IIT JEE 2018 Physics Question Paper with Answer and Solution in Gujarati

43 QuestionsGujaratiWith Solutions

PhysicsQ143 of 43 questions

Page 1 of 1 · Gujarati

1
PhysicsDifficultMCQIIT JEE · 2018
સ્થિર બિંદુ $O$ થી $r$ અંતરે રહેલા $m$ દળના કણની સ્થિતિ ઊર્જા $V(r) = kr^2 / 2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $k$ એ યોગ્ય પરિમાણોનો ધન અચળાંક છે. આ કણ બિંદુ $O$ ની આસપાસ $R$ ત્રિજ્યાની વર્તુળાકાર કક્ષામાં ગતિ કરી રહ્યો છે. જો $v$ એ કણની ઝડપ હોય અને $L$ એ $O$ ની સાપેક્ષ તેના કોણીય વેગમાનનું મૂલ્ય હોય,તો નીચેનામાંથી કયું/કયા વિધાન(નો) સાચું/સાચા છે?
$(A)$ $v = \sqrt{\frac{k}{2m}} R$
$(B)$ $v = \sqrt{\frac{k}{m}} R$
$(C)$ $L = \sqrt{mk} R^2$
$(D)$ $L = \sqrt{\frac{mk}{2}} R^2$
A
$A, C$
B
$B, C$
C
$A, D$
D
$A, C, D$

Solution

(B) કણની સ્થિતિ ઊર્જા $V(r) = \frac{kr^2}{2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કણ પર લાગતું બળ $F = -\frac{dV}{dr} = -\frac{d}{dr}(\frac{kr^2}{2}) = -kr$ છે.
બળનું મૂલ્ય $F = kr$ છે. આ બળ વર્તુળાકાર ગતિ માટે જરૂરી કેન્દ્રગામી બળ તરીકે કાર્ય કરે છે.
બળને કેન્દ્રગામી બળ સાથે સરખાવતા: $kr = \frac{mv^2}{r}$.
$r = R$ આગળ,આપણને $kR = \frac{mv^2}{R}$ મળે છે,જે $v^2 = \frac{kR^2}{m}$ આપે છે,તેથી $v = \sqrt{\frac{k}{m}} R$. આમ,વિધાન $(B)$ સાચું છે.
કોણીય વેગમાન $L$ એ $L = mvr$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$v = \sqrt{\frac{k}{m}} R$ અને $r = R$ મૂકતા,આપણને $L = m \left( \sqrt{\frac{k}{m}} R \right) R = \sqrt{mk} R^2$ મળે છે. આમ,વિધાન $(C)$ સાચું છે.
તેથી,સાચા વિધાનો $(B)$ અને $(C)$ છે.
Solution diagram
2
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2018
$t=0$ સમયે ઉગમબિંદુ પર સ્થિર રહેલા $1.0 \ kg$ દળના પદાર્થનો વિચાર કરો. પદાર્થ પર બળ $\overrightarrow{F}=(\alpha t \hat{i}+\beta \hat{j})$ લગાડવામાં આવે છે,જ્યાં $\alpha=1.0 \ Ns^{-1}$ અને $\beta=1.0 \ N$ છે. $t=1.0 \ s$ સમયે ઉગમબિંદુની સાપેક્ષ પદાર્થ પર લાગતું ટોર્ક $\vec{\tau}$ છે. નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
$(A)$ $|\vec{\tau}|=\frac{1}{3} \ Nm$
$(B)$ ટોર્ક $\vec{\tau}$ એ એકમ સદિશ $+\hat{k}$ ની દિશામાં છે
$(C)$ $t=1 \ s$ સમયે પદાર્થનો વેગ $\overrightarrow{v}=\frac{1}{2}(\hat{i}+2 \hat{j}) \ ms^{-1}$ છે
$(D)$ $t=1 \ s$ સમયે પદાર્થના સ્થાનાંતરનું મૂલ્ય $\frac{1}{6} \ m$ છે
A
$A, C$
B
$A, B$
C
$A, D$
D
$A, C, D$

Solution

(A) પદાર્થ પર લાગતું બળ $\overrightarrow{F}=(\alpha t) \hat{i}+\beta \hat{j}$ છે.
આપેલ છે કે $\alpha=1.0 \ Ns^{-1}$ અને $\beta=1.0 \ N$,તેથી $\overrightarrow{F}=t \hat{i}+\hat{j}$.
ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ મુજબ,$m \frac{d\overrightarrow{v}}{dt} = \overrightarrow{F}$,જ્યાં $m=1.0 \ kg$,તેથી $\frac{d\overrightarrow{v}}{dt} = t \hat{i}+\hat{j}$.
સમય $t$ ની સાપેક્ષે સંકલન કરતા ($t=0$ સમયે $\overrightarrow{v}=0$),આપણને મળે $\overrightarrow{v} = \int_{0}^{t} (t \hat{i}+\hat{j}) dt = \frac{t^2}{2} \hat{i} + t \hat{j}$.
$t=1 \ s$ સમયે,$\overrightarrow{v} = \frac{1}{2} \hat{i} + \hat{j} = \frac{1}{2}(\hat{i} + 2\hat{j}) \ ms^{-1}$. આમ,વિધાન $(C)$ સાચું છે.
સ્થાન $\overrightarrow{r}$ શોધવા માટે વેગનું સંકલન કરતા ($t=0$ સમયે $\overrightarrow{r}=0$),આપણને મળે $\overrightarrow{r} = \int_{0}^{t} (\frac{t^2}{2} \hat{i} + t \hat{j}) dt = \frac{t^3}{6} \hat{i} + \frac{t^2}{2} \hat{j}$.
$t=1 \ s$ સમયે,$\overrightarrow{r} = \frac{1}{6} \hat{i} + \frac{1}{2} \hat{j}$.
સ્થાનાંતર $\overrightarrow{s} = \overrightarrow{r}(1) - \overrightarrow{r}(0) = \frac{1}{6} \hat{i} + \frac{1}{2} \hat{j}$.
સ્થાનાંતરનું મૂલ્ય $|\overrightarrow{s}| = \sqrt{(\frac{1}{6})^2 + (\frac{1}{2})^2} = \sqrt{\frac{1}{36} + \frac{9}{36}} = \sqrt{\frac{10}{36}} = \frac{\sqrt{10}}{6} \ m$. આમ,વિધાન $(D)$ ખોટું છે.
ટોર્ક $\vec{\tau} = \overrightarrow{r} \times \overrightarrow{F} = (\frac{t^3}{6} \hat{i} + \frac{t^2}{2} \hat{j}) \times (t \hat{i} + \hat{j})$.
$t=1 \ s$ સમયે,$\vec{\tau} = (\frac{1}{6} \hat{i} + \frac{1}{2} \hat{j}) \times (1 \hat{i} + 1 \hat{j}) = (\frac{1}{6} - \frac{1}{2}) \hat{k} = -\frac{1}{3} \hat{k} \ Nm$.
તેનું મૂલ્ય $|\vec{\tau}| = \frac{1}{3} \ Nm$ છે. આમ,વિધાન $(A)$ સાચું છે અને $(B)$ ખોટું છે.
3
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2018
આંતરિક ત્રિજ્યા $r$ ધરાવતી એક સમાન કેશિકા નળીને પાણીથી ભરેલા બીકરમાં ઊભી ડુબાડવામાં આવે છે. પાણી બીકરની સપાટીથી ઉપર કેશિકા નળીમાં $h$ ઊંચાઈ સુધી ચઢે છે. પાણીનું પૃષ્ઠતાણ $\sigma$ છે. પાણી અને કેશિકા નળીની દીવાલ વચ્ચેનો સંપર્કકોણ $\theta$ છે. મેનિસ્કસમાં રહેલા પાણીના દળને અવગણો. નીચેનામાંથી કયું/કયા વિધાન(નો) સાચું/સાચા છે?
$(A)$ કેશિકા નળીના આપેલ દ્રવ્ય માટે,$r$ માં વધારો થતાં $h$ ઘટે છે.
$(B)$ કેશિકા નળીના આપેલ દ્રવ્ય માટે,$h$ એ $\sigma$ થી સ્વતંત્ર છે.
$(C)$ જો આ પ્રયોગ અચળ પ્રવેગથી ઉપર જતી લિફ્ટમાં કરવામાં આવે,તો $h$ ઘટે છે.
$(D)$ $h$ એ સંપર્કકોણ $\theta$ ના સમપ્રમાણમાં છે.
A
$A, B$
B
$A, C$
C
$A, D$
D
$A, B, C$

Solution

(B) મેનિસ્કસ પર દબાણનું સંતુલન $\frac{2 \sigma}{R} = \rho g h$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $R$ એ મેનિસ્કસની ત્રિજ્યા છે.
મેનિસ્કસની ભૂમિતિ પરથી,$R = \frac{r}{\cos \theta}$,જ્યાં $r$ એ કેશિકાની ત્રિજ્યા છે અને $\theta$ એ સંપર્કકોણ છે.
ઊંચાઈના સમીકરણમાં $R$ ની કિંમત મૂકતા: $h = \frac{2 \sigma \cos \theta}{\rho g r}$.
$(A)$ આપેલ દ્રવ્ય માટે,$\theta$ અચળ છે,તેથી $h \propto \frac{1}{r}$. આમ,$r$ વધતા $h$ ઘટે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$(B)$ સૂત્ર પરથી,$h \propto \sigma$,તેથી $h$ એ $\sigma$ પર આધાર રાખે છે. આ વિધાન ખોટું છે.
$(C)$ જો લિફ્ટ $a$ પ્રવેગથી ઉપર જતી હોય,તો અસરકારક ગુરુત્વાકર્ષણ $g_{\text{eff}} = g + a$ થાય છે. નવી ઊંચાઈ $h' = \frac{2 \sigma \cos \theta}{\rho (g+a) r}$ થાય. $g+a > g$ હોવાથી,$h'$ ઘટે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$(D)$ સૂત્ર પરથી,$h \propto \cos \theta$,$\theta$ ના સમપ્રમાણમાં નથી. આ વિધાન ખોટું છે.
તેથી,વિધાન $(A)$ અને $(C)$ સાચા છે.
4
PhysicsMediumMCQIIT JEE · 2018
એક મોલ મોનોએટોમિક આદર્શ વાયુ આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ ચક્રીય પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે (જ્યાં $V$ એ કદ છે અને $T$ એ તાપમાન છે). નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
$(A)$ પ્રક્રિયા $I$ એ સમકદ પ્રક્રિયા છે
$(B)$ પ્રક્રિયા $II$ માં,વાયુ ઉષ્માનું શોષણ કરે છે
$(C)$ પ્રક્રિયા $IV$ માં,વાયુ ઉષ્મા મુક્ત કરે છે
$(D)$ પ્રક્રિયા $I$ અને $III$ સમદાબી નથી
Question diagram
A
$A, B, C$
B
$A, B, D$
C
$B, C, D$
D
$A, C$

Solution

(C) આપેલ $T-V$ આલેખમાં:
પ્રક્રિયા $I$: $V$ બદલાય છે,તેથી તે સમકદ નથી. વિધાન $(A)$ ખોટું છે.
પ્રક્રિયા $II$: આ સમતાપી વિસ્તરણ છે ($T$ અચળ છે,$V$ વધે છે). $W > 0$ અને $\Delta U = 0$ હોવાથી,વાયુ ઉષ્માનું શોષણ કરે છે $(\Delta Q = W > 0)$. વિધાન $(B)$ સાચું છે.
પ્રક્રિયા $III$: આ સમતાપી સંકોચન છે ($T$ અચળ છે,$V$ ઘટે છે). $W < 0$ અને $\Delta U = 0$ હોવાથી,વાયુ ઉષ્મા મુક્ત કરે છે $(\Delta Q = W < 0)$. વિધાન $(C)$ સાચું છે.
પ્રક્રિયા $IV$: આલેખ જોતા,પ્રક્રિયા $I$ અને $III$ વક્ર છે,રેખીય નથી,તેથી તે સમદાબી નથી. વિધાન $(D)$ સાચું છે.
તેથી,વિધાનો $(B), (C)$ અને $(D)$ સાચા છે.
5
PhysicsMediumMCQIIT JEE · 2018
બે સદિશો $\vec{A}$ અને $\vec{B}$ ને $\vec{A} = a \hat{i}$ અને $\vec{B} = a(\cos \omega t \hat{i} + \sin \omega t \hat{j})$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવ્યા છે,જ્યાં $a$ અચળાંક છે અને $\omega = \pi / 6 \text{ rad s}^{-1}$ છે. જો સમય $t = \tau$ પર પ્રથમ વખત $|\vec{A} + \vec{B}| = \sqrt{3}|\vec{A} - \vec{B}|$ હોય,તો $\tau$ નું મૂલ્ય સેકન્ડમાં કેટલું હશે?
A
$1$
B
$2$
C
$5$
D
$6$

Solution

(B) આપેલ છે કે $\vec{A} = a \hat{i}$ અને $\vec{B} = a \cos \omega t \hat{i} + a \sin \omega t \hat{j}$.
$\vec{A} + \vec{B} = a(1 + \cos \omega t) \hat{i} + a \sin \omega t \hat{j}$.
$|\vec{A} + \vec{B}|^2 = a^2(1 + \cos \omega t)^2 + a^2 \sin^2 \omega t = a^2(1 + 2 \cos \omega t + \cos^2 \omega t + \sin^2 \omega t) = a^2(2 + 2 \cos \omega t) = 4a^2 \cos^2(\omega t / 2)$.
તેથી,$|\vec{A} + \vec{B}| = 2a \cos(\omega t / 2)$.
તે જ રીતે,$\vec{A} - \vec{B} = a(1 - \cos \omega t) \hat{i} - a \sin \omega t \hat{j}$.
$|\vec{A} - \vec{B}|^2 = a^2(1 - \cos \omega t)^2 + a^2 \sin^2 \omega t = a^2(1 - 2 \cos \omega t + \cos^2 \omega t + \sin^2 \omega t) = a^2(2 - 2 \cos \omega t) = 4a^2 \sin^2(\omega t / 2)$.
તેથી,$|\vec{A} - \vec{B}| = 2a \sin(\omega t / 2)$.
આપેલ છે કે $|\vec{A} + \vec{B}| = \sqrt{3}|\vec{A} - \vec{B}|$,તેથી $2a \cos(\omega t / 2) = \sqrt{3} \cdot 2a \sin(\omega t / 2)$.
$\tan(\omega t / 2) = 1 / \sqrt{3}$.
$\omega t / 2 = \pi / 6 \implies \omega t = \pi / 3$.
કારણ કે $\omega = \pi / 6 \text{ rad s}^{-1}$,આપણને મળે છે $(\pi / 6) \cdot t = \pi / 3$.
તેથી,$t = 2 \text{ s}$.
6
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2018
બે માણસો એક આડી સીધી રેખા પર એક જ દિશામાં ચાલી રહ્યા છે. આગળનો માણસ $1.0 \,m \,s^{-1}$ ની ઝડપે અને પાછળનો માણસ $2.0 \,m \,s^{-1}$ ની ઝડપે ચાલે છે. ત્રીજો માણસ તે જ આડી રેખાથી $12 \,m$ ની ઊંચાઈએ એવી રીતે ઊભો છે કે જેથી ત્રણેય માણસો એક જ શિરોલંબ સમતલમાં હોય. બંને ચાલતા માણસો સમાન સીટી વગાડે છે જે $1430 \,Hz$ ની આવૃત્તિનો અવાજ ઉત્પન્ન કરે છે. હવામાં અવાજની ઝડપ $330 \,m \,s^{-1}$ છે. જે ક્ષણે ચાલતા માણસો એકબીજાથી $10 \,m$ દૂર હોય,ત્યારે સ્થિર માણસ તેમનાથી સમાન અંતરે હોય છે. આ ક્ષણે સ્થિર માણસ દ્વારા સાંભળવામાં આવતી બીટ્સની આવૃત્તિ $Hz$ માં કેટલી હશે?
A
$5$
B
$8$
C
$9$
D
$12$

Solution

(A) ધારો કે સ્થિર માણસ બિંદુ $C$ પર છે અને આડી રેખા $AB$ છે. ધારો કે $O$ એ $AB$ રેખા પર $C$ ની બરાબર નીચેનું બિંદુ છે. આપેલ છે $CO = 12 \,m$. માણસો $A$ અને $B$ પર છે જેથી $AO = OB = 5 \,m$. અંતર $AC = BC = \sqrt{12^2 + 5^2} = 13 \,m$. રેખા $AC$ (અથવા $BC$) અને શિરોલંબ $CO$ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ છે,જ્યાં $\cos \theta = \frac{12}{13}$ અને $\sin \theta = \frac{5}{13}$ છે.
$A$ પરનો માણસ (પાછળનો) $v_A = 2.0 \,m \,s^{-1}$ ના વેગ સાથે $O$ તરફ ગતિ કરે છે. રેખા $AC$ ની દિશામાં તેના વેગનો ઘટક $v_{A, \text{eff}} = v_A \sin \theta = 2.0 \times \frac{5}{13} \,m \,s^{-1}$ છે. તે $C$ તરફ ગતિ કરતો હોવાથી,અવલોકિત આવૃત્તિ $f_A = f \left( \frac{v}{v - v_A \sin \theta} \right) = 1430 \left( \frac{330}{330 - 2 \times \frac{5}{13}} \right) \approx 1430 \left( 1 + \frac{10}{13 \times 330} \right)$ છે.
$B$ પરનો માણસ (આગળનો) $v_B = 1.0 \,m \,s^{-1}$ ના વેગ સાથે $O$ થી દૂર ગતિ કરે છે. રેખા $BC$ ની દિશામાં તેના વેગનો ઘટક $v_{B, \text{eff}} = v_B \sin \theta = 1.0 \times \frac{5}{13} \,m \,s^{-1}$ છે. તે $C$ થી દૂર ગતિ કરતો હોવાથી,અવલોકિત આવૃત્તિ $f_B = f \left( \frac{v}{v + v_B \sin \theta} \right) = 1430 \left( \frac{330}{330 + 1 \times \frac{5}{13}} \right) \approx 1430 \left( 1 - \frac{5}{13 \times 330} \right)$ છે.
બીટ આવૃત્તિ $\Delta f = |f_A - f_B| = 1430 \left( \frac{10}{13 \times 330} + \frac{5}{13 \times 330} \right) = 1430 \left( \frac{15}{13 \times 330} \right) = \frac{1430}{330} \times \frac{15}{13} = \frac{13}{3} \times \frac{15}{13} = 5 \,Hz$.
Solution diagram
7
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2018
એક રીંગ અને એક ડિસ્ક શરૂઆતમાં સ્થિર છે, એકબીજાની બાજુમાં, એક ઢળતા સમતલની ટોચ પર જે સમક્ષિતિજ સાથે $60^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે। તેઓ ટૂંકા રસ્તા પર એક જ સમયે સરક્યા વિના ગબડવાનું શરૂ કરે છે। જો તેઓ જમીન પર પહોંચે તે સમય વચ્ચેનો તફાવત $(2-\sqrt{3}) / \sqrt{10} \,s$ હોય, તો ઢળતા સમતલની ટોચની ઊંચાઈ, મીટરમાં, કેટલી હશે? $g=10 \,m \,s^{-2}$ લો।
A
$0.60$
B
$0.70$
C
$0.75$
D
$0.80$

Solution

(C) ઢળતા સમતલ પર ગબડતી વસ્તુનો પ્રવેગ $a = \frac{g \sin \theta}{1 + \frac{k^2}{R^2}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
રીંગ માટે, $k^2 = R^2$, તેથી $a_R = \frac{g \sin \theta}{1 + 1} = \frac{g \sin \theta}{2}$.
ડિસ્ક માટે, $k^2 = \frac{R^2}{2}$, તેથી $a_D = \frac{g \sin \theta}{1 + 0.5} = \frac{2g \sin \theta}{3}$.
ઢાળ પર કાપેલું અંતર $d = \frac{h}{\sin \theta}$ છે.
$d = \frac{1}{2} a t^2$ નો ઉપયોગ કરતા, $t = \sqrt{\frac{2d}{a}} = \sqrt{\frac{2h}{a \sin \theta}}$.
રીંગ માટે: $t_R = \sqrt{\frac{2h}{(g \sin \theta / 2) \sin \theta}} = \sqrt{\frac{4h}{g \sin^2 \theta}}$.
ડિસ્ક માટે: $t_D = \sqrt{\frac{2h}{(2g \sin \theta / 3) \sin \theta}} = \sqrt{\frac{3h}{g \sin^2 \theta}}$.
આપેલ છે $\theta = 60^{\circ}$, $\sin \theta = \frac{\sqrt{3}}{2}$, તેથી $\sin^2 \theta = \frac{3}{4}$.
$t_R = \sqrt{\frac{4h}{g(3/4)}} = \sqrt{\frac{16h}{3g}}$ અને $t_D = \sqrt{\frac{3h}{g(3/4)}} = \sqrt{\frac{4h}{g}}$.
આપેલ છે $t_R - t_D = \frac{2-\sqrt{3}}{\sqrt{10}}$, તેથી $\sqrt{\frac{h}{g}} \left( \frac{4}{\sqrt{3}} - 2 \right) = \frac{2-\sqrt{3}}{\sqrt{10}}$.
$\sqrt{\frac{h}{10}} \left( \frac{4-2\sqrt{3}}{\sqrt{3}} \right) = \frac{2-\sqrt{3}}{\sqrt{10}}$.
$\sqrt{h} \left( \frac{2(2-\sqrt{3})}{\sqrt{3}} \right) = 2-\sqrt{3} \Rightarrow \sqrt{h} = \frac{\sqrt{3}}{2} \Rightarrow h = \frac{3}{4} = 0.75 \,m$.
Solution diagram
8
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2018
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ એક સ્પ્રિંગ-બ્લોક સિસ્ટમ ઘર્ષણરહિત સપાટી પર સ્થિર છે. સ્પ્રિંગનો બળ અચળાંક $2.0 \,N \,m^{-1}$ છે અને બ્લોકનું દળ $2.0 \,kg$ છે. સ્પ્રિંગનું દળ અવગણો. શરૂઆતમાં સ્પ્રિંગ ખેંચાયેલી નથી. $1.0 \,kg$ દળનો બીજો બ્લોક જે $2.0 \,m \,s^{-1}$ ની ઝડપે ગતિ કરે છે, તે પ્રથમ બ્લોક સાથે સ્થિતિસ્થાપક રીતે અથડાય છે. અથડામણ એવી છે કે $2.0 \,kg$ નો બ્લોક દીવાલને અથડાતો નથી. અથડામણ પછી જ્યારે સ્પ્રિંગ પ્રથમ વખત તેની મૂળ સ્થિતિમાં પાછી આવે ત્યારે બંને બ્લોક વચ્ચેનું અંતર (મીટરમાં) કેટલું હશે?
Question diagram
A
$2.07$
B
$2.08$
C
$2.09$
D
$2.10$

Solution

(C) ધારો કે $m_1 = 1.0 \,kg$ અને $m_2 = 2.0 \,kg$. $m_1$ નો પ્રારંભિક વેગ $u_1 = 2.0 \,m \,s^{-1}$ અને $m_2$ નો $u_2 = 0$ છે.
રેખીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ: $m_1 u_1 = m_1 v_1 + m_2 v_2 \implies 1(2) = 1(v_1) + 2(v_2) \implies v_1 + 2v_2 = 2$ $(i)$
સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ માટે, રિસ્ટિટ્યુશનનો ગુણાંક $e = 1$: $v_2 - v_1 = e(u_1 - u_2) = 1(2 - 0) = 2$ $(ii)$
$(i)$ અને $(ii)$ ને ઉકેલતા: બંનેનો સરવાળો કરતા $3v_2 = 4 \implies v_2 = \frac{4}{3} \,m \,s^{-1}$ મળે. $(ii)$ માં કિંમત મૂકતા, $v_1 = v_2 - 2 = \frac{4}{3} - 2 = -\frac{2}{3} \,m \,s^{-1}$ મળે.
સ્પ્રિંગ સાથે જોડાયેલ $2.0 \,kg$ નો બ્લોક સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે. સ્પ્રિંગને તેની મૂળ સ્થિતિમાં પાછા આવવા માટે લાગતો સમય આવર્તકાળના અડધા જેટલો છે: $\Delta t = \frac{T}{2} = \pi \sqrt{\frac{m_2}{k}} = \pi \sqrt{\frac{2}{2}} = \pi \,s$.
આ સમય દરમિયાન, $1.0 \,kg$ નો બ્લોક $v_1 = -\frac{2}{3} \,m \,s^{-1}$ ના અચળ વેગથી (ડાબી તરફ) ગતિ કરે છે. $2.0 \,kg$ નો બ્લોક જમણી તરફ ગતિ કરે છે, સ્પ્રિંગને દબાવે છે અને સંતુલન સ્થિતિમાં પાછો આવે છે.
$1.0 \,kg$ બ્લોકનું સ્થાનાંતર: $s_1 = v_1 \Delta t = -\frac{2}{3} \pi \,m$.
$2.0 \,kg$ બ્લોકનું સ્થાનાંતર: $s_2 = 0$ (કારણ કે તે પ્રારંભિક સ્થિતિમાં પાછો આવે છે).
બ્લોક્સ વચ્ચેનું અંતર $|s_2 - s_1| = |0 - (- \frac{2}{3} \pi)| = \frac{2}{3} \pi = \frac{2 \times 3.14159}{3} \approx 2.094 \,m$. બે દશાંશ સ્થળ સુધી રાઉન્ડ ઓફ કરતા, અંતર $2.09 \,m$ મળે છે.
Solution diagram
9
PhysicsMediumMCQIIT JEE · 2018
સમાન લંબાઈ પરંતુ અલગ-અલગ ત્રિજ્યા ધરાવતા બે વાહક નળાકારોને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $T_1=300 \ K$ અને $T_2=100 \ K$ તાપમાને રાખેલા બે હીટ બાથ વચ્ચે શ્રેણીમાં જોડવામાં આવ્યા છે. મોટા નળાકારની ત્રિજ્યા નાના નળાકાર કરતા બમણી છે અને નાના તથા મોટા નળાકારના દ્રવ્યોની ઉષ્મા વાહકતા અનુક્રમે $K_1$ અને $K_2$ છે. જો સ્થાયી અવસ્થામાં બંને નળાકારોના જંકશન પરનું તાપમાન $200 \ K$ હોય,તો $K_1 / K_2 = . . . . . .$
Question diagram
A
$4$
B
$8$
C
$9$
D
$10$

Solution

(A) સ્થાયી અવસ્થામાં,બંને નળાકારોમાંથી પસાર થતો ઉષ્માનો દર સમાન હોય છે.
ધારો કે નાના નળાકારની ત્રિજ્યા $r_1$ છે અને મોટા નળાકારની ત્રિજ્યા $r_2$ છે.
આપેલ છે કે $r_2 = 2 r_1$,તેથી આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A_1 = \pi r_1^2$ અને $A_2 = \pi r_2^2 = \pi (2 r_1)^2 = 4 \pi r_1^2 = 4 A_1$ થાય.
ઉષ્મા વહનનો દર $\frac{dQ}{dt} = \frac{K A \Delta T}{L}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રથમ નળાકાર માટે: $\frac{dQ}{dt} = \frac{K_1 A_1 (300 - 200)}{L} = \frac{K_1 A_1 (100)}{L}$.
બીજા નળાકાર માટે: $\frac{dQ}{dt} = \frac{K_2 A_2 (200 - 100)}{L} = \frac{K_2 (4 A_1) (100)}{L}$.
બંને ઉષ્મા વહનના દરને સરખાવતા:
$\frac{K_1 A_1 (100)}{L} = \frac{K_2 (4 A_1) (100)}{L}$.
$K_1 = 4 K_2$.
તેથી,$\frac{K_1}{K_2} = 4$.
Solution diagram
10
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2018
આદર્શ વાયુ માટે એક પ્રતિવર્તી ચક્રીય પ્રક્રિયા નીચે દર્શાવેલ છે. અહીં,$P, V$,અને $T$ અનુક્રમે દબાણ,કદ અને તાપમાન છે. થર્મોડાયનેમિક પરિમાણો $q, w, H$,અને $U$ અનુક્રમે ઉષ્મા,કાર્ય,એન્થાલ્પી અને આંતરિક ઉર્જા છે.
સાચો વિકલ્પ (વિકલ્પો) છે:
$(A)$ $q_{AC} = \Delta U_{BC}$ અને $W_{AB} = P_2(V_2 - V_1)$
$(B)$ $W_{BC} = P_2(V_2 - V_1)$ અને $q_{BC} = H_{AC}$
$(C)$ $\Delta H_{CA} < \Delta U_{CA}$ અને $q_{AC} = \Delta U_{BC}$
$(D)$ $q_{BC} = \Delta H_{AC}$ અને $\Delta H_{CA} > \Delta U_{CA}$
Question diagram
A
$A, B, C$
B
$B, C$
C
$A, C$
D
$A, B$

Solution

(C) $V-T$ આલેખ પરથી:
$1$. પ્રક્રિયા $AB$: તાપમાન અચળ $(T_1)$ છે,તેથી તે સમતાપી પ્રક્રિયા છે. આદર્શ વાયુ માટે,$\Delta U = 0$.
$2$. પ્રક્રિયા $AC$: કદ અચળ $(V_1)$ છે,તેથી તે સમકદ પ્રક્રિયા છે. આપલે થયેલ ઉષ્મા $q_{AC} = \Delta U_{AC} = nC_v(T_2 - T_1)$.
$3$. પ્રક્રિયા $BC$: દબાણ અચળ $(P_2)$ છે,તેથી તે સમદાબી પ્રક્રિયા છે. આપલે થયેલ ઉષ્મા $q_{BC} = \Delta H_{BC} = nC_p(T_2 - T_1)$.
વિકલ્પોનું વિશ્લેષણ:
- પ્રક્રિયા $CA$ (સમકદ) માટે,$\Delta H_{CA} = nC_p(T_1 - T_2)$ અને $\Delta U_{CA} = nC_v(T_1 - T_2)$. કારણ કે $C_p > C_v$ અને $(T_1 - T_2) < 0$,તેથી $\Delta H_{CA} < \Delta U_{CA}$ સાચું છે.
Solution diagram
11
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2018
બે માણસો એક આડી સીધી રેખા પર એક જ દિશામાં ચાલી રહ્યા છે. આગળનો માણસ $1.0 \ m \ s^{-1}$ ની ઝડપે ચાલે છે અને પાછળનો માણસ $2.0 \ m \ s^{-1}$ ની ઝડપે ચાલે છે. ત્રીજો માણસ તે જ આડી રેખાથી $12 \ m$ ની ઊંચાઈ પર એવી રીતે ઊભો છે કે ત્રણેય માણસો એક જ ઉર્ધ્વ સમતલમાં હોય. ચાલતા બંને માણસો સમાન સીટી વગાડી રહ્યા છે જે $1430 \ Hz$ ની આવૃત્તિનો અવાજ ઉત્પન્ન કરે છે. હવામાં અવાજની ઝડપ $330 \ m \ s^{-1}$ છે. જે ક્ષણે ગતિ કરતા માણસો એકબીજાથી $10 \ m$ દૂર હોય,ત્યારે સ્થિર માણસ તેમનાથી સમાન અંતરે હોય છે. આ ક્ષણે સ્થિર માણસ દ્વારા સંભળાતી બીટ્સની આવૃત્તિ $Hz$ માં કેટલી હશે?
A
$4$
B
$5$
C
$8$
D
$10$

Solution

(B) ધારો કે સ્થિર માણસ બિંદુ $C$ પર છે અને બે ગતિ કરતા માણસો $A$ અને $B$ પર છે. અંતર $CO = 12 \ m$ છે. માણસો $10 \ m$ દૂર હોવાથી અને સ્થિર માણસ સમાન અંતરે હોવાથી,$AO = OB = 5 \ m$ થાય.
અંતર $AC = BC = \sqrt{12^2 + 5^2} = 13 \ m$ થાય.
ગતિની રેખા અને અવલોકનકારને સ્ત્રોત સાથે જોડતી રેખા વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ છે,જ્યાં $\cos \theta = \frac{5}{13}$ મળે.
પાછળના માણસ $(A)$ માટે જે $v_s = 2.0 \ m \ s^{-1}$ ની ઝડપે $O$ તરફ ગતિ કરે છે,$AC$ રેખા પર વેગનો ઘટક $v_s \cos \theta$ છે. અવલોકિત આવૃત્તિ $f_A = f \left( \frac{v}{v - v_s \cos \theta} \right) = 1430 \left( \frac{330}{330 - 2 \cos \theta} \right) \approx 1430 \left( 1 + \frac{2 \cos \theta}{330} \right)$ થાય.
આગળના માણસ $(B)$ માટે જે $v_s = 1.0 \ m \ s^{-1}$ ની ઝડપે $O$ થી દૂર ગતિ કરે છે,$BC$ રેખા પર વેગનો ઘટક $v_s \cos \theta$ છે. અવલોકિત આવૃત્તિ $f_B = f \left( \frac{v}{v + v_s \cos \theta} \right) = 1430 \left( \frac{330}{330 + 1 \cos \theta} \right) \approx 1430 \left( 1 - \frac{\cos \theta}{330} \right)$ થાય.
બીટ આવૃત્તિ $\Delta f = f_A - f_B = 1430 \left( \frac{2 \cos \theta + \cos \theta}{330} \right) = 1430 \left( \frac{3 \cos \theta}{330} \right) = 13 \cos \theta$ થાય.
$\cos \theta = \frac{5}{13}$ મૂકતા,આપણને $\Delta f = 13 \times \frac{5}{13} = 5 \ Hz$ મળે છે.
Solution diagram
12
PhysicsMediumMCQIIT JEE · 2018
એક રીંગ અને એક ડિસ્ક શરૂઆતમાં સ્થિર છે,એકબીજાની બાજુમાં,એક ઢળતા સમતલની ટોચ પર જે સમક્ષિતિજ સાથે $60^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે. તેઓ ટૂંકા રસ્તા પર એક જ સમયે સરક્યા વિના ગબડવાનું શરૂ કરે છે. જો તેઓ જમીન પર પહોંચે તે વચ્ચેનો સમયનો તફાવત $(2-\sqrt{3}) / \sqrt{10} \ s$ હોય,તો ઢળતા સમતલની ટોચની ઊંચાઈ,મીટરમાં,કેટલી હશે? $g=10 \ m \ s^{-2}$ લો.
A
$0.70$
B
$0.75$
C
$0.80$
D
$0.85$

Solution

(B) ઢળતા સમતલ પર ગબડતી વસ્તુનો પ્રવેગ $a = \frac{g \sin \theta}{1 + \frac{k^2}{R^2}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
રીંગ માટે,$k^2 = R^2$,તેથી $a_R = \frac{g \sin \theta}{1+1} = \frac{g \sin \theta}{2}$.
ડિસ્ક માટે,$k^2 = R^2/2$,તેથી $a_D = \frac{g \sin \theta}{1+0.5} = \frac{2g \sin \theta}{3}$.
ઢાળ પર કાપવાનું અંતર $d = \frac{h}{\sin \theta}$ છે.
$d = \frac{1}{2} a t^2$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $t = \sqrt{\frac{2d}{a}} = \sqrt{\frac{2h}{a \sin \theta}}$ મળે છે.
રીંગ માટે: $t_R = \sqrt{\frac{2h}{(g \sin \theta / 2) \sin \theta}} = \sqrt{\frac{4h}{g \sin^2 \theta}} = \sqrt{\frac{4h}{g (3/4)}} = \sqrt{\frac{16h}{3g}}$.
ડિસ્ક માટે: $t_D = \sqrt{\frac{2h}{(2g \sin \theta / 3) \sin \theta}} = \sqrt{\frac{3h}{g \sin^2 \theta}} = \sqrt{\frac{3h}{g (3/4)}} = \sqrt{\frac{4h}{g}}$.
આપેલ છે કે $t_R - t_D = \frac{2-\sqrt{3}}{\sqrt{10}}$,તેથી $\sqrt{\frac{h}{g}} \left( \sqrt{\frac{16}{3}} - 2 \right) = \frac{2-\sqrt{3}}{\sqrt{10}}$.
$\sqrt{\frac{h}{10}} \left( \frac{4 - 2\sqrt{3}}{\sqrt{3}} \right) = \frac{2-\sqrt{3}}{\sqrt{10}}$.
$\sqrt{h} \left( \frac{2(2-\sqrt{3})}{\sqrt{3}} \right) = 2-\sqrt{3}$.
$\sqrt{h} = \frac{\sqrt{3}}{2} \implies h = \frac{3}{4} = 0.75 \ m$.
Solution diagram
13
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2018
એક સ્પ્રિંગ-બ્લોક સિસ્ટમ આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ ઘર્ષણરહિત સપાટી પર સ્થિર છે. સ્પ્રિંગનો બળ અચળાંક $2.0 \ N \ m^{-1}$ છે અને બ્લોકનું દળ $2.0 \ kg$ છે. સ્પ્રિંગના દળને અવગણો. શરૂઆતમાં સ્પ્રિંગ તેની મૂળ સ્થિતિમાં છે. $1.0 \ kg$ દળનો બીજો બ્લોક જે $2.0 \ m \ s^{-1}$ ની ઝડપે ગતિ કરે છે,તે પ્રથમ બ્લોક સાથે સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ કરે છે. અથડામણ એવી રીતે થાય છે કે $2.0 \ kg$ વાળો બ્લોક દીવાલને અથડાતો નથી. અથડામણ પછી જ્યારે સ્પ્રિંગ પ્રથમ વખત તેની મૂળ સ્થિતિમાં પાછી આવે ત્યારે બંને બ્લોક વચ્ચેનું અંતર (મીટરમાં) કેટલું હશે?
Question diagram
A
$2.01$
B
$2.08$
C
$2.09$
D
$2.07$

Solution

(C) ધારો કે $m_1 = 1.0 \ kg$ અને $m_2 = 2.0 \ kg$. $m_1$ નો પ્રારંભિક વેગ $u_1 = 2.0 \ m \ s^{-1}$ અને $m_2$ નો $u_2 = 0$ છે. ધારો કે સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ પછી તેમના વેગ $v_1$ અને $v_2$ છે.
રેખીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ: $m_1 u_1 = m_1 v_1 + m_2 v_2 \implies 1(2) = 1(v_1) + 2(v_2) \implies v_1 + 2v_2 = 2$ . . . . . $(1)$
સ્થિતિસ્થાપક અથડામણ માટે રેસ્ટિટ્યુશનના ગુણાંક $(e=1)$ નો ઉપયોગ કરતા: $v_2 - v_1 = e(u_1 - u_2) = 1(2 - 0) = 2$ . . . . . $(2)$
સમીકરણો $(1)$ અને $(2)$ ઉકેલતા,આપણને $v_2 = 4/3 \ m \ s^{-1}$ અને $v_1 = -2/3 \ m \ s^{-1}$ મળે છે.
સ્પ્રિંગ સાથે જોડાયેલ $2.0 \ kg$ નો બ્લોક સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે. તેનો આવર્તકાળ $T = 2\pi \sqrt{m_2/k} = 2\pi \sqrt{2/2} = 2\pi \ s$ છે.
સ્પ્રિંગ અડધા આવર્તકાળ પછી તેની મૂળ સ્થિતિમાં પાછી આવે છે,એટલે કે $\Delta t = T/2 = \pi \ s$.
આ સમય દરમિયાન,$1.0 \ kg$ નો બ્લોક અચળ વેગ $v_1 = -2/3 \ m \ s^{-1}$ થી (સ્પ્રિંગથી દૂર) ગતિ કરે છે. તેનું સ્થાનાંતર $\Delta x_1 = v_1 \Delta t = (-2/3) \times \pi = -2\pi/3 \ m$ છે.
$2.0 \ kg$ નો બ્લોક $x=0$ થી $x_{max}$ સુધી જાય છે અને પાછો $x=0$ પર આવે છે. તેનું સ્થાનાંતર $\Delta x_2 = 0$ છે.
બંને બ્લોક વચ્ચેનું અંતર $|\Delta x_1 - \Delta x_2| = |-2\pi/3 - 0| = 2\pi/3 \approx 2(3.14)/3 = 6.28/3 \approx 2.09 \ m$ થાય.
Solution diagram
14
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2018
સમાન લંબાઈ પરંતુ અલગ-અલગ ત્રિજ્યા ધરાવતા બે વાહક નળાકારોને $T_1 = 300 \ K$ અને $T_2 = 100 \ K$ તાપમાને રાખેલા બે હીટ બાથ વચ્ચે શ્રેણીમાં જોડવામાં આવ્યા છે,જે આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. મોટા નળાકારની ત્રિજ્યા નાના નળાકાર કરતા બમણી છે અને નાના તથા મોટા નળાકારના દ્રવ્યોની ઉષ્મીય વાહકતા અનુક્રમે $K_1$ અને $K_2$ છે. જો સ્થાયી અવસ્થામાં બંને નળાકારોના જંકશન પરનું તાપમાન $200 \ K$ હોય,તો $K_1 / K_2 = \dots$
Question diagram
A
$5$
B
$7$
C
$4$
D
$8$

Solution

(C) સ્થાયી અવસ્થામાં,બંને નળાકારોમાંથી પસાર થતો ઉષ્માનો દર સમાન હોય છે.
ધારો કે નાના નળાકારની ત્રિજ્યા $r_1$ છે અને મોટા નળાકારની ત્રિજ્યા $r_2$ છે.
આપેલ છે કે $r_2 = 2r_1$.
આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A_1 = \pi r_1^2$ અને $A_2 = \pi r_2^2 = \pi (2r_1)^2 = 4\pi r_1^2 = 4A_1$ થાય.
ઉષ્મા વહનનો દર $\frac{dQ}{dt} = \frac{KA(T_{high} - T_{low})}{L}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રથમ નળાકાર માટે: $\frac{dQ}{dt} = \frac{K_1 A_1 (300 - 200)}{L} = \frac{K_1 A_1 (100)}{L}$.
બીજા નળાકાર માટે: $\frac{dQ}{dt} = \frac{K_2 A_2 (200 - 100)}{L} = \frac{K_2 (4A_1) (100)}{L}$.
ઉષ્મા વહનના દરોને સરખાવતા:
$\frac{K_1 A_1 (100)}{L} = \frac{K_2 (4A_1) (100)}{L}$.
$K_1 = 4K_2$.
તેથી,$K_1 / K_2 = 4$.
Solution diagram
15
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2018
ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક સિદ્ધાંતમાં, વિદ્યુત અને ચુંબકીય ઘટનાઓ એકબીજા સાથે સંબંધિત છે. તેથી, વિદ્યુત અને ચુંબકીય રાશિઓના પરિમાણો પણ એકબીજા સાથે સંબંધિત હોવા જોઈએ. નીચેના પ્રશ્નોમાં, $[E]$ અને $[B]$ અનુક્રમે વિદ્યુત અને ચુંબકીય ક્ષેત્રના પરિમાણો દર્શાવે છે, જ્યારે $[\varepsilon_0]$ અને $[\mu_0]$ અનુક્રમે શૂન્યાવકાશની પરમિટિવિટી અને પરમીબિલિટીના પરિમાણો દર્શાવે છે। $[L]$ અને $[T]$ એ લંબાઈ અને સમયના પરિમાણો છે. તમામ રાશિઓ $SI$ એકમોમાં છે।
$(1)$ $[E]$ અને $[B]$ વચ્ચેનો સંબંધ છે:
$(A)$ $[E] = [B][L][T]$
$(B)$ $[E] = [B][L]^{-1}[T]$
$(C)$ $[E] = [B][L][T]^{-1}$
$(D)$ $[E] = [B][L]^{-1}[T]^{-1}$
$(2)$ $[\varepsilon_0]$ અને $[\mu_0]$ વચ્ચેનો સંબંધ છે:
$(A)$ $[\mu_0] = [\varepsilon_0][L]^2[T]^{-2}$
$(B)$ $[\mu_0] = [\varepsilon_0][L]^{-2}[T]^2$
$(C)$ $[\mu_0] = [\varepsilon_0]^{-1}[L]^2[T]^{-2}$
$(D)$ $[\mu_0] = [\varepsilon_0]^{-1}[L]^{-2}[T]^2$
પ્રશ્ન $(1)$ અને $(2)$ ના જવાબ આપો.
A
$C, D$
B
$C, A$
C
$C, B$
D
$B, C, D$

Solution

$(C, D)$ $(1)$ $q$ વિદ્યુતભાર પર લાગતું લોરેન્ટ્ઝ બળ $F = qE + q(v \times B)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે। પરિમાણોની સુસંગતતા માટે, વિદ્યુત બળ $qE$ નું મૂલ્ય ચુંબકીય બળ $qvB$ ના મૂલ્ય જેટલું હોવું જોઈએ।
તેથી, $qE = qvB$, જેનો અર્થ છે $E = vB$.
વેગ $v$ નું પરિમાણ $[L][T]^{-1}$ હોવાથી, આપણને $[E] = [L][T]^{-1}[B]$ મળે છે. આ વિકલ્પ $(C)$ સાથે મેળ ખાય છે।
$(2)$ શૂન્યાવકાશમાં પ્રકાશની ઝડપ $c$ એ પરમિટિવિટી $\varepsilon_0$ અને પરમીબિલિટી $\mu_0$ સાથે $c = \frac{1}{\sqrt{\mu_0 \varepsilon_0}}$ સંબંધ દ્વારા જોડાયેલ છે।
બંને બાજુ વર્ગ કરતા, આપણને $c^2 = \frac{1}{\mu_0 \varepsilon_0}$ મળે છે, અથવા $\mu_0 = \frac{1}{\varepsilon_0 c^2}$.
$c$ નું પરિમાણ $[L][T]^{-1}$ હોવાથી, $c^2$ નું પરિમાણ $[L]^2[T]^{-2}$ થાય છે।
તેથી, $[\mu_0] = [\varepsilon_0]^{-1} ([L]^2[T]^{-2})^{-1} = [\varepsilon_0]^{-1}[L]^{-2}[T]^2$. આ વિકલ્પ $(D)$ સાથે મેળ ખાય છે।
16
PhysicsMediumMCQIIT JEE · 2018
આદર્શ વાયુ માટે એક પ્રતિવર્તી ચક્રીય પ્રક્રિયા નીચે દર્શાવેલ છે. અહીં,$P, V$,અને $T$ અનુક્રમે દબાણ,કદ અને તાપમાન છે. થર્મોડાયનેમિક પરિમાણો $q, w, H$,અને $U$ અનુક્રમે ઉષ્મા,કાર્ય,એન્થાલ્પી અને આંતરિક ઉર્જા છે.
સાચો વિકલ્પ (વિકલ્પો) છે:
$(A)$ $q_{AC} = \Delta U_{AC}$ અને $W_{AB} = 0$
$(B)$ $W_{BC} = P_2(V_1 - V_2)$ અને $q_{BC} = \Delta H_{BC}$
$(C)$ $\Delta H_{CA} < \Delta U_{CA}$ અને $q_{AC} = \Delta U_{AC}$
$(D)$ $q_{BC} = \Delta H_{BC}$ અને $\Delta H_{CA} > \Delta U_{CA}$
Question diagram
A
$(A), (B)$
B
$(A), (C)$
C
$(B), (C)$
D
$(B), (D)$

Solution

(D) $V-T$ આલેખ પરથી:
$AB$: $T$ અચળ $(T_1)$ છે,તેથી તે સમતાપી પ્રક્રિયા છે. આમ,$\Delta U_{AB} = 0$ અને $W_{AB} = nRT_1 \ln(V_2/V_1)$.
$AC$: $V$ અચળ $(V_1)$ છે,તેથી તે સમકદ પ્રક્રિયા છે. આમ,$W_{AC} = 0$ અને $q_{AC} = \Delta U_{AC} = nC_v(T_2 - T_1)$.
$BC$: $P$ અચળ $(P_2)$ છે,તેથી તે સમદાબી પ્રક્રિયા છે. આમ,$W_{BC} = P_2(V_1 - V_2)$ અને $q_{BC} = \Delta H_{BC} = nC_p(T_1 - T_2)$.
પ્રક્રિયા $CA$ માટે: $\Delta H_{CA} = nC_p(T_1 - T_2)$ અને $\Delta U_{CA} = nC_v(T_1 - T_2)$. કારણ કે $C_p > C_v$ અને $(T_1 - T_2) < 0$,તેથી $\Delta H_{CA} < \Delta U_{CA}$ થાય.
તેથી,વિકલ્પો $(B)$ અને $(D)$ સાચા છે.
Solution diagram
17
PhysicsMediumMCQIIT JEE · 2018
$m$ દળનો એક કણ શરૂઆતમાં ઉગમબિંદુ પર સ્થિર છે. તેના પર એક બળ લગાડવામાં આવે છે અને તે $x$-અક્ષ પર ગતિ કરવાનું શરૂ કરે છે. તેની ગતિઊર્જા $K$ સમય સાથે $dK/dt = \gamma t$ મુજબ બદલાય છે,જ્યાં $\gamma$ એ યોગ્ય પરિમાણ ધરાવતો ધન અચળાંક છે. નીચેનામાંથી કયું/કયા વિધાન સાચું/સાચા છે?
$(A)$ કણ પર લાગતું બળ અચળ છે
$(B)$ કણની ઝડપ સમયના સમપ્રમાણમાં છે
$(C)$ ઉગમબિંદુથી કણનું અંતર સમય સાથે રેખીય રીતે વધે છે
$(D)$ બળ સંરક્ષી છે
A
$(A), (B)$
B
$(A), (B), (D)$
C
$(B), (C)$
D
$(A), (C)$

Solution

(B) આપેલ છે કે $\frac{dK}{dt} = \gamma t$. કારણ કે $K = \frac{1}{2}mv^2$,તેથી $\frac{dK}{dt} = mv \frac{dv}{dt} = \gamma t$.
આમ,$v \frac{dv}{dt} = \frac{\gamma t}{m}$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા,$\int v dv = \int \frac{\gamma}{m} t dt$,જે $\frac{v^2}{2} = \frac{\gamma t^2}{2m}$ આપે છે.
તેથી,$v = \sqrt{\frac{\gamma}{m}} t$. આ દર્શાવે છે કે ઝડપ સમયના સમપ્રમાણમાં છે,તેથી $(B)$ સાચું છે.
પ્રવેગ $a = \frac{dv}{dt} = \sqrt{\frac{\gamma}{m}}$,જે અચળ છે. કારણ કે $F = ma$,તેથી બળ $F = \sqrt{\gamma m}$ પણ અચળ છે,તેથી $(A)$ સાચું છે.
કારણ કે $v = \frac{dx}{dt} = \sqrt{\frac{\gamma}{m}} t$,સંકલન કરતા $x = \int \sqrt{\frac{\gamma}{m}} t dt = \frac{1}{2} \sqrt{\frac{\gamma}{m}} t^2$ મળે છે. અંતર સમય સાથે વર્ગના પ્રમાણમાં વધે છે,રેખીય રીતે નહીં,તેથી $(C)$ ખોટું છે.
બળ અચળ હોવાથી,તે સંરક્ષી બળ છે,તેથી $(D)$ સાચું છે.
આમ,વિધાનો $(A), (B)$ અને $(D)$ સાચા છે.
18
PhysicsMediumMCQIIT JEE · 2018
એક મોટા ટાંકામાં ચીકદના ટાંકામાં ચીકણા પ્રવાહી પર તરતી એક પાતળી ચોરસ પ્લેટનો વિચાર કરો. ટાંકામાં પ્રવાહીની ઊંચાઈ $h$ એ ટાંકાની પહોળાઈ કરતા ઘણી ઓછી છે. તરતી પ્લેટને $u_0$ જેટલા અચળ વેગથી આડી દિશામાં ખેંચવામાં આવે છે. નીચેનામાંથી કયું/કયા વિધાન(નો) સાચું/સાચા છે?
$(A)$ પ્લેટ પર પ્રવાહીનું અવરોધક બળ $h$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં છે
$(B)$ પ્લેટ પર પ્રવાહીનું અવરોધક બળ પ્લેટના ક્ષેત્રફળથી સ્વતંત્ર છે
$(C)$ ટાંકાના તળિયે સ્પર્શક (શીયર) સ્ટ્રેસ $u_0$ સાથે વધે છે
$(D)$ પ્લેટ પર સ્પર્શક (શીયર) સ્ટ્રેસ પ્રવાહીની સ્નિગ્ધતા $\eta$ સાથે રેખીય રીતે બદલાય છે
A
$A, B, C$
B
$A, B$
C
$A, C, D$
D
$A, C$

Solution

(C) ન્યૂટનના સ્નિગ્ધતાના નિયમ મુજબ,$h$ જાડાઈના પ્રવાહીના સ્તર પર $u_0$ વેગથી ગતિ કરતી $A$ ક્ષેત્રફળ ધરાવતી પ્લેટ પર લાગતું સ્નિગ્ધ બળ $F$ નીચે મુજબ છે:
$F = \eta A \frac{dv}{dx} = \eta A \frac{u_0}{h}$
આ સમીકરણ પરથી:
$1$. અવરોધક બળ $F$ એ $h$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં છે $(F \propto 1/h)$. તેથી,વિધાન $(A)$ સાચું છે.
$2$. અવરોધક બળ $F$ એ ક્ષેત્રફળ $A$ ના સમપ્રમાણમાં છે $(F \propto A)$. તેથી,વિધાન $(B)$ ખોટું છે.
$3$. સ્પર્શક (શીયર) સ્ટ્રેસ $\tau$ ને $\tau = F/A = \eta \frac{u_0}{h}$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
$4$. $\tau = \eta \frac{u_0}{h}$ હોવાથી,ટાંકાના તળિયે (અથવા પ્લેટ પર) શીયર સ્ટ્રેસ $u_0$ ના સમપ્રમાણમાં છે. તેથી,વિધાન $(C)$ સાચું છે.
$5$. $\tau = \eta \frac{u_0}{h}$ હોવાથી,શીયર સ્ટ્રેસ એ પ્રવાહીની સ્નિગ્ધતા $\eta$ ના સમપ્રમાણમાં છે. તેથી,વિધાન $(D)$ સાચું છે.
આમ,વિધાનો $(A), (C),$ અને $(D)$ સાચા છે.
Solution diagram
19
PhysicsDifficultMCQIIT JEE · 2018
અનુનાદિત હવાના સ્તંભ દ્વારા ધ્વનિની ઝડપ માપવાના પ્રયોગમાં,$500 \text{ Hz}$ આવૃત્તિ ધરાવતા ટ્યુનિંગ ફોર્કનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. અનુનાદ નળીમાં પાણીનું સ્તર બદલીને હવાના સ્તંભની લંબાઈ બદલવામાં આવે છે. $50.7 \text{ cm}$ અને $83.9 \text{ cm}$ લંબાઈના હવાના સ્તંભો પર બે ક્રમિક અનુનાદ સંભળાય છે. નીચેનામાંથી કયું/કયા વિધાન સાચું/સાચા છે?
$(A)$ આ પ્રયોગથી નક્કી કરવામાં આવેલી ધ્વનિની ઝડપ $332 \text{ m s}^{-1}$ છે
$(B)$ આ પ્રયોગમાં અંતિમ સુધારો (end correction) $0.9 \text{ cm}$ છે
$(C)$ ધ્વનિ તરંગની તરંગલંબાઇ $66.4 \text{ cm}$ છે
$(D)$ $50.7 \text{ cm}$ પરનો અનુનાદ મૂળભૂત હાર્મોનિકને અનુરૂપ છે
A
$A, B$
B
$A, C$
C
$A, B, C$
D
$A, D$

Solution

(B) $L_1$ અને $L_2$ લંબાઈ પરના બે ક્રમિક અનુનાદ માટે,અડધી તરંગલંબાઇ $\lambda/2 = L_2 - L_1$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$\lambda/2 = 83.9 \text{ cm} - 50.7 \text{ cm} = 33.2 \text{ cm}$.
તેથી,તરંગલંબાઇ $\lambda = 2 \times 33.2 \text{ cm} = 66.4 \text{ cm}$. (વિધાન $C$ સાચું છે).
ધ્વનિની ઝડપ $v = f \lambda = 500 \text{ Hz} \times 0.664 \text{ m} = 332 \text{ m s}^{-1}$. (વિધાન $A$ સાચું છે).
પ્રથમ અનુનાદ માટે,$L_1 + e = \lambda/4$,જ્યાં $e$ એ અંતિમ સુધારો છે.
$50.7 \text{ cm} + e = 66.4 \text{ cm} / 4 = 16.6 \text{ cm}$.
$e = 16.6 \text{ cm} - 50.7 \text{ cm} = -34.1 \text{ cm}$.
નોંધ: પ્રશ્નની રચના સૂચવે છે કે $L_1$ અને $L_2$ એ બીજા અને ત્રીજા હાર્મોનિક (અથવા ઉચ્ચ) છે કારણ કે $L_1$ ઘણું મોટું છે. અંતિમ સુધારો $e$ સામાન્ય રીતે નાનો અને ધન હોય છે. આપેલા વિકલ્પો મુજબ,$A$ અને $C$ સાચા છે.
20
PhysicsDifficultMCQIIT JEE · 2018
એક નક્કર આડી સપાટી પર તેલનું પાતળું પડ છે. $m = 0.4 \ kg$ દળનો એક લંબચોરસ બ્લોક આ સપાટી પર સ્થિર છે. સમય $t = 0$ પર બ્લોક પર $1.0 \ N \ s$ નો આઘાત (impulse) લગાડવામાં આવે છે જેથી તે $x$-અક્ષ પર $v(t) = v_0 e^{-t/\tau}$ વેગ સાથે ગતિ કરવાનું શરૂ કરે છે,જ્યાં $v_0$ અચળાંક છે અને $\tau = 4 \ s$ છે. $t = \tau$ સમયે બ્લોકનું સ્થાનાંતર,મીટરમાં,કેટલું હશે? . . . . . . $e^{-1} = 0.37$ લો.
A
$6.2$
B
$6.3$
C
$6.4$
D
$6.5$

Solution

(B) આપેલ છે કે,$m = 0.4 \ kg$,આઘાત $J = 1.0 \ N \ s$,$\tau = 4 \ s$,અને $v(t) = v_0 e^{-t/\tau}$.
સમય $t = 0$ પર,વેગ $v(0) = v_0 e^0 = v_0$ છે.
આઘાત-વેગમાન પ્રમેય મુજબ,$J = \Delta p = m \Delta v = m(v(0) - 0) = m v_0$.
તેથી,$v_0 = J/m = 1.0 / 0.4 = 2.5 \ m/s$.
$t = \tau$ સમયે સ્થાનાંતર $S$ એ વેગના સંકલન દ્વારા મળે છે:
$S = \int_0^{\tau} v(t) \ dt = \int_0^{\tau} v_0 e^{-t/\tau} \ dt$.
$S = v_0 \left[ -\tau e^{-t/\tau} \right]_0^{\tau} = v_0 \tau (1 - e^{-1})$.
કિંમતો મૂકતા: $S = (2.5) \times (4) \times (1 - 0.37)$.
$S = 10 \times 0.63 = 6.3 \ m$.
Solution diagram
21
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2018
એક દડાને જમીન પરથી સમક્ષિતિજ સપાટી સાથે $45^{\circ}$ ના ખૂણે ફેંકવામાં આવે છે. તે $120 \ m$ ની મહત્તમ ઊંચાઈ પ્રાપ્ત કરે છે અને પાછો જમીન પર આવે છે. પ્રથમ વખત જમીન સાથે અથડાતી વખતે, તે તેની ગતિઊર્જાનો અડધો ભાગ ગુમાવે છે. અથડાયા પછી તરત જ, દડાનો વેગ સમક્ષિતિજ સપાટી સાથે $30^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે. અથડાયા પછી તે પ્રાપ્ત કરેલી મહત્તમ ઊંચાઈ, મીટરમાં, કેટલી હશે?
A
$20$
B
$30$
C
$40$
D
$50$

Solution

(B) ધારો કે પ્રારંભિક વેગ $u$ છે. મહત્તમ ઊંચાઈ $H$ એ $H = \frac{u^2 \sin^2 45^{\circ}}{2g} = 120 \ m$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કારણ કે $\sin 45^{\circ} = \frac{1}{\sqrt{2}}$, તેથી $H = \frac{u^2 (1/2)}{2g} = \frac{u^2}{4g} = 120 \ m$, એટલે કે $u^2 = 480g$.
અથડામણ પહેલાંની ગતિઊર્જા $K_i = \frac{1}{2}mu^2$ છે.
અથડામણ પછી, ગતિઊર્જા $K_f = \frac{1}{2}K_i = \frac{1}{4}mu^2 = \frac{1}{2}mv^2$ છે, જ્યાં $v$ એ અથડામણ પછીનો વેગ છે.
આમ, $v^2 = \frac{u^2}{2} = \frac{480g}{2} = 240g$.
નવી મહત્તમ ઊંચાઈ $h$ એ $h = \frac{v^2 \sin^2 30^{\circ}}{2g}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$v^2 = 240g$ અને $\sin 30^{\circ} = \frac{1}{2}$ મૂકતા, આપણને $h = \frac{240g \times (1/2)^2}{2g} = \frac{240g \times (1/4)}{2g} = \frac{60}{2} = 30 \ m$ મળે છે.
Solution diagram
22
PhysicsMediumMCQIIT JEE · 2018
$0.5 \text{ mm}$ વ્યાસ અને $2 \times 10^{11} \text{ N m}^{-2}$ યંગ મોડ્યુલસ ધરાવતો એક સ્ટીલનો તાર $M$ દળનો ભાર વહન કરે છે. ભાર સાથે તારની લંબાઈ $1.0 \text{ m}$ છે. આ તારના છેડે $10$ વિભાગો ધરાવતું વર્નિયર સ્કેલ જોડાયેલું છે. સ્ટીલના તારની બાજુમાં એક સંદર્ભ તાર છે,જેના પર $1.0 \text{ mm}$ ની લઘુત્તમ માપશક્તિ (least count) ધરાવતું મુખ્ય સ્કેલ જોડાયેલું છે. વર્નિયર સ્કેલના $10$ વિભાગો મુખ્ય સ્કેલના $9$ વિભાગોને અનુરૂપ છે. શરૂઆતમાં,વર્નિયર સ્કેલનું શૂન્ય મુખ્ય સ્કેલના શૂન્ય સાથે સંપાત થાય છે. જો સ્ટીલના તાર પરનો ભાર $1.2 \text{ kg}$ જેટલો વધારવામાં આવે,તો મુખ્ય સ્કેલના વિભાગ સાથે સંપાત થતો વર્નિયર સ્કેલનો વિભાગ કયો હશે? ($g = 10 \text{ m s}^{-2}$ અને $\pi = 3.2$ લો.)
A
$3$
B
$5$
C
$8$
D
$9$

Solution

(A) લંબાઈમાં થતો ફેરફાર $\Delta L$ એ સૂત્ર $\Delta L = \frac{FL}{AY}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે: $F = mg = 1.2 \times 10 = 12 \text{ N}$,$L = 1.0 \text{ m}$,$d = 0.5 \times 10^{-3} \text{ m}$,$Y = 2 \times 10^{11} \text{ N m}^{-2}$,અને $\pi = 3.2$.
ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2 = \pi \left(\frac{d}{2}\right)^2 = 3.2 \times \frac{(0.5 \times 10^{-3})^2}{4} = 0.8 \times 0.25 \times 10^{-6} = 0.2 \times 10^{-6} \text{ m}^2$.
$\Delta L$ ની ગણતરી કરતા: $\Delta L = \frac{12 \times 1.0}{0.2 \times 10^{-6} \times 2 \times 10^{11}} = \frac{12}{0.4 \times 10^5} = 30 \times 10^{-5} \text{ m} = 0.3 \text{ mm}$.
વર્નિયર સ્કેલની લઘુત્તમ માપશક્તિ $(LC)$ એ $LC = \text{મુખ્ય સ્કેલનો વિભાગ} - \text{વર્નિયર સ્કેલનો વિભાગ} = 1.0 \text{ mm} - \frac{9}{10} \times 1.0 \text{ mm} = 0.1 \text{ mm}$ છે.
વર્નિયર સ્કેલનું રીડિંગ $\Delta L = n \times LC$ દ્વારા મળે છે,જ્યાં $n$ એ મુખ્ય સ્કેલ સાથે સંપાત થતો વર્નિયર વિભાગ છે.
$0.3 \text{ mm} = n \times 0.1 \text{ mm} \implies n = 3$.
23
PhysicsMediumMCQIIT JEE · 2018
એક મોલ મોનોએટોમિક આદર્શ વાયુનું એડિબેટિક વિસ્તરણ થાય છે જેમાં તેનું કદ તેના પ્રારંભિક મૂલ્ય કરતા આઠ ગણું થાય છે. જો વાયુનું પ્રારંભિક તાપમાન $100 K$ હોય અને સાર્વત્રિક વાયુ અચળાંક $R = 8.0 J mol^{-1} K^{-1}$ હોય,તો તેની આંતરિક ઉર્જામાં થતો ઘટાડો,જુલમાં,કેટલો હશે?
A
$500$
B
$600$
C
$900$
D
$100$

Solution

(C) એડિબેટિક પ્રક્રિયા માટે,તાપમાન અને કદ વચ્ચેનો સંબંધ $T_1 V_1^{\gamma-1} = T_2 V_2^{\gamma-1}$ છે.
મોનોએટોમિક વાયુ માટે,એડિબેટિક ઇન્ડેક્સ $\gamma = \frac{5}{3}$ છે,તેથી $\gamma - 1 = \frac{2}{3}$.
આપેલ છે કે $V_2 = 8 V_1$ અને $T_1 = 100 K$.
$T_2 = T_1 \left(\frac{V_1}{V_2}\right)^{\gamma-1} = 100 \times \left(\frac{1}{8}\right)^{2/3} = 100 \times \left(\frac{1}{4}\right) = 25 K$.
આંતરિક ઉર્જામાં ફેરફાર $\Delta U = n C_v \Delta T$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
મોનોએટોમિક વાયુ માટે,$C_v = \frac{3}{2} R$.
$\Delta U = 1 \times \frac{3}{2} \times 8.0 \times (25 - 100) = 12 \times (-75) = -900 J$.
આંતરિક ઉર્જામાં થતો ઘટાડો $|\Delta U| = 900 J$ છે.
24
PhysicsDifficultMCQIIT JEE · 2018
$M$ દળ ધરાવતા એક ગ્રહને $m_1$ અને $m_2$ દળ ધરાવતા બે કુદરતી ઉપગ્રહો છે. તેમની વર્તુળાકાર કક્ષાઓની ત્રિજ્યા અનુક્રમે $R_1$ અને $R_2$ છે. ઉપગ્રહો વચ્ચેના ગુરુત્વાકર્ષણ બળને અવગણો. $v_1, L_1, K_1$ અને $T_1$ ને અનુક્રમે ઉપગ્રહ $1$ ની કક્ષીય ઝડપ,કોણીય વેગમાન,ગતિઊર્જા અને પરિભ્રમણનો સમયગાળો ગણો; અને $v_2, L_2, K_2$ અને $T_2$ ને ઉપગ્રહ $2$ માટેની અનુરૂપ રાશિઓ ગણો. જો $m_1/m_2 = 2$ અને $R_1/R_2 = 1/4$ હોય,તો List-$I$ ના ગુણોત્તરને List-$II$ ની સંખ્યાઓ સાથે જોડો.
List-$I$List-$II$
$P. \frac{v_1}{v_2}$$1. \frac{1}{8}$
$Q. \frac{L_1}{L_2}$$2. 1$
$R. \frac{K_1}{K_2}$$3. 2$
$S. \frac{T_1}{T_2}$$4. 8$
A
$P \rightarrow 4; Q \rightarrow 2; R \rightarrow 1; S \rightarrow 3$
B
$P \rightarrow 3; Q \rightarrow 2; R \rightarrow 4; S \rightarrow 1$
C
$P \rightarrow 2; Q \rightarrow 3; R \rightarrow 1; S \rightarrow 4$
D
$P \rightarrow 2; Q \rightarrow 3; R \rightarrow 4; S \rightarrow 1$

Solution

(B) આપેલ છે: $\frac{m_1}{m_2} = 2$ અને $\frac{R_1}{R_2} = \frac{1}{4}$.
$(P)$ કક્ષીય ઝડપ $v = \sqrt{\frac{GM}{R}}$ માટે:
$\frac{v_1}{v_2} = \sqrt{\frac{R_2}{R_1}} = \sqrt{4} = 2$. તેથી,$P \rightarrow 3$.
$(Q)$ કોણીય વેગમાન $L = mvr = m\sqrt{GMR}$ માટે:
$\frac{L_1}{L_2} = \frac{m_1}{m_2} \sqrt{\frac{R_1}{R_2}} = 2 \times \sqrt{\frac{1}{4}} = 2 \times \frac{1}{2} = 1$. તેથી,$Q \rightarrow 2$.
$(R)$ ગતિઊર્જા $K = \frac{GMm}{2R}$ માટે:
$\frac{K_1}{K_2} = \frac{m_1}{m_2} \times \frac{R_2}{R_1} = 2 \times 4 = 8$. તેથી,$R \rightarrow 4$.
$(S)$ પરિભ્રમણનો સમયગાળો $T = 2\pi \sqrt{\frac{R^3}{GM}}$ માટે:
$\frac{T_1}{T_2} = \left(\frac{R_1}{R_2}\right)^{3/2} = \left(\frac{1}{4}\right)^{3/2} = \frac{1}{8}$. તેથી,$S \rightarrow 1$.
આમ,સાચી જોડ $P \rightarrow 3, Q \rightarrow 2, R \rightarrow 4, S \rightarrow 1$ છે.
Solution diagram
25
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2018
નીચેની યાદી-$I$ માં, એક કણના ચાર અલગ-અલગ પથ સમયના વિધેય તરીકે આપેલા છે. આ વિધેયોમાં, $\alpha$ અને $\beta$ યોગ્ય પરિમાણોના ધન અચળાંકો છે અને $\alpha \neq \beta$. દરેક કિસ્સામાં, કણ પર લાગતું બળ કાં તો શૂન્ય છે અથવા સંરક્ષી છે. યાદી-$II$ માં, કણની પાંચ ભૌતિક રાશિઓનો ઉલ્લેખ છે: $\overrightarrow{p}$ એ રેખીય વેગમાન છે, $\overrightarrow{L}$ એ ઉગમબિંદુની સાપેક્ષ કોણીય વેગમાન છે, $K$ એ ગતિઊર્જા છે, $U$ એ સ્થિતિઊર્જા છે અને $E$ એ કુલ ઊર્જા છે. યાદી-$I$ ના દરેક પથને યાદી-$II$ ની તે રાશિઓ સાથે જોડો, જે તે પથ માટે સંરક્ષિત છે.
યાદી-$I$યાદી-$II$
$P$. $\vec{r}(t) = \alpha t \hat{i} + \beta t \hat{j}$$1$. $\overrightarrow{p}$
$Q$. $\vec{r}(t) = \alpha \cos \omega t \hat{i} + \beta \sin \omega t \hat{j}$$2$. $\overrightarrow{L}$
$R$. $\vec{r}(t) = \alpha(\cos \omega t \hat{i} + \sin \omega t \hat{j})$$3$. $K$
$S$. $\vec{r}(t) = \alpha t \hat{i} + \frac{\beta}{2} t^2 \hat{j}$$4$. $U$
$5$. $E$
A
$P \rightarrow 1, 2, 3, 4, 5; \quad Q \rightarrow 2, 5; \quad R \rightarrow 2, 3, 4, 5; \quad S \rightarrow 5$
B
$P \rightarrow 1, 2, 3, 4, 5; \quad Q \rightarrow 3, 5; \quad R \rightarrow 2, 3, 4, 5; \quad S \rightarrow 2, 5$
C
$P \rightarrow 2, 3, 4; \quad Q \rightarrow 5; \quad R \rightarrow 1, 2, 4; \quad S \rightarrow 2, 5$
D
$P \rightarrow 1, 2, 3, 5; \quad Q \rightarrow 2, 5; \quad R \rightarrow 2, 3, 4, 5; \quad S \rightarrow 2, 5$

Solution

(A) પથ $P$ માટે: $\vec{r} = \alpha t \hat{i} + \beta t \hat{j}$. વેગ $\vec{v} = \alpha \hat{i} + \beta \hat{j}$ (અચળ), તેથી પ્રવેગ $\vec{a} = 0$ અને બળ $\vec{F} = 0$. રેખીય વેગમાન $\overrightarrow{p} = m\vec{v}$ અચળ છે. કોણીય વેગમાન $\overrightarrow{L} = \vec{r} \times \overrightarrow{p} = m(\alpha t \hat{i} + \beta t \hat{j}) \times (\alpha \hat{i} + \beta \hat{j}) = m(\alpha\beta t - \beta\alpha t)\hat{k} = 0$ (અચળ). $\vec{F}=0$ હોવાથી, $K$, $U$ અને $E$ અચળ છે. આમ, $P \rightarrow 1, 2, 3, 4, 5$.
પથ $Q$ માટે: $\vec{r} = \alpha \cos \omega t \hat{i} + \beta \sin \omega t \hat{j}$. આ એક લંબગોળ પથ છે. બળ કેન્દ્રીય હોવાથી, કોણીય વેગમાન $\overrightarrow{L}$ સંરક્ષિત છે. બળ સંરક્ષી હોવાથી, કુલ ઊર્જા $E$ સંરક્ષિત છે. આમ, $Q \rightarrow 2, 5$.
પથ $R$ માટે: $\vec{r} = \alpha(\cos \omega t \hat{i} + \sin \omega t \hat{j})$. આ અચળ ઝડપ $v = \alpha\omega$ વાળો વર્તુળાકાર પથ છે. તેથી, $K$ અચળ છે. બળ કેન્દ્રીય હોવાથી, $\overrightarrow{L}$ સંરક્ષિત છે. કેન્દ્રીય સ્થિતિમાનમાં વર્તુળાકાર પથ માટે, $U$ અને $E$ પણ અચળ છે. આમ, $R \rightarrow 2, 3, 4, 5$.
પથ $S$ માટે: $\vec{r} = \alpha t \hat{i} + \frac{\beta}{2} t^2 \hat{j}$. વેગ $\vec{v} = \alpha \hat{i} + \beta t \hat{j}$ (સમય પર આધારિત), તેથી $\overrightarrow{p}$ અચળ નથી. પ્રવેગ $\vec{a} = \beta \hat{j}$ (અચળ બળ). $\overrightarrow{L} = m(\alpha t \hat{i} + \frac{\beta}{2} t^2 \hat{j}) \times (\alpha \hat{i} + \beta t \hat{j}) = m(\alpha\beta t^2 - \frac{\alpha\beta}{2} t^2)\hat{k} = \frac{m\alpha\beta t^2}{2}\hat{k}$ (સમય પર આધારિત). માત્ર કુલ ઊર્જા $E$ સંરક્ષિત છે. આમ, $S \rightarrow 5$.
26
PhysicsAdvancedIIT JEE · 2018
નીચેની આકૃતિમાં,સ્વીચો $S_1$ અને $S_2$ ને $t=0$ સમયે એકસાથે બંધ કરવામાં આવે છે અને પરિપથમાં પ્રવાહ વહેવાનું શરૂ થાય છે. બંને બેટરીઓ સમાન મૂલ્યના ઇલેક્ટ્રોમોટિવ ફોર્સ (emf) $V$ ધરાવે છે અને ધ્રુવીયતા આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ છે. ઇન્ડક્ટર્સ વચ્ચેના મ્યુચ્યુઅલ ઇન્ડક્ટન્સને અવગણો. મધ્યના વાયરમાં પ્રવાહ $I$ તેનું મહત્તમ મૂલ્ય $I_{\max}$ સમય $t=T$ પર પ્રાપ્ત કરે છે. નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
$(A)$ $I_{\max}=\frac{V}{2R}$
$(B)$ $I_{\max}=\frac{V}{4R}$
$(C)$ $T=\frac{L}{R} \ln 2$
$(D)$ $T=\frac{2L}{R} \ln 2$
Question diagram

Solution

(D) ધારો કે ડાબા લૂપમાં પ્રવાહ $I_1$ છે અને જમણા લૂપમાં પ્રવાહ $I_2$ છે. મધ્યના વાયરમાં પ્રવાહ $I = I_2 - I_1$ છે.
ડાબા લૂપ માટે: $V - I_1 R - L \frac{dI_1}{dt} = 0 \implies I_1(t) = \frac{V}{R}(1 - e^{-(R/L)t})$.
જમણા લૂપ માટે: $V - I_2 R - 2L \frac{dI_2}{dt} = 0 \implies I_2(t) = \frac{V}{R}(1 - e^{-(R/2L)t})$.
મધ્યના વાયરમાં પ્રવાહ $I(t) = I_2(t) - I_1(t) = \frac{V}{R} [e^{-(R/L)t} - e^{-(R/2L)t}]$ છે.
મહત્તમ પ્રવાહ શોધવા માટે,$\frac{dI}{dt} = 0$ લો:
$\frac{dI}{dt} = \frac{V}{R} [-\frac{R}{L} e^{-(R/L)t} + \frac{R}{2L} e^{-(R/2L)t}] = 0$.
$\frac{1}{L} e^{-(R/L)t} = \frac{1}{2L} e^{-(R/2L)t} \implies e^{-(R/2L)t} = \frac{1}{2}$.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા: $-\frac{R}{2L} T = \ln(1/2) = -\ln 2 \implies T = \frac{2L}{R} \ln 2$.
$T$ ની કિંમત $I(t)$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$I_{\max} = \frac{V}{R} [e^{-(R/L) \cdot (2L/R) \ln 2} - e^{-(R/2L) \cdot (2L/R) \ln 2}] = \frac{V}{R} [e^{-2 \ln 2} - e^{-\ln 2}] = \frac{V}{R} [\frac{1}{4} - \frac{1}{2}] = -\frac{V}{4R}$.
તેથી,મૂલ્ય $I_{\max} = \frac{V}{4R}$ છે.
આમ,વિધાનો $(B)$ અને $(D)$ સાચા છે.
Solution diagram
27
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2018
બે અનંત લંબાઈના સીધા તાર $xy$-સમતલમાં $x=+R$ અને $x=-R$ રેખાઓ પર રહેલા છે. $x=+R$ પર રહેલો તાર અચળ પ્રવાહ $I_1$ અને $x=-R$ પર રહેલો તાર અચળ પ્રવાહ $I_2$ વહન કરે છે. $R$ ત્રિજ્યાનું એક વર્તુળાકાર લૂપ $(0,0, \sqrt{3} R)$ કેન્દ્ર પર અને $xy$-સમતલને સમાંતર સમતલમાં લટકાવેલું છે. આ લૂપ ઉપરથી જોતા ઘડિયાળના કાંટાની દિશામાં અચળ પ્રવાહ $I$ વહન કરે છે. જો તારમાં પ્રવાહ $+\hat{j}$ દિશામાં હોય તો તેને ધન લેવામાં આવે છે. ચુંબકીય ક્ષેત્ર $\vec{B}$ વિશે નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
$(A)$ જો $I_1=I_2$ હોય, તો ઉગમબિંદુ $(0,0,0)$ પર $\vec{B}$ શૂન્ય ન હોઈ શકે.
$(B)$ જો $I_1 > 0$ અને $I_2 < 0$ હોય, તો ઉગમબિંદુ $(0,0,0)$ પર $\vec{B}$ શૂન્ય હોઈ શકે.
$(C)$ જો $I_1 < 0$ અને $I_2 > 0$ હોય, તો ઉગમબિંદુ $(0,0,0)$ પર $\vec{B}$ શૂન્ય હોઈ શકે.
$(D)$ જો $I_1=I_2$ હોય, તો લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્રનો $z$-ઘટક $\left(-\frac{\mu_0 I}{2 R}\right)$ છે.
A
$A, B, D$
B
$A, B$
C
$A, C$
D
$A, B, C$

Solution

(A) $x=R$ પરના તારને કારણે ઉગમબિંદુ પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $\vec{B}_1 = \frac{\mu_0 I_1}{2 \pi R} (\hat{k})$ અને $x=-R$ પરના તારને કારણે $\vec{B}_2 = \frac{\mu_0 I_2}{2 \pi R} (-\hat{k})$ છે.
$(A)$ જો $I_1=I_2$ હોય, તો ઉગમબિંદુ પર તારને કારણે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $\vec{B}_{wires} = \vec{B}_1 + \vec{B}_2 = 0$ થાય. જોકે, વર્તુળાકાર લૂપ ઉગમબિંદુ પર શૂન્ય ન હોય તેવું ચુંબકીય ક્ષેત્ર ઉત્પન્ન કરે છે. તેથી, કુલ ચુંબકીય ક્ષેત્ર $\vec{B}_{net} \neq 0$. વિધાન $(A)$ સાચું છે.
$(B)$ જો $I_1 > 0$ અને $I_2 < 0$ હોય, તો ઉગમબિંદુ પર તારને કારણે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $\vec{B}_{wires} = \frac{\mu_0}{2 \pi R} (I_1 - I_2) \hat{k}$ છે. $I_1 > 0$ અને $I_2 < 0$ હોવાથી, $(I_1 - I_2) > 0$, તેથી $\vec{B}_{wires}$ એ $+\hat{k}$ દિશામાં છે. લૂપને કારણે ઉગમબિંદુ પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $-\hat{k}$ દિશામાં છે. બંને ક્ષેત્રો $z$-અક્ષ પર હોવાથી, તેઓ એકબીજાને નાબૂદ કરી શકે છે. વિધાન $(B)$ સાચું છે.
$(C)$ જો $I_1 < 0$ અને $I_2 > 0$ હોય, તો $\vec{B}_{wires}$ એ $-\hat{k}$ દિશામાં છે. લૂપને કારણે ઉગમબિંદુ પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર પણ $-\hat{k}$ દિશામાં છે. તેઓ એકબીજાને નાબૂદ કરી શકતા નથી. વિધાન $(C)$ ખોટું છે.
$(D)$ લૂપના કેન્દ્ર $(0, 0, \sqrt{3}R)$ પર તારને કારણે ચુંબકીય ક્ષેત્ર સંપૂર્ણપણે $x$-અક્ષ પર છે. કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્રનો $z$-ઘટક માત્ર લૂપને કારણે છે, જે $\left(-\frac{\mu_0 I}{2 R}\right)$ છે. વિધાન $(D)$ સાચું છે.
Solution diagram
28
PhysicsMediumMCQIIT JEE · 2018
ત્રણ સમાન કેપેસિટર્સ $C_1, C_2$ અને $C_3$ દરેકનું કેપેસિટન્સ $1.0 \mu F$ છે અને તેઓ શરૂઆતમાં અનચાર્જ્ડ છે. તેઓને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ સર્કિટમાં જોડવામાં આવ્યા છે અને ત્યારબાદ $C_1$ ને સાપેક્ષ પરમિટિવિટી $\varepsilon_{r}$ ધરાવતા ડાયલેક્ટ્રિક મટિરિયલથી સંપૂર્ણપણે ભરવામાં આવે છે। સેલનું ઇલેક્ટ્રોમોટિવ ફોર્સ (emf) $V_0=8 \,V$ છે। પ્રથમ સ્વીચ $S_1$ બંધ કરવામાં આવે છે જ્યારે સ્વીચ $S_2$ ખુલ્લી રાખવામાં આવે છે। જ્યારે કેપેસિટર $C_3$ સંપૂર્ણ ચાર્જ થઈ જાય,ત્યારે $S_1$ ખોલવામાં આવે છે અને એકસાથે $S_2$ બંધ કરવામાં આવે છે। જ્યારે બધા કેપેસિટર્સ સંતુલનમાં પહોંચે છે,ત્યારે $C_3$ પરનો ચાર્જ $5 \mu C$ જોવા મળે છે। $\varepsilon_{r}$ નું મૂલ્ય કેટલું હશે?
Question diagram
A
$1.50$
B
$1.60$
C
$1.70$
D
$1.80$

Solution

(A) $1$. શરૂઆતમાં,$S_1$ બંધ છે અને $S_2$ ખુલ્લી છે। કેપેસિટર $C_3$ સીધું $V_0 = 8 \,V$ ના emf ધરાવતી બેટરી સાથે જોડાયેલ છે।
$2$. $C_3$ પરનો ચાર્જ $Q_3 = C_3 V_0 = (1.0 \mu F)(8 \,V) = 8 \mu C$ થાય છે।
$3$. જ્યારે $S_1$ ખોલવામાં આવે છે અને $S_2$ બંધ કરવામાં આવે છે,ત્યારે $C_3$ એ $C_1$ (ડાયલેક્ટ્રિક $\varepsilon_r$ સાથે) અને $C_2$ ના શ્રેણી જોડાણ સાથે સમાંતરમાં જોડાય છે।
$4$. ધારો કે $C_3$ પરનો અંતિમ ચાર્જ $Q_3' = 5 \mu C$ છે। $C_3$ પરનો પોટેન્શિયલ તફાવત $V = \frac{Q_3'}{C_3} = \frac{5 \mu C}{1.0 \mu F} = 5 \,V$ છે।
$5$. $C_3$ દ્વારા ગુમાવેલ ચાર્જ $8 \mu C - 5 \mu C = 3 \mu C$ છે। આ ચાર્જ $C_1$ અને $C_2$ ના શ્રેણી જોડાણ તરફ વહે છે।
$6$. ડાયલેક્ટ્રિક સાથે $C_1$ નું કેપેસિટન્સ $C_1' = \varepsilon_r C_1 = \varepsilon_r (1.0 \mu F)$ છે।
$7$. શ્રેણીમાં $C_1'$ અને $C_2$ નું સમતુલ્ય કેપેસિટન્સ $C_{eq} = \frac{C_1' C_2}{C_1' + C_2} = \frac{\varepsilon_r (1.0)}{\varepsilon_r + 1.0} \mu F$ છે।
$8$. આ શ્રેણી જોડાણ પરનો ચાર્જ $3 \mu C$ છે। તેથી,$V = \frac{Q}{C_{eq}} \implies 5 \,V = \frac{3 \mu C}{\frac{\varepsilon_r}{\varepsilon_r + 1} \mu F}$.
$9$. $5 = \frac{3(\varepsilon_r + 1)}{\varepsilon_r} \implies 5\varepsilon_r = 3\varepsilon_r + 3 \implies 2\varepsilon_r = 3 \implies \varepsilon_r = 1.50$.
Solution diagram
29
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2018
$xy$-સમતલમાં, $y > 0$ વિસ્તારમાં સમાન ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_1 \hat{k}$ છે અને $y < 0$ વિસ્તારમાં બીજું સમાન ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_2 \hat{k}$ છે. એક ધન વીજભારિત કણને ઉગમબિંદુથી ધન $y$-અક્ષની દિશામાં $v_0 = \pi \text{ m s}^{-1}$ ની ઝડપ સાથે $t = 0$ સમયે ફેંકવામાં આવે છે, જે આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. આ પ્રશ્નમાં ગુરુત્વાકર્ષણને અવગણો. ધારો કે $t = T$ એ સમય છે જ્યારે કણ પ્રથમ વખત $x$-અક્ષને નીચેથી ઓળંગે છે. જો $B_2 = 4 B_1$ હોય, તો $T$ સમયગાળામાં $x$-અક્ષ પર કણની સરેરાશ ઝડપ $\text{m s}^{-1}$ માં કેટલી હશે?
Question diagram
A
$1$
B
$0$
C
$2$
D
$5$

Solution

(C) ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં વીજભારિત કણના વર્તુળાકાર પથની ત્રિજ્યા $R = \frac{mv}{qB}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$y > 0$ વિસ્તાર માટે, ત્રિજ્યા $R_1 = \frac{mv_0}{qB_1}$ છે.
$y < 0$ વિસ્તાર માટે, ત્રિજ્યા $R_2 = \frac{mv_0}{qB_2}$ છે.
આપેલ છે કે $B_2 = 4B_1$, તેથી $R_2 = \frac{mv_0}{q(4B_1)} = \frac{R_1}{4}$.
કણ $y > 0$ વિસ્તારમાં અર્ધવર્તુળમાં ગતિ કરે છે અને ત્યારબાદ $x$-અક્ષને ફરીથી ઓળંગતા પહેલા $y < 0$ વિસ્તારમાં અર્ધવર્તુળમાં ગતિ કરે છે.
$x$-અક્ષ પર કુલ સ્થાનાંતર $\Delta x = 2R_1 + 2R_2 = 2R_1 + 2(\frac{R_1}{4}) = 2R_1 + \frac{R_1}{2} = \frac{5R_1}{2}$ છે.
$y > 0$ વિસ્તારમાં અર્ધવર્તુળ પૂર્ણ કરવા માટે લાગતો સમય $t_1 = \frac{\pi m}{qB_1}$ છે.
$y < 0$ વિસ્તારમાં અર્ધવર્તુળ પૂર્ણ કરવા માટે લાગતો સમય $t_2 = \frac{\pi m}{qB_2} = \frac{\pi m}{q(4B_1)} = \frac{t_1}{4}$ છે.
કુલ લાગતો સમય $T = t_1 + t_2 = t_1 + \frac{t_1}{4} = \frac{5t_1}{4}$ છે.
$x$-અક્ષ પર સરેરાશ ઝડપ $v_{avg} = \frac{\Delta x}{T} = \frac{5R_1/2}{5t_1/4} = \frac{5R_1}{2} \times \frac{4}{5t_1} = \frac{2R_1}{t_1}$ છે.
$R_1 = \frac{mv_0}{qB_1}$ અને $t_1 = \frac{\pi m}{qB_1}$ મૂકતા, આપણને $v_{avg} = \frac{2(mv_0/qB_1)}{\pi m/qB_1} = \frac{2v_0}{\pi}$ મળે છે.
$v_0 = \pi \text{ m s}^{-1}$ આપેલ હોવાથી, સરેરાશ ઝડપ $v_{avg} = \frac{2(\pi)}{\pi} = 2 \text{ m s}^{-1}$ થાય છે.
Solution diagram
30
PhysicsDifficultMCQIIT JEE · 2018
ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક થિયરીમાં, વિદ્યુત અને ચુંબકીય ઘટનાઓ એકબીજા સાથે સંબંધિત છે. તેથી, વિદ્યુત અને ચુંબકીય રાશિઓના પરિમાણો પણ એકબીજા સાથે સંબંધિત હોવા જોઈએ. નીચેના પ્રશ્નોમાં, $[E]$ અને $[B]$ અનુક્રમે વિદ્યુત અને ચુંબકીય ક્ષેત્રના પરિમાણો દર્શાવે છે, જ્યારે $[\varepsilon_0]$ અને $[\mu_0]$ અનુક્રમે શૂન્યાવકાશની પરમિટિવિટી અને પરમીબિલિટીના પરિમાણો દર્શાવે છે। $L$ અને $T$ એ લંબાઈ અને સમયના પરિમાણો છે. તમામ રાશિઓ $SI$ એકમોમાં છે.
$(1)$ $[E]$ અને $[B]$ વચ્ચેનો સંબંધ શું છે?
$(A)$ $[E]=[B][L][T]^{-1}$
$(B)$ $[E]=[B][L][T]$
$(C)$ $[E]=[B][L]^{-1}[T]$
$(D)$ $[E]=[B][L]^{-1}[T]^{-1}$
$(2)$ $[\varepsilon_0]$ અને $[\mu_0]$ વચ્ચેનો સંબંધ શું છે?
$(A)$ $[\mu_0]=[\varepsilon_0][L]^2[T]^{-2}$
$(B)$ $[\mu_0]=[\varepsilon_0]^{-1}[L]^{-2}[T]^2$
$(C)$ $[\mu_0]=[\varepsilon_0][L]^{-2}[T]^2$
$(D)$ $[\mu_0]=[\varepsilon_0]^{-1}[L]^2[T]^{-2}$
$(1)$ અને $(2)$ માટે સાચા વિકલ્પો પસંદ કરો.
A
$A, B$
B
$A, C$
C
$C, D$
D
$A, D$

Solution

(B) $(1)$ માટે: વિદ્યુતક્ષેત્ર $E$ અને ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ માં $v$ વેગથી ગતિ કરતા $q$ વિદ્યુતભાર પર લાગતું બળ લોરેન્ઝ બળના નિયમ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $F = qE + q(v \times B)$. પરિમાણો સુસંગત રહે તે માટે, $E$ અને $vB$ ના એકમો સમાન હોવા જોઈએ। તેથી, $E = vB$. વેગ $v$ નું પરિમાણ $[L][T]^{-1}$ હોવાથી, $[E] = [L][T]^{-1}[B]$ મળે છે. આ વિકલ્પ $(A)$ સાથે મેળ ખાય છે.
$(2)$ માટે: શૂન્યાવકાશમાં પ્રકાશની ઝડપ $c$ એ પરમિટિવિટી $\varepsilon_0$ અને પરમીબિલિટી $\mu_0$ સાથે $c = \frac{1}{\sqrt{\mu_0 \varepsilon_0}}$ સંબંધ દ્વારા જોડાયેલ છે. બંને બાજુ વર્ગ કરતા, $c^2 = \frac{1}{\mu_0 \varepsilon_0}$ મળે છે, જેનો અર્થ છે કે $\mu_0 = \frac{1}{\varepsilon_0 c^2}$. $c$ નું પરિમાણ $[L][T]^{-1}$ હોવાથી, $c^2$ નું પરિમાણ $[L]^2[T]^{-2}$ થાય છે. તેથી, $[\mu_0] = [\varepsilon_0]^{-1} ([L]^2[T]^{-2})^{-1} = [\varepsilon_0]^{-1}[L]^{-2}[T]^2$. આ વિકલ્પ $(B)$ સાથે મેળ ખાય છે.
31
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2018
જો તમામ સ્વતંત્ર રાશિઓમાં માપન ક્ષતિઓ જાણીતી હોય,તો કોઈપણ આશ્રિત રાશિમાં ક્ષતિ નક્કી કરવી શક્ય છે. આ શ્રેણી વિસ્તરણનો ઉપયોગ કરીને અને ક્ષતિના પ્રથમ ઘાત પર વિસ્તરણને કાપીને કરવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે,સંબંધ $z = x / y$ ધ્યાનમાં લો. જો $x, y$ અને $z$ માં ક્ષતિઓ અનુક્રમે $\Delta x, \Delta y$ અને $\Delta z$ હોય,તો $z \pm \Delta z = \frac{x \pm \Delta x}{y \pm \Delta y} = \frac{x}{y}(1 \pm \frac{\Delta x}{x})(1 \pm \frac{\Delta y}{y})^{-1}$. $(1 \pm \frac{\Delta y}{y})^{-1}$ માટે શ્રેણી વિસ્તરણ,$\Delta y / y$ માં પ્રથમ ઘાત સુધી,$1 \mp(\Delta y / y)$ છે. સ્વતંત્ર ચલોમાં સાપેક્ષ ક્ષતિઓ હંમેશા ઉમેરવામાં આવે છે. તેથી $z$ માં ક્ષતિ $\Delta z = z(\frac{\Delta x}{x} + \frac{\Delta y}{y})$ હશે. ઉપરોક્ત તારણ એ ધારણા કરે છે કે $\Delta x / x \ll 1, \Delta y / y \ll 1$. તેથી,આ રાશિઓની ઉચ્ચ ઘાતને અવગણવામાં આવે છે.
$(1)$ ગુણોત્તર $r = \frac{(1-a)}{(1+a)}$ ધ્યાનમાં લો જે પરિમાણરહિત રાશિ $a$ માપીને નક્કી કરવામાં આવે છે. જો $a$ ના માપનમાં ક્ષતિ $\Delta a$ $(\Delta a / a \ll 1)$ હોય,તો ક્ષતિ $\Delta r$ શું છે?
$(2)$ એક પ્રયોગમાં,રેડિયોએક્ટિવ ન્યુક્લિયસની પ્રારંભિક સંખ્યા $3000$ છે. એવું જોવા મળ્યું છે કે પ્રથમ $1.0 \ s$ માં $1000 \pm 40$ ન્યુક્લિયસ ક્ષય પામ્યા છે. $|x| \ll 1$ માટે,$\ln(1+x) \approx x$ એ $x$ ની પ્રથમ ઘાત સુધી છે. ક્ષય અચળાંક $\lambda$ ના નિર્ધારણમાં ક્ષતિ $\Delta \lambda$ ($s^{-1}$ માં) કેટલી છે?
A
$B, C$
B
$B, D$
C
$B, A$
D
$B, C, D$

Solution

(C) $(1)$ આપેલ છે $r = \frac{1-a}{1+a}$. બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા: $\ln r = \ln(1-a) - \ln(1+a)$. બંને બાજુ વિકલન કરતા: $\frac{dr}{r} = \frac{-da}{1-a} - \frac{da}{1+a}$. ક્ષતિઓ હંમેશા ઉમેરાતી હોવાથી,$\frac{\Delta r}{r} = \frac{\Delta a}{1-a} + \frac{\Delta a}{1+a} = \Delta a \frac{(1+a) + (1-a)}{(1-a)(1+a)} = \frac{2 \Delta a}{1-a^2}$. આમ,$\Delta r = r \cdot \frac{2 \Delta a}{1-a^2} = \frac{1-a}{1+a} \cdot \frac{2 \Delta a}{(1-a)(1+a)} = \frac{2 \Delta a}{(1+a)^2}$. સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
$(2)$ બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N = N_0 - N_{decayed} = 3000 - 1000 = 2000$. ક્ષયનો નિયમ $N = N_0 e^{-\lambda t}$ છે,તેથી $\ln N = \ln N_0 - \lambda t$. વિકલન કરતા,$\frac{dN}{N} = -t \cdot d\lambda$. ક્ષતિઓ માટે મૂલ્યો ધ્યાનમાં લેતા,$\Delta \lambda = \frac{\Delta N}{N \cdot t}$. અહીં $\Delta N = 40$,$N = 2000$,અને $t = 1.0 \ s$. તેથી,$\Delta \lambda = \frac{40}{2000 \times 1} = 0.02 \ s^{-1}$. સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
32
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2018
ત્રણ સમાન કેપેસિટર $C_1, C_2$ અને $C_3$ દરેકનું કેપેસિટન્સ $1.0 \mu F$ છે અને તેઓ શરૂઆતમાં વિદ્યુતભારિત નથી. તેઓને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ સર્કિટમાં જોડવામાં આવ્યા છે અને ત્યારબાદ $C_1$ ને સંપૂર્ણપણે $\varepsilon_r$ સાપેક્ષ પરમિટિવિટી ધરાવતા ડાયલેક્ટ્રિક પદાર્થથી ભરવામાં આવે છે. સેલનું ઇલેક્ટ્રોમોટિવ ફોર્સ (emf) $V_0 = 8 \ V$ છે. પ્રથમ,સ્વીચ $S_1$ બંધ કરવામાં આવે છે જ્યારે સ્વીચ $S_2$ ખુલ્લી રાખવામાં આવે છે. જ્યારે કેપેસિટર $C_3$ સંપૂર્ણપણે ચાર્જ થઈ જાય,ત્યારે $S_1$ ખોલવામાં આવે છે અને તે જ સમયે $S_2$ બંધ કરવામાં આવે છે. જ્યારે બધા કેપેસિટર સંતુલનમાં આવે છે,ત્યારે $C_3$ પરનો વિદ્યુતભાર $5 \mu C$ જોવા મળે છે. $\varepsilon_r$ નું મૂલ્ય = . . . .
Question diagram
A
$1.40$
B
$1.30$
C
$1.20$
D
$1.50$

Solution

(D) $1$. શરૂઆતમાં,$S_1$ બંધ છે અને $S_2$ ખુલ્લી છે. $C_3$ સીધું બેટરી $V_0 = 8 \ V$ સાથે જોડાયેલ છે. $C_3$ પરનો વિદ્યુતભાર $Q_3 = C_3 V_0 = (1.0 \mu F)(8 \ V) = 8 \mu C$ થાય છે.
$2$. જ્યારે $S_1$ ખોલવામાં આવે છે અને $S_2$ બંધ કરવામાં આવે છે,ત્યારે $C_3$ પરનો $8 \mu C$ વિદ્યુતભાર $C_1, C_2$ અને $C_3$ વચ્ચે પુનઃવિતરિત થાય છે. ધારો કે $C_3$ પરનો અંતિમ વિદ્યુતભાર $Q_3' = 5 \mu C$ છે. $C_3$ એ $C_1$ અને $C_2$ ના શ્રેણી જોડાણ સાથે સમાંતરમાં હોવાથી,$C_3$ પરનો વોલ્ટેજ $C_1$ અને $C_2$ પરના વોલ્ટેજના સરવાળા જેટલો હોવો જોઈએ.
$3$. $C_3$ પરનો વોલ્ટેજ $V_3 = \frac{Q_3'}{C_3} = \frac{5 \mu C}{1 \mu F} = 5 \ V$ છે.
$4$. $C_1$ અને $C_2$ ના શ્રેણી જોડાણ માટે બાકી રહેલો વિદ્યુતભાર $Q_{12} = Q_{initial} - Q_3' = 8 \mu C - 5 \mu C = 3 \mu C$ છે. આમ,$Q_1 = Q_2 = 3 \mu C$.
$5$. $C_1$ પરનો વોલ્ટેજ $V_1 = \frac{Q_1}{C_1'} = \frac{3 \mu C}{\varepsilon_r (1 \mu F)} = \frac{3}{\varepsilon_r} \ V$ છે,જ્યાં $C_1' = \varepsilon_r C_1$.
$6$. $C_2$ પરનો વોલ્ટેજ $V_2 = \frac{Q_2}{C_2} = \frac{3 \mu C}{1 \mu F} = 3 \ V$ છે.
$7$. લૂપનો નિયમ લાગુ પાડતા: $V_3 = V_1 + V_2 \implies 5 = \frac{3}{\varepsilon_r} + 3$.
$8$. $\varepsilon_r$ માટે ઉકેલતા: $2 = \frac{3}{\varepsilon_r} \implies \varepsilon_r = \frac{3}{2} = 1.50$.
Solution diagram
33
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2018
$xy$-સમતલમાં,$y > 0$ વિસ્તારમાં સમાન ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_1 \hat{k}$ છે અને $y < 0$ વિસ્તારમાં બીજું સમાન ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_2 \hat{k}$ છે. એક ધન વીજભારિત કણને ઉગમબિંદુથી $t = 0$ સમયે $v_0 = \pi \text{ m s}^{-1}$ ની ઝડપ સાથે ધન $y$-અક્ષની દિશામાં ફેંકવામાં આવે છે,જે આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. આ સમસ્યામાં ગુરુત્વાકર્ષણને અવગણો. ધારો કે $t = T$ એ સમય છે જ્યારે કણ પ્રથમ વખત નીચેથી $x$-અક્ષને ઓળંગે છે. જો $B_2 = 4 B_1$ હોય,તો $T$ સમયગાળામાં $x$-અક્ષ પર કણની સરેરાશ ઝડપ $\text{m s}^{-1}$ માં કેટલી હશે?
Question diagram
A
$2$
B
$5$
C
$10$
D
$15$

Solution

(A) ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં ગતિ કરતા વીજભારિત કણના વર્તુળાકાર પથની ત્રિજ્યા $R = \frac{mv}{qB}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$y > 0$ વિસ્તાર માટે,ત્રિજ્યા $R_1 = \frac{mv_0}{qB_1}$ છે.
$y < 0$ વિસ્તાર માટે,ત્રિજ્યા $R_2 = \frac{mv_0}{qB_2}$ છે.
આપેલ છે કે $B_2 = 4B_1$,તેથી $R_2 = \frac{mv_0}{q(4B_1)} = \frac{R_1}{4}$ મળે.
કણ $y > 0$ વિસ્તારમાં $R_1$ ત્રિજ્યાના અર્ધવર્તુળમાં અને ત્યારબાદ $y < 0$ વિસ્તારમાં $R_2$ ત્રિજ્યાના અર્ધવર્તુળમાં ગતિ કરે છે.
$x$-અક્ષ પર કાપેલું કુલ અંતર $\Delta x = 2R_1 + 2R_2 = 2R_1 + 2(\frac{R_1}{4}) = 2R_1 + \frac{R_1}{2} = \frac{5R_1}{2}$ છે.
$y > 0$ વિસ્તારમાં અર્ધવર્તુળ પૂર્ણ કરવા માટે લાગતો સમય $t_1 = \frac{\pi m}{qB_1}$ છે.
$y < 0$ વિસ્તારમાં અર્ધવર્તુળ પૂર્ણ કરવા માટે લાગતો સમય $t_2 = \frac{\pi m}{qB_2} = \frac{\pi m}{q(4B_1)} = \frac{t_1}{4}$ છે.
કુલ સમય $T = t_1 + t_2 = t_1 + \frac{t_1}{4} = \frac{5t_1}{4}$ છે.
$x$-અક્ષ પર સરેરાશ ઝડપ $v_{avg} = \frac{\Delta x}{T} = \frac{5R_1/2}{5t_1/4} = \frac{5R_1}{2} \times \frac{4}{5t_1} = 2 \frac{R_1}{t_1}$ છે.
$R_1 = \frac{mv_0}{qB_1}$ અને $t_1 = \frac{\pi m}{qB_1}$ મૂકતા,આપણને $v_{avg} = 2 \frac{mv_0/qB_1}{\pi m/qB_1} = 2 \frac{v_0}{\pi}$ મળે છે.
$v_0 = \pi \text{ m s}^{-1}$ આપેલ હોવાથી,સરેરાશ ઝડપ $v_{avg} = 2 \frac{\pi}{\pi} = 2 \text{ m s}^{-1}$ થાય.
Solution diagram
34
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2018
$1.3 \text{ kW m}^{-2}$ ની તીવ્રતા ધરાવતો સૂર્યપ્રકાશ $20 \text{ cm}$ કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતા પાતળા બહિર્ગોળ લેન્સ પર લંબરૂપે આપાત થાય છે. લેન્સને કારણે પ્રકાશના ઉર્જા વ્યયને અવગણો અને ધારો કે લેન્સના એપર્ચરનું કદ તેની કેન્દ્રલંબાઈ કરતા ઘણું નાનું છે. લેન્સની બીજી બાજુએ $22 \text{ cm}$ અંતરે પ્રકાશની સરેરાશ તીવ્રતા,$\text{kW m}^{-2}$ માં,કેટલી હશે?
A
$120$
B
$130$
C
$140$
D
$150$

Solution

(B) આપેલ છે: આપાત પ્રકાશની તીવ્રતા $I_0 = 1.3 \text{ kW m}^{-2}$,કેન્દ્રલંબાઈ $f = 20 \text{ cm}$.
ધારો કે લેન્સના એપર્ચરની ત્રિજ્યા $R$ છે અને લેન્સથી $d = 22 \text{ cm}$ અંતરે પ્રકાશના કિરણપુંજની ત્રિજ્યા $r$ છે.
આ સમતલનું મુખ્ય કેન્દ્ર $F$ થી અંતર $x = d - f = 22 \text{ cm} - 20 \text{ cm} = 2 \text{ cm}$ છે.
સમરૂપ ત્રિકોણો $\Delta ABF$ અને $\Delta PQF$ પરથી (જ્યાં $AB$ એ લેન્સનો વ્યાસ છે અને $PQ$ એ આપેલ સમતલ પર કિરણપુંજનો વ્યાસ છે):
$\frac{r}{R} = \frac{x}{f} = \frac{2 \text{ cm}}{20 \text{ cm}} = \frac{1}{10}$.
લેન્સનું ક્ષેત્રફળ $A = \pi R^2$ છે અને આપેલ સમતલ પર કિરણપુંજનું ક્ષેત્રફળ $a = \pi r^2$ છે.
તેથી,$\frac{a}{A} = \left(\frac{r}{R}\right)^2 = \left(\frac{1}{10}\right)^2 = \frac{1}{100}$.
લેન્સ પર આપાત થતો કુલ પાવર $P$ સંરક્ષિત રહે છે અને તે $a$ ક્ષેત્રફળમાંથી પસાર થાય છે,તેથી આ સમતલ પરની તીવ્રતા $I$ એ $I \times a = I_0 \times A$ દ્વારા મળે છે.
તેથી,$I = I_0 \times \left(\frac{A}{a}\right) = 1.3 \times 100 = 130 \text{ kW m}^{-2}$.
Solution diagram
35
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2018
જો તમામ સ્વતંત્ર રાશિઓમાં માપન ક્ષતિઓ જાણીતી હોય,તો કોઈપણ આશ્રિત રાશિમાં ક્ષતિ નક્કી કરવી શક્ય છે. આ શ્રેણી વિસ્તરણનો ઉપયોગ કરીને અને ક્ષતિના પ્રથમ ઘાત પર વિસ્તરણને કાપીને કરવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે,સંબંધ $z = x / y$ ધ્યાનમાં લો. જો $x, y$ અને $z$ માં ક્ષતિઓ અનુક્રમે $\Delta x, \Delta y$ અને $\Delta z$ હોય,તો $z \pm \Delta z = \frac{x \pm \Delta x}{y \pm \Delta y} = \frac{x}{y} (1 \pm \frac{\Delta x}{x}) (1 \pm \frac{\Delta y}{y})^{-1}$. $(1 \pm \frac{\Delta y}{y})^{-1}$ માટે શ્રેણી વિસ્તરણ,$\Delta y / y$ માં પ્રથમ ઘાત સુધી,$1 \mp (\Delta y / y)$ છે. સ્વતંત્ર ચલોમાં સાપેક્ષ ક્ષતિઓ હંમેશા ઉમેરવામાં આવે છે. તેથી $z$ માં ક્ષતિ $\Delta z = z (\frac{\Delta x}{x} + \frac{\Delta y}{y})$ હશે. ઉપરોક્ત તારણ એવી ધારણા કરે છે કે $\Delta x / x \ll 1, \Delta y / y \ll 1$. તેથી,આ રાશિઓની ઉચ્ચ ઘાતને અવગણવામાં આવે છે.
$(1)$ ગુણોત્તર $r = \frac{(1 - a)}{(1 + a)}$ ધ્યાનમાં લો જે પરિમાણરહિત રાશિ $a$ માપીને નક્કી કરવામાં આવે છે. જો $a$ ના માપનમાં ક્ષતિ $\Delta a$ $(\Delta a / a \ll 1)$ હોય,તો ક્ષતિ $\Delta r$ શું છે?
$(2)$ એક પ્રયોગમાં,રેડિયોએક્ટિવ ન્યુક્લિયસની પ્રારંભિક સંખ્યા $3000$ છે. એવું જોવા મળ્યું છે કે પ્રથમ $1.0 \ s$ માં $1000 \pm 40$ ન્યુક્લિયસ ક્ષય પામ્યા છે. $|x| < 1$ માટે,$\ln(1 + x) = x$ એ $x$ માં પ્રથમ ઘાત સુધી છે. ક્ષય અચળાંક $\lambda$ ના નિર્ધારણમાં ક્ષતિ $\Delta \lambda$ ($s^{-1}$ માં) કેટલી છે?
A
$A, B$
B
$A, C$
C
$B, C$
D
$B, D$

Solution

(B, C) $(1)$ આપેલ છે $r = \frac{1 - a}{1 + a}$.
પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા: $\ln r = \ln(1 - a) - \ln(1 + a)$.
વિકલન કરતા: $\frac{dr}{r} = \frac{-da}{1 - a} - \frac{da}{1 + a}$.
મહત્તમ ક્ષતિ માટે મૂલ્યો લેતા: $\frac{\Delta r}{r} = \frac{\Delta a}{1 - a} + \frac{\Delta a}{1 + a} = \Delta a \left( \frac{1 + a + 1 - a}{1 - a^2} \right) = \frac{2 \Delta a}{1 - a^2}$.
$r = \frac{1 - a}{1 + a}$ મૂકતા: $\Delta r = r \left( \frac{2 \Delta a}{1 - a^2} \right) = \left( \frac{1 - a}{1 + a} \right) \left( \frac{2 \Delta a}{(1 - a)(1 + a)} \right) = \frac{2 \Delta a}{(1 + a)^2}$.
$(2)$ આપેલ છે $N = N_0 e^{-\lambda t}$,જ્યાં $N_0 = 3000$.
ક્ષય પામેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $1000 \pm 40$ છે,તેથી બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસ $N = 3000 - 1000 = 2000$. $N$ માં ક્ષતિ $\Delta N = 40$ છે.
$\ln$ લેતા: $\ln N = \ln N_0 - \lambda t$.
વિકલન કરતા: $\frac{dN}{N} = -d(\lambda t) \implies \Delta \lambda = \frac{\Delta N}{N \cdot t}$.
કિંમતો મૂકતા: $\Delta \lambda = \frac{40}{2000 \times 1.0} = 0.02 \ s^{-1}$.
36
PhysicsDifficultMCQIIT JEE · 2018
એક અનંત લંબાઈનો પાતળો અવાહક તાર $z$-અક્ષને સમાંતર છે અને તે સમાન રેખીય વિદ્યુતભાર ઘનતા $\lambda$ ધરાવે છે. તે $R$ ત્રિજ્યાના એક પાતળા અવાહક ગોળાકાર કવચને એવી રીતે છેદે છે કે જેથી ચાપ $PQ$ ગોળાકાર કવચના કેન્દ્ર $O$ પર $120^{\circ}$ નો ખૂણો આંતરે છે,જે આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. મુક્ત અવકાશની પરમિટિવિટી $\epsilon_0$ છે. નીચેનામાંથી કયું/કયા વિધાન(નો) સાચું/સાચા છે?
$(A)$ કવચમાંથી પસાર થતું વિદ્યુત ફ્લક્સ $\sqrt{3} R \lambda / \epsilon_0$ છે
$(B)$ કવચની સપાટી પરના તમામ બિંદુઓ પર વિદ્યુતક્ષેત્રનો $z$-ઘટક શૂન્ય છે
$(C)$ કવચમાંથી પસાર થતું વિદ્યુત ફ્લક્સ $\sqrt{2} R \lambda / \epsilon_0$ છે
$(D)$ વિદ્યુતક્ષેત્ર તમામ બિંદુઓ પર કવચની સપાટીને લંબ છે
Question diagram
A
$A, B$
B
$A, C$
C
$A, D$
D
$B, C$

Solution

(A) ગૌસના નિયમ મુજબ,બંધ સપાટીમાંથી પસાર થતું વિદ્યુત ફ્લક્સ $\phi = \frac{Q_{\text{enclosed}}}{\epsilon_0}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ગોળાકાર કવચની અંદર રહેલા તારના ભાગ $PQ$ ની લંબાઈ $L = 2R \sin(120^{\circ}/2) = 2R \sin(60^{\circ}) = 2R \times \frac{\sqrt{3}}{2} = R\sqrt{3}$ છે.
કવચ દ્વારા ઘેરાયેલો વિદ્યુતભાર $Q_{\text{enclosed}} = \lambda L = \lambda R \sqrt{3}$ છે.
તેથી,કવચમાંથી પસાર થતું વિદ્યુત ફ્લક્સ $\phi = \frac{\lambda R \sqrt{3}}{\epsilon_0}$ છે. આમ,વિધાન $(A)$ સાચું છે અને $(C)$ ખોટું છે.
તાર $z$-અક્ષને સમાંતર હોવાથી,વિદ્યુતક્ષેત્રની રેખાઓ $xy$-સમતલમાં તારથી ત્રિજ્યાવર્તી બહારની તરફ હોય છે. તેથી,વિદ્યુતક્ષેત્રનો $z$-અક્ષની દિશામાં કોઈ ઘટક હોતો નથી. આમ,વિધાન $(B)$ સાચું છે.
વિદ્યુતક્ષેત્ર ત્યારે જ કવચની સપાટીને લંબ હોય જો વિદ્યુતભારનું વિતરણ ગોળીય રીતે સંમિત હોય,જે અહીં નથી. આમ,વિધાન $(D)$ ખોટું છે.
તેથી,સાચા વિધાનો $(A)$ અને $(B)$ છે.
Solution diagram
37
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2018
એક તારને કાટકોણ ત્રિકોણના આકારમાં વાળવામાં આવ્યો છે અને તેને $f$ કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતા અંતર્ગોળ અરીસાની સામે આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ મૂકવામાં આવ્યો છે. ચાર વિકલ્પોમાં દર્શાવેલ આકૃતિઓમાંથી કઈ આકૃતિ વાંકા તારના પ્રતિબિંબના આકારનું ગુણાત્મક રીતે પ્રતિનિધિત્વ કરે છે? (આ આકૃતિઓ માપ મુજબ નથી.)
Question diagram
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(B) તારને $f/2$ અને $f$ ની વચ્ચે મૂકવામાં આવ્યો છે. અંતર્ગોળ અરીસા માટે,અરીસાનું સૂત્ર $\frac{1}{v} + \frac{1}{u} = \frac{1}{f}$ છે.
ધારો કે કર્ણ પરનો એક બિંદુ $P$ એ મુખ્ય કેન્દ્ર $f$ થી $x$ અંતરે છે,તેથી $u = -(f-x)$.
આને અરીસાના સૂત્રમાં મૂકતા: $\frac{1}{v} - \frac{1}{f-x} = -\frac{1}{f}$.
$\frac{1}{v} = \frac{1}{f-x} - \frac{1}{f} = \frac{x}{f(f-x)}$.
આમ,$v = \frac{f(f-x)}{x}$.
મોટવણી $M = -\frac{v}{u} = -\frac{f(f-x)/x}{-(f-x)} = \frac{f}{x}$.
$u = -f/2$ પરના ત્રિકોણના ઊભા ભાગ માટે,પ્રતિબિંબ $v = -f$ પર મળે છે (વાસ્તવિક,ઉલટું અને $2$ ગણું મોટું).
મુખ્ય કેન્દ્ર $(u = -f)$ પરના બિંદુ માટે,પ્રતિબિંબ અનંત $(v \rightarrow \infty)$ પર મળે છે.
જેમ જેમ $x$ એ $0$ થી $f/2$ સુધી વધે છે,તેમ મોટવણી $M = f/x$ એ $\infty$ થી $2$ સુધી ઘટે છે. કર્ણનું પ્રતિબિંબ એક વક્ર છે જે અનંત સુધી વિસ્તરે છે,જે વિકલ્પ $B$ સાથે સુસંગત છે.
Solution diagram
38
PhysicsMediumMCQIIT JEE · 2018
એક રેડિયોએક્ટિવ ક્ષય શ્રેણીમાં,${ }_{90}^{232} Th$ ન્યુક્લિયસનું ${ }_{82}^{212} Pb$ ન્યુક્લિયસમાં રૂપાંતર થાય છે. ધારો કે આ ક્ષય પ્રક્રિયામાં ઉત્સર્જિત થતા $\alpha$ અને $\beta^{-}$ કણોની સંખ્યા અનુક્રમે $N_{\alpha}$ અને $N_{\beta}$ છે. નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
$(A)$ $N_{\alpha}=5$
$(B)$ $N_{\alpha}=6$
$(C)$ $N_{\beta}=2$
$(D)$ $N_{\beta}=4$
A
$A, C$
B
$A, D$
C
$B, C$
D
$B, D$

Solution

(B) ક્ષય પ્રક્રિયાને આ રીતે દર્શાવી શકાય: ${ }_{90}^{232} Th \rightarrow { }_{82}^{212} Pb + N_{\alpha} { }_{2}^{4} He + N_{\beta} { }_{-1}^{0} e$.
પ્રથમ,દળ ક્રમાંકમાં થતો ફેરફાર $(\Delta A)$ ધ્યાનમાં લો:
$\Delta A = 232 - 212 = 20$.
દરેક $\alpha$-કણનો દળ ક્રમાંક $4$ હોવાથી,ઉત્સર્જિત $\alpha$-કણોની સંખ્યા $N_{\alpha} = \frac{20}{4} = 5$ થશે.
હવે,પરમાણુ ક્રમાંકમાં થતો ફેરફાર $(\Delta Z)$ ધ્યાનમાં લો:
$\Delta Z = 90 - 82 = 8$.
ક્ષયમાં,પરમાણુ ક્રમાંકમાં થતો ફેરફાર $2N_{\alpha} - N_{\beta} = \Delta Z$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા: $2(5) - N_{\beta} = 8$.
$10 - N_{\beta} = 8$,જે આપણને $N_{\beta} = 2$ આપે છે.
આમ,$N_{\alpha} = 5$ અને $N_{\beta} = 2$ છે. તેથી સાચા વિધાનો $(A)$ અને $(C)$ છે.
39
PhysicsDifficultMCQIIT JEE · 2018
$10^{-3} \ kg$ દળ અને $1.0 \ C$ વિદ્યુતભાર ધરાવતો એક કણ શરૂઆતમાં સ્થિર છે. $t = 0$ સમયે,કણ $\vec{E}(t) = E_0 \sin(\omega t) \hat{i}$ વિદ્યુતક્ષેત્રની અસર હેઠળ આવે છે,જ્યાં $E_0 = 1.0 \ N \ C^{-1}$ અને $\omega = 10^3 \ rad \ s^{-1}$ છે. કણ પર માત્ર વિદ્યુત બળની અસર ધ્યાનમાં લો. તો ત્યારબાદના સમયમાં કણ દ્વારા પ્રાપ્ત કરવામાં આવતી મહત્તમ ઝડપ ($m \ s^{-1}$ માં) કેટલી હશે?
A
$2$
B
$5$
C
$8$
D
$9$

Solution

(A) કણ પર લાગતું બળ $F = qE = qE_0 \sin(\omega t)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ન્યૂટનના બીજા નિયમ મુજબ,$F = ma$,તેથી $a = \frac{qE_0}{m} \sin(\omega t)$.
$a = \frac{dv}{dt}$ હોવાથી,આપણે સમયની સાપેક્ષમાં સંકલન કરીએ:
$v(t) = \int_0^t \frac{qE_0}{m} \sin(\omega t') dt' = \frac{qE_0}{m\omega} [-\cos(\omega t')]_0^t = \frac{qE_0}{m\omega} (1 - \cos(\omega t))$.
જ્યારે $\cos(\omega t) = -1$ હોય ત્યારે ઝડપ મહત્તમ હોય છે,જે $\omega t = \pi, 3\pi, \dots$ સમયે થાય છે.
આ સમયે,$v_{\max} = \frac{qE_0}{m\omega} (1 - (-1)) = \frac{2qE_0}{m\omega}$.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $q = 1.0 \ C$,$E_0 = 1.0 \ N \ C^{-1}$,$m = 10^{-3} \ kg$,અને $\omega = 10^3 \ rad \ s^{-1}$.
$v_{\max} = \frac{2 \times 1.0 \times 1.0}{10^{-3} \times 10^3} = \frac{2}{1} = 2 \ m \ s^{-1}$.
40
PhysicsMediumMCQIIT JEE · 2018
એક મૂવિંગ કોઈલ ગેલ્વેનોમીટરમાં $50$ આંટા છે અને દરેક આંટાનું ક્ષેત્રફળ $2 \times 10^{-4} \ m^2$ છે. ગેલ્વેનોમીટરની અંદર ચુંબક દ્વારા ઉત્પન્ન થતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $0.02 \ T$ છે. સસ્પેન્શન વાયરનો ટોર્સનલ અચળાંક $10^{-4} \ N \ m \ rad^{-1}$ છે. જ્યારે ગેલ્વેનોમીટરમાંથી વિદ્યુતપ્રવાહ પસાર થાય છે,ત્યારે જો કોઈલ $0.2 \ rad$ જેટલી ફરે તો પૂર્ણ સ્કેલ વિચલન થાય છે. ગેલ્વેનોમીટરની કોઈલનો અવરોધ $50 \ \Omega$ છે. આ ગેલ્વેનોમીટરને $0-1.0 \ A$ ની રેન્જમાં વિદ્યુતપ્રવાહ માપી શકે તેવા એમીટરમાં રૂપાંતરિત કરવાનું છે. આ હેતુ માટે,ગેલ્વેનોમીટરને સમાંતર એક શંટ અવરોધ ઉમેરવાનો છે. આ શંટ અવરોધનું મૂલ્ય,ઓહ્મમાં,કેટલું હશે?
A
$5.40$
B
$5.50$
C
$5.56$
D
$5.60$

Solution

(C) આપેલ છે:
આંટાની સંખ્યા $n = 50$
ક્ષેત્રફળ $A = 2 \times 10^{-4} \ m^2$
ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = 0.02 \ T$
ટોર્સનલ અચળાંક $C = 10^{-4} \ N \ m \ rad^{-1}$
પૂર્ણ સ્કેલ વિચલન ખૂણો $\theta = 0.2 \ rad$
ગેલ્વેનોમીટરનો અવરોધ $G = 50 \ \Omega$
મૂવિંગ કોઈલ ગેલ્વેનોમીટર માટે ટોર્ક સંતુલન સમીકરણ:
$C \theta = n i_g A B$
જ્યાં $i_g$ એ પૂર્ણ સ્કેલ વિચલન પ્રવાહ છે.
$i_g = \frac{C \theta}{n A B} = \frac{10^{-4} \times 0.2}{50 \times 2 \times 10^{-4} \times 0.02} = 0.1 \ A$
ગેલ્વેનોમીટરને $I = 1.0 \ A$ ની રેન્જના એમીટરમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે,સમાંતરમાં શંટ અવરોધ $S$ જોડવામાં આવે છે.
શંટમાંથી પસાર થતો પ્રવાહ $I_s = I - i_g = 1.0 - 0.1 = 0.9 \ A$.
ગેલ્વેનોમીટર અને શંટ સમાંતરમાં હોવાથી,તેમની વચ્ચેનો વોલ્ટેજ સમાન હોય છે:
$i_g G = I_s S$
$0.1 \times 50 = 0.9 \times S$
$S = \frac{5}{0.9} = \frac{50}{9} \approx 5.56 \ \Omega$
Solution diagram
41
PhysicsDifficultMCQIIT JEE · 2018
એક ફોટોઈલેક્ટ્રિક પ્રયોગમાં,$200 \ W$ પાવર ધરાવતા મોનોક્રોમેટિક પ્રકાશનું સમાંતર કિરણપુંજ $6.25 \ eV$ વર્ક ફંક્શન ધરાવતા સંપૂર્ણ શોષક કેથોડ પર આપાત થાય છે. પ્રકાશની આવૃત્તિ થ્રેશોલ્ડ આવૃત્તિ કરતા સહેજ વધારે છે જેથી ફોટોઈલેક્ટ્રોન નગણ્ય ગતિ ઊર્જા સાથે ઉત્સર્જિત થાય છે. ધારો કે ફોટોઈલેક્ટ્રોન ઉત્સર્જન કાર્યક્ષમતા $100 \%$ છે. કેથોડ અને એનોડ વચ્ચે $500 \ V$ નો વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત લાગુ કરવામાં આવે છે. બધા ઉત્સર્જિત ઈલેક્ટ્રોન એનોડ પર લંબરૂપે આપાત થાય છે અને શોષાય છે. ઈલેક્ટ્રોનના અથડામણને કારણે એનોડ $F = n \times 10^{-4} \ N$ બળ અનુભવે છે. $n$ નું મૂલ્ય શોધો.
ઈલેક્ટ્રોનનું દળ $m_e = 9 \times 10^{-31} \ kg$ અને $1.0 \ eV = 1.6 \times 10^{-19} \ J$.
A
$20$
B
$24$
C
$30$
D
$40$

Solution

(B) આપેલ પાવર $P = 200 \ W$ અને વર્ક ફંક્શન $\phi = 6.25 \ eV$.
આવૃત્તિ થ્રેશોલ્ડ આવૃત્તિ કરતા સહેજ વધારે હોવાથી,ફોટોઈલેક્ટ્રોનની પ્રારંભિક ગતિ ઊર્જા શૂન્ય છે.
એક ફોટોનની ઊર્જા $E_1 = h\nu = \phi = 6.25 \ eV = 6.25 \times 1.6 \times 10^{-19} \ J = 10^{-18} \ J$.
પ્રતિ સેકન્ડ આપાત થતા ફોટોનની સંખ્યા $N = P / E_1 = 200 / 10^{-18} = 2 \times 10^{20} \ s^{-1}$.
કાર્યક્ષમતા $100 \%$ હોવાથી,પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ઈલેક્ટ્રોનની સંખ્યા પણ $N = 2 \times 10^{20} \ s^{-1}$ છે.
જ્યારે આ ઈલેક્ટ્રોન $V = 500 \ V$ ના સ્થિતિમાન દ્વારા પ્રવેગિત થાય છે,ત્યારે તેમની અંતિમ ગતિ ઊર્જા $K = eV = 1.6 \times 10^{-19} \times 500 = 8 \times 10^{-17} \ J$.
દરેક ઈલેક્ટ્રોનનું વેગમાન $p = \sqrt{2m_eK} = \sqrt{2 \times 9 \times 10^{-31} \times 8 \times 10^{-17}} = \sqrt{144 \times 10^{-48}} = 12 \times 10^{-24} \ kg \ m/s$.
એનોડ પર લાગતું બળ $F = N \times p = (2 \times 10^{20}) \times (12 \times 10^{-24}) = 24 \times 10^{-4} \ N$.
$F = n \times 10^{-4} \ N$ સાથે સરખાવતા,$n = 24$ મળે છે.
42
PhysicsMediumMCQIIT JEE · 2018
$Z$ પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતા હાઇડ્રોજન જેવા આયનીકૃત પરમાણુને ધ્યાનમાં લો જેમાં એક ઇલેક્ટ્રોન છે. આ પરમાણુના ઉત્સર્જન વર્ણપટમાં,$n = 2$ થી $n = 1$ સંક્રમણમાં ઉત્સર્જિત ફોટોનની ઉર્જા,$n = 3$ થી $n = 2$ સંક્રમણમાં ઉત્સર્જિત ફોટોન કરતા $74.8 \ eV$ વધારે છે. હાઇડ્રોજન પરમાણુની આયનીકરણ ઉર્જા $13.6 \ eV$ છે. $Z$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$3$
B
$5$
C
$8$
D
$9$

Solution

(A) હાઇડ્રોજન જેવા પરમાણુમાં $n_2$ થી $n_1$ સંક્રમણ દરમિયાન ઉત્સર્જિત ફોટોનની ઉર્જા $\Delta E = 13.6 Z^2 \left[ \frac{1}{n_1^2} - \frac{1}{n_2^2} \right] \ eV$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$n = 2$ થી $n = 1$ સંક્રમણ માટે:
$E_1 = 13.6 Z^2 \left[ \frac{1}{1^2} - \frac{1}{2^2} \right] = 13.6 Z^2 \left( \frac{3}{4} \right)$.
$n = 3$ થી $n = 2$ સંક્રમણ માટે:
$E_2 = 13.6 Z^2 \left[ \frac{1}{2^2} - \frac{1}{3^2} \right] = 13.6 Z^2 \left( \frac{5}{36} \right)$.
પ્રશ્ન મુજબ,$E_1 - E_2 = 74.8 \ eV$:
$13.6 Z^2 \left( \frac{3}{4} - \frac{5}{36} \right) = 74.8$.
કૌંસમાં રહેલા પદની ગણતરી કરતા:
$\frac{3}{4} - \frac{5}{36} = \frac{27 - 5}{36} = \frac{22}{36} = \frac{11}{18}$.
કિંમત મૂકતા:
$13.6 Z^2 \times \frac{11}{18} = 74.8$.
$Z^2 = \frac{74.8 \times 18}{13.6 \times 11} = 5.5 \times \frac{18}{11} = 9$.
$Z = 3$.
43
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2018
બિંદુ $P(0, 0, d)$ પર વિવિધ વિદ્યુતભાર વિતરણોને કારણે ઉદ્ભવતું વિદ્યુતક્ષેત્ર $E$ માપવામાં આવે છે અને $E$ ની $d$ પરની નિર્ભરતા અલગ-અલગ વિદ્યુતભાર વિતરણો માટે અલગ-અલગ જોવા મળે છે. List-$I$ માં $E$ અને $d$ વચ્ચેના વિવિધ સંબંધો છે. List-$II$ માં વિવિધ વિદ્યુતભાર વિતરણો અને તેમના સ્થાનનું વર્ણન છે. List-$I$ ના વિધેયોને List-$II$ ના સંબંધિત વિદ્યુતભાર વિતરણો સાથે જોડો.
List-$I$ List-$II$
$P$. $E$ એ $d$ થી સ્વતંત્ર છે $1$. ઉગમબિંદુ પર બિંદુવત વિદ્યુતભાર $Q$
$Q$. $E \propto \frac{1}{d}$ $2$. $(0, 0, l)$ પર $Q$ અને $(0, 0, -l)$ પર $-Q$ વિદ્યુતભાર ધરાવતો નાનો ડાયપોલ. $2l \ll d$ લો.
$R$. $E \propto \frac{1}{d^2}$ $3$. $x$-અક્ષ પર અનંત લંબાઈનો રેખીય વિદ્યુતભાર,જેની રેખીય વિદ્યુતભાર ઘનતા $\lambda$ છે
$S$. $E \propto \frac{1}{d^3}$ $4$. $x$-અક્ષને સમાંતર બે અનંત તાર જેની રેખીય વિદ્યુતભાર ઘનતા સમાન છે. $(y=0, z=l)$ પર $+\lambda$ અને $(y=0, z=-l)$ પર $-\lambda$ ઘનતા છે. $2l \ll d$ લો.
$5$. સમાન પૃષ્ઠ વિદ્યુતભાર ઘનતા ધરાવતું અનંત સમતલ
A
$P \rightarrow 5; Q \rightarrow 3, 4; R \rightarrow 1; S \rightarrow 2$
B
$P \rightarrow 5; Q \rightarrow 3; R \rightarrow 1, 4; S \rightarrow 2$
C
$P \rightarrow 5; Q \rightarrow 3; R \rightarrow 1, 2; S \rightarrow 4$
D
$P \rightarrow 4; Q \rightarrow 2, 3; R \rightarrow 1; S \rightarrow 5$

Solution

(B) $(1)$ ઉગમબિંદુ પરના બિંદુવત વિદ્યુતભારને કારણે વિદ્યુતક્ષેત્ર $E = \frac{kQ}{d^2}$ છે,તેથી $E \propto \frac{1}{d^2}$.
$(2)$ ડાયપોલની અક્ષ પરના કોઈપણ બિંદુએ વિદ્યુતક્ષેત્ર $E = \frac{2kp}{d^3} = \frac{4kQl}{d^3}$ છે,તેથી $E \propto \frac{1}{d^3}$.
$(3)$ અનંત લંબાઈના રેખીય વિદ્યુતભારને કારણે વિદ્યુતક્ષેત્ર $E = \frac{2k\lambda}{d}$ છે,તેથી $E \propto \frac{1}{d}$.
$(4)$ બે અનંત લાંબા તારને કારણે વિદ્યુતક્ષેત્ર $\vec{E} = \vec{E}_1 + \vec{E}_2 = \frac{2k\lambda}{d-l} - \frac{2k\lambda}{d+l} = \frac{4k\lambda l}{d^2-l^2}$ છે. જો $d \gg l$ હોય,તો $E = \frac{4k\lambda l}{d^2}$,તેથી $E \propto \frac{1}{d^2}$.
$(5)$ અનંત સમતલ વિદ્યુતભારને કારણે વિદ્યુતક્ષેત્ર $E = \frac{\sigma}{2\epsilon_0}$ છે,જે $d$ થી સ્વતંત્ર છે.
જોડકાં: $P \rightarrow 5$,$Q \rightarrow 3$,$R \rightarrow 1, 4$,$S \rightarrow 2$. આમ,વિકલ્પ $B$ સાચો છે.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real IIT JEE style covering Physics with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D Physics papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Run live IIT JEE mock exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo

Frequently Asked Questions

How many Physics questions are in IIT JEE 2018?

There are 43 Physics questions from the IIT JEE 2018 paper on Vedclass, each with a detailed step-by-step solution in Gujarati.

Are IIT JEE 2018 Physics solutions available in Gujarati?

Yes. All solutions on this page are in Gujarati. You can also switch to English or Hindi using the language buttons above the questions.

Can I practice IIT JEE 2018 Physics as a timed test?

Yes. Use the Vedclass Test Series to attempt a full IIT JEE mock test covering Physics with time limits and instant score analysis.

Can teachers create Physics papers from IIT JEE previous year questions?

Yes. The Vedclass Exam Paper Generator lets teachers mix IIT JEE Physics questions and generate Set A/B/C/D papers in minutes.

For Teachers & Institutes

Build a Custom Physics Paper

Pick IIT JEE 2018 Physics questions, set difficulty, and generate Set A/B/C/D in 2 minutes.