Endoplasmic reticulum and Golgi body Questions in Gujarati

(B) : પોસ્ટ-ટ્રાન્સલેશનલ મોડિફિકેશન $(PTM)$ એ પ્રોટીન જૈવસંશ્લેષણનું એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ રિબોઝોમ્સ પર $mRNA$ ના ભાષાંતર દ્વારા પોલીપેપ્ટાઇડ શૃંખલાઓ તરીકે થાય છે. આ શૃંખલાઓ પરિપક્વ પ્રોટીન બનતા પહેલા ફોલ્ડિંગ,કટિંગ અને અન્ય પ્રક્રિયાઓ જેવા $PTM$ માંથી પસાર થાય છે. ખરબચડી અંતઃકોષરસજાળ $(RER)$ દ્વારા સંશ્લેષિત પ્રોટીન અને લીસી અંતઃકોષરસજાળ $(SER)$ દ્વારા સંશ્લેષિત લિપિડ્સ ગોલ્ગી પ્રસાધનની સિસ્ટર્ની સુધી પહોંચે છે. અહીં,તેઓ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ સાથે જોડાઈને ગ્લાયકોપ્રોટીન અને ગ્લાયકોલિપિડ્સ બનાવે છે. આ પ્રક્રિયાને ગ્લાયકોસિલેશન કહેવામાં આવે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
આપેલ આકૃતિમાં અંતઃકોષરસજાળ દર્શાવવામાં આવી છે જેની સપાટી પર રીબોઝોમ્સ જોડાયેલા છે,જેને કણિકામય અંતઃકોષરસજાળ $(RER)$ કહેવામાં આવે છે.
$RER$ મુખ્યત્વે પ્રોટીન સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવમાં સામેલ છે કારણ કે તેની સપાટી પર જોડાયેલા રીબોઝોમ્સ પ્રોટીન સંશ્લેષણના મુખ્ય સ્થાનો છે.

(D) $SER$ (લીલું અંતઃકોષરસજાળ) એ વનસ્પતિ અને પ્રાણી કોષોના કોષરસમાં આવેલી લીસી પટલમય રચનાઓ (એટલે કે,જે પટલ પર રીબોઝોમ્સ હોતા નથી) ની એક પ્રણાલી છે.
તે કોષરસપટલ અને કોષકેન્દ્રપટલ વચ્ચે જોડાણ બનાવે છે.
તે ફોસ્ફોલિપિડ્સ અને ફેટી એસિડ્સના સંશ્લેષણ સહિતની મહત્વપૂર્ણ ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓનું મુખ્ય સ્થાન છે.
પ્રાણી કોષોમાં,લિપિડ જેવા સ્ટીરોઈડલ અંતઃસ્ત્રાવોનું સંશ્લેષણ પણ $SER$ માં થાય છે.

(B) : સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં પટલમય પુટિકાઓનો એક વિશિષ્ટ સમૂહ હોય છે જેને ગોલ્ગી પ્રસાધન કહેવામાં આવે છે. તે મુખ્યત્વે પદાર્થોના પેકેજિંગનું કાર્ય કરે છે. નવા સંશ્લેષિત પ્રોટીનને ગોલ્ગી પ્રસાધનમાં મોકલવામાં આવે છે,જ્યાં તેમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ,લિપિડ અથવા સલ્ફેટ જૂથો ઉમેરીને ફેરફાર કરવામાં આવે છે. આમ,ગોલ્ગી પ્રસાધન એ ગ્લાયકોપ્રોટીન અને ગ્લાયકોલિપિડ્સના નિર્માણ માટેનું મહત્વનું સ્થાન છે.

(A) ગોલ્ગી પ્રસાધન ઘણી ચપટી,તકતી આકારની કોથળીઓ અથવા સિસ્ટર્નીનું બનેલું હોય છે.
આ સિસ્ટર્ની એકબીજાને સમાંતર ગોઠવાયેલી હોય છે.
આ સિસ્ટર્નીનો વ્યાસ સામાન્ય રીતે $0.5\, \mu m$ થી $1.0\, \mu m$ ની વચ્ચે હોય છે.

(D) ગોલ્ગી પ્રસાધન મુખ્યત્વે પ્રોટીન અને લિપિડના રૂપાંતરણ,પેકેજિંગ અને વર્ગીકરણ માટે જવાબદાર છે.
તે જટિલ કાર્બોદિતો અને પોલીસેકેરાઈડ્સના સંશ્લેષણ માટેનું સ્થાન છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,ગોલ્ગીકાય લિપિડ્સ અને પ્રોટીનમાં કાર્બોદિતની શૃંખલાઓ ઉમેરીને અનુક્રમે ગ્લાયકોલિપિડ્સ અને ગ્લાયકોપ્રોટીન્સના સંશ્લેષણમાં ભાગ લે છે,જે પછી તેમના અંતિમ સ્થાનો પર મોકલવામાં આવે છે.

(B) $RER$ એટલે રફ એન્ડોપ્લાઝમિક રેટિક્યુલમ (ખરબચડી અંતઃકોષરસજાળ).
તેને 'ખરબચડી' કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેની સપાટી પર રિબોઝોમ્સ જોડાયેલા હોય છે.
રિબોઝોમ્સ એ પ્રોટીન સંશ્લેષણના સ્થાન છે.
તેથી,જે કોષોમાં $RER$ નું પ્રમાણ વધુ હોય છે,તે પ્રોટીનના સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવમાં સક્રિયપણે સામેલ હોય છે.

(B) ગોલ્ગી પ્રસાધન એ $0.5 \mu m$ થી $1.0 \mu m$ વ્યાસ ધરાવતી ઘણી ચપટી,તકતી આકારની કોથળીઓ અથવા સિસ્ટર્નીની બનેલી હોય છે. આ એકબીજાને સમાંતર ગોઠવાયેલી હોય છે. ગોલ્ગી પ્રસાધનમાં સિસ્ટર્નીની સંખ્યા અલગ-અલગ હોય છે. ગોલ્ગી સિસ્ટર્ની કોષકેન્દ્રની નજીક કેન્દ્રગામી રીતે ગોઠવાયેલી હોય છે,જેમાં સ્પષ્ટ બહિર્મુખ 'cis' (નિર્માણકારી) મુખ અને અંતર્મુખ 'trans' (પરિપક્વ) મુખ હોય છે.

(C) સિસ્ટર્ની એ ચપટી,કોથળી જેવી રચનાઓ છે જે અંતઃકોષરસજાળ $(ER)$ અને ગોલ્ગીકાય (Golgi body) બંનેના લાક્ષણિક ઘટકો છે.
$ER$ માં,તેઓ ઘણીવાર એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોય છે,જ્યારે ગોલ્ગીકાયમાં,તેઓ એકબીજાની ઉપર સમાંતર રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે.
તેથી,સિસ્ટર્ની $ER$ અને ગોલ્ગીકાય બંનેમાં જોવા મળે છે.

(A) $RER$ (ખરબચડી અંતઃકોષરસજાળ) તેની સપાટી પર રિબોઝોમ્સની હાજરી દ્વારા ઓળખાય છે,જે પ્રોટીન સંશ્લેષણમાં સામેલ હોય છે.
જ્યારે રિબોઝોમ્સ $RER$ ની સપાટી પરથી દૂર થાય છે અથવા ખોવાઈ જાય છે,ત્યારે તેની સપાટી લીસી બની જાય છે.
આ રૂપાંતરિત રચનાને $SER$ (લીસી અંતઃકોષરસજાળ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે મુખ્યત્વે લિપિડ સંશ્લેષણ અને ડિટોક્સિફિકેશન પ્રક્રિયાઓમાં સામેલ છે.

(A) ગોલ્ગી પ્રસાધન $0.5 \mu m$ થી $1.0 \mu m$ વ્યાસ ધરાવતી ઘણી સપાટ,તકતી આકારની કોથળીઓ અથવા સિસ્ટર્નીનું બનેલું હોય છે.
આ સિસ્ટર્ની એકબીજાને સમાંતર ગોઠવાયેલી હોય છે.
ગોલ્ગી સંકુલમાં સિસ્ટર્નીની સંખ્યા અલગ-અલગ હોઈ શકે છે.
ગોલ્ગી સિસ્ટર્ની કોષકેન્દ્રની નજીક કેન્દ્રિત રીતે ગોઠવાયેલી હોય છે,જેમાં સ્પષ્ટ બહિર્મુખ $cis$ (નિર્માણકારી) મુખ અને અંતર્મુખ $trans$ (પરિપક્વ) મુખ હોય છે.

(C) વનસ્પતિ કોષમાં,પ્રોટીન સંશ્લેષણ મુખ્યત્વે ખરબચડી અંતઃકોષરસજાળ $(RER)$ સાથે જોડાયેલા રીબોઝોમ્સ પર થાય છે.
સંશ્લેષણ પછી,આ પ્રોટીનને રૂપાંતરણ,પ્રક્રિયા અને પેકેજિંગ માટે ગોલ્ગીકાય (ગોલ્ગી પ્રસાધન) માં મોકલવામાં આવે છે.
$ER$ સંશ્લેષણ માટેનું સ્થાન પૂરું પાડે છે,જ્યારે ગોલ્ગીકાય પ્રોટીનના રૂપાંતરણ અને વર્ગીકરણ માટેનું સ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) $SER$ (લીસી અંતઃકોષરસજાળ) મુખ્યત્વે લિપિડ્સ અને લિપિડ જેવા અણુઓના સંશ્લેષણમાં સામેલ છે.
પ્રાણીકોષોમાં,$SER$ એ કોલેસ્ટ્રોલ,પ્રોજેસ્ટેરોન અને ટેસ્ટોસ્ટેરોન જેવા સ્ટીરોઈડ હોર્મોન્સના સંશ્લેષણ માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે.
$RER$ (ખરબચડી અંતઃકોષરસજાળ) પ્રોટીન સંશ્લેષણ (ગ્લાયકોપ્રોટીન) સાથે સંકળાયેલ છે.
લાઈસોઝોમ્સ અને હાઈડ્રોલેઝ ઉત્સેચકો સામાન્ય રીતે ગોલ્ગી પ્રસાધન અને $RER$ માર્ગો સાથે સંકળાયેલા હોય છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $SER$ નું સાચું કાર્ય સ્ટીરોઈડ હોર્મોન્સનું સંશ્લેષણ છે.

(B) અંતઃકોષરસજાળ $(ER)$ એ પટલમય નલિકાઓ અને કોથળીઓનું એક જાળું છે જે સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કોષરસમાં ફેલાયેલું હોય છે.
તે રચનાત્મક રીતે અમુક બિંદુઓ પર બાહ્ય કોષકેન્દ્ર પટલ સાથે જોડાયેલું હોય છે.
વધુમાં, $ER$ ઘણીવાર કોષરસ પટલ સાથે પણ જોડાયેલું હોય છે, જે કોષકેન્દ્ર અને કોષની સપાટી વચ્ચે પદાર્થોના વહનને સરળ બનાવે છે.

(A) પ્રાણીકોષોમાં લિપિડ અને સ્ટીરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવોના સંશ્લેષણ માટે લીસી અંતઃકોષરસજાળ $(SER)$ મુખ્ય સ્થાન છે.
$RER$ (ખરબચડી અંતઃકોષરસજાળ) તેની સપાટી પર રીબોઝોમ્સની હાજરીને કારણે મુખ્યત્વે પ્રોટીન સંશ્લેષણમાં સામેલ છે.
જેহেতু $SER$ સ્ટીરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવોના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે,તેથી $SER$ ની ગેરહાજરીમાં તેમનું સંશ્લેષણ અટકી જશે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) અંતઃપટલ તંત્રમાં એવી અંગિકાઓનો સમાવેશ થાય છે જેમના કાર્યો એકબીજા સાથે સંકલિત હોય છે. આમાં અંતઃકોષરસજાળ $(ER)$,ગોલ્ગી પ્રસાધન,લાયસોઝોમ્સ અને રસધાનીઓનો સમાવેશ થાય છે. કણાભસૂત્ર,હરિતકણ અને પેરોક્સિઝોમ્સના કાર્યો ઉપરની અંગિકાઓ સાથે સંકલિત હોતા નથી,તેથી તેમને અંતઃપટલ તંત્રનો ભાગ માનવામાં આવતા નથી. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) અંતઃકોષરસજાળ $(ER)$ બે પ્રકારની હોય છે: કણિકામય અંતઃકોષરસજાળ $(RER)$ અને લીસી અંતઃકોષરસજાળ $(SER)$.
રિબોઝોમ્સ $RER$ ની સપાટી પર જોડાયેલા હોય છે,જે તેને પ્રોટીન સંશ્લેષણનું સ્થળ બનાવે છે.
તેનાથી વિપરીત,$SER$ ની સપાટી પર રિબોઝોમ્સ હોતા નથી.
લીસી અંતઃકોષરસજાળ $(SER)$ નું મુખ્ય કાર્ય લિપિડ્સ,જેમાં સ્ટીરોઈડ્સ અને ફોસ્ફોલિપિડ્સનો સમાવેશ થાય છે,તેનું સંશ્લેષણ કરવાનું છે.
તેથી,જે કોષોની અંતઃકોષરસજાળ પર રિબોઝોમ્સ હોતા નથી (એટલે કે જેમાં $SER$ વધુ પ્રમાણમાં હોય છે),તે લિપિડ્સના ઉત્પાદન માટે વિશિષ્ટ હોય છે.

(A) $\text{અંતઃકોષરસજાળ}$ $(ER)$ એ પટલમય નલિકાઓ અને કોથળીઓનું એક જાળું છે જે કોષના બાહ્ય કોષકેન્દ્ર પટલ સાથે સળંગ જોડાયેલું હોય છે.
આ જોડાણ કોષકેન્દ્રમાં સંશ્લેષિત થયેલા અથવા કોષકેન્દ્ર પટલ સાથે સંકળાયેલા પદાર્થોને વધુ પ્રક્રિયા અને વિતરણ માટે સીધા $ER$ ના પોલાણમાં મોકલવાની મંજૂરી આપે છે.

(A) સ્મૂધ એન્ડોપ્લાઝમિક રેટિક્યુલમ $(SER)$ એ પ્રાણીકોષોમાં લિપિડ્સ અને સ્ટિરોઇડ હોર્મોન્સના સંશ્લેષણ માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે.
રફ એન્ડોપ્લાઝમિક રેટિક્યુલમ $(RER)$ થી વિપરીત,$SER$ ની સપાટી પર રિબોઝોમ્સ હોતા નથી,જેના કારણે તે લીસી દેખાય છે.
તે લિપિડ ચયાપચય,દવાઓ અને ઝેરી પદાર્થોના ડિટોક્સિફિકેશન અને ઇસ્ટ્રોજન અને ટેસ્ટોસ્ટેરોન જેવા સ્ટિરોઇડ હોર્મોન્સના ઉત્પાદનમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

(B) ગોલ્ગી પ્રસાધન ઘણી સપાટ,તકતી આકારની કોથળીઓ અથવા સિસ્ટર્ની (cisternae) ધરાવે છે,જે એકબીજાને સમાંતર ગોઠવાયેલી હોય છે.
સિસ્ટર્ની ઉપરાંત,ગોલ્ગી સંકુલમાં સંકળાયેલ નલિકાઓ (tubules) અને પુટિકાઓ (vesicles) પણ હોય છે.
આ રચનાઓ પ્રોટીન અને લિપિડ્સના રૂપાંતરણ,વર્ગીકરણ અને પેકેજિંગ માટે સાથે મળીને કામ કરે છે જેથી તેમને કોષની બહાર કે અન્ય અંગિકાઓમાં મોકલી શકાય.
તેથી,સાચા ઘટકો સિસ્ટર્ની,નલિકાઓ અને પુટિકાઓ છે.

(B) 'ગ્રેનમ બોડીઝ' શબ્દનો ઉપયોગ જૂના સાહિત્યમાં ગોલ્ગી કાય (Golgi bodies) અથવા ડિક્ટિઓસોમ્સ માટે કરવામાં આવતો હતો. ગોલ્ગી કાય મુખ્યત્વે પ્રોટીન અને લિપિડ્સના પેકેજિંગ,ફેરફાર અને સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે. તેથી,તેઓ કોષમાં સ્ત્રાવની પ્રક્રિયા સાથે પરોક્ષ રીતે જોડાયેલા છે.

(B) $Golgi$ પ્રસાધન ચપટી,પટલમય કોથળીઓનું બનેલું હોય છે જેને સિસ્ટરની કહે છે.
આ સિસ્ટરની એકબીજાને સમાંતર ગોઠવાયેલી હોય છે.
$Golgi$ પ્રસાધનની બે વિશિષ્ટ બાજુઓ હોય છે: $Cis$ (સિસ) બાજુ અને $Trans$ (ટ્રાન્સ) બાજુ.
$Cis$ બાજુ એ સ્વીકારતી અથવા નિર્માણ પામતી બાજુ છે,જે આકારમાં બહિર્ગોળ હોય છે અને અંતઃકોષરસજાળ તરફ હોય છે.
$Trans$ બાજુ એ મોકલતી અથવા પરિપક્વ થતી બાજુ છે,જે આકારમાં અંતર્ગોળ હોય છે અને કોષરસપટલ તરફ હોય છે.
તેથી,$Trans$ બાજુ એ $Golgi$ કાયની પરિપક્વ થતી,અંતર્ગોળ બાજુ છે.

(C) ગોલ્ગી પ્રસાધન ઘણી ચપટી,તકતી આકારની કોથળીઓ અથવા સિસ્ટર્ની (cisternae) ની બનેલી હોય છે જે એકબીજાને સમાંતર ગોઠવાયેલી હોય છે.
આ સિસ્ટર્નીમાં વિશિષ્ટ ધ્રુવીયતા હોય છે: 'સીસ' (cis) મુખ (નિર્માણકારી મુખ) અને 'ટ્રાન્સ' (trans) મુખ (પરિપક્વ મુખ).
'સીસ' મુખ બહિર્ગોળ હોય છે અને કોષકેન્દ્ર તરફ હોય છે,જ્યારે 'ટ્રાન્સ' મુખ અંતર્ગોળ હોય છે અને કોષરસપટલ તરફ હોય છે.
જોકે તેમની ધ્રુવીયતા અલગ હોય છે,છતાં સિસ્ટર્ની નલિકાઓ અને પુટિકાઓના જાળા દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલી હોય છે,જે પ્રોટીન અને લિપિડના વહન અને રૂપાંતરણમાં મદદ કરે છે.

(A) $1898$ માં,કેમિલો ગોલ્ગીએ સૌપ્રથમ ચેતાકોષોના કોષકેન્દ્રની નજીક ઘટ્ટ અભિરંજિત જાળીદાર રચનાઓનું અવલોકન કર્યું હતું. તેમના સન્માનમાં આ રચનાઓને પાછળથી ગોલ્ગી પ્રસાધન અથવા ગોલ્ગી સંકુલ તરીકે નામ આપવામાં આવ્યું હતું.

(A) અંતઃકોષરસજાળ $(ER)$ ને તેની સપાટી પર રીબોઝોમ્સની હાજરી અથવા ગેરહાજરીના આધારે બે પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$1$. ખરબચડી અંતઃકોષરસજાળ $(RER)$: તેની બાહ્ય સપાટી પર રીબોઝોમ્સ જોડાયેલા હોય છે,જે તેને ખરબચડો દેખાવ આપે છે. આ રીબોઝોમ્સ પ્રોટીન સંશ્લેષણના સ્થળો છે.
$2$. લીસી અંતઃકોષરસજાળ $(SER)$: તેની સપાટી પર રીબોઝોમ્સ હોતા નથી,જેના કારણે તે લીસી દેખાય છે. તે મુખ્યત્વે લિપિડ્સ અને સ્ટીરોઈડ હોર્મોન્સના સંશ્લેષણમાં સામેલ છે.
તેથી,મુખ્ય તફાવત એ છે કે ખરબચડી $ER$ માં રીબોઝોમ્સ હોય છે,જ્યારે લીસી $ER$ માં હોતા નથી.

(C) ગોલ્ગી પ્રસાધન એ પ્રોટીન અને લિપિડ્સના રૂપાંતરણ,પેકેજિંગ અને સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર અંગિકા છે.
ગોલ્ગી પ્રસાધનમાં,ખરબચડી અંતઃકોષરસજાળ દ્વારા સંશ્લેષિત પ્રોટીનનું ગ્લાયકોપ્રોટીનમાં અને લિપિડ્સનું ગ્લાયકોલિપિડ્સમાં રૂપાંતરણ થાય છે.
ગોલ્ગી પ્રસાધન એકબીજાને સમાંતર ગોઠવાયેલી ચપટી,તકતી આકારની કોથળીઓ અથવા સિસ્ટર્નીની બનેલી હોય છે.
તે બે અલગ ભાગો ધરાવે છે: 'cis' ભાગ (નિર્માણકારી ભાગ) અને 'trans' ભાગ (પરિપક્વ ભાગ).

(C) ગોલ્ગી પ્રસાધન ઘણી ચપટી,તકતી આકારની કોથળીઓ અથવા સિસ્ટર્નીનું બનેલું હોય છે જે એકબીજાને સમાંતર ગોઠવાયેલી હોય છે.
આ સિસ્ટર્નીમાં વિશિષ્ટ ધ્રુવીયતા હોય છે: એક $cis$ મુખ (નિર્માણકારી મુખ) અને એક $trans$ મુખ (પરિપક્વન મુખ).
$cis$ મુખ સામાન્ય રીતે બહિર્ગોળ હોય છે અને કોષકેન્દ્ર તરફ હોય છે,જ્યારે $trans$ મુખ અંતર્ગોળ હોય છે અને કોષરસપટલ તરફ હોય છે.
તેથી,વિધાન $I$ અને $II$ બંને વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચા છે.

(D) $\text{ગોલ્ગીકાય}$ એ એક અંગિકા છે જે $0.5 \mu m$ થી $1.0 \mu m$ વ્યાસ ધરાવતી ઘણી ચપટી, તકતી જેવી કોથળીઓ અથવા સિસ્ટર્નીની બનેલી હોય છે.
આ રચનાઓ એકબીજાને સમાંતર ગોઠવાયેલી હોય છે.
$\text{ગોલ્ગી}$ સંકુલમાં સિસ્ટર્નીની સંખ્યા અલગ-અલગ હોઈ શકે છે.
$\text{ગોલ્ગી}$ સિસ્ટર્ની કોષકેન્દ્રની નજીક કેન્દ્રિત રીતે ગોઠવાયેલી હોય છે, જેમાં સ્પષ્ટ બહિર્ગોળ $cis$ (નિર્માણકારી મુખ) અને અંતર્ગોળ $trans$ (પરિપક્વ મુખ) ભાગ જોવા મળે છે.

(C) લીસી અંતઃકોષરસજાળ $(SER)$ મુખ્યત્વે લિપિડ અને લિપિડ જેવા સ્ટિરોઇડલ અંતઃસ્ત્રાવોના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે. ખરબચડી અંતઃકોષરસજાળ $(RER)$ પર રીબોઝોમ્સની હાજરીને કારણે તે પ્રોટીન સંશ્લેષણમાં ભાગ લે છે,જ્યારે $SER$ પર રીબોઝોમ્સનો અભાવ હોય છે અને તે લિપિડ ચયાપચય અને વિષહરણ (detoxification) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,લિપિડનું સંશ્લેષણ એ $SER$ નું સૌથી વ્યાપક અને પ્રમાણભૂત જૈવિક કાર્ય છે જે $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકોમાં દર્શાવેલ છે.

(C) ગ્લાયકોઝાયલેશન એ પ્રોટીનમાં કાર્બોહાઈડ્રેટ શૃંખલાઓ ઉમેરીને ગ્લાયકોપ્રોટીન બનાવવાની પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે અંતઃકોષરસજાળ $(ER)$ ના પોલાણમાં થાય છે અને ત્યારબાદ ગોલ્ગી પ્રસાધનમાં તેમાં ફેરફાર કરવામાં આવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,અંતઃકોષરસજાળ એ સાચું સ્થાન છે જ્યાં પ્રોટીનનું પ્રારંભિક ગ્લાયકોઝાયલેશન થાય છે.

(D) $\text{અંતઃકોષરસજાળ}$ $(ER)$ એ પ્રોટીન સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર મુખ્ય અંગિકા છે. ખાસ કરીને, $\text{ખરબચડી } \text{અંતઃકોષરસજાળ}$ $(RER)$ ની સપાટી પર રીબોઝોમ્સ આવેલા હોય છે, જે પ્રોટીન સંશ્લેષણના સ્થાન છે. આ પ્રોટીન ત્યારબાદ કોષની અંદર અથવા બહાર તેમના કાર્યકારી સ્થાનો પર પ્રક્રિયા પામીને મોકલવામાં આવે છે.

(A) ગોલ્ગીકાય મુખ્યત્વે પ્રોટીન અને લિપિડ્સના પેકેજિંગ,પ્રોસેસિંગ અને ફેરફાર માટે જવાબદાર છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,તે પ્રોટીનના રૂપાંતરણ બાદના ફેરફારો (જેમ કે ગ્લાયકોસાઈડેશન) અને લિપિડ્સના ગ્લાયકોસાઈડેશન દ્વારા ગ્લાયકોપ્રોટીન અને ગ્લાયકોલિપિડ્સ બનાવે છે.
વિકલ્પ $A$ આ કાર્યોનું યોગ્ય વર્ણન કરે છે.
વિકલ્પ $B$ હરિતકણ (chloroplast) સાથે સંબંધિત છે.
વિકલ્પ $C$ લાયસોઝોમ્સ (lysosomes) સાથે સંબંધિત છે.
વિકલ્પ $D$ કણાભસૂત્ર (mitochondria) સાથે સંબંધિત છે.

(C) અંતઃકોષરસજાળ $(ER)$ તેની સપાટી પર રીબોઝોમ્સની હાજરી કે ગેરહાજરીના આધારે બે પ્રકારમાં વહેંચાયેલી છે.
$1$. કણિકાયુક્ત અંતઃકોષરસજાળ $(RER)$ ની સપાટી પર રીબોઝોમ્સ જોડાયેલા હોય છે અને તે મુખ્યત્વે પ્રોટીન સંશ્લેષણમાં ભાગ લે છે.
$2$. કણિકાવિહીન અંતઃકોષરસજાળ $(SER)$ પર રીબોઝોમ્સ હોતા નથી અને તે લિપિડ્સના સંશ્લેષણ માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે,જેમાં પ્રાણી કોષોમાં સ્ટીરોઈડ હોર્મોન્સનો પણ સમાવેશ થાય છે.

(B) આકૃતિમાં કોષકેન્દ્ર,કણિકામય અંતઃકોષરસજાળ $(RER)$ અને ગોલ્ગી પ્રસાધન દર્શાવવામાં આવ્યા છે.
કણિકામય અંતઃકોષરસજાળ $(RER)$ તેની સપાટી પર રીબોઝોમ્સની હાજરી દ્વારા ઓળખાય છે,જે પ્રોટીન સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે.
જોકે,$RER$ એ પ્રોટીનના રૂપાંતરણ માટેનું પ્રાથમિક સ્થાન પણ છે,ખાસ કરીને સંશ્લેષિત પ્રોટીનમાં શર્કરાના અણુઓ ઉમેરીને ગ્લાયકોપ્રોટીનનું નિર્માણ કરવું.
જ્યારે પ્રોટીન સંશ્લેષણ $RER$ સાથે જોડાયેલા રીબોઝોમ્સ પર થાય છે,ત્યારે આ સંદર્ભમાં પરીક્ષણ કરવામાં આવતું વિશિષ્ટ કાર્યાત્મક જોડાણ એ પ્રોટીન (ગ્લાયકોપ્રોટીન) ના સંશ્લેષણ અને રૂપાંતરણમાં $RER$ ની ભૂમિકા છે.
વિકલ્પોની સરખામણી કરતા,કણિકામય અંતઃકોષરસજાળ ગ્લાયકોપ્રોટીનના નિર્માણ સાથે યોગ્ય રીતે જોડાયેલ છે.

(B) "સિગ્નલ હાઇપોથેસિસ" $1970$ ના દાયકામાં $Gunter$ $Blobel$ અને $David$ $Sabatini$ દ્વારા સૂચવવામાં આવી હતી।
આ સિદ્ધાંત સમજાવે છે કે કેવી રીતે સ્ત્રાવી પ્રોટીન તેમના સંશ્લેષણ દરમિયાન અંતઃકોષરસજાળ (Endoplasmic Reticulum) તરફ દોરી જાય છે।
તે જણાવે છે કે ઉદ્ભવતા પોલીપેપ્ટાઈડ શૃંખલાના $N$-ટર્મિનસ પર એક વિશિષ્ટ સિગ્નલ ક્રમ હોય છે,જે રાઈબોઝોમ-mRNA સંકુલને અંતઃકોષરસજાળની પટલ તરફ માર્ગદર્શન આપે છે।

(A) રફ એન્ડોપ્લાઝમિક રેટિક્યુલમ $(RER)$ મુખ્યત્વે સ્ત્રાવ માટે અથવા પટલ (membrane) માં ઉપયોગમાં લેવાતા પ્રોટીનના સંશ્લેષણ,ફોલ્ડિંગ અને ફેરફારમાં સામેલ છે.
$1$. પ્રોટીન ફોલ્ડિંગ એ $RER$ ના લ્યુમેનમાં ચેપરોન પ્રોટીનની મદદથી થાય છે.
$2$. સિગ્નલ પેપ્ટાઇડનું વિભાજન ત્યારે થાય છે જ્યારે નવજાત પોલીપેપ્ટાઇડ $RER$ ના લ્યુમેનમાં પ્રવેશ કરે છે.
$3$. પ્રોટીન ગ્લાયકોસિલેશન (ખાસ કરીને $N$-લિંક્ડ ગ્લાયકોસિલેશન) $RER$ માં શરૂ થાય છે.
$4$. ફોસ્ફોલિપિડનું સંશ્લેષણ મુખ્યત્વે સ્મૂધ એન્ડોપ્લાઝમિક રેટિક્યુલમ $(SER)$ માં થાય છે,$RER$ માં નહીં. તેથી,ફોસ્ફોલિપિડનું સંશ્લેષણ એ $RER$ માં ન થતી ઘટના છે.

(D) ગોલ્ગી પ્રસાધન (અથવા ગોલ્ગી કાય) એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં જોવા મળતી પટલમય અંગિકા છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય અંતઃકોષરસજાળમાં સંશ્લેષિત થયેલા પ્રોટીન અને લિપિડ્સનું રૂપાંતરણ,વર્ગીકરણ અને પેકેજિંગ કરવાનું છે.
આ પ્રક્રિયા થયેલા અણુઓને સ્ત્રાવી પુટિકાઓ (secretory vesicles) માં પેક કરવામાં આવે છે,જે તેમને કોષરસપટલ,લાયસોઝોમ અથવા કોષની બહારના ભાગ જેવા તેમના અંતિમ સ્થાનો સુધી પહોંચાડે છે.
તેથી,સ્ત્રાવી પુટિકાઓનું નિર્માણ એ ગોલ્ગી પ્રસાધનનું મુખ્ય કાર્ય છે.

(D) અંતઃકોષરસજાળ $(ER)$ એ કોષરસમાં આવેલી પટલમય નલિકાઓ અને કોથળીઓનું તંત્ર છે.
ખરબચડી અંતઃકોષરસજાળ $(Rough ER)$ પર રીબોઝોમ્સ આવેલા હોય છે અને તે મુખ્યત્વે પ્રોટીન સંશ્લેષણ અને ઉત્સેચકોના વહન માટે જવાબદાર છે.
વધુમાં, અંતઃકોષરસજાળ કોષરસને યાંત્રિક આધાર પૂરો પાડે છે, જે એક માળખાકીય આધાર અથવા કોષપિંજર તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) ગોલ્ગી પ્રસાધનના ત્રણ બાહ્યાકાર સ્વરૂપો સિસ્ટર્ની,ટ્યુબ્યુલ્સ અને વેસિકલ્સ છે.
$1$. સિસ્ટર્ની: આ ચપટી,તકતી આકારની કોથળીઓ છે જે એકબીજાને સમાંતર ગોઠવાયેલી હોય છે. તેમાં સ્પષ્ટ બહિર્મુખ $cis$ (નિર્માણકારી) મુખ અને અંતર્મુખ $trans$ (પરિપક્વ) મુખ હોય છે.
$2$. ટ્યુબ્યુલ્સ: આ નલિકાકાર રચનાઓ છે જે સિસ્ટર્નીની પરિઘ સાથે જોડાયેલી હોય છે.
$3$. વેસિકલ્સ: આ નાની,ગોળાકાર અથવા અંડાકાર રચનાઓ છે જે ટ્યુબ્યુલ્સ અથવા સિસ્ટર્નીમાંથી મુક્ત થાય છે અને પદાર્થોના વહનમાં મદદ કરે છે.

(B) સ્ત્રાવી કોષો પ્રોટીન અથવા અન્ય પદાર્થોના સંશ્લેષણ અને નિકાસ માટે વિશિષ્ટ હોય છે.
ગોલ્ગી પ્રસાધન સ્ત્રાવ માટે પ્રોટીન અને લિપિડ્સના પેકેજિંગ,ફેરફાર અને વર્ગીકરણમાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવે છે.
તેથી,સ્ત્રાવમાં અત્યંત સક્રિય હોય તેવા કોષો,જેમ કે સ્વાદુપિંડના એસિનર કોષો અથવા ગોબ્લેટ કોષો,વ્યાપક પ્રક્રિયા અને પેકેજિંગની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે ખૂબ મોટી સંખ્યામાં ગોલ્ગી પ્રસાધન ધરાવે છે.
જ્યારે અંતઃકોષરસજાળ સંશ્લેષણમાં સામેલ છે,ત્યારે ગોલ્ગી પ્રસાધન એ સ્ત્રાવી ઉત્પાદનોના અંતિમ પેકેજિંગ અને રવાના કરવા માટે જવાબદાર પ્રાથમિક અંગિકા છે.

(N/A) $ \Rightarrow $ સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કોષરસમાં પથરાયેલી નાની નલિકામય રચનાઓના જાળાને અંતઃકોષરસજાળ $(ER)$ કહેવામાં આવે છે.
$ \Rightarrow $ $ER$ કોષરસને બે અલગ ભાગોમાં વિભાજિત કરે છે, એટલે કે લ્યુમિનલ (અંતઃકોષરસજાળની અંદર) અને એક્સ્ટ્રા-લ્યુમિનલ (કોષરસ) ભાગો.
$ \Rightarrow $ $ER$ ની બહારની સપાટી પર ઘણીવાર રિબોઝોમ્સ જોડાયેલા જોવા મળે છે.
$ \Rightarrow $ જે અંતઃકોષરસજાળની સપાટી પર રિબોઝોમ્સ આવેલા હોય છે તેને કણિકામય અંતઃકોષરસજાળ $(RER)$ કહેવામાં આવે છે.
$ \Rightarrow $ રિબોઝોમ્સની ગેરહાજરીમાં તે લીસી દેખાય છે અને તેને કણિકાવિહીન અંતઃકોષરસજાળ $(SER)$ કહેવામાં આવે છે.
$ \Rightarrow $ $RER$ એવા કોષોમાં વધુ જોવા મળે છે જે પ્રોટીન સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવમાં સક્રિય રીતે સામેલ હોય છે.
$ \Rightarrow $ તે વિસ્તૃત હોય છે અને કોષકેન્દ્રની બહારની પટલ સાથે જોડાયેલી હોય છે.
$ \Rightarrow $ કણિકાવિહીન અંતઃકોષરસજાળ લિપિડના સંશ્લેષણ માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે. પ્રાણી કોષોમાં, લિપિડ જેવા સ્ટીરોઈડલ અંતઃસ્ત્રાવોનું સંશ્લેષણ $SER$ માં થાય છે.

ગોલ્ગી પ્રસાધન,જેનું વર્ણન સૌપ્રથમ કેમિલો ગોલ્ગી દ્વારા $1898$ માં કરવામાં આવ્યું હતું,તે સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં જોવા મળતી પટલમય અંગિકા છે.
તે ઘણી ચપટી,તકતી આકારની કોથળીઓ અથવા સિસ્ટર્ની (cisternae) ની બનેલી હોય છે,જે એકબીજાને સમાંતર ગોઠવાયેલી હોય છે.
આ સિસ્ટર્ની કોષકેન્દ્રની નજીક કેન્દ્રિત રીતે ગોઠવાયેલી હોય છે,જેમાં સ્પષ્ટ બહિર્ગોળ 'સિસ' (નિર્માણકારી) મુખ અને અંતર્ગોળ 'ટ્રાન્સ' (પરિપક્વ) મુખ હોય છે.
ગોલ્ગી પ્રસાધન મુખ્યત્વે પ્રોટીન અને લિપિડ જેવા પદાર્થોના પેકેજિંગનું કાર્ય કરે છે,જે કોષની અંદરના લક્ષ્યો સુધી પહોંચાડવા અથવા કોષની બહાર મુક્ત કરવા માટે હોય છે.
તે ગ્લાયકોપ્રોટીન અને ગ્લાયકોલિપિડ્સના નિર્માણ માટેનું પણ મહત્વનું સ્થાન છે.

(B) $\Rightarrow$ $1898$ માં,કેમિલો ગોલ્ગીએ સૌપ્રથમ ઘુવડના ચેતાકોષોના કોષકેન્દ્રની નજીક ઘટ્ટ અભિરંજિત જાળીદાર રચનાઓનું અવલોકન કર્યું હતું.
$\Rightarrow$ આ રચનાઓને પાછળથી તેમના સન્માનમાં ગોલ્ગી કાય (Golgi bodies) અથવા ગોલ્ગી પ્રસાધન (Golgi apparatus) નામ આપવામાં આવ્યું હતું.

(N/A)

ખરબચડી અંતઃકોષરસજાળ $(RER)$	લીસી અંતઃકોષરસજાળ $(SER)$
$(i)$ તેની સપાટી પર રીબોઝોમ્સ હાજર હોય છે,જે તેને ખરબચડો દેખાવ આપે છે.	$(i)$ તેની સપાટી પર રીબોઝોમ્સ ગેરહાજર હોય છે,જે તેને લીસો દેખાવ આપે છે.
$(ii)$ તે મુખ્યત્વે પ્રોટીન સંશ્લેષણ અને તેના રૂપાંતરણમાં સામેલ છે.	$(ii)$ તે મુખ્યત્વે લિપિડ્સ,સ્ટીરોઈડ્સના સંશ્લેષણ અને ગ્લાયકોજનના ચયાપચયમાં સામેલ છે.
$(iii)$ તે સક્રિય રીતે પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ કરતા કોષોમાં વધુ જોવા મળે છે,જેમ કે યકૃતના કોષો અથવા સ્વાદુપિંડના કોષો.	$(iii)$ તે સ્ટીરોઈડ્સ અને લિપિડ્સનું સંશ્લેષણ કરતા કોષોમાં વધુ જોવા મળે છે,જેમ કે શુક્રપિંડ,અંડપિંડ અને એડ્રિનલ કોર્ટેક્સના કોષો.

(D) ગોલ્ગી પ્રસાધન (અથવા ગોલ્ગી કાય) એ પ્રોટીન અને લિપિડ્સના રૂપાંતરણ,પેકેજિંગ અને વર્ગીકરણ માટેનું પ્રાથમિક સ્થાન છે.
સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,ખરબચડી અંતઃકોષરસજાળમાં સંશ્લેષિત થયેલા પ્રોટીન અને લીસી અંતઃકોષરસજાળમાં સંશ્લેષિત થયેલા લિપિડ્સને ગોલ્ગી પ્રસાધનમાં મોકલવામાં આવે છે.
ગોલ્ગીના સિસ્ટર્નીમાં,આ અણુઓ ગ્લાયકોસિલેશન પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે,જ્યાં તેમના પર કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ ઉમેરવામાં આવે છે જેથી ગ્લાયકોપ્રોટીન અને ગ્લાયકોલિપિડ્સ બને છે.
તેથી,ગોલ્ગી પ્રસાધન એ ગ્લાયકોપ્રોટીન અને ગ્લાયકોલિપિડ્સના નિર્માણ માટેનું મહત્વનું સ્થાન છે.

(C) ગોલ્ગીકાય એ પ્રોટીન અને લિપિડના રૂપાંતરણ,વર્ગીકરણ અને પેકેજિંગ માટે જવાબદાર મુખ્ય અંગિકા છે.
સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,ગોલ્ગીકાય એ સ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે જ્યાં અંતઃકોષરસ જાળમાંથી પ્રાપ્ત થયેલા પ્રોટીન અને લિપિડમાં કાર્બોહાઈડ્રેટની શૃંખલાઓ ઉમેરીને અનુક્રમે ગ્લાયકોપ્રોટીન્સ અને ગ્લાયકોલીપીડ્સનું સંશ્લેષણ થાય છે.

(A) કોષના વિવિધ અંગિકાઓ વિવિધ પ્રકારના કાર્યો કરવા માટે જવાબદાર હોય છે.
$SER$ (લીલી અંતઃકોષરસજાળ) મુખ્યત્વે લિપિડ્સના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે,જેમાં સ્ટીરોઈડલ હોર્મોન્સનો પણ સમાવેશ થાય છે.
$RER$ (ખરબચડી અંતઃકોષરસજાળ) તેની સપાટી પર રીબોઝોમ્સની હાજરીને કારણે મુખ્યત્વે પ્રોટીન સંશ્લેષણમાં સામેલ છે.
$SER$ શરીરમાં દવાઓ અને ઝેરી પદાર્થોના ડિટોક્સિફિકેશન (ઝેર દૂર કરવા) માં પણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તેથી,લિપિડનું સંશ્લેષણ એ $SER$ નું કાર્ય છે.

(D) $\text{અંતઃકોષરસજાળ}$ $(ER)$ એ એવી અંગિકા છે જે સીધી રીતે કોષકેન્દ્રના બાહ્ય પટલ સાથે જોડાયેલી હોય છે. આ રચનાત્મક જોડાણ કોષકેન્દ્રમાં ઉત્પન્ન થયેલા પદાર્થો, જેમ કે $mRNA$, ને સીધા જ $ER$ માં પ્રવેશવા માટે સક્ષમ બનાવે છે જેથી આગળની પ્રક્રિયા અને પ્રોટીન સંશ્લેષણ થઈ શકે.

(A) આપેલ અંતઃકોષરસજાળની આકૃતિમાં,ઘટકો નીચે મુજબ ઓળખાય છે:
$A$: રીબોઝોમ $(vii)$ - આ ખરબચડી અંતઃકોષરસજાળની સપાટી પર જોડાયેલા નાના કણો છે.
$B$: ખરબચડી અંતઃકોષરસજાળ $(v)$ - આ અંતઃકોષરસજાળનો ભાગ છે જેની સપાટી પર રીબોઝોમ આવેલા હોય છે.
$C$: કોષકેન્દ્ર $(viii)$ - આકૃતિમાં દર્શાવેલ કેન્દ્રીય અંગિકા.
$D$: કોષરસ $(iii)$ - અંગિકાઓની આસપાસનું પ્રવાહી માધ્યમ.
તેથી,સાચો ક્રમ $A = (vii)$,$B = (v)$,$C = (viii)$,$D = (iii)$ છે.
આપેલા વિકલ્પોને જોતા,વિકલ્પ $A$ માં $(viii)$,$(v)$,$(vii)$,$(iii)$ આપેલ છે જે અનુક્રમે $C$,$B$,$A$,$D$ દર્શાવે છે. આ આકૃતિના પ્રમાણિત નિરૂપણ મુજબ,સાચી ઓળખ $A$ રીબોઝોમ,$B$ ખરબચડી અંતઃકોષરસજાળ,$C$ કોષકેન્દ્ર અને $D$ કોષરસ છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,વિકલ્પ $A$ સાચો જવાબ છે.