Gujarati

Textbook - Triangles Questions in Gujarati

Class 10 Mathematics · Triangles · Textbook - Triangles

101+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 101 questions in Gujarati

1
Medium
કૌંસમાં આપેલી સાચી શબ્દનો ઉપયોગ કરીને ખાલી જગ્યા પૂરો:
$(i)$ બધા વર્તુળો $........$ છે. (એકરૂપ,સમરૂપ)
$(ii)$ બધા ચોરસ $.........$ છે. (સમરૂપ,એકરૂપ)
$(iii)$ બધા $.........$ ત્રિકોણો સમરૂપ છે. (સમદ્વિબાજુ,સમબાજુ)
$(iv)$ સમાન સંખ્યાની બાજુઓ ધરાવતા બે બહુકોણ સમરૂપ છે,જો $(a)$ તેમના અનુરૂપ ખૂણાઓ $......$ હોય અને $(b)$ તેમની અનુરૂપ બાજુઓ $......$ હોય. (સમાન,પ્રમાણમાં)

Solution

(A) $(i)$ બધા વર્તુળોનો આકાર સમાન હોય છે પરંતુ કદ સમાન હોવું જરૂરી નથી,તેથી તેઓ સમરૂપ છે.
$(ii)$ બધા ચોરસનો આકાર સમાન હોય છે (બધા ખૂણા $90^{\circ}$ હોય છે અને બાજુઓ સમાન ગુણોત્તરમાં હોય છે),તેથી તેઓ સમરૂપ છે.
$(iii)$ બધા સમબાજુ ત્રિકોણોના ખૂણા $60^{\circ}$ હોય છે અને બાજુઓનો ગુણોત્તર સમાન હોય છે,તેથી તેઓ સમરૂપ છે.
$(iv)$ બે બહુકોણ સમરૂપ હોય છે જો $(a)$ તેમના અનુરૂપ ખૂણાઓ સમાન હોય અને $(b)$ તેમની અનુરૂપ બાજુઓ પ્રમાણમાં હોય.
2
Easy
સમરૂપ આકૃતિઓની જોડીના બે અલગ-અલગ ઉદાહરણો આપો.

Solution

(N/A) બે આકૃતિઓ સમરૂપ ત્યારે કહેવાય છે જ્યારે તેમનો આકાર સમાન હોય પરંતુ કદ સમાન હોવું જરૂરી નથી.
ઉદાહરણ $1$: $1\, cm$ અને $2\, cm$ બાજુની લંબાઈ ધરાવતા બે સમબાજુ ત્રિકોણ. કારણ કે તમામ સમબાજુ ત્રિકોણના ખૂણા $60^{\circ}$ હોય છે,તેથી તેમનો આકાર સમાન હોય છે.
ઉદાહરણ $2$: $1\, cm$ અને $2\, cm$ બાજુની લંબાઈ ધરાવતા બે ચોરસ. કારણ કે તમામ ચોરસના અંતઃકોણ $90^{\circ}$ હોય છે અને તેમની બાજુઓ પ્રમાણમાં હોય છે,તેથી તેમનો આકાર સમાન હોય છે.
Solution diagram
3
Easy
અસમરૂપ આકૃતિઓની જોડીના બે અલગ-અલગ ઉદાહરણો આપો.

Solution

(N/A) બે આકૃતિઓને અસમરૂપ ત્યારે કહેવામાં આવે છે જો તેમનો આકાર સમાન ન હોય,ભલે તેમની બાજુઓની સંખ્યા સમાન હોય.
ઉદાહરણ $1$: સમલંબ ચતુષ્કોણ (Trapezium) અને ચોરસ (Square) એ અસમરૂપ આકૃતિઓ છે કારણ કે તેમના અનુરૂપ ખૂણાઓ સમાન નથી અને તેમની અનુરૂપ બાજુઓ સમાન ગુણોત્તરમાં નથી.
ઉદાહરણ $2$: ત્રિકોણ (Triangle) અને સમાંતરબાજુ ચતુષ્કોણ (Parallelogram) એ અસમરૂપ આકૃતિઓ છે કારણ કે તેમની બાજુઓની સંખ્યા અલગ છે અને તેમના ભૌમિતિક ગુણધર્મો પણ અલગ છે.
Solution diagram
4
Easy
નીચે આપેલા ચતુષ્કોણો સમરૂપ છે કે નહીં તે જણાવો.
Question diagram

Solution

(N/A) બે બહુકોણ સમરૂપ ત્યારે કહેવાય જો:
$1$. તેમના અનુરૂપ ખૂણાઓ સમાન હોય.
$2$. તેમની અનુરૂપ બાજુઓ સમાન ગુણોત્તરમાં (પ્રમાણમાં) હોય.
ચતુષ્કોણ $PQRS$ અને $ABCD$ માં:
- બાજુઓનો ગુણોત્તર $PQ/AB = QR/BC = RS/CD = SP/DA = 1.5/3 = 1/2$ છે. આમ,બાજુઓ પ્રમાણમાં છે.
- જોકે,$PQRS$ ના ખૂણાઓ $90^{\circ}$ નથી,જ્યારે $ABCD$ ના બધા ખૂણાઓ $90^{\circ}$ છે.
અનુરૂપ ખૂણાઓ સમાન ન હોવાથી,ચતુષ્કોણ $PQRS$ અને $ABCD$ સમરૂપ નથી.
5
Easy
જો એક રેખા $\Delta ABC$ ની બાજુઓ $AB$ અને $AC$ ને અનુક્રમે $D$ અને $E$ માં છેદે અને $BC$ ને સમાંતર હોય,તો સાબિત કરો કે $\frac{AD}{AB} = \frac{AE}{AC}$ (આકૃતિ જુઓ).
Question diagram

Solution

(N/A) આપેલ છે: $\Delta ABC$ માં,$DE || BC$,જ્યાં $D$ અને $E$ એ અનુક્રમે $AB$ અને $AC$ પરના બિંદુઓ છે.
પ્રમેય $6.1$ (થેલ્સનો પ્રમેય અથવા પાયાનું પ્રમાણભૂતતાનું પ્રમેય) મુજબ,જો ત્રિકોણની એક બાજુને સમાંતર દોરેલી રેખા બાકીની બે બાજુઓને ભિન્ન બિંદુઓમાં છેદે,તો તે બાજુઓ પર કપાતા રેખાખંડો તે બાજુઓનું સમાન ગુણોત્તરમાં વિભાજન કરે છે.
તેથી,$\frac{AD}{DB} = \frac{AE}{EC}$.
બંને બાજુ વ્યસ્ત લેતા:
$\frac{DB}{AD} = \frac{EC}{AE}$.
બંને બાજુ $1$ ઉમેરતા:
$\frac{DB}{AD} + 1 = \frac{EC}{AE} + 1$.
લસાઅ લેતા:
$\frac{DB + AD}{AD} = \frac{EC + AE}{AE}$.
અહીં $DB + AD = AB$ અને $EC + AE = AC$ હોવાથી,આપણને મળે છે:
$\frac{AB}{AD} = \frac{AC}{AE}$.
ફરીથી વ્યસ્ત લેતા:
$\frac{AD}{AB} = \frac{AE}{AC}$.
આમ,સાબિત થાય છે.
6
Medium
$ABCD$ એક સમલંબ ચતુષ્કોણ છે જેમાં $AB \parallel DC$ છે. $E$ અને $F$ એ અનુક્રમે સમાંતર ન હોય તેવી બાજુઓ $AD$ અને $BC$ પરના બિંદુઓ છે,જેથી $EF \parallel AB$ થાય (આકૃતિ જુઓ). સાબિત કરો કે $\frac{AE}{ED} = \frac{BF}{FC}$.
Question diagram

Solution

(N/A) ચાલો આપણે $AC$ ને જોડીએ જે $EF$ ને $G$ માં છેદે છે (આકૃતિ જુઓ).
આપેલ છે: $AB \parallel DC$ અને $EF \parallel AB$.
જે રેખાઓ એક જ રેખાને સમાંતર હોય તે પરસ્પર સમાંતર હોય છે,તેથી $EF \parallel DC$ થાય.
હવે,$\Delta ADC$ માં,$EG \parallel DC$ હોવાથી (કારણ કે $EF \parallel DC$),પાયાના સપ્રમાણતાના પ્રમેય (Basic Proportionality Theorem) મુજબ:
$\frac{AE}{ED} = \frac{AG}{GC} \quad ...(1)$
તે જ રીતે,$\Delta CAB$ માં,$GF \parallel AB$ હોવાથી (કારણ કે $EF \parallel AB$),પાયાના સપ્રમાણતાના પ્રમેય મુજબ:
$\frac{CG}{AG} = \frac{CF}{BF}$
બંને બાજુ વ્યસ્ત લેતા,આપણને મળે:
$\frac{AG}{GC} = \frac{BF}{FC} \quad ...(2)$
સમીકરણ $(1)$ અને $(2)$ પરથી,આપણે મેળવી શકીએ છીએ કે:
$\frac{AE}{ED} = \frac{BF}{FC}$.
Solution diagram
7
Medium
આકૃતિમાં,$\frac{PS}{SQ} = \frac{PT}{TR}$ અને $\angle PST = \angle PRQ$ છે. સાબિત કરો કે $\triangle PQR$ એક સમદ્વિબાજુ ત્રિકોણ છે.
Question diagram

Solution

(N/A) આપેલ છે કે $\frac{PS}{SQ} = \frac{PT}{TR}$.
થેલ્સના પ્રમેયના પ્રતિપ (સમપ્રમાણતાનું મૂળભૂત પ્રમેય) મુજબ,$ST \parallel QR$ થાય.
તેથી,$\angle PST = \angle PQR$ (અનુકોણ) $...(1)$
વળી,આપેલ છે કે $\angle PST = \angle PRQ$ $...(2)$
સમીકરણ $(1)$ અને $(2)$ પરથી,આપણને $\angle PQR = \angle PRQ$ મળે છે.
જેમ કે બાજુઓ $PQ$ અને $PR$ ની સામેના ખૂણા સમાન છે,તેથી તે બાજુઓ પણ સમાન હોવી જોઈએ.
તેથી,$PQ = PR$.
આમ,$\triangle PQR$ એક સમદ્વિબાજુ ત્રિકોણ છે.
8
Medium
આકૃતિ $(i)$ અને $(ii)$ માં,$DE || BC$ છે. $(i)$ માં $EC$ અને $(ii)$ માં $AD$ શોધો.
Question diagram

Solution

(N/A) $(i)$ ધારો કે $EC = x \text{ cm}.$
આપેલ છે કે $DE || BC.$
પાયાના સપ્રમાણતાના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$\frac{AD}{DB} = \frac{AE}{EC}$
$\frac{1.5}{3} = \frac{1}{x}$
$x = \frac{3 \times 1}{1.5}$
$x = 2$
$\therefore EC = 2 \text{ cm}.$
$(ii)$ ધારો કે $AD = x \text{ cm}.$
આપેલ છે કે $DE || BC.$
પાયાના સપ્રમાણતાના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$\frac{AD}{DB} = \frac{AE}{EC}$
$\frac{x}{7.2} = \frac{1.8}{5.4}$
$x = \frac{1.8 \times 7.2}{5.4}$
$x = 2.4$
$\therefore AD = 2.4 \text{ cm}.$
Solution diagram
9
Medium
$E$ અને $F$ એ $\Delta PQR$ ની બાજુઓ $PQ$ અને $PR$ પર આવેલા બિંદુઓ છે. નીચેના કિસ્સા માટે,જણાવો કે શું $EF || QR$ છે: $PE = 3.9 \ cm, EQ = 3 \ cm, PF = 3.6 \ cm$ અને $FR = 2.4 \ cm$.
Question diagram

Solution

(N/A) થેલ્સના પ્રમેયના પ્રતિપ (સમપ્રમાણતાનું મૂળભૂત પ્રમેય) મુજબ,$EF || QR$ ત્યારે જ થાય જો $\frac{PE}{EQ} = \frac{PF}{FR}$ હોય.
આપેલ કિંમતો:
$PE = 3.9 \ cm$
$EQ = 3 \ cm$
$PF = 3.6 \ cm$
$FR = 2.4 \ cm$
ગુણોત્તરની ગણતરી કરતા:
$\frac{PE}{EQ} = \frac{3.9}{3} = 1.3$
$\frac{PF}{FR} = \frac{3.6}{2.4} = 1.5$
અહીં $\frac{PE}{EQ} \neq \frac{PF}{FR}$ $(1.3 \neq 1.5)$ હોવાથી,$EF$ એ $QR$ ને સમાંતર નથી.
તેથી,$EF$ એ $QR$ ને સમાંતર નથી.
Solution diagram
10
Easy
$E$ અને $F$ એ $\Delta PQR$ ની બાજુઓ $PQ$ અને $PR$ પરના બિંદુઓ છે. આપેલ કિસ્સા માટે,જણાવો કે શું $EF || QR$ છે:
$PE = 4 \, cm, QE = 4.5 \, cm, PF = 8 \, cm$ અને $RF = 9 \, cm$.
Question diagram

Solution

(N/A) આપેલ છે:
$PE = 4 \, cm, QE = 4.5 \, cm, PF = 8 \, cm, RF = 9 \, cm$.
પ્રમેય $6.2$ (થેલ્સના પ્રમેયનું પ્રતિપ) મુજબ,જો કોઈ રેખા ત્રિકોણની બે બાજુઓનું સમાન ગુણોત્તરમાં વિભાજન કરે,તો તે રેખા ત્રીજી બાજુને સમાંતર હોય છે.
ગુણોત્તરની ગણતરી કરતા:
$\frac{PE}{EQ} = \frac{4}{4.5} = \frac{40}{45} = \frac{8}{9}$.
$\frac{PF}{FR} = \frac{8}{9}$.
અહીં $\frac{PE}{EQ} = \frac{PF}{FR}$ હોવાથી,થેલ્સના પ્રમેયના પ્રતિપ મુજબ,$EF$ એ $QR$ ને સમાંતર છે $(EF || QR)$.
Solution diagram
11
Medium
$E$ અને $F$ એ $\Delta PQR$ ની બાજુઓ $PQ$ અને $PR$ પરના બિંદુઓ છે. નીચેના દરેક કિસ્સા માટે,જણાવો કે શું $EF || QR$ છે. $PQ = 1.28 \, cm, PR = 2.56 \, cm, PE = 0.18 \, cm$ અને $PF = 0.36 \, cm$.
Question diagram

Solution

(A) આપેલ છે: $PQ = 1.28 \, cm, PR = 2.56 \, cm, PE = 0.18 \, cm, PF = 0.36 \, cm$.
પ્રમેયના પ્રતિપ (થેલ્સના પ્રમેય) મુજબ,જો કોઈ રેખા ત્રિકોણની બે બાજુઓનું સમાન ગુણોત્તરમાં વિભાજન કરે,તો તે રેખા ત્રીજી બાજુને સમાંતર હોય છે.
ગુણોત્તરની ગણતરી કરીએ:
$\frac{PE}{PQ} = \frac{0.18}{1.28} = \frac{18}{128} = \frac{9}{64}$
$\frac{PF}{PR} = \frac{0.36}{2.56} = \frac{36}{256} = \frac{9}{64}$
અહીં $\frac{PE}{PQ} = \frac{PF}{PR} = \frac{9}{64}$ હોવાથી,રેખા $EF$ એ બાજુઓ $PQ$ અને $PR$ નું સમાન ગુણોત્તરમાં વિભાજન કરે છે.
તેથી,સમપ્રમાણતાના મૂળભૂત પ્રમેયના પ્રતિપ મુજબ,$EF || QR$ થાય.
Solution diagram
12
Medium
આકૃતિમાં,જો $LM \parallel CB$ અને $LN \parallel CD$ હોય,તો સાબિત કરો કે $\frac{AM}{AB} = \frac{AN}{AD}$.
Question diagram

Solution

(N/A) આપેલી આકૃતિમાં,$LM \parallel CB$ છે.
$\triangle ABC$ માં પાયાના સપ્રમાણતાના પ્રમેય (થેલ્સના પ્રમેય) નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$\frac{AM}{AB} = \frac{AL}{AC} \quad ...(i)$
તે જ રીતે,$\triangle ADC$ માં,$LN \parallel CD$ હોવાથી,પાયાના સપ્રમાણતાના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$\frac{AN}{AD} = \frac{AL}{AC} \quad ...(ii)$
સમીકરણ $(i)$ અને સમીકરણ $(ii)$ પરથી,આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે જમણી બાજુઓ સમાન છે.
તેથી,આપણને મળે છે:
$\frac{AM}{AB} = \frac{AN}{AD}$
Solution diagram
13
Easy
આકૃતિમાં,$DE \parallel AC$ અને $DF \parallel AE$ છે. સાબિત કરો કે $\frac{BF}{FE} = \frac{BE}{EC}$.
Question diagram

Solution

(N/A) $\Delta ABC$ માં,$DE \parallel AC$ છે.
પ્રમેય $6.1$ (થેલ્સનો પ્રમેય અથવા પાયાનું સપ્રમાણતાનું પ્રમેય - $BPT$) મુજબ:
$\frac{BD}{DA} = \frac{BE}{EC} \quad ...(i)$
$\Delta BAE$ માં,$DF \parallel AE$ છે.
પાયાનું સપ્રમાણતાનું પ્રમેય $(BPT)$ વાપરતા:
$\frac{BD}{DA} = \frac{BF}{FE} \quad ...(ii)$
સમીકરણ $(i)$ અને $(ii)$ પરથી,ડાબી બાજુ સમાન હોવાથી,જમણી બાજુ પણ સમાન થશે:
$\frac{BF}{FE} = \frac{BE}{EC}$
આમ,સાબિત થાય છે.
Solution diagram
14
Medium
આકૃતિમાં,$DE \parallel OQ$ અને $DF \parallel OR$ છે. સાબિત કરો કે $EF \parallel QR$.
Question diagram

Solution

(N/A) $\Delta POQ$ માં,$DE \parallel OQ$ છે.
તેથી,$\frac{PE}{EQ} = \frac{PD}{DO}$ (પ્રમેય $6.1$ - થેલ્સનું પ્રમેય) $...(i)$
$\Delta POR$ માં,$DF \parallel OR$ છે.
તેથી,$\frac{PF}{FR} = \frac{PD}{DO}$ (પ્રમેય $6.1$ - થેલ્સનું પ્રમેય) $...(ii)$
પરિણામ $(i)$ અને $(ii)$ પરથી,આપણને મળે છે:
$\frac{PE}{EQ} = \frac{PF}{FR}$
તેથી,$EF \parallel QR$ (પ્રમેય $6.2$ - થેલ્સના પ્રમેયનું પ્રતિપ્રમેય).
Solution diagram
15
Difficult
આકૃતિમાં,$A, B$ અને $C$ એ અનુક્રમે $OP, OQ$ અને $OR$ પરના બિંદુઓ છે,જેથી $AB \parallel PQ$ અને $AC \parallel PR$ થાય. સાબિત કરો કે $BC \parallel QR$.
Question diagram

Solution

(N/A) $\Delta POQ$ માં,$AB \parallel PQ$ છે.
તેથી,$\frac{OA}{AP} = \frac{OB}{BQ}$ (પ્રમેય $6.1$ - પાયાના સપ્રમાણતાનું પ્રમેય) $...(i)$
$\Delta POR$ માં,$AC \parallel PR$ છે.
તેથી,$\frac{OA}{AP} = \frac{OC}{CR}$ (પાયાના સપ્રમાણતાનું પ્રમેય) $...(ii)$
સમીકરણ $(i)$ અને $(ii)$ પરથી,આપણને મળે છે:
$\frac{OB}{BQ} = \frac{OC}{CR}$
તેથી,$BC \parallel QR$ (પાયાના સપ્રમાણતાના પ્રમેયના પ્રતિપ પ્રમેય મુજબ).
Solution diagram
16
Medium
પ્રમેય $6.1$ નો ઉપયોગ કરીને સાબિત કરો કે ત્રિકોણની એક બાજુના મધ્યબિંદુમાંથી પસાર થતી અને બીજી બાજુને સમાંતર રેખા ત્રીજી બાજુને દુભાગે છે.

Solution

(N/A) ધારો કે એક ત્રિકોણ $ABC$ છે જેમાં $P$ એ બાજુ $AB$ નું મધ્યબિંદુ છે અને એક રેખા $PQ$ એ $BC$ ને સમાંતર દોરવામાં આવી છે જે $AC$ ને $Q$ માં છેદે છે.
પ્રમેય $6.1$ (થેલ્સનું પ્રમેય અથવા પાયાનું પ્રમાણભૂતતાનું પ્રમેય) મુજબ,જો ત્રિકોણની એક બાજુને સમાંતર દોરેલી રેખા બાકીની બે બાજુઓને ભિન્ન બિંદુઓમાં છેદે,તો તે બાજુઓ પર કપાતા રેખાખંડો સમાન ગુણોત્તરમાં હોય છે.
તેથી,આપણી પાસે છે:
$\frac{AP}{PB} = \frac{AQ}{QC}$
અહીં $P$ એ $AB$ નું મધ્યબિંદુ હોવાથી,$AP = PB$ થાય,જેનો અર્થ છે કે $\frac{AP}{PB} = 1$.
આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને મળે છે:
$1 = \frac{AQ}{QC}$
$\Rightarrow AQ = QC$
આ સાબિત કરે છે કે $Q$ એ $AC$ નું મધ્યબિંદુ છે,એટલે કે રેખા $PQ$ ત્રીજી બાજુ $AC$ ને દુભાગે છે.
Solution diagram
17
Medium
પ્રમેય $6.2$ નો ઉપયોગ કરીને સાબિત કરો કે ત્રિકોણની કોઈપણ બે બાજુઓના મધ્યબિંદુઓને જોડતી રેખા ત્રીજી બાજુને સમાંતર હોય છે.

Solution

(N/A) ધારો કે એક ત્રિકોણ $ABC$ છે જેમાં $P$ અને $Q$ એ અનુક્રમે બાજુઓ $AB$ અને $AC$ ના મધ્યબિંદુઓ છે.
આપેલ છે: $AP = PB$ અને $AQ = QC$.
સાબિત કરવાનું છે: $PQ \parallel BC$.
સાબિતી:
$P$ એ $AB$ નું મધ્યબિંદુ હોવાથી,$AP = PB$ થાય,જેનો અર્થ છે કે $\frac{AP}{PB} = 1$.
$Q$ એ $AC$ નું મધ્યબિંદુ હોવાથી,$AQ = QC$ થાય,જેનો અર્થ છે કે $\frac{AQ}{QC} = 1$.
ઉપરના બંને સમીકરણો પરથી,આપણને મળે છે કે $\frac{AP}{PB} = \frac{AQ}{QC}$.
પ્રમેય $6.2$ (સમપ્રમાણતાના મૂળભૂત પ્રમેયનું પ્રતિપ) મુજબ,જો કોઈ રેખા ત્રિકોણની બે બાજુઓનું સમાન ગુણોત્તરમાં વિભાજન કરે,તો તે રેખા ત્રીજી બાજુને સમાંતર હોય છે.
તેથી,$PQ \parallel BC$.
Solution diagram
18
Medium
$ABCD$ એક સમલંબ ચતુષ્કોણ છે જેમાં $AB \parallel DC$ છે અને તેના વિકર્ણો એકબીજાને બિંદુ $O$ પર છેદે છે. સાબિત કરો કે $\frac{AO}{BO} = \frac{CO}{DO}$.
Question diagram

Solution

(N/A) બિંદુ $O$ માંથી પસાર થતી એક રેખા $EF$ દોરો,જેથી $EF \parallel CD$ થાય.
$\triangle ADC$ માં,$EO \parallel CD$ હોવાથી,પાયાના સપ્રમાણતાના પ્રમેય $(BPT)$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$\frac{AE}{ED} = \frac{AO}{OC} \quad ...(1)$
$AB \parallel CD$ અને $EF \parallel CD$ હોવાથી,$EF \parallel AB$ થાય.
$\triangle ABD$ માં,$EO \parallel AB$ હોવાથી,પાયાના સપ્રમાણતાના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$\frac{AE}{ED} = \frac{BO}{OD} \quad ...(2)$
સમીકરણ $(1)$ અને $(2)$ પરથી,આપણને મળે છે:
$\frac{AO}{OC} = \frac{BO}{OD}$
પદોની ગોઠવણી કરતા,આપણને મળે છે:
$\frac{AO}{BO} = \frac{OC}{OD}$
Solution diagram
19
Difficult
ચતુષ્કોણ $ABCD$ ના વિકર્ણો એકબીજાને બિંદુ $O$ માં એવી રીતે છેદે છે કે જેથી $\frac{AO}{BO} = \frac{CO}{DO}$ થાય. સાબિત કરો કે $ABCD$ એક સમલંબ ચતુષ્કોણ છે.

Solution

(N/A) આપેલ પ્રશ્ન માટે નીચેની આકૃતિ ધ્યાનમાં લો.
એક રેખા $OE \parallel AB$ દોરો જેથી $E$ એ $AD$ પર આવેલું હોય.
$\triangle ABD$ માં,$OE \parallel AB$ હોવાથી,પાયાના સપ્રમાણતાના પ્રમેય $(BPT)$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$\frac{AE}{ED} = \frac{BO}{OD}$ $...(1)$
જોકે,આપેલ છે કે:
$\frac{AO}{BO} = \frac{CO}{DO}$
પદોની ગોઠવણી કરતા,આપણને મળે છે:
$\frac{AO}{CO} = \frac{BO}{DO}$ $...(2)$
સમીકરણ $(1)$ અને $(2)$ પરથી,આપણને મળે છે:
$\frac{AE}{ED} = \frac{AO}{CO}$
$\triangle ADC$ માં,$\frac{AE}{ED} = \frac{AO}{OC}$ હોવાથી,પાયાના સપ્રમાણતાના પ્રમેયના પ્રતિપ પ્રમેય મુજબ:
$EO \parallel DC$
આપણે $OE \parallel AB$ રચ્યું હતું અને આપણે સાબિત કર્યું કે $OE \parallel DC$,તેથી:
$AB \parallel DC$
તેથી,$ABCD$ એક સમલંબ ચતુષ્કોણ છે કારણ કે સામસામેની બાજુઓની એક જોડ સમાંતર છે.
Solution diagram
20
Medium
આકૃતિમાં,જો $PQ || RS$ હોય,તો સાબિત કરો કે $\Delta POQ \sim \Delta SOR$.
Question diagram

Solution

(N/A) આપેલ છે: $PQ || RS$.
સાબિત કરવાનું છે: $\Delta POQ \sim \Delta SOR$.
સાબિતી:
$\Delta POQ$ અને $\Delta SOR$ માં:
$1$. $\angle P = \angle S$ (યુગ્મકોણ,કારણ કે $PQ || RS$ અને $PS$ છેદિકા છે).
$2$. $\angle Q = \angle R$ (યુગ્મકોણ,કારણ કે $PQ || RS$ અને $QR$ છેદિકા છે).
$3$. $\angle POQ = \angle SOR$ (અભિકોણ).
તેથી,$AAA$ (ખૂ-ખૂ-ખૂ) સમરૂપતાની શરત મુજબ,$\Delta POQ \sim \Delta SOR$.
21
Difficult
આકૃતિનું અવલોકન કરો અને $\angle P$ શોધો.
Question diagram

Solution

$(40^{\circ})$ $\Delta ABC$ અને $\Delta PQR$ માં,
$\frac{AB}{RQ} = \frac{3.8}{7.6} = \frac{1}{2}$,$\frac{BC}{QP} = \frac{6}{12} = \frac{1}{2}$ અને $\frac{CA}{PR} = \frac{3\sqrt{3}}{6\sqrt{3}} = \frac{1}{2}$
એટલે કે,$\frac{AB}{RQ} = \frac{BC}{QP} = \frac{CA}{PR}$
તેથી,$\Delta ABC \sim \Delta RQP$ ($SSS$ સમરૂપતાની શરત મુજબ).
તેથી,$\angle C = \angle P$ (સમરૂપ ત્રિકોણના અનુરૂપ ખૂણાઓ).
$\Delta ABC$ માં,ખૂણાઓના સરવાળાના ગુણધર્મ મુજબ:
$\angle C = 180^{\circ} - \angle A - \angle B$
$\angle C = 180^{\circ} - 80^{\circ} - 60^{\circ} = 40^{\circ}$
કારણ કે $\angle C = \angle P$,તેથી $\angle P = 40^{\circ}$.
22
Medium
આકૃતિમાં,$OA \cdot OB = OC \cdot OD$ આપેલ છે. સાબિત કરો કે $\angle A = \angle C$ અને $\angle B = \angle D$.
Question diagram

Solution

(N/A) આપેલ છે: $OA \cdot OB = OC \cdot OD$
પદોને ગોઠવતા,આપણને મળે છે:
$\frac{OA}{OC} = \frac{OD}{OB} \quad ...(1)$
વળી,આપણી પાસે છે:
$\angle AOD = \angle COB \quad$ (અભિકોણો) $...(2)$
$(1)$ અને $(2)$ પરથી,$SAS$ (બાજુ-ખૂણો-બાજુ) સમરૂપતાની શરત મુજબ:
$\Delta AOD \sim \Delta COB$
ત્રિકોણો સમરૂપ હોવાથી,તેમના અનુરૂપ ખૂણાઓ સમાન હોય છે:
તેથી,$\angle A = \angle C$ અને $\angle D = \angle B$.
23
Difficult
$90\, cm$ ની ઊંચાઈ ધરાવતી એક છોકરી $1.2\, m/s$ ની ઝડપે લેમ્પ-પોસ્ટના પાયાથી દૂર જઈ રહી છે. જો લેમ્પ જમીનથી $3.6\, m$ ઊંચાઈ પર હોય,તો $4\, \text{સેકન્ડ}$ પછી તેના પડછાયાની લંબાઈ શોધો.

Solution

(N/A) ધારો કે $AB$ એ લેમ્પ-પોસ્ટ છે અને $CD$ એ $4\, \text{સેકન્ડ}$ સુધી લેમ્પ-પોસ્ટથી દૂર ચાલ્યા પછીની છોકરીની સ્થિતિ છે.
આકૃતિ પરથી,તમે જોઈ શકો છો કે $DE$ એ છોકરીનો પડછાયો છે. ધારો કે $DE = x$ મીટર છે.
હવે,$BD = 1.2\, m/s \times 4\, s = 4.8\, m$.
નોંધો કે $\Delta ABE$ અને $\Delta CDE$ માં:
$\angle B = \angle D = 90^{\circ}$ (દરેક ખૂણો $90^{\circ}$ છે કારણ કે લેમ્પ-પોસ્ટ અને છોકરી બંને જમીનને લંબ છે).
$\angle E = \angle E$ (સામાન્ય ખૂણો).
તેથી,$\Delta ABE \sim \Delta CDE$ ($AA$ સમરૂપતાની શરત મુજબ).
તેથી,$\frac{BE}{DE} = \frac{AB}{CD}$.
અહીં $AB = 3.6\, m$ અને $CD = 90\, cm = 0.9\, m$ આપેલ છે.
$\frac{4.8 + x}{x} = \frac{3.6}{0.9}$.
$\frac{4.8 + x}{x} = 4$.
$4.8 + x = 4x$.
$3x = 4.8$.
$x = 1.6\, m$.
આમ,$4\, \text{સેકન્ડ}$ ચાલ્યા પછી છોકરીના પડછાયાની લંબાઈ $1.6\, m$ છે.
Solution diagram
24
Difficult
આકૃતિમાં,$CM$ અને $RN$ એ અનુક્રમે $\Delta ABC$ અને $\Delta PQR$ ના મધ્યગાઓ છે. જો $\Delta ABC \sim \Delta PQR$ હોય,તો સાબિત કરો કે:
$(i)$ $\Delta AMC \sim \Delta PNR$
$(ii)$ $\frac{CM}{RN} = \frac{AB}{PQ}$
$(iii)$ $\Delta CMB \sim \Delta RNQ$
Question diagram

Solution

(A) આપેલ છે: $\Delta ABC \sim \Delta PQR$.
ત્રિકોણો સમરૂપ હોવાથી,તેમની અનુરૂપ બાજુઓ સમપ્રમાણમાં છે અને અનુરૂપ ખૂણાઓ સમાન છે:
$\frac{AB}{PQ} = \frac{BC}{QR} = \frac{CA}{RP} \quad ...(1)$
$\angle A = \angle P, \angle B = \angle Q, \angle C = \angle R \quad ...(2)$
$CM$ અને $RN$ મધ્યગાઓ હોવાથી,$M$ એ $AB$ નું મધ્યબિંદુ છે અને $N$ એ $PQ$ નું મધ્યબિંદુ છે. તેથી,$AB = 2AM$ અને $PQ = 2PN$.
$(i)$ $(1)$ પરથી,$\frac{2AM}{2PN} = \frac{CA}{RP} \implies \frac{AM}{PN} = \frac{CA}{RP}$.
વળી,$\angle MAC = \angle NPR$ ($(2)$ પરથી).
$SAS$ સમરૂપતાની શરત મુજબ,$\Delta AMC \sim \Delta PNR$.
$(ii)$ $\Delta AMC \sim \Delta PNR$ હોવાથી,તેમની અનુરૂપ બાજુઓ સમપ્રમાણમાં છે:
$\frac{CM}{RN} = \frac{CA}{RP}$.
$(1)$ પરથી,$\frac{CA}{RP} = \frac{AB}{PQ}$.
તેથી,$\frac{CM}{RN} = \frac{AB}{PQ}$.
$(iii)$ $\Delta CMB$ અને $\Delta RNQ$ માં:
$\frac{CM}{RN} = \frac{BC}{QR}$ ($(ii)$ અને $(1)$ પરથી).
$\frac{BC}{QR} = \frac{BM}{QN}$ (મધ્યગાના ગુણધર્મ મુજબ $BC = 2BM$ અને $QR = 2QN$ હોવાથી).
આમ,$\frac{CM}{RN} = \frac{BC}{QR} = \frac{BM}{QN}$.
$SSS$ સમરૂપતાની શરત મુજબ,$\Delta CMB \sim \Delta RNQ$.
25
Easy
આકૃતિમાં આપેલા ત્રિકોણોની કઈ જોડી સમરૂપ છે તે જણાવો. પ્રશ્નનો જવાબ આપવા માટે તમે કઈ સમરૂપતાની શરતનો ઉપયોગ કર્યો છે તે લખો અને સમરૂપ ત્રિકોણોની જોડીને સાંકેતિક સ્વરૂપમાં પણ લખો.
Question diagram

Solution

(A) $\triangle ABC$ અને $\triangle PQR$ માં:
$\angle A = 60^{\circ}, \angle B = 80^{\circ}, \angle C = 40^{\circ}$
$\angle P = 60^{\circ}, \angle Q = 80^{\circ}, \angle R = 40^{\circ}$
અહીં $\angle A = \angle P = 60^{\circ}$,$\angle B = \angle Q = 80^{\circ}$,અને $\angle C = \angle R = 40^{\circ}$ હોવાથી,અનુરૂપ ખૂણાઓ સમાન છે.
તેથી,$AAA$ (ખૂ-ખૂ-ખૂ) સમરૂપતાની શરત મુજબ,$\triangle ABC \sim \triangle PQR$ થાય.
26
Medium
આકૃતિમાં આપેલા ત્રિકોણની કઈ જોડીઓ સમરૂપ છે તે જણાવો. પ્રશ્નનો જવાબ આપવા માટે તમે કઈ સમરૂપતાની શરતનો ઉપયોગ કર્યો છે તે લખો અને સમરૂપ ત્રિકોણની જોડીઓને સંકેત સ્વરૂપે પણ લખો.
Question diagram

Solution

(N/A) $\triangle ABC$ અને $\triangle QRP$ માં:
$\frac{AB}{QR} = \frac{2}{4} = \frac{1}{2}$
$\frac{BC}{RP} = \frac{2.5}{5} = \frac{1}{2}$
$\frac{AC}{QP} = \frac{3}{6} = \frac{1}{2}$
અનુરૂપ બાજુઓનો ગુણોત્તર સમાન હોવાથી,$SSS$ (બાજુ-બાજુ-બાજુ) સમરૂપતાની શરત મુજબ,ત્રિકોણો સમરૂપ છે.
તેથી,$\triangle ABC \sim \triangle QRP$.
27
Easy
આકૃતિમાં આપેલા ત્રિકોણની કઈ જોડી સમરૂપ છે તે જણાવો. પ્રશ્નનો જવાબ આપવા માટે તમે કઈ સમરૂપતાની શરતનો ઉપયોગ કર્યો છે તે લખો અને સમરૂપ ત્રિકોણની જોડીને સાંકેતિક સ્વરૂપમાં પણ લખો.
Question diagram

Solution

(NONE) $\triangle LMP$ અને $\triangle DEF$ માં:
$\frac{LM}{DE} = \frac{2.7}{4} = 0.675$
$\frac{LP}{DF} = \frac{3}{6} = 0.5$
$\frac{MP}{EF} = \frac{2}{5} = 0.4$
અહીં અનુરૂપ બાજુઓનો ગુણોત્તર સમાન નથી (એટલે કે,$\frac{LM}{DE} \neq \frac{LP}{DF} \neq \frac{MP}{EF}$),તેથી આ બંને ત્રિકોણ સમરૂપ નથી.
28
Medium
આકૃતિમાં આપેલા ત્રિકોણોની કઈ જોડી સમરૂપ છે તે જણાવો. પ્રશ્નનો જવાબ આપવા માટે તમે કઈ સમરૂપતાની શરતનો ઉપયોગ કર્યો છે તે લખો અને સમરૂપ ત્રિકોણોની જોડીને સાંકેતિક સ્વરૂપમાં પણ લખો.
Question diagram

Solution

(N/A) $\triangle MNL$ અને $\triangle QPR$ માં:
આપેલ છે કે $\angle M = \angle Q = 70^{\circ}$.
વળી,આ ખૂણાઓનો સમાવેશ કરતી બાજુઓનો ગુણોત્તર નીચે મુજબ છે:
$\frac{MN}{QP} = \frac{2.5}{5} = \frac{1}{2}$
$\frac{ML}{QR} = \frac{5}{10} = \frac{1}{2}$
અહીં $\frac{MN}{QP} = \frac{ML}{QR} = \frac{1}{2}$ અને $\angle M = \angle Q$ હોવાથી,$SAS$ (બાજુ-ખૂણો-બાજુ) સમરૂપતાની શરત મુજબ,બંને ત્રિકોણો સમરૂપ છે.
તેથી,$\triangle MNL \sim \triangle QPR$.
29
Medium
આકૃતિમાં આપેલા ત્રિકોણોની જોડીઓમાંથી કઈ જોડી સમરૂપ છે તે જણાવો. પ્રશ્નનો જવાબ આપવા માટે તમે કઈ સમરૂપતાની શરતનો ઉપયોગ કર્યો છે તે લખો અને સમરૂપ ત્રિકોણોની જોડીને સાંકેતિક સ્વરૂપમાં પણ લખો.
Question diagram

Solution

(NONE) $\triangle ABC$ અને $\triangle DEF$ માં:
આપેલ છે કે $\angle A = 80^{\circ}$ અને $\angle F = 80^{\circ}$.
આ ખૂણાઓનો સમાવેશ કરતી બાજુઓ છે:
$AB = 2.5$,$AC$ આપેલ નથી.
$DF = 5$,$EF = 6$.
બાજુઓના ગુણોત્તર તપાસતા:
$\frac{AB}{DF} = \frac{2.5}{5} = \frac{1}{2} = 0.5$
$\frac{BC}{EF} = \frac{3}{6} = \frac{1}{2} = 0.5$
બે બાજુઓનો ગુણોત્તર સમાન છે પરંતુ તેમની વચ્ચેનો ખૂણો સમાન નથી (ખૂણો $80^{\circ}$ એ $\triangle ABC$ માં $A$ પાસે છે અને $\triangle DEF$ માં $F$ પાસે છે),તેથી આ ત્રિકોણો $SAS$ શરત મુજબ સમરૂપ નથી.
તેથી,આપેલા ત્રિકોણો સમરૂપ નથી.
30
Medium
આકૃતિમાં આપેલા ત્રિકોણની કઈ જોડી સમરૂપ છે તે જણાવો. આ પ્રશ્નનો જવાબ આપવા માટે તમે કઈ સમરૂપતાની શરતનો ઉપયોગ કર્યો છે તે લખો અને સમરૂપ ત્રિકોણની જોડીને સાંકેતિક સ્વરૂપમાં પણ લખો.
Question diagram

Solution

(N/A) $\Delta DEF$ માં,ત્રિકોણના ખૂણાઓનો સરવાળો $180^{\circ}$ થાય છે.
આપેલ છે કે $\angle D = 70^{\circ}$ અને $\angle E = 80^{\circ}$.
તેથી,$\angle F = 180^{\circ} - (70^{\circ} + 80^{\circ}) = 180^{\circ} - 150^{\circ} = 30^{\circ}$.
$\Delta PQR$ માં,ત્રિકોણના ખૂણાઓનો સરવાળો $180^{\circ}$ થાય છે.
આપેલ છે કે $\angle Q = 80^{\circ}$ અને $\angle R = 30^{\circ}$.
તેથી,$\angle P = 180^{\circ} - (80^{\circ} + 30^{\circ}) = 180^{\circ} - 110^{\circ} = 70^{\circ}$.
બંને ત્રિકોણની સરખામણી કરતા:
$\angle D = \angle P = 70^{\circ}$
$\angle E = \angle Q = 80^{\circ}$
$\angle F = \angle R = 30^{\circ}$
બધા અનુરૂપ ખૂણાઓ સમાન હોવાથી,$AAA$ (ખૂ-ખૂ-ખૂ) સમરૂપતાની શરત મુજબ,ત્રિકોણો સમરૂપ છે.
સાંકેતિક સ્વરૂપ: $\Delta DEF \sim \Delta PQR$.
31
Difficult
આકૃતિમાં,$\Delta ODC \sim \Delta OBA$,$\angle BOC = 125^{\circ}$ અને $\angle CDO = 70^{\circ}$ છે. $\angle DOC$,$\angle DCO$ અને $\angle OAB$ શોધો.
Question diagram

Solution

(N/A) $\angle DB$ એક સીધી રેખા હોવાથી,$\angle DOC$ અને $\angle BOC$ રૈખિક જોડના ખૂણા બનાવે છે.
$\angle DOC + \angle BOC = 180^{\circ}$
$\angle DOC + 125^{\circ} = 180^{\circ}$
$\angle DOC = 180^{\circ} - 125^{\circ} = 55^{\circ}$
$\triangle ODC$ માં,ખૂણાઓનો સરવાળો $180^{\circ}$ થાય છે:
$\angle DCO + \angle CDO + \angle DOC = 180^{\circ}$
$\angle DCO + 70^{\circ} + 55^{\circ} = 180^{\circ}$
$\angle DCO + 125^{\circ} = 180^{\circ}$
$\angle DCO = 180^{\circ} - 125^{\circ} = 55^{\circ}$
આપેલ છે કે $\Delta ODC \sim \Delta OBA$,તેથી અનુરૂપ ખૂણાઓ સમાન હોય છે:
$\angle OAB = \angle OCD = \angle DCO$
તેથી,$\angle OAB = 55^{\circ}$.
આમ,$\angle DOC = 55^{\circ}$,$\angle DCO = 55^{\circ}$ અને $\angle OAB = 55^{\circ}$.
32
Medium
સમલંબ ચતુષ્કોણ $ABCD$ માં $AB \parallel DC$ છે અને તેના વિકર્ણો $AC$ તથા $BD$ એકબીજાને બિંદુ $O$ માં છેદે છે. બે ત્રિકોણોની સમરૂપતાની શરતનો ઉપયોગ કરીને સાબિત કરો કે $\frac{OA}{OC} = \frac{OB}{OD}$.
Question diagram

Solution

(N/A) આપેલ છે: $ABCD$ એક સમલંબ ચતુષ્કોણ છે જેમાં $AB \parallel CD$ છે અને વિકર્ણો $AC$ તથા $BD$ બિંદુ $O$ માં છેદે છે.
સાબિત કરવાનું છે: $\frac{OA}{OC} = \frac{OB}{OD}$.
સાબિતી:
$\triangle OAB$ અને $\triangle OCD$ લો.
$1$. $\angle AOB = \angle COD$ (અભિકોણો).
$2$. $\angle OAB = \angle OCD$ (યુગ્મકોણો,કારણ કે $AB \parallel CD$ અને $AC$ છેદિકા છે).
$3$. $\angle OBA = \angle ODC$ (યુગ્મકોણો,કારણ કે $AB \parallel CD$ અને $BD$ છેદિકા છે).
તેથી,$AAA$ સમરૂપતાની શરત મુજબ,$\triangle OAB \sim \triangle OCD$.
બે ત્રિકોણો સમરૂપ હોવાથી,તેમની અનુરૂપ બાજુઓ પ્રમાણમાં હોય છે:
$\frac{OA}{OC} = \frac{OB}{OD}$.
આમ,સાબિત થાય છે.
Solution diagram
33
Medium
આકૃતિમાં,$\frac{QR}{QS} = \frac{QT}{PR}$ અને $\angle 1 = \angle 2$ છે. સાબિત કરો કે $\Delta PQS \sim \Delta TQR$.
Question diagram

Solution

(N/A) $\Delta PQR$ માં,આપેલ છે કે $\angle PQR = \angle PRQ$.
સમાન ખૂણાઓની સામેની બાજુઓ સમાન હોવાથી,આપણને મળે છે $PQ = PR$ $....(i)$
આપેલ છે,
$\frac{QR}{QS} = \frac{QT}{PR}$
$(i)$ નો ઉપયોગ કરીને,$PR$ ની જગ્યાએ $PQ$ મૂકતા:
$\frac{QR}{QS} = \frac{QT}{PQ}$ $....(ii)$
હવે,$\Delta PQS$ અને $\Delta TQR$ માં:
$\frac{QR}{QS} = \frac{QT}{PQ}$ $[(ii)$ પરથી$]$
$\angle Q = \angle Q$ $[\text{સામાન્ય ખૂણો}]$
તેથી,$SAS$ સમરૂપતાની શરત મુજબ,$\Delta PQS \sim \Delta TQR$.
34
Difficult
$S$ અને $T$ એ $\Delta PQR$ ની બાજુઓ $PR$ અને $QR$ પરના એવા બિંદુઓ છે કે જેથી $\angle P = \angle RTS$ થાય. સાબિત કરો કે $\Delta RPQ \sim \Delta RTS$.

Solution

(N/A) $\Delta RPQ$ અને $\Delta RST$ માં:
$\angle RTS = \angle RPQ$ (આપેલ છે)
$\angle R = \angle R$ (સામાન્ય ખૂણો)
તેથી,$\Delta RPQ \sim \Delta RTS$ ($AA$ સમરૂપતાની શરત મુજબ).
Solution diagram
35
Medium
આકૃતિમાં,જો $\Delta ABE \cong \Delta ACD$ હોય,તો સાબિત કરો કે $\Delta ADE \sim \Delta ABC.$
Question diagram

Solution

(N/A) આપેલ છે: $\Delta ABE \cong \Delta ACD.$
ત્રિકોણો એકરૂપ હોવાથી,તેમના અનુરૂપ અંગો સમાન હોય છે $(CPCT)$.
તેથી,$AB = AC$ $...(1)$
અને,$AE = AD$ $...(2)$
હવે,$\Delta ADE$ અને $\Delta ABC$ ને ધ્યાનમાં લો:
સમીકરણ $(1)$ અને $(2)$ પરથી,આપણને મળે છે:
$\frac{AD}{AB} = \frac{AE}{AC}$
વળી,$\angle DAE = \angle BAC$ (સામાન્ય ખૂણો).
તેથી,$SAS$ (બાજુ-ખૂણો-બાજુ) સમરૂપતાની શરત મુજબ,$\Delta ADE \sim \Delta ABC.$
36
Easy
આકૃતિમાં,$\Delta ABC$ ના વેધ $AD$ અને $CE$ એકબીજાને બિંદુ $P$ માં છેદે છે. સાબિત કરો કે $\Delta AEP \sim \Delta CDP$.
Question diagram

Solution

(N/A) $\Delta AEP$ અને $\Delta CDP$ માં:
$\angle AEP = \angle CDP = 90^{\circ}$ (કારણ કે $AD \perp BC$ અને $CE \perp AB$)
$\angle APE = \angle CPD$ (અભિકોણો)
તેથી,$AA$ સમરૂપતાની શરત મુજબ,
$\Delta AEP \sim \Delta CDP$.
Solution diagram
37
Easy
આકૃતિમાં,$\Delta ABC$ ના વેધ $AD$ અને $CE$ એકબીજાને બિંદુ $P$ માં છેદે છે. સાબિત કરો કે $\Delta ABD \sim \Delta CBE$.
Question diagram

Solution

(N/A) $\Delta ABD$ અને $\Delta CBE$ માં:
$\angle ADB = \angle CEB = 90^{\circ}$ (કારણ કે $AD \perp BC$ અને $CE \perp AB$)
$\angle ABD = \angle CBE$ (સામાન્ય ખૂણો)
તેથી,$AA$ સમરૂપતાની શરત મુજબ,
$\Delta ABD \sim \Delta CBE$
Solution diagram
38
Easy
આકૃતિમાં,$\Delta ABC$ ના વેધ $AD$ અને $CE$ એકબીજાને બિંદુ $P$ માં છેદે છે. સાબિત કરો કે $\Delta AEP \sim \Delta ADB$.
Question diagram

Solution

(N/A) $\triangle AEP$ અને $\triangle ADB$ માં:
$1. \angle AEP = \angle ADB = 90^{\circ}$ (આપેલ છે કે $AD$ અને $CE$ વેધ છે).
$2. \angle PAE = \angle DAB$ (સામાન્ય ખૂણો).
તેથી,$AA$ (ખૂ-ખૂ) સમરૂપતાની શરત મુજબ,આપણને મળે છે:
$\triangle AEP \sim \triangle ADB$.
Solution diagram
39
Easy
આકૃતિમાં,$\Delta ABC$ ના વેધ $AD$ અને $CE$ એકબીજાને બિંદુ $P$ માં છેદે છે. સાબિત કરો કે $\Delta PDC \sim \Delta BEC$.
Question diagram

Solution

(N/A) $\Delta PDC$ અને $\Delta BEC$ માં:
$\angle PDC = \angle BEC = 90^{\circ}$ (કારણ કે $AD \perp BC$ અને $CE \perp AB$)
$\angle PCD = \angle BCE$ (સામાન્ય ખૂણો)
તેથી,$AA$ સમરૂપતાની શરતનો ઉપયોગ કરતા,
$\Delta PDC \sim \Delta BEC$.
Solution diagram
40
Easy
$E$ એ સમાંતરબાજુ ચતુષ્કોણ $ABCD$ ની બાજુ $AD$ ને લંબાવતા મળતું એક બિંદુ છે અને $BE$ એ $CD$ ને $F$ માં છેદે છે. સાબિત કરો કે $\Delta ABE \sim \Delta CFB$.

Solution

(N/A) $\triangle ABE$ અને $\triangle CFB$ માં:
$1$. $\angle A = \angle C$ (સમાંતરબાજુ ચતુષ્કોણના સામસામેના ખૂણા સમાન હોય છે).
$2$. $\angle AEB = \angle CBF$ (કારણ કે $AE \parallel BC$ અને $BE$ એ છેદિકા છે,તેથી આ યુગ્મકોણ છે).
તેથી,$AA$ (ખૂ-ખૂ) સમરૂપતાની શરત મુજબ,$\triangle ABE \sim \triangle CFB$.
Solution diagram
41
Medium
આકૃતિમાં,$\Delta ABC$ અને $\Delta AMP$ બે કાટકોણ ત્રિકોણ છે,જે અનુક્રમે $B$ અને $M$ આગળ કાટખૂણો ધરાવે છે. સાબિત કરો કે:
$(i)$ $\Delta ABC \sim \Delta AMP$
$(ii)$ $\frac{CA}{PA} = \frac{BC}{MP}$
Question diagram

Solution

(N/A) $\Delta ABC$ અને $\Delta AMP$ માં:
$\angle ABC = \angle AMP = 90^{\circ}$ (આપેલ છે)
$\angle A = \angle A$ (સામાન્ય ખૂણો)
તેથી,$AA$ સમરૂપતાની શરત મુજબ $\Delta ABC \sim \Delta AMP$ થાય.
બે ત્રિકોણો સમરૂપ હોવાથી,તેમની અનુરૂપ બાજુઓ સમપ્રમાણમાં હોય છે.
આમ,$\frac{CA}{PA} = \frac{BC}{MP}$.
42
Difficult
$CD$ અને $GH$ એ અનુક્રમે $\angle ACB$ અને $\angle EGF$ ના દ્વિભાજકો છે,જેથી $D$ અને $H$ એ $\Delta ABC$ અને $\Delta EFG$ ની બાજુઓ $AB$ અને $FE$ પર આવેલા છે. જો $\Delta ABC \sim \Delta FEG$ હોય,તો સાબિત કરો કે:
$(i) \frac{CD}{GH} = \frac{AC}{FG}$
$(ii) \Delta DCB \sim \Delta HGE$
$(iii) \Delta DCA \sim \Delta HGF$

Solution

(N/A) આપેલ છે કે $\Delta ABC \sim \Delta FEG$.
તેથી,$\angle A = \angle F, \angle B = \angle E,$ અને $\angle ACB = \angle FGE$.
કારણ કે $\angle ACB = \angle FGE,$ તેથી તેમના દ્વિભાજકો પણ સમાન થાય.
તેથી,$\angle ACD = \angle FGH$ (ખૂણાનો દ્વિભાજક).
અને,$\angle DCB = \angle HGE$ (ખૂણાનો દ્વિભાજક).
$(i)$ $\Delta DCA$ અને $\Delta HGF$ માં:
$\angle A = \angle F$ (આપેલ છે)
$\angle ACD = \angle FGH$ (ઉપર સાબિત કર્યા મુજબ)
તેથી,$\Delta DCA \sim \Delta HGF$ ($AA$ સમરૂપતાની શરત મુજબ).
ત્રિકોણો સમરૂપ હોવાથી,તેમની અનુરૂપ બાજુઓનો ગુણોત્તર સમાન હોય છે:
$\frac{CD}{GH} = \frac{AC}{FG}$.
$(ii)$ $\Delta DCB$ અને $\Delta HGE$ માં:
$\angle DCB = \angle HGE$ (ઉપર સાબિત કર્યા મુજબ)
$\angle B = \angle E$ (આપેલ છે)
તેથી,$\Delta DCB \sim \Delta HGE$ ($AA$ સમરૂપતાની શરત મુજબ).
$(iii)$ $\Delta DCA$ અને $\Delta HGF$ માં:
$\angle A = \angle F$ (આપેલ છે)
$\angle ACD = \angle FGH$ (ઉપર સાબિત કર્યા મુજબ)
તેથી,$\Delta DCA \sim \Delta HGF$ ($AA$ સમરૂપતાની શરત મુજબ).
Solution diagram
43
Medium
આકૃતિમાં,$E$ એ સમદ્વિબાજુ ત્રિકોણ $ABC$ ની બાજુ $CB$ ને લંબાવતા મળતું બિંદુ છે,જેમાં $AB = AC$ છે. જો $AD \perp BC$ અને $EF \perp AC$ હોય,તો સાબિત કરો કે $\Delta ABD \sim \Delta ECF$.
Question diagram

Solution

(N/A) આપેલ છે: $ABC$ એ સમદ્વિબાજુ ત્રિકોણ છે જેમાં $AB = AC$ છે.
$AB = AC$ હોવાથી,તેમની સામેના ખૂણાઓ સમાન હોય છે,તેથી $\angle ABC = \angle ACB$.
$E$ એ $CB$ ને લંબાવતા મળતું બિંદુ હોવાથી,$\angle ABC$ અને $\angle ACB$ સમાન છે.
$\Delta ABD$ અને $\Delta ECF$ માં:
$1$. $\angle ADB = \angle EFC = 90^{\circ}$ (આપેલ છે).
$2$. $\angle ABD = \angle ECF$ (કારણ કે $\angle ABC = \angle ACB$ અને $\angle ECF$ એ $\angle ACB$ સાથે સંબંધિત છે).
તેથી,$AA$ સમરૂપતાની શરત મુજબ,$\Delta ABD \sim \Delta ECF$.
44
Difficult
ત્રિકોણ $ABC$ ની બાજુઓ $AB$ અને $BC$ તથા મધ્યગા $AD$ એ $\Delta PQR$ ની બાજુઓ $PQ$ અને $QR$ તથા મધ્યગા $PM$ ને અનુક્રમે પ્રમાણમાં છે (આકૃતિ જુઓ). સાબિત કરો કે $\Delta ABC \sim \Delta PQR$.
Question diagram

Solution

(N/A) આપેલ છે: $\Delta ABC$ અને $\Delta PQR$ માં,$\frac{AB}{PQ} = \frac{BC}{QR} = \frac{AD}{PM}$.
$AD$ અને $PM$ મધ્યગાઓ હોવાથી,$D$ અને $M$ એ અનુક્રમે $BC$ અને $QR$ ના મધ્યબિંદુઓ છે.
તેથી,$BD = \frac{BC}{2}$ અને $QM = \frac{QR}{2}$.
આ કિંમતો આપેલ ગુણોત્તરમાં મૂકતા:
$\frac{AB}{PQ} = \frac{2BD}{2QM} = \frac{AD}{PM} \Rightarrow \frac{AB}{PQ} = \frac{BD}{QM} = \frac{AD}{PM}$.
$\Delta ABD$ અને $\Delta PQM$ માં:
$\frac{AB}{PQ} = \frac{BD}{QM} = \frac{AD}{PM}$ (ઉપર સાબિત કર્યું).
તેથી,$SSS$ સમરૂપતાની શરત મુજબ $\Delta ABD \sim \Delta PQM$.
આનો અર્થ એ છે કે $\angle B = \angle Q$ (સમરૂપ ત્રિકોણોના અનુરૂપ ખૂણાઓ).
હવે,$\Delta ABC$ અને $\Delta PQR$ માં:
$1$. $\frac{AB}{PQ} = \frac{BC}{QR}$ (આપેલ છે)
$2$. $\angle B = \angle Q$ (ઉપર સાબિત કર્યું)
તેથી,$SAS$ સમરૂપતાની શરત મુજબ $\Delta ABC \sim \Delta PQR$.
Solution diagram
45
Easy
$D$ એ ત્રિકોણ $ABC$ ની બાજુ $BC$ પરનું એક બિંદુ છે,જેથી $\angle ADC = \angle BAC$ થાય. સાબિત કરો કે $CA^2 = CB \cdot CD$.

Solution

(N/A) $\triangle ADC$ અને $\triangle BAC$ માં:
$\angle ADC = \angle BAC$ (આપેલ છે)
$\angle ACD = \angle BCA$ (સામાન્ય ખૂણો)
તેથી,$\triangle ADC \sim \triangle BAC$ ($AA$ સમરૂપતાની શરત મુજબ).
આપણે જાણીએ છીએ કે સમરૂપ ત્રિકોણની અનુરૂપ બાજુઓ પ્રમાણમાં હોય છે.
તેથી,$\frac{CA}{CB} = \frac{CD}{CA}$.
ચોકડી ગુણાકાર કરતા,$CA^2 = CB \cdot CD$ મળે છે.
46
Difficult
ત્રિકોણ $ABC$ ની બાજુઓ $AB$ અને $AC$ તથા મધ્યગા $AD$ એ બીજા ત્રિકોણ $PQR$ ની બાજુઓ $PQ$ અને $PR$ તથા મધ્યગા $PM$ ને અનુક્રમે પ્રમાણમાં છે. સાબિત કરો કે $\Delta ABC \sim \Delta PQR$.

Solution

(A) આપેલ છે કે,
$\frac{AB}{PQ} = \frac{AC}{PR} = \frac{AD}{PM}$
ધારો કે $AD$ અને $PM$ ને અનુક્રમે બિંદુ $E$ અને $L$ સુધી લંબાવીએ,જેથી $AD = DE$ અને $PM = ML$ થાય. ત્યારબાદ,$B$ ને $E$ સાથે,$C$ ને $E$ સાથે,$Q$ ને $L$ સાથે અને $R$ ને $L$ સાથે જોડો.
આપણે જાણીએ છીએ કે મધ્યગા સામેની બાજુને દુભાગે છે. તેથી,$BD = DC$ અને $QM = MR$.
વળી,$AD = DE$ (રચના મુજબ) અને $PM = ML$ (રચના મુજબ).
ચતુષ્કોણ $ABEC$ માં,વિકર્ણો $AE$ અને $BC$ એકબીજાને બિંદુ $D$ પર દુભાગે છે. તેથી,ચતુષ્કોણ $ABEC$ એ સમાંતરબાજુ ચતુષ્કોણ છે.
$\therefore AC = BE$ અને $AB = EC$ (સમાંતરબાજુ ચતુષ્કોણની સામસામેની બાજુઓ સમાન હોય છે).
તે જ રીતે,આપણે સાબિત કરી શકીએ કે ચતુષ્કોણ $PQLR$ એ સમાંતરબાજુ ચતુષ્કોણ છે અને $PR = QL, PQ = LR$.
આપેલ છે કે $\frac{AB}{PQ} = \frac{AC}{PR} = \frac{AD}{PM}$.
$\Rightarrow \frac{AB}{PQ} = \frac{BE}{QL} = \frac{2AD}{2PM}$
$\Rightarrow \frac{AB}{PQ} = \frac{BE}{QL} = \frac{AE}{PL}$
$\therefore \Delta ABE \sim \Delta PQL$ ($SSS$ સમરૂપતાની શરત મુજબ).
આપણે જાણીએ છીએ કે સમરૂપ ત્રિકોણના અનુરૂપ ખૂણાઓ સમાન હોય છે.
$\therefore \angle BAE = \angle QPL \dots(1)$
તે જ રીતે,સાબિત કરી શકાય કે $\Delta AEC \sim \Delta PLR$ અને $\angle CAE = \angle RPL \dots(2)$
સમીકરણ $(1)$ અને $(2)$ નો સરવાળો કરતા,આપણને મળે છે:
$\angle BAE + \angle CAE = \angle QPL + \angle RPL$
$\Rightarrow \angle CAB = \angle RPQ \dots(3)$
$\Delta ABC$ અને $\Delta PQR$ માં:
$\frac{AB}{PQ} = \frac{AC}{PR}$ (આપેલ છે)
$\angle CAB = \angle RPQ$ (સમીકરણ $(3)$ નો ઉપયોગ કરતા)
$\therefore \Delta ABC \sim \Delta PQR$ ($SAS$ સમરૂપતાની શરત મુજબ).
Solution diagram
47
MediumMCQ
$6\, m$ લંબાઈનો એક ઉભો થાંભલો જમીન પર $4\, m$ લાંબો પડછાયો પાડે છે અને તે જ સમયે એક ટાવર $28\, m$ લાંબો પડછાયો પાડે છે. ટાવરની ઊંચાઈ શોધો. ($m$ માં)
A
$32$
B
$38$
C
$42$
D
$51$

Solution

(C) ધારો કે $AB$ એ ટાવરની ઊંચાઈ છે અને $CD$ એ થાંભલાની ઊંચાઈ છે.
ધારો કે $BE$ એ ટાવરનો પડછાયો છે અને $DF$ એ થાંભલાનો પડછાયો છે.
સૂર્યના કિરણો એક જ સમયે સમાન ખૂણે પડતા હોવાથી,વસ્તુઓ અને તેમના પડછાયાઓ દ્વારા બનતા ત્રિકોણો સમરૂપ હોય છે.
તેથી,$AA$ સમરૂપતાની શરત મુજબ $\triangle ABE \sim \triangle CDF$ થાય.
આનો અર્થ એ છે કે તેમની અનુરૂપ બાજુઓનો ગુણોત્તર સમાન હોય છે:
$\frac{AB}{CD} = \frac{BE}{DF}$
આપેલ છે કે $CD = 6\, m$,$DF = 4\, m$,અને $BE = 28\, m$.
કિંમતો મૂકતા:
$\frac{AB}{6} = \frac{28}{4}$
$\frac{AB}{6} = 7$
$AB = 7 \times 6 = 42\, m$.
આમ,ટાવરની ઊંચાઈ $42\, m$ છે.
Solution diagram
48
Medium
જો $AD$ અને $PM$ એ અનુક્રમે ત્રિકોણ $ABC$ અને $PQR$ ની મધ્યગાઓ હોય,જ્યાં $\Delta ABC \sim \Delta PQR$ હોય,તો સાબિત કરો કે $\frac{AB}{PQ} = \frac{AD}{PM}.$

Solution

(N/A) આપેલ છે કે $\Delta ABC \sim \Delta PQR.$
આપણે જાણીએ છીએ કે સમરૂપ ત્રિકોણની અનુરૂપ બાજુઓ પ્રમાણમાં હોય છે.
$\frac{AB}{PQ} = \frac{AC}{PR} = \frac{BC}{QR} \dots(1)$
વળી,$\angle A = \angle P, \angle B = \angle Q, \angle C = \angle R \dots(2)$
$AD$ અને $PM$ મધ્યગાઓ હોવાથી,તેઓ સામેની બાજુઓને બે સમાન ભાગમાં વિભાજિત કરે છે.
$BD = \frac{BC}{2}$ અને $QM = \frac{QR}{2} \dots(3)$
સમીકરણ $(1)$ અને $(3)$ પરથી,આપણને મળે છે
$\frac{AB}{PQ} = \frac{BC/2}{QR/2} = \frac{BD}{QM} \dots(4)$
$\Delta ABD$ અને $\Delta PQM$ માં,
$\angle B = \angle Q$ [સમીકરણ $(2)$ નો ઉપયોગ કરતા]
$\frac{AB}{PQ} = \frac{BD}{QM}$ [સમીકરણ $(4)$ નો ઉપયોગ કરતા]
$\therefore \Delta ABD \sim \Delta PQM$ ($SAS$ સમરૂપતાની શરત મુજબ)
$\Rightarrow \frac{AB}{PQ} = \frac{BD}{QM} = \frac{AD}{PM}$
Solution diagram
49
Medium
આકૃતિમાં,રેખાખંડ $XY$ એ $\Delta ABC$ ની બાજુ $AC$ ને સમાંતર છે અને તે ત્રિકોણને સમાન ક્ષેત્રફળવાળા બે ભાગમાં વિભાજિત કરે છે. ગુણોત્તર $\frac{AX}{AB}$ શોધો.
Question diagram

Solution

(D) અહીં $XY \parallel AC$ આપેલ છે.
$\angle BXY = \angle A$ અને $\angle BYX = \angle C$ (અનુકોણ).
તેથી,$\Delta ABC \sim \Delta XBY$ ($AA$ સમરૂપતાની શરત).
$\frac{\operatorname{ar}(ABC)}{\operatorname{ar}(XBY)} = \left(\frac{AB}{XB}\right)^2$ (સમરૂપ ત્રિકોણના ક્ષેત્રફળના ગુણોત્તરનું પ્રમેય).
$XY$ ત્રિકોણને સમાન ક્ષેત્રફળવાળા બે ભાગમાં વિભાજિત કરે છે,તેથી $\operatorname{ar}(ABC) = 2 \operatorname{ar}(XBY)$.
$\frac{\operatorname{ar}(ABC)}{\operatorname{ar}(XBY)} = \frac{2}{1}$.
તેથી,$\left(\frac{AB}{XB}\right)^2 = \frac{2}{1}$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{AB}{XB} = \frac{\sqrt{2}}{1}$.
વ્યસ્ત લેતા,$\frac{XB}{AB} = \frac{1}{\sqrt{2}}$.
હવે,$\frac{AX}{AB} = \frac{AB - XB}{AB} = 1 - \frac{XB}{AB} = 1 - \frac{1}{\sqrt{2}} = \frac{\sqrt{2} - 1}{\sqrt{2}}$.
છેદનું સંમેયીકરણ કરતા,$\frac{AX}{AB} = \frac{(\sqrt{2} - 1) \cdot \sqrt{2}}{\sqrt{2} \cdot \sqrt{2}} = \frac{2 - \sqrt{2}}{2}$.
50
MediumMCQ
ધારો કે $\Delta ABC \sim \Delta DEF$ છે અને તેમના ક્ષેત્રફળ અનુક્રમે $64 \text{ cm}^2$ અને $121 \text{ cm}^2$ છે. જો $EF = 15.4 \text{ cm}$ હોય,તો $BC$ ($\text{cm}$ માં) શોધો.
A
$10.2$
B
$11.2$
C
$13.5$
D
$16.8$

Solution

(B) આપેલ છે કે $\Delta ABC \sim \Delta DEF$.
સમરૂપ ત્રિકોણના ક્ષેત્રફળના પ્રમેય મુજબ,બે સમરૂપ ત્રિકોણોના ક્ષેત્રફળનો ગુણોત્તર તેમની અનુરૂપ બાજુઓના ગુણોત્તરના વર્ગ જેટલો હોય છે.
$\therefore \frac{\text{ar}(\Delta ABC)}{\text{ar}(\Delta DEF)} = \left(\frac{BC}{EF}\right)^2$
આપેલ છે કે $\text{ar}(\Delta ABC) = 64 \text{ cm}^2$,$\text{ar}(\Delta DEF) = 121 \text{ cm}^2$ અને $EF = 15.4 \text{ cm}$.
$\frac{64}{121} = \left(\frac{BC}{15.4}\right)^2$
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા:
$\sqrt{\frac{64}{121}} = \frac{BC}{15.4}$
$\frac{8}{11} = \frac{BC}{15.4}$
$BC = \frac{8 \times 15.4}{11}$
$BC = 8 \times 1.4 = 11.2 \text{ cm}$.

Triangles — Textbook - Triangles · Frequently Asked Questions

1Are these Triangles questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Triangles Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.