરિભ્રમણ અને કોષનો આકાર જાળવી રાખવા જેવી વિવિધ કોષીય પ્રક્રિયાઓમાં ભાગ લે છે.
કોષ વિભાજન (સમભાજન અને અર્ધીકરણ) દરમિયાન રંગસૂત્રોનું સ્થળાંતરણ મુખ્યત્વે સૂક્ષ્મનલિકાઓ (microtubules) દ્વારા થાય છે,જે ત્રાકતંતુઓ બનાવે છે,સૂક્ષ્મતંતુઓ દ્વારા નહીં.
તેથી,રંગસૂત્રોનું સ્થળાંતરણ એ સૂક્ષ્મતંતુઓ સાથે સંકળાયેલું કાર્ય નથી.

(B) સૂક્ષ્મ નલિકાઓ (Microtubules) એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કોષરસમાં જોવા મળતી પોલા,નળાકાર રચનાઓ છે.
તેઓ $\alpha$-ટ્યુબ્યુલીન અને $\beta$-ટ્યુબ્યુલીન પ્રોટીનના પોલિમરાઇઝ્ડ ડાયમર્સથી બનેલા હોય છે.
આ રચનાઓ કોષનો આકાર જાળવી રાખવા,કોષની અંદરના વહન અને કોષ વિભાજન દરમિયાન ત્રાકતંતુઓ (mitotic spindle) બનાવવા માટે મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(C) કોષના કોષપિંજર (cytoskeleton) મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારના પ્રોટીન તંતુઓનું બનેલું હોય છે: સૂક્ષ્મનલિકાઓ,સૂક્ષ્મતંતુઓ અને મધ્યવર્તી તંતુઓ.
મધ્યવર્તી તંતુઓ કેરાટિન,વિમેન્ટિન અને લેમિન જેવા વિવિધ તંતુમય પ્રોટીનથી બનેલા હોય છે.
તેઓ તેમની ઉચ્ચ તાણ શક્તિ અને ટકાઉપણા માટે જાણીતા છે,જે કોષને માળખાકીય આધાર પૂરો પાડે છે અને યાંત્રિક દબાણ હેઠળ કોષનો આકાર જાળવી રાખે છે.
સૂક્ષ્મનલિકાઓ કોષની અંદરના વહન અને કોષ વિભાજનમાં મદદ કરે છે,જ્યારે સૂક્ષ્મતંતુઓ મુખ્યત્વે કોષની ગતિશીલતા અને સંકોચનમાં ભાગ લે છે.
તેથી,મધ્યવર્તી તંતુઓ કોષપિંજરના સૌથી સ્થિર અને ટકાઉ ઘટકો છે.

(C) $\text{સૂક્ષ્મનલિકાઓ}$ (Microtubules) એ કોષપિંજરના બંધારણીય ઘટકો છે। અમુક કોષોમાં, જેમ કે $Heliozoans$ (સૂર્ય પ્રાણીકોષો) માં, તે ત્રિજ્યાવર્તી ગોઠવણી બનાવે છે જેને $axopodium$ કહેવાય છે। આ રચનાને ઘણીવાર 'તંતુઓની છાબ' (basket of filaments) તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે, જે કોષના આકારને જાળવી રાખે છે અને શિકાર પકડવામાં મદદ કરે છે।

(C) $\text{કશા}$ (અને $\text{પક્ષ્મ}$) એ કોષરસસ્તરની વાળ જેવી રચનાઓ છે.
તેઓ કોષની મુક્ત સપાટી પર હાજર હોય છે અને હલનચલન કે પ્રચલનમાં મદદ કરે છે.
$\text{તારાકેન્દ્ર}$ કોષરસમાં આવેલા તારાકાયમાં જોવા મળે છે.
$\text{રિબોઝોમ્સ}$ કોષરસમાં મુક્ત રીતે અથવા $\text{ખરબચડી}$ $\text{અંતઃકોષરસજાળ}$ સાથે જોડાયેલા હોય છે.
$\text{કણાભસૂત્ર}$ કોષરસમાં આવેલી પટલમય અંગિકાઓ છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. સૂક્ષ્મ તંતુઓ $(a)$ એક્ટિન પ્રોટીનથી બનેલા હોય છે અને કોષરસના વહન $(ii)$ માટે જવાબદાર છે.
$2$. સૂક્ષ્મ નલિકાઓ $(b)$ ગ્લોબ્યુલર ટ્યુબ્યુલિન પ્રોટીનથી બનેલી હોય છે અને કોષ વિભાજન દરમિયાન રંગસૂત્રોની હિલચાલ $(iii)$ માટે જવાબદાર છે.
$3$. મધ્યવર્તી તંતુઓ $(c)$ મજબૂત,તંતુમય પ્રોટીનથી બનેલા હોય છે અને તંતુઓ તથા નલિકાઓને બંધારણીય આધાર $(i)$ પૂરો પાડે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $(a)-(ii); (b)-(iii); (c)-(i)$ છે.

(B) કોષરસ કંકાલ એ કોષરસમાં આવેલી પ્રોટીનયુક્ત તંતુઓની એક જટિલ જાળી છે, જેમાં સૂક્ષ્મનલિકાઓ, સૂક્ષ્મતંતુઓ અને મધ્યવર્તી તંતુઓનો સમાવેશ થાય છે.
આથી, વિધાન $S$ સાચું છે.
સૂક્ષ્મનલિકાઓ ખરેખર ટ્યુબ્યુલિન ($\alpha$ અને $\beta$ ટ્યુબ્યુલિન) નામના ગોળાકાર પ્રોટીન એકમોના પોલિમરાઈઝેશનથી બનેલી પોલાણયુક્ત નળાકાર રચનાઓ છે.
આથી, વિધાન $R$ પણ સાચું છે.
જોકે, કારણ $R$ એ ખાસ કરીને સૂક્ષ્મનલિકાઓની રચના સમજાવે છે, જ્યારે વિધાન $S$ સમગ્ર કોષરસ કંકાલના બંધારણ વિશે જણાવે છે. તેથી, $R$ એ $S$ ની સાચી સમજૂતી નથી.
આમ, બંને વિધાનો સાચા છે, પરંતુ $R$ એ $S$ ની સાચી સમજૂતી નથી.

(A) કોષરસ કંકાલ એ કોષરસમાં આવેલી પ્રોટીનયુક્ત તંતુઓની એક જટિલ જાળી છે,જેમાં સૂક્ષ્મનલિકાઓ,સૂક્ષ્મ તંતુઓ અને મધ્યવર્તી તંતુઓનો સમાવેશ થાય છે.
આથી,વિધાન $X$ સાચું છે.
સૂક્ષ્મનલિકાઓ ખરેખર પોલાણયુક્ત,નળાકાર રચનાઓ છે જે ટ્યુબ્યુલિન નામના પોલિમરાઇઝ્ડ ગોળાકાર પ્રોટીન એકમોની બનેલી હોય છે.
આથી,વિધાન $Y$ સાચું છે.
જોકે,વિધાન $Y$ એ કોષરસ કંકાલના એક ઘટક (સૂક્ષ્મનલિકાઓ) ની રચનાનું વર્ણન કરે છે,પરંતુ તે એ સમજાવતું નથી કે કોષરસ કંકાલ શા માટે ત્રણ ચોક્કસ પ્રકારના તંતુઓનું બનેલું છે (સમગ્ર કોષરસ કંકાલની રચનાનું કારણ).
તેથી,વિધાન $Y$ એ વિધાન $X$ ની સાચી સમજૂતી નથી.

(D) કોષરસકંકાલ એ કોષરસમાં આવેલી તંતુમય પ્રોટીનયુક્ત રચનાઓનું એક જટિલ જાળું છે.
તે મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારના પ્રોટીન તંતુઓનું બનેલું છે:
$1$. સૂક્ષ્મનલિકાઓ: આ ટ્યુબ્યુલિન પ્રોટીનમાંથી બનેલી પોલા નલિકાઓ છે.
$2$. સૂક્ષ્મતંતુઓ: આ એક્ટિન પ્રોટીનમાંથી બનેલા પાતળા અને નક્કર સળિયા જેવી રચનાઓ છે.
$3$. મધ્યવર્તી તંતુઓ: આ તંતુમય પ્રોટીન છે જે કોષને બંધારણીય આધાર આપે છે.
આ ત્રણેય રચનાઓ સામૂહિક રીતે કોષરસકંકાલ બનાવે છે,જે કોષને યાંત્રિક આધાર,પ્રચલન અને કોષનો આકાર જાળવી રાખવા જેવી ઘણી ક્રિયાઓમાં મદદ કરે છે.

(A) સૂક્ષ્મતંતુઓ એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કોષરસમાં જોવા મળતી નક્કર,સળિયા જેવી રચનાઓ છે. તે મુખ્યત્વે $Actin$ તરીકે ઓળખાતા સંકોચનશીલ પ્રોટીનના બનેલા હોય છે. આ તંતુઓ કોષની ગતિશીલતા,કોષનો આકાર જાળવી રાખવા અને કોષરસ વિભાજનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(D) આપેલ આકૃતિ કોષના કોષરસકંકાલને દર્શાવે છે. કોષરસકંકાલ એ કોષરસમાં આવેલી સૂક્ષ્મનલિકાઓ,સૂક્ષ્મ તંતુઓ અને મધ્યવર્તી તંતુઓથી બનેલી પ્રોટીનયુક્ત તંતુમય રચનાઓનું એક જટિલ જાળું છે. તે કોષને યાંત્રિક આધાર,ગતિશીલતા અને કોષનો આકાર જાળવી રાખવા જેવી ઘણી મહત્વપૂર્ણ ક્રિયાઓમાં મદદ કરે છે.

(D) સુકોષકેન્દ્રિય કોષનું કોષપિંજર એ કોષરસમાં આવેલી તંતુમય પ્રોટીનયુક્ત રચનાઓનું એક જટિલ જાળું છે.
તે મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારની રચનાઓનું બનેલું હોય છે: સૂક્ષ્મનલિકાઓ,સૂક્ષ્મ તંતુઓ અને મધ્યવર્તી તંતુઓ.
સૂક્ષ્મનલિકાઓ ટ્યુબ્યુલીન પ્રોટીનની બનેલી હોય છે.
આમ,કોષપિંજર એ સૂક્ષ્મનલિકાઓ (જે ટ્યુબ્યુલીનમાંથી બનેલી છે) અને સૂક્ષ્મ તંતુઓ બંનેનું બનેલું છે.
તેથી,વિકલ્પ $(D)$ સાચો જવાબ છે.

(C) સૂક્ષ્મનલિકાઓ એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં જોવા મળતા કોષપિંજર (cytoskeleton) ના બંધારણીય ઘટકો છે.
તેઓ $\alpha$-ટ્યુબ્યુલિન અને $\beta$-ટ્યુબ્યુલિન નામના ગ્લોબ્યુલર પ્રોટીન એકમોની બનેલી હોય છે.
આ એકમો પોલિમરાઈઝ થઈને પોલા, નળાકાર બંધારણો બનાવે છે જે કોષને બંધારણીય આધાર આપે છે, કોષની અંદરના વહનમાં મદદ કરે છે અને કોષ વિભાજન દરમિયાન ત્રાકતંતુઓ (spindle apparatus) બનાવે છે.
તેથી, સાચો જવાબ $C$ (ટ્યુબ્યુલિન) છે.

(C) કોષરસકંકાલ એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કોષરસમાં જોવા મળતું પ્રોટીનયુક્ત તંતુઓનું એક જટિલ જાળું છે. તે મુખ્યત્વે સૂક્ષ્મ નલિકાઓ (microtubules),સૂક્ષ્મ તંતુઓ (microfilaments) અને મધ્યવર્તી તંતુઓ (intermediate filaments) નું બનેલું હોય છે,જે તમામ પ્રોટીનમાંથી બનેલા હોય છે. આ સંરચનાઓ કોષને યાંત્રિક આધાર,પ્રચલન અને કોષનો આકાર જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે.

(B) બેક્ટેરિયામાં,$flagellum$ (કશા) એ પ્રચલન કે હલનચલન માટે જવાબદાર મુખ્ય અંગિકા છે. બેક્ટેરિયલ $flagellum$ એ $flagellin$ નામના પ્રોટીનનું બનેલું હોય છે. તેથી,$flagellin$ પ્રોટીનની બનેલી રચના પ્રચલન માટે જવાબદાર છે.

(D) કોષીય ગતિ મુખ્યત્વે કોષપિંજરના ઘટકો દ્વારા સંચાલિત થાય છે.
સૂક્ષ્મતંતુઓ (એક્ટિન તંતુઓ) કોષનો આકાર જાળવવા,કોષરસના વહન અને અમીબીય ગતિમાં ભાગ લે છે.
સૂક્ષ્મનલિકાઓ પક્ષ્મ,કશાની ગતિ અને કોષવિભાજન દરમિયાન રંગસૂત્રોના અલગીકરણ માટે આવશ્યક છે.
તેથી,સૂક્ષ્મતંતુઓ અને સૂક્ષ્મનલિકાઓ બંને વિવિધ પ્રકારની કોષીય ગતિમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

(B) અમીબામાં પ્રચલન ખોટાપગ (pseudopodia) ના નિર્માણ દ્વારા થાય છે.
ખોટાપગ એ કોષરસના કામચલાઉ પ્રવર્ધો છે.
ખોટાપગનું નિર્માણ અને સંકોચન કોષપિંજર (cytoskeleton) ના ગતિશીલ પુનર્ગઠન પર આધારિત છે.
મુખ્યત્વે, સૂક્ષ્મતંતુઓ (Microfilaments - જે એક્ટિન પ્રોટીનથી બનેલા હોય છે) કોષરસના વહન અને ખોટાપગ બનાવવા માટે જરૂરી રચનાત્મક ફેરફારોમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
જોકે સૂક્ષ્મનલિકાઓ અને મધ્યવર્તી તંતુઓ પણ કોષપિંજરનો ભાગ છે, પરંતુ અમીબીય પ્રચલનમાં સૂક્ષ્મતંતુઓ મુખ્ય ઘટક છે.

(B) આપેલ આકૃતિ કોષના કોષરસમાં રહેલી તંતુમય પ્રોટીનયુક્ત રચનાઓનું જાળું દર્શાવે છે,જેને કોષરસકંકાલ (Cytoskeleton) કહેવામાં આવે છે.
કોષરસકંકાલ એ પ્રોટીન તંતુઓનું એક જટિલ જાળું છે,જેમ કે સૂક્ષ્મનલિકાઓ (microtubules),સૂક્ષ્મતંતુઓ (microfilaments) અને મધ્યવર્તી તંતુઓ,જે સમગ્ર કોષરસમાં ફેલાયેલું હોય છે.
તે કોષને યાંત્રિક આધાર આપવા,પ્રચલન અને કોષનો આકાર જાળવી રાખવા જેવી ઘણી મહત્વની ક્રિયાઓમાં ભાગ લે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) પ્રાણીકોષની આપેલી આકૃતિમાં '$A$' તરીકે દર્શાવેલ રચના કોષપિંજર (cytoskeleton) દર્શાવે છે,જે ખાસ કરીને સૂક્ષ્મનલિકાઓ (microtubules) છે.
સૂક્ષ્મનલિકાઓ એ પોલા,નળાકાર બંધારણો છે જે ટ્યૂબ્યુલીન (tubulin) તરીકે ઓળખાતા પોલિમરાઇઝ્ડ પ્રોટીન એકમોના બનેલા હોય છે.
આ રચનાઓ કોષનો આકાર જાળવી રાખવા,કોષીય વહન અને કોષ વિભાજન દરમિયાન ત્રાકતંતુઓ (spindle apparatus) બનાવવા માટે આવશ્યક છે.

(B) ત્રાકતંતુઓ સૂક્ષ્મનલિકાઓ (microtubules) ના બનેલા હોય છે,જે મુખ્યત્વે ટ્યુબ્યુલિન (tubulin) નામના પ્રોટીનમાંથી બને છે. કોષવિભાજન દરમિયાન,આ તંતુઓ ત્રાકતંત્ર (spindle apparatus) બનાવે છે જે રંગસૂત્રોના અલગીકરણમાં મદદ કરે છે. તેથી,તેઓ સ્વભાવે પ્રોટીનયુક્ત હોય છે.

(A) સૂક્ષ્મનલિકાઓ એ ટ્યુબ્યુલિન પ્રોટીનથી બનેલા કોષના કંકાલના ઘટકો છે. તેઓ કોષવિભાજન દરમિયાન ત્રાકતંતુઓ (spindle apparatus) બનાવીને મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જે સમભાજન (mitosis) અને અર્ધીકરણ (meiosis) દરમિયાન રંગસૂત્રોના અલગીકરણમાં મદદ કરે છે. તેથી,તેઓ મુખ્યત્વે કોષવિભાજનમાં ભાગ લે છે.

(B) : કશા એ બેક્ટેરિયામાં પ્રચલન માટેનું અંગ છે.
બેક્ટેરિયલ કશા એકતંતુમય હોય છે,જે એક સૂક્ષ્મ નલિકા જેવું કાર્ય કરે છે અને તે ફ્લેજેલિન નામના પ્રોટીનથી બનેલી હોય છે.
તેઓ પરિભ્રમણીય હલનચલન કરીને પ્રચલન કરવામાં મદદ કરે છે.

(D) સૂક્ષ્મનલિકાઓ એ $tubulin$ પ્રોટીનથી બનેલી અશાખિત,પોલા અને અતિસૂક્ષ્મ નલિકાઓ છે. તે ગતિશીલ રચનાઓ છે જે મોનોમર્સના જોડાણ અથવા વિઘટન દ્વારા તેમના છેડા પર ઝડપથી વૃદ્ધિ અથવા વિઘટન પામી શકે છે. સૂક્ષ્મનલિકાઓ કોષપિંજરના આવશ્યક ઘટકો છે અને તે વિવિધ વિશિષ્ટ રચનાઓમાં જોવા મળે છે,જેમાં $centrioles$ (તારાકેન્દ્ર),$basal$ $bodies$ (આધારકાય),$cilia$ (પક્ષ્મ),$flagella$ (કશા),$spindle$ $fibres$ (ત્રાકતંતુઓ) અને $chromosome$ $fibres$ (રંગસૂત્ર તંતુઓ) નો સમાવેશ થાય છે. તેથી,વિકલ્પ $D$ સાચો જવાબ છે.

(B) સાચો જવાબ $(b)$ છે.
સૂક્ષ્મતંતુઓ (માઇક્રોફિલામેન્ટ્સ),જેને એક્ટિન તંતુઓ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ઘન,રેખીય કોષપિંજરના ઘટકો છે જેનો વ્યાસ આશરે $6 \ nm$ હોય છે.
તેઓ $G$-એક્ટિન નામના એક જ પ્રકારના ગ્લોબ્યુલર પ્રોટીન મોનોમરથી બનેલા હોય છે,જે પોલિમરાઇઝ થઈને $F$-એક્ટિન તંતુઓ બનાવે છે.
સૂક્ષ્મનલિકાઓ (માઇક્રોટ્યુબ્યુલ્સ) એ $24 \ nm$ વ્યાસ ધરાવતી પોલા રચનાઓ છે જે ટ્યુબ્યુલિન પ્રોટીનથી બનેલી હોય છે.
મધ્યવર્તી તંતુઓનો વ્યાસ આશરે $8-10 \ nm$ હોય છે અને તે વિવિધ તંતુમય પ્રોટીનથી બનેલા હોય છે.