IIT JEE 2017 Physics Question Paper with Answer and Solution in Gujarati

28 QuestionsGujaratiWith Solutions

PhysicsQ128 of 28 questions

Page 1 of 1 · Gujarati

1
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2017
એક બ્લોક $M$ એ એક સમાન દોરડાના નીચેના છેડે લટકાવેલ છે,જેનું એકમ લંબાઈ દીઠ દળ અચળ છે. દોરડાનો ઉપરનો છેડો $O$ પાસે એક નિશ્ચિત દ્રઢ આધાર સાથે જોડાયેલ છે. દોરડા પર $O$ બિંદુએ $\lambda_0$ તરંગલંબાઈ ધરાવતું એક ટ્રાન્સવર્સ વેવ પલ્સ (પલ્સ $1$) ઉત્પન્ન થાય છે. આ પલ્સને $A$ બિંદુ સુધી પહોંચતા $T_{OA}$ સમય લાગે છે. જો $M$ ની સ્થિતિને ખલેલ પહોંચાડ્યા વિના $A$ બિંદુએ $\lambda_0$ તરંગલંબાઈ ધરાવતો વેવ પલ્સ (પલ્સ $2$) ઉત્પન્ન કરવામાં આવે,તો તેને $O$ બિંદુ સુધી પહોંચતા $T_{AO}$ સમય લાગે છે. નીચેનામાંથી કયો/કયા વિકલ્પ સાચો/સાચા છે?
Question diagram
A
$B, C, D$
B
$A, B, D$
C
$B, C$
D
$C, D$

Solution

(B) દોરડા પરના કોઈપણ બિંદુએ ટ્રાન્સવર્સ પલ્સની ઝડપ $v = \sqrt{\frac{T(x)}{\mu}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T(x)$ એ તે બિંદુએ તણાવ છે અને $\mu$ એ રેખીય દળ ઘનતા છે.
$1$. $O$ થી $A$ તરફ જતા પલ્સ $1$ માટે,$O$ થી $x$ અંતરે તણાવ $T(x) = (M + \mu x)g$ છે.
$2$. $A$ થી $O$ તરફ જતા પલ્સ $2$ માટે,$O$ થી $x$ અંતરે તણાવ પણ $T(x) = (M + \mu x)g$ છે.
દોરડા પર તણાવનું મૂલ્ય બંને માર્ગો માટે સમાન હોવાથી,કોઈપણ બિંદુ $x$ પર બંને પલ્સની ઝડપ સમાન હશે. તેથી,લાગતો સમય $T_{OA} = T_{AO}$ થાય. વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
$3$. કોઈપણ બિંદુ $x$ પર ઝડપ $v(x)$ સમાન હોવાથી,વિકલ્પ $B$ સાચો છે.
$4$. દોરડા પર ટ્રાન્સવર્સ તરંગની ઝડપ $v = \sqrt{T/\mu}$ છે,જે આવૃત્તિ અને તરંગલંબાઈથી સ્વતંત્ર છે. તેથી,વિકલ્પ $D$ સાચો છે.
$5$. જેમ પલ્સ $O$ થી $A$ તરફ જાય છે,તેમ તણાવ વધે છે,તેથી ઝડપ $v$ વધે છે. $v = f\lambda$ હોવાથી અને આવૃત્તિ $f$ અચળ રહેતી હોવાથી,તરંગલંબાઈ $\lambda$ વધવી જોઈએ. તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચો છે.
આમ,વિકલ્પો $A, B, C,$ અને $D$ બધા સાચા છે.
2
PhysicsAdvancedIIT JEE · 2017
માનવ શરીરનું સપાટીનું ક્ષેત્રફળ આશરે $1 \,m^2$ છે. સામાન્ય શરીરનું તાપમાન આસપાસના રૂમના તાપમાન $T_0$ કરતા $10 \,K$ વધારે છે. રૂમનું તાપમાન $T_0=300 \,K$ લો. $T_0=300 \,K$ માટે, $\sigma T_0^4=460 \,W/m^2$ (જ્યાં $\sigma$ એ સ્ટેફન-બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક છે). નીચેનામાંથી કયો/કયા વિકલ્પ સાચો/સાચા છે?
[$A$] $1 \,s$ માં શરીર દ્વારા ઉત્સર્જિત ઉર્જાનું પ્રમાણ આશરે $60 \,J$ છે.
[$B$] જો આસપાસનું તાપમાન થોડા પ્રમાણમાં $\Delta T_0 < < T_0$ ઘટે, તો શરીરનું તાપમાન જાળવી રાખવા માટે તે જ (જીવંત) માનવીએ પ્રતિ એકમ સમયમાં $\Delta W = 4 \sigma T_0^3 \Delta T_0$ જેટલી વધુ ઉર્જા ઉત્સર્જિત કરવી પડે.
[$C$] શરીરની ખુલ્લી સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ઘટાડવાથી (દા.ત. સંકોચાઈને) મનુષ્યો વિકિરણ દ્વારા થતો ઉર્જાનો વ્યય ઘટાડીને શરીરનું તાપમાન જાળવી શકે છે.
[$D$] જો શરીરનું તાપમાન નોંધપાત્ર રીતે વધે, તો શરીર દ્વારા ઉત્સર્જિત વિદ્યુતચુંબકીય વિકિરણના વર્ણપટમાં શિખર લાંબી તરંગલંબાઇ તરફ ખસશે.

Solution

(A, B, C) $1$. શરીર દ્વારા પ્રતિ એકમ સમયમાં ઉત્સર્જિત ઉર્જા $P = \sigma A (T^4 - T_0^4)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. આપેલ છે $T = T_0 + 10$, તેથી $T^4 = (T_0 + 10)^4 = T_0^4(1 + 10/T_0)^4 \approx T_0^4(1 + 40/T_0) = T_0^4 + 40 T_0^3$.
$2$. આમ, $P = \sigma A (T_0^4 + 40 T_0^3 - T_0^4) = 40 \sigma A T_0^3 = 40 \sigma A T_0^4 / T_0 = 40 \times 460 / 300 \approx 61.3 \,W$. તેથી, વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
$3$. વિકલ્પ $B$ માટે, $P = \sigma A (T^4 - T_0^4)$. $T_0$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા ($T$ અચળ રાખીને), $dP/dT_0 = -4 \sigma A T_0^3$. પાવરમાં ફેરફાર $\Delta P = 4 \sigma A T_0^3 \Delta T_0$. $A = 1 \,m^2$ હોવાથી, $\Delta W = 4 \sigma T_0^3 \Delta T_0$. તેથી, વિકલ્પ $B$ સાચો છે.
$4$. વિકલ્પ $C$ માટે, $P \propto A$. $A$ ઘટાડવાથી $P$ ઘટે છે, જે તાપમાન જાળવવામાં મદદ કરે છે. તેથી, વિકલ્પ $C$ સાચો છે.
$5$. વિકલ્પ $D$ માટે, વિનનો સ્થાનાંતરનો નિયમ મુજબ, $\lambda_m T = b$. જો $T$ વધે, તો $\lambda_m$ ઘટે છે (ટૂંકી તરંગલંબાઇ તરફ ખસે છે). તેથી, વિકલ્પ $D$ ખોટો છે.
3
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2017
$M$ દળના બ્લોકમાં આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ ઘર્ષણરહિત સપાટી સાથેનો એક ગોળાકાર કાપ છે. આ બ્લોક એક સ્થિર ટેબલની આડી ઘર્ષણરહિત સપાટી પર રહેલો છે. શરૂઆતમાં,બ્લોકની જમણી ધાર ટેબલ સાથે જોડાયેલ યામ પદ્ધતિમાં $x=0$ પર છે. એક બિંદુવત દળ $m$ ને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ પથના સૌથી ઉપરના બિંદુએથી સ્થિર સ્થિતિમાંથી મુક્ત કરવામાં આવે છે અને તે નીચે સરકે છે. જ્યારે દળ બ્લોક સાથેનો સંપર્ક ગુમાવે છે,ત્યારે તેનું સ્થાન $x$ છે અને વેગ $v$ છે. તે ક્ષણે,નીચેનામાંથી કયો/કયા વિકલ્પ સાચો/સાચા છે?
$[A]$ બ્લોક $M$ ના દ્રવ્યમાન કેન્દ્રના સ્થાનાંતરનો $x$ ઘટક: $-\frac{m R}{M+m}$ છે.
$[B]$ બિંદુવત દળનું સ્થાન: $x=-\sqrt{2} \frac{mR}{M+m}$ છે.
$[C]$ બિંદુવત દળ $m$ નો વેગ: $v=\sqrt{\frac{2 g R}{1+\frac{m}{M}}}$ છે.
$[D]$ બ્લોક $M$ નો વેગ: $V=-\frac{m}{M} \sqrt{2 g R}$ છે.
Question diagram
A
$A, C$
B
$A, B$
C
$A, D$
D
$A, C, D$

Solution

(A) તંત્ર (બ્લોક + દળ) પર કોઈ બાહ્ય આડું બળ ન હોવાથી,તંત્રનું દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર $x$-દિશામાં સ્થિર રહે છે.
ધારો કે $x_b$ એ બ્લોક $M$ નું સ્થાનાંતર છે. દળ $m$ એ બ્લોકની સાપેક્ષમાં ગતિ કરે છે. જ્યારે દળ ગોળાકાર પથના તળિયે પહોંચે છે,ત્યારે બ્લોકની સાપેક્ષમાં તેનું આડું સ્થાનાંતર $R$ છે.
દ્રવ્યમાન કેન્દ્રના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $M x_b + m(x_b + R) = 0$.
$x_b$ માટે ઉકેલતા: $x_b(M+m) = -mR \implies x_b = -\frac{mR}{M+m}$. આમ,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
વેગ માટે,આપણે $x$-દિશામાં રેખીય વેગમાનના સંરક્ષણનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $M V + m v_x = 0$,જ્યાં $v_x$ એ ટેબલની સાપેક્ષમાં દળ $m$ નો આડો વેગ છે.
વળી,યાંત્રિક ઉર્જાના સંરક્ષણ દ્વારા: $mgR = \frac{1}{2} M V^2 + \frac{1}{2} m v^2$.
આ સમીકરણોને ઉકેલતા દળ $m$ નો વેગ $v = \sqrt{\frac{2gR}{1 + \frac{m}{M}}}$ મળે છે. આમ,વિકલ્પ $C$ સાચો છે.
4
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2017
એક સપાટ પ્લેટ અચળ બળ $F$ ની અસર હેઠળ વાયુમાં તેના સમતલને લંબ ગતિ કરી રહી છે. વાયુ ખૂબ જ ઓછા દબાણે રાખવામાં આવ્યો છે. પ્લેટની ઝડપ $v$ એ વાયુના અણુઓની સરેરાશ ઝડપ $u$ કરતા ઘણી ઓછી છે. નીચેનામાંથી કયા વિકલ્પો સાચા છે?
A
$A, C, D$
B
$A, C, B$
C
$A, B, D$
D
$A, C$

Solution

(C) જ્યારે પ્લેટ $v$ ઝડપે વાયુમાં ગતિ કરે છે જ્યાં અણુઓની સરેરાશ ઝડપ $u$ $(v \ll u)$ છે,ત્યારે આગળની સપાટી પર એકમ સમયમાં થતી અથડામણોની સંખ્યા $(u + v)$ ના પ્રમાણમાં હોય છે અને પાછળની સપાટી પર $(u - v)$ ના પ્રમાણમાં હોય છે.
દરેક અથડામણ સાપેક્ષ વેગના પ્રમાણમાં વેગમાનમાં ફેરફાર કરે છે. ચોખ્ખું અવરોધક બળ $F_{res}$ એ વેગમાન સ્થાનાંતરના દરો વચ્ચેના તફાવતના પ્રમાણમાં હોય છે,જે $F_{res} \propto (u+v)^2 - (u-v)^2 = 4uv$ તરફ દોરી જાય છે. $v \ll u$ હોવાથી,આ $F_{res} \propto uv$ માં સરળ બને છે. આમ,અવરોધક બળ $v$ ના પ્રમાણમાં છે.
$F_{res} \propto v$ હોવાથી,ગતિનું સમીકરણ $m(dv/dt) = F - kv$ છે. જેમ $v$ વધે છે,$F_{res}$ વધે છે જ્યાં સુધી $F_{res} = F$ ન થાય,તે બિંદુએ પ્રવેગ શૂન્ય થઈ જાય છે અને પ્લેટ ટર્મિનલ વેગ પ્રાપ્ત કરે છે.
તેથી,વિકલ્પો $A$,$B$ અને $D$ સાચા છે.
5
PhysicsMediumMCQIIT JEE · 2017
$R=10^{-2} \,m$ ત્રિજ્યા ધરાવતું પ્રવાહીનું એક ટીપું, જેનું પૃષ્ઠતાણ $S=\frac{0.1}{4 \pi} \,Nm^{-1}$ છે, તે $K$ સમાન ટીપાંમાં વિભાજિત થાય છે. આ પ્રક્રિયામાં પૃષ્ઠ ઊર્જામાં થતો કુલ ફેરફાર $\Delta U=10^{-3} \,J$ છે. જો $K=10^\alpha$ હોય, તો $\alpha$ નું મૂલ્ય કેટલું થાય?
A
$3$
B
$6$
C
$4$
D
$5$

Solution

(B) મોટા ટીપાનું પ્રારંભિક પૃષ્ઠફળ $A_i = 4 \pi R^2$ છે. $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા $K$ નાના ટીપાંનું અંતિમ પૃષ્ઠફળ $A_f = K \times 4 \pi r^2$ છે.
કદ અચળ રહેતું હોવાથી, $\frac{4}{3} \pi R^3 = K \times \frac{4}{3} \pi r^3$, જેનો અર્થ છે કે $r = R K^{-1/3}$.
$r$ ની કિંમત અંતિમ ક્ષેત્રફળમાં મૂકતા: $A_f = K \times 4 \pi (R K^{-1/3})^2 = 4 \pi R^2 K^{1/3}$.
પૃષ્ઠ ઊર્જામાં થતો ફેરફાર $\Delta U = S(A_f - A_i) = S \times 4 \pi R^2 (K^{1/3} - 1)$.
આપેલ છે કે $\Delta U = 10^{-3} \,J$, $R = 10^{-2} \,m$, અને $S = \frac{0.1}{4 \pi} \,Nm^{-1}$:
$10^{-3} = \left(\frac{0.1}{4 \pi}\right) \times 4 \pi \times (10^{-2})^2 \times (K^{1/3} - 1)$.
$10^{-3} = 0.1 \times 10^{-4} \times (K^{1/3} - 1) = 10^{-5} \times (K^{1/3} - 1)$.
$K^{1/3} - 1 = \frac{10^{-3}}{10^{-5}} = 10^2 = 100$.
$K^{1/3} = 101 \approx 100 = 10^2$.
$K = (10^2)^3 = 10^6$.
તેથી $K = 10^\alpha$ હોવાથી, $\alpha = 6$ મળે છે.
6
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2017
એક સ્થિર ઉદગમ $f_0 = 492 \,Hz$ આવૃત્તિનો અવાજ ઉત્પન્ન કરે છે. આ અવાજ ઉદગમ તરફ $v_c = 2 \,ms^{-1}$ ની ઝડપે આવતી એક મોટી કાર દ્વારા પરાવર્તિત થાય છે. પરાવર્તિત સિગ્નલ ઉદગમ દ્વારા મેળવવામાં આવે છે અને મૂળ સિગ્નલ સાથે સુપરપોઝ થાય છે. પરિણામી સિગ્નલની બીટ આવૃત્તિ $Hz$ માં કેટલી હશે? (હવામાં અવાજની ઝડપ $v = 330 \,ms^{-1}$ છે અને કાર તેને મળેલી આવૃત્તિ પર જ અવાજનું પરાવર્તન કરે છે).
A
$4$
B
$5$
C
$7$
D
$6$

Solution

(D) સ્થિર ઉદગમ તરફ આવતી કાર દ્વારા મેળવેલ આવૃત્તિ $f_1$ ડોપ્લર અસરના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$f_1 = f_0 \left( \frac{v + v_c}{v} \right) = 492 \left( \frac{330 + 2}{330} \right) = 492 \left( \frac{332}{330} \right) \,Hz$.
કાર એક ગતિશીલ ઉદગમ તરીકે કાર્ય કરે છે જે આ આવૃત્તિને સ્થિર અવલોકનકાર (ઉદગમ) તરફ પાછી પરાવર્તિત કરે છે। ઉદગમ દ્વારા મેળવેલ આવૃત્તિ $f_2$ છે:
$f_2 = f_1 \left( \frac{v}{v - v_c} \right) = 492 \left( \frac{332}{330} \right) \left( \frac{330}{330 - 2} \right) = 492 \left( \frac{332}{328} \right) \,Hz$.
$f_2$ ની ગણતરી કરતા:
$f_2 = 492 \times 1.012195 \approx 498 \,Hz$.
બીટ આવૃત્તિ $f_B$ એ પરાવર્તિત આવૃત્તિ અને મૂળ આવૃત્તિ વચ્ચેનો તફાવત છે:
$f_B = f_2 - f_0 = 498 - 492 = 6 \,Hz$.
7
PhysicsMediumIIT JEE · 2017
એક આદર્શ વાયુ કોષ્ટકના કોલમ $3$ માં દર્શાવ્યા મુજબ અલગ અલગ રીતે ચક્રીય થર્મોડાયનેમિક પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે. માત્ર અવસ્થા $1$ થી $2$ સુધીના પથને ધ્યાનમાં લો. $W$ એ સિસ્ટમ પર થયેલ કાર્ય દર્શાવે છે. કોષ્ટકમાંના સમીકરણો અને આલેખ થર્મોડાયનેમિક પ્રક્રિયાઓમાં વપરાતી પ્રમાણિત સંજ્ઞાઓ ધરાવે છે. અહીં $\gamma$ એ અચળ દબાણ અને અચળ કદ પરની ઉષ્મા ધારિતાનો ગુણોત્તર છે. વાયુમાં મોલની સંખ્યા $n$ છે.
$(1)$ નીચેનામાંથી કયો વિકલ્પ એવી પ્રક્રિયાનું એકમાત્ર સાચું નિરૂપણ છે જેમાં $\Delta U = \Delta Q - P \Delta V$ થાય?
$[A] (II) (iii) (P)$ $[B] (II) (iii) (R)$ $[C] (II) (iv) (S)$ $[D] (III) (iii) (P)$
$(2)$ નીચેનામાંથી કયો વિકલ્પ સાચું સંયોજન છે?
$[A] (III) (ii) (S)$ $[B] (II) (iv) (R)$ $[C] (II) (iv) (P)$ $[D] (IV) (ii) (S)$
$(3)$ નીચેનામાંથી કયો વિકલ્પ આદર્શ વાયુમાં અવાજની ઝડપ નક્કી કરવામાં સુધારા તરીકે વપરાતી થર્મોડાયનેમિક પ્રક્રિયાને યોગ્ય રીતે દર્શાવે છે?
$[A] (III) (iv) (R)$ $[B] (I) (ii) (Q)$ $[C] (I) (iv) (Q)$ $[D] (I) (iv) (R)$
Question diagram

Solution

(B) $(1)$ થર્મોડાયનેમિક્સનો પ્રથમ નિયમ $\Delta Q = \Delta U + W$ છે. આપેલ છે કે $\Delta U = \Delta Q - P \Delta V$,જેનો અર્થ છે કે $W = P \Delta V$. આ સમોબેરિક (isobaric) પ્રક્રિયામાં થયેલ કાર્યની વ્યાખ્યા છે. કોષ્ટકમાં,$(II)$ એ $W = -P(V_2 - V_1)$ (સિસ્ટમ પર થયેલ કાર્ય) દર્શાવે છે,(iii) એ સમોબેરિક છે,અને $(R)$ એ $1$ થી $2$ સુધીની આડી રેખા (અચળ દબાણ) દર્શાવે છે. તેથી,સાચું સંયોજન $(II)(iii)(R)$ છે.
$(2)$ આઈસોકોરિક (isochoric) પ્રક્રિયા એવી છે જેમાં કદ અચળ રહે છે $(V_1 = V_2)$. થયેલ કાર્ય $W = 0$ છે. કોષ્ટકમાં,$(III)$ એ $W = 0$ દર્શાવે છે,(ii) એ આઈસોકોરિક છે,અને $(S)$ એ $1$ થી $2$ સુધીની ઉભી રેખા (અચળ કદ) દર્શાવે છે. તેથી,સાચું સંયોજન $(III)(ii)(S)$ છે.
$(3)$ આદર્શ વાયુમાં અવાજની ઝડપ એડિયાબેટિક (adiabatic) પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ કરીને નક્કી કરવામાં આવે છે (લેપ્લેસ સુધારો). કોષ્ટકમાં,$(I)$ એ એડિયાબેટિક પ્રક્રિયામાં થયેલ કાર્ય $W = \frac{1}{\gamma-1}(P_2V_2 - P_1V_1)$ દર્શાવે છે,(iv) એ એડિયાબેટિક છે,અને $(Q)$ એ એડિયાબેટિક પ્રક્રિયાનો લાક્ષણિક વળાંક દર્શાવે છે. તેથી,સાચું સંયોજન $(I)(iv)(Q)$ છે.
8
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2017
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $n=3, 4, 5, \ldots$ બાજુઓ ધરાવતા નિયમિત બહુકોણનો વિચાર કરો. તમામ બહુકોણનું દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર જમીનથી $h$ ઊંચાઈ પર છે. તેઓ આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ સરક્યા વિના અને લપસ્યા વિના અગ્રવર્તી શિરોબિંદુની આસપાસ સમક્ષિતિજ સપાટી પર ગબડે છે. દરેક બહુકોણ માટે દ્રવ્યમાન કેન્દ્રના બિંદુપથની ઊંચાઈમાં મહત્તમ વધારો $\Delta$ છે. તો $\Delta$ એ $n$ અને $h$ પર કેવી રીતે આધાર રાખે છે?
Question diagram
A
$\Delta = h \sin^2 \frac{\pi}{n}$
B
$\Delta = h \left( \frac{1}{\cos(\frac{\pi}{n})} - 1 \right)$
C
$\Delta = h \sin(\frac{2\pi}{n})$
D
$\Delta = h \tan^2(\frac{\pi}{2n})$

Solution

(B) જ્યારે બહુકોણ એક બાજુ પર સ્થિર હોય છે,ત્યારે દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર જમીનથી $h$ ઊંચાઈ પર હોય છે.
જ્યારે તે અગ્રવર્તી શિરોબિંદુની આસપાસ ગબડે છે,ત્યારે દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર શિરોબિંદુ પર કેન્દ્રિત વર્તુળાકાર ચાપમાં ફરે છે.
દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર દ્વારા પ્રાપ્ત થતી મહત્તમ ઊંચાઈ ત્યારે મળે છે જ્યારે બહુકોણ શિરોબિંદુ પર સંતુલિત હોય છે.
આ સ્થિતિમાં,શિરોબિંદુથી દ્રવ્યમાન કેન્દ્રનું અંતર $R = \frac{h}{\cos(\frac{\pi}{n})}$ છે.
પ્રાપ્ત થતી મહત્તમ ઊંચાઈ $H_{max} = R = \frac{h}{\cos(\frac{\pi}{n})}$ છે.
ઊંચાઈમાં વધારો $\Delta = H_{max} - h = \frac{h}{\cos(\frac{\pi}{n})} - h = h \left( \frac{1}{\cos(\frac{\pi}{n})} - 1 \right)$ છે.
Solution diagram
9
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2017
એક રોકેટને પૃથ્વીની સપાટીથી લંબ રૂપે,સૂર્યથી દૂર,સૂર્ય અને પૃથ્વીને જોડતી રેખા પર લોન્ચ કરવામાં આવે છે. સૂર્ય પૃથ્વી કરતા $3 \times 10^5$ ગણો ભારે છે અને પૃથ્વીની ત્રિજ્યા કરતા $2.5 \times 10^4$ ગણા અંતરે છે. પૃથ્વીના ગુરુત્વાકર્ષણ ક્ષેત્રમાંથી નિષ્ક્રમણ વેગ $v_e = 11.2 \text{ km s}^{-1}$ છે. રોકેટ સૂર્ય-પૃથ્વી સિસ્ટમ છોડી શકે તે માટે જરૂરી લઘુત્તમ પ્રારંભિક વેગ $(v_s)$ કોની નજીક છે:
(પૃથ્વીનું પરિભ્રમણ અને કક્ષામાં ભ્રમણ તથા અન્ય ગ્રહોની હાજરીને અવગણો)
A
$v_s = 22 \text{ km s}^{-1}$
B
$v_s = 42 \text{ km s}^{-1}$
C
$v_s = 62 \text{ km s}^{-1}$
D
$v_s = 72 \text{ km s}^{-1}$

Solution

(B) ધારો કે $M$ એ પૃથ્વીનું દળ છે અને $R$ તેની ત્રિજ્યા છે. સૂર્યનું દળ $M_s = 3 \times 10^5 M$ છે અને સૂર્યનું પૃથ્વીથી અંતર $d = 2.5 \times 10^4 R$ છે.
પૃથ્વીની સપાટી પર રોકેટની કુલ ઉર્જા $E = \frac{1}{2}mv_s^2 - \frac{GMm}{R} - \frac{GM_sm}{d}$ છે.
રોકેટ સિસ્ટમમાંથી બહાર નીકળી શકે તે માટે,અંતિમ ઉર્જા ઓછામાં ઓછી $0$ હોવી જોઈએ.
$\frac{1}{2}mv_s^2 = \frac{GMm}{R} + \frac{G(3 \times 10^5 M)m}{2.5 \times 10^4 R}$.
કારણ કે $v_e^2 = \frac{2GM}{R}$,તેથી $\frac{GM}{R} = \frac{v_e^2}{2}$ મળે.
આ કિંમત ઉર્જાના સમીકરણમાં મૂકતા: $\frac{1}{2}v_s^2 = \frac{v_e^2}{2} + \frac{3 \times 10^5}{2.5 \times 10^4} \times \frac{v_e^2}{2}$.
$v_s^2 = v_e^2 + 12 v_e^2 = 13 v_e^2$.
$v_s = v_e \sqrt{13} = 11.2 \times 3.605 \approx 40.38 \text{ km s}^{-1}$.
સૌથી નજીકની કિંમત $42 \text{ km s}^{-1}$ છે.
10
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2017
એક વ્યક્તિ પથ્થર ફેંકવા અને કૂવાના તળિયે અથડાવાનો અવાજ સાંભળવા વચ્ચેના સમયના અંતરાલને માપીને કૂવાની ઊંડાઈ માપે છે. તેના સમયના માપનમાં ત્રુટિ $\delta T = 0.01 \ s$ છે અને તે કૂવાની ઊંડાઈ $L = 20 \ m$ માપે છે. ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ $g = 10 \ ms^{-2}$ અને અવાજનો વેગ $v = 300 \ ms^{-1}$ લો. તો માપનમાં આંશિક ત્રુટિ,$\delta L / L$,કોની સૌથી નજીક છે ($\%$ માં)?
A
$0.2$
B
$1$
C
$3$
D
$5$

Solution

(B) કુલ સમય $T$ એ પથ્થરને નીચે પડવા માટે લાગતો સમય $(t_1)$ અને અવાજને પાછા આવવા માટે લાગતો સમય $(t_2)$ નો સરવાળો છે.
$T = t_1 + t_2 = \sqrt{\frac{2L}{g}} + \frac{L}{v}$
આપેલ છે $L = 20 \ m$,$g = 10 \ ms^{-2}$,અને $v = 300 \ ms^{-1}$.
$T$ નું $L$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{dT}{dL} = \frac{1}{2} \sqrt{\frac{2}{gL}} + \frac{1}{v} = \frac{1}{\sqrt{2gL}} + \frac{1}{v}$
કિંમતો મૂકતા:
$\frac{dT}{dL} = \frac{1}{\sqrt{2 \times 10 \times 20}} + \frac{1}{300} = \frac{1}{20} + \frac{1}{300} = \frac{15+1}{300} = \frac{16}{300} \ s/m$
અહીં $\delta T = 0.01 \ s$ હોવાથી,$\delta L = \delta T / (dT/dL) = 0.01 \times (300/16) = 3/16 \ m = 0.1875 \ m$.
આંશિક ત્રુટિ $\frac{\delta L}{L} = \frac{0.1875}{20} = 0.009375$.
ટકાવારી ત્રુટિ = $0.009375 \times 100 \% \approx 0.9375 \% \approx 1 \%$.
11
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2017
$L$ લંબાઈનો એક સખત સમાન સળિયો $AB$ ઘર્ષણરહિત સપાટી પર તેની ઉભી સ્થિતિમાંથી લપસી રહ્યો છે (આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ). કોઈ એક સમયે,સળિયા દ્વારા શિરોલંબ સાથે બનાવેલો ખૂણો $\theta$ છે. તેની ગતિ વિશે નીચેનામાંથી કયું/કયા વિધાન સાચું/સાચા છે?
$[A]$ સળિયાનું મધ્યબિંદુ શિરોલંબ નીચેની તરફ પડશે
$[B]$ બિંદુ $A$ નો ગતિપથ પરવલય છે
$[C]$ જમીન સાથે સંપર્કમાં રહેલા બિંદુની સાપેક્ષે તાત્ક્ષણિક ટોર્ક $\sin \theta$ ના પ્રમાણમાં છે
$[D]$ જ્યારે સળિયો શિરોલંબ સાથે $\theta$ ખૂણો બનાવે છે,ત્યારે તેના મધ્યબિંદુનું પ્રારંભિક સ્થિતિથી સ્થાનાંતર $(1-\cos \theta)$ ના પ્રમાણમાં છે
Question diagram
A
$A, C, D$
B
$B, C$
C
$A, B, C$
D
$B, D$

Solution

(C) $1$. સપાટી ઘર્ષણરહિત હોવાથી,સળિયા પર કોઈ આડું બળ લાગતું નથી. તેથી,સળિયાનું દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર $(C.M.)$ ફક્ત શિરોલંબ દિશામાં જ ગતિ કરશે. આમ,સળિયાનું મધ્યબિંદુ શિરોલંબ નીચેની તરફ પડશે. વિધાન $[A]$ સાચું છે.
$2$. ઉપરના છેડા $A$ નો ગતિપથ પરવલય નથી; તે લંબગોળ માર્ગને અનુસરે છે. વિધાન $[B]$ ખોટું છે.
$3$. જમીન સાથેના સંપર્ક બિંદુની સાપેક્ષે તાત્ક્ષણિક ટોર્ક $\tau = mg \times (\frac{L}{2} \sin \theta)$ છે,જે $\sin \theta$ ના પ્રમાણમાં છે. વિધાન $[C]$ સાચું છે.
$4$. મધ્યબિંદુની પ્રારંભિક ઊંચાઈ $h_i = \frac{L}{2}$ છે. જ્યારે સળિયો શિરોલંબ સાથે $\theta$ ખૂણો બનાવે છે,ત્યારે મધ્યબિંદુની ઊંચાઈ $h_f = \frac{L}{2} \cos \theta$ થાય છે. શિરોલંબ સ્થાનાંતર $\Delta h = h_i - h_f = \frac{L}{2}(1 - \cos \theta)$ છે. આમ,સ્થાનાંતર $(1 - \cos \theta)$ ના પ્રમાણમાં છે. વિધાન $[D]$ સાચું છે.
તેથી,વિધાનો $[A], [C],$ અને $[D]$ સાચા છે.
12
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2017
$R$ ત્રિજ્યા અને $M$ દળ ધરાવતું એક પૈડું $R$ ઊંચાઈના એક નિશ્ચિત પગથિયાના તળિયે આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ મૂકવામાં આવ્યું છે. પૈડાની સપાટી પર સતત એક અચળ બળ લગાડવામાં આવે છે જેથી તે લપસ્યા વિના પગથિયા પર ચઢી શકે. બિંદુ $Q$ માંથી પસાર થતી અને કાગળના સમતલને લંબ અક્ષને અનુલક્ષીને ટોર્ક $\tau$ ધ્યાનમાં લો. નીચેનામાંથી કયો/કયા વિકલ્પ સાચો/સાચા છે?
Question diagram
A
જો બળ બિંદુ $P$ પર સ્પર્શકની દિશામાં લગાડવામાં આવે,તો જેમ પૈડું ઉપર ચઢે તેમ $\tau$ સતત ઘટે છે.
B
જો બળ બિંદુ $X$ પર પરિઘને લંબ રૂપે લગાડવામાં આવે,તો $\tau$ અચળ રહે છે.
C
જો બળ બિંદુ $P$ પર પરિઘને લંબ રૂપે લગાડવામાં આવે,તો $\tau$ શૂન્ય થાય છે.
D
જો બળ બિંદુ $S$ પર સ્પર્શકની દિશામાં લગાડવામાં આવે,તો $\tau \neq 0$ પરંતુ પૈડું ક્યારેય પગથિયા પર ચઢી શકતું નથી.

Solution

(A, B) બિંદુ $Q$ ને અનુલક્ષીને ટોર્ક $\tau$ નું વિશ્લેષણ કરવા માટે,આપણે પૈડા પર લાગતા બળોને ધ્યાનમાં લઈએ છીએ. વજન $Mg$ પૈડાના કેન્દ્ર પર લાગે છે. $Q$ ને અનુલક્ષીને ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે ટોર્ક $\tau_g = Mg \cdot d_{\perp}$ છે,જ્યાં $d_{\perp}$ એ $Q$ થી ગુરુત્વાકર્ષણની કાર્યરેખા સુધીનું લંબ અંતર છે. જેમ પૈડું ઉપર ચઢે છે,તેમ આ અંતર બદલાય છે.
વિકલ્પ $A$ માટે: જો બિંદુ $P$ પર સ્પર્શકની દિશામાં અચળ બળ $F$ લગાડવામાં આવે,તો જેમ પૈડું ફરે છે તેમ $Q$ ને અનુલક્ષીને બળ $F$ નો લિવર આર્મ બદલાય છે. જેમ ખૂણો $\theta$ (સંપર્ક બિંદુથી ત્રિજ્યાનો સમક્ષિતિજ સાથેનો ખૂણો) વધે છે,તેમ $Q$ થી બળ $F$ નું લંબ અંતર ઘટે છે,જેના કારણે ટોર્ક $\tau$ સતત ઘટે છે.
વિકલ્પ $B$ માટે: જો બળ બિંદુ $X$ પર પરિઘને લંબ રૂપે લગાડવામાં આવે,તો બળ સદિશ હંમેશા પૈડાના કેન્દ્રમાંથી પસાર થાય છે. જેમ પૈડું ઉપર ચઢે છે તેમ $Q$ ને અનુલક્ષીને આ બળનો લિવર આર્મ અચળ રહે છે,તેથી ટોર્ક $\tau$ અચળ રહે છે.
વિકલ્પ $C$ માટે: જો બળ બિંદુ $P$ પર પરિઘને લંબ રૂપે લગાડવામાં આવે,તો બળ સદિશ પૈડાના કેન્દ્રમાંથી પસાર થાય છે. $Q$ ને અનુલક્ષીને ટોર્ક શૂન્ય નથી કારણ કે બળ સદિશ $Q$ માંથી પસાર થતો નથી.
વિકલ્પ $D$ માટે: જો બળ બિંદુ $S$ પર સ્પર્શકની દિશામાં લગાડવામાં આવે,તો બળ સદિશ સમક્ષિતિજ હોય છે. $Q$ ને અનુલક્ષીને ટોર્ક શૂન્ય નથી,પરંતુ $F$ ના મૂલ્યના આધારે,તે પગથિયા પર ચઢવા માટે પૂરતું હોઈ શકે કે ન પણ હોઈ શકે. જોકે,તે 'ક્યારેય' ચઢી શકતું નથી તેવું વિધાન તમામ $F$ માટે સાચું નથી.
Solution diagram
13
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2017
આકૃતિ $1$ માં દર્શાવ્યા મુજબ એક વ્યક્તિ પોતાની આંગળીના ટેરવા પાસે $M$ દળ અને $R$ ત્રિજ્યાની એક વર્તુળાકાર રીંગને ફેરવે છે. આ પ્રક્રિયામાં,આંગળી રીંગની અંદરની ધાર સાથેનો સંપર્ક ક્યારેય ગુમાવતી નથી. આંગળી શંકુની સપાટી બનાવે છે,જે તૂટક રેખા દ્વારા દર્શાવેલ છે. રીંગ અને આંગળી જ્યાં સંપર્કમાં છે તે બિંદુ દ્વારા રચાયેલા પથની ત્રિજ્યા $r$ છે. આંગળી $\omega_0$ કોણીય વેગ સાથે ફરે છે. ફરતી રીંગ એ નાના વર્તુળની બહારની બાજુએ સરક્યા વિના ગબડે છે જે રીંગ અને આંગળીના સંપર્ક બિંદુ દ્વારા વર્ણવવામાં આવે છે (આકૃતિ $2$). રીંગ અને આંગળી વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu$ છે અને ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $g$ છે.
$(1)$ રીંગની કુલ ગતિ ઊર્જા કેટલી છે?
$[A]$ $M \omega_0^2 R^2$ $[B]$ $\frac{1}{2} M \omega_0^2(R-r)^2$ $[C]$ $M \omega_0^2(R-r)^2$ $[D]$ $\frac{3}{2} M \omega_0^2(R-r)^2$
$(2)$ $\omega_0$ નું લઘુત્તમ મૂલ્ય જેનાથી નીચે રીંગ નીચે પડી જશે તે છે:
$[A]$ $\sqrt{\frac{g}{\mu(R-r)}}$ $[B]$ $\sqrt{\frac{2 g}{\mu(R-r)}}$ $[C]$ $\sqrt{\frac{3 g}{2 \mu(R-r)}}$ $[D]$ $\sqrt{\frac{g}{2 \mu(R-r)}}$
પ્રશ્ન $(1)$ અને $(2)$ ના જવાબ આપો:
Question diagram
A
$C, A$
B
$C, D$
C
$A, D$
D
$A, B$

Solution

(C,A) $(1)$ રીંગનું દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર $(R-r)$ ત્રિજ્યાના વર્તુળમાં $\omega_0$ કોણીય વેગ સાથે ગતિ કરે છે. દ્રવ્યમાન કેન્દ્રનો વેગ $v_{cm} = \omega_0(R-r)$ છે. રીંગ તેના દ્રવ્યમાન કેન્દ્રની આસપાસ $\omega$ કોણીય વેગ સાથે પણ ફરે છે. કારણ કે તે આંગળી પર સરક્યા વિના ગબડે છે,રીંગ પરના સંપર્ક બિંદુનો વેગ આંગળીની સાપેક્ષમાં શૂન્ય હોવો જોઈએ. સંપર્ક બિંદુનો વેગ $v_{cm} + \omega R = 0$ છે (આંગળીના સંદર્ભમાં). તેથી,$\omega = -v_{cm}/R = -\omega_0(R-r)/R$. કુલ ગતિ ઊર્જા $K = \frac{1}{2} M v_{cm}^2 + \frac{1}{2} I_{cm} \omega^2 = \frac{1}{2} M \omega_0^2(R-r)^2 + \frac{1}{2} (M R^2) [\omega_0(R-r)/R]^2 = \frac{1}{2} M \omega_0^2(R-r)^2 + \frac{1}{2} M \omega_0^2(R-r)^2 = M \omega_0^2(R-r)^2$. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
$(2)$ રીંગ નીચે ન પડે તે માટે,ઘર્ષણ બળનો ઉર્ધ્વ ઘટક વજનને સંતુલિત કરવો જોઈએ: $f_v = Mg$. ઘર્ષણ બળ $f$ સંપર્ક બિંદુ પર કાર્ય કરે છે. લંબબળ $N$ કેન્દ્રગામી પ્રવેગ પૂરો પાડે છે: $N = M \omega_0^2(R-r)$. મહત્તમ ઘર્ષણ $f_{max} = \mu N = \mu M \omega_0^2(R-r)$ છે. સંતુલન માટે,$f_{max} \ge Mg$,તેથી $\mu M \omega_0^2(R-r) \ge Mg$. આમ,$\omega_0 \ge \sqrt{\frac{g}{\mu(R-r)}}$. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
14
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2017
એક વર્તુળાકાર ઇન્સ્યુલેટેડ કોપર વાયરના લૂપને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $A$ અને $2A$ ક્ષેત્રફળના બે લૂપ બનાવવા માટે વાળવામાં આવે છે. જ્યાં વાયર એકબીજાને ક્રોસ કરે છે ત્યાં તેઓ વિદ્યુતની દ્રષ્ટિએ એકબીજાથી અલગ રહે છે. આખું લૂપ કાગળના સમતલમાં છે. એક સમાન ચુંબકીય ક્ષેત્ર $\vec{B}$ કાગળના સમતલની અંદરની તરફ છે. $t=0$ સમયે,લૂપ ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં અચળ કોણીય વેગ $\omega$ સાથે સામાન્ય વ્યાસને અક્ષ તરીકે લઈને ફરવાનું શરૂ કરે છે. નીચેનામાંથી કયો/કયા વિકલ્પ સાચો/સાચા છે?
[$A$] જ્યારે લૂપનું સમતલ કાગળના સમતલને લંબ હોય ત્યારે ફ્લક્સમાં થતો ફેરફારનો દર મહત્તમ હોય છે.
[$B$] બંને લૂપને કારણે પ્રેરિત કુલ emf એ $\cos \omega t$ ના પ્રમાણમાં છે.
[$C$] લૂપમાં પ્રેરિત emf એ બંને લૂપના ક્ષેત્રફળના સરવાળાના પ્રમાણમાં છે.
[$D$] બંને લૂપને કારણે પ્રેરિત મહત્તમ કુલ emf નો કંપવિસ્તાર એ માત્ર નાના લૂપમાં પ્રેરિત મહત્તમ emf ના કંપવિસ્તાર જેટલો છે.
Question diagram
A
$A, B$
B
$A, D$
C
$A, C$
D
$A, B, C$

Solution

(B) બંને લૂપમાંથી પસાર થતું ચુંબકીય ફ્લક્સ વિરુદ્ધ દિશામાં છે કારણ કે તે વિરુદ્ધ દિશામાં વીંટળાયેલા છે. ધારો કે નાના લૂપનું ક્ષેત્રફળ $A$ અને મોટા લૂપનું ક્ષેત્રફળ $2A$ છે.
$t$ સમયે તંત્રમાંથી પસાર થતું કુલ ચુંબકીય ફ્લક્સ $\phi = B(2A - A) \cos \omega t = BA \cos \omega t$ છે.
ફેરાડેના નિયમ મુજબ પ્રેરિત emf $\varepsilon = -\frac{d\phi}{dt} = -\frac{d}{dt}(BA \cos \omega t) = BA \omega \sin \omega t$ છે.
$1$. ફ્લક્સમાં ફેરફારનો દર $\frac{d\phi}{dt} = -BA \omega \sin \omega t$ છે. આ ત્યારે મહત્તમ હોય છે જ્યારે $\sin \omega t = \pm 1$,એટલે કે $\omega t = \pi/2, 3\pi/2, \dots$ હોય. આ સમયે,લૂપનું સમતલ કાગળના સમતલને લંબ હોય છે. તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
$2$. કુલ emf $\varepsilon = BA \omega \sin \omega t$ છે,જે $\sin \omega t$ ના પ્રમાણમાં છે,$\cos \omega t$ ના નહીં. તેથી,વિકલ્પ $B$ ખોટો છે.
$3$. emf એ ક્ષેત્રફળના તફાવત $(2A - A) = A$ ના પ્રમાણમાં છે,સરવાળા $(2A + A) = 3A$ ના નહીં. તેથી,વિકલ્પ $C$ ખોટો છે.
$4$. કુલ પ્રેરિત emf નો કંપવિસ્તાર $BA \omega$ છે. માત્ર નાના લૂપમાં પ્રેરિત emf $\varepsilon_1 = -\frac{d}{dt}(BA \cos \omega t) = BA \omega \sin \omega t$ છે,જેનો કંપવિસ્તાર $BA \omega$ છે. આમ,કંપવિસ્તાર સમાન છે. વિકલ્પ $D$ સાચો છે.
તેથી,સાચા વિકલ્પો $A$ અને $D$ છે.
15
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2017
$A$ ખૂણા અને $\mu$ વક્રીભવનાંક ધરાવતા સમદ્વિબાજુ પ્રિઝમ માટે,લઘુત્તમ વિચલન કોણ $\delta_m=A$ જોવા મળે છે. નીચેનામાંથી કયો/કયા વિકલ્પ સાચો/સાચા છે?
[$A$] લઘુત્તમ વિચલન સમયે,પ્રથમ વક્રીભવન સપાટી પર આપાતકોણ $i_1$ અને વક્રીભૂત કોણ $r_1$ વચ્ચેનો સંબંધ $r_1=\left(i_1 / 2\right)$ છે.
[$B$] આ પ્રિઝમ માટે વક્રીભવનાંક $\mu$ અને પ્રિઝમનો ખૂણો $A$ વચ્ચેનો સંબંધ $A=\frac{1}{2} \cos ^{-1}(\mu / 2)$ છે.
[$C$] આ પ્રિઝમ માટે,જ્યારે પ્રથમ સપાટી પર આપાતકોણ $i_1=\sin ^{-1}\left[\sin A \sqrt{4 \cos ^2 \frac{A}{2}-1}-\cos A\right]$ હોય,ત્યારે બીજી સપાટી પરથી બહાર આવતું કિરણ સપાટીને સ્પર્શક હશે.
[$D$] આપાતકોણ $i_1=A$ માટે,પ્રિઝમની અંદરનું કિરણ પ્રિઝમના પાયાને સમાંતર હોય છે.
A
$B, C, D$
B
$C, D$
C
$A, C, D$
D
$B, D$

Solution

(C) લઘુત્તમ વિચલન સમયે,$\delta_m = 2i - A = A$,જે સૂચવે છે કે $i = A$. કારણ કે $i_1 = i_2 = i$ અને $r_1 = r_2 = r$,તેથી $2r = A$,એટલે કે $r = A/2$.
આમ,$r_1 = i_1/2$,જે વિકલ્પ [$A$] ને સાચો ઠેરવે છે.
સ્નેલના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$\sin i = \mu \sin r \implies \sin A = \mu \sin(A/2) \implies 2 \sin(A/2) \cos(A/2) = \mu \sin(A/2) \implies \mu = 2 \cos(A/2)$.
ગોઠવતા $\cos(A/2) = \mu/2$ મળે,તેથી $A = 2 \cos^{-1}(\mu/2)$. વિકલ્પ [$B$] ખોટો છે.
બહાર આવતું કિરણ સ્પર્શક હોય તે માટે,$i_2 = 90^\circ$,તેથી $r_2 = \theta_c = \sin^{-1}(1/\mu)$. પછી $r_1 = A - r_2 = A - \sin^{-1}(1/\mu)$.
$\sin i_1 = \mu \sin r_1 = \mu \sin(A - \sin^{-1}(1/\mu)) = \mu [\sin A \cos(\sin^{-1}(1/\mu)) - \cos A \sin(\sin^{-1}(1/\mu))] = \mu [\sin A \sqrt{1 - 1/\mu^2} - \cos A (1/\mu)] = \sin A \sqrt{\mu^2 - 1} - \cos A$.
$\mu = 2 \cos(A/2)$ મૂકતા,$\mu^2 - 1 = 4 \cos^2(A/2) - 1$. આમ,$i_1 = \sin^{-1}[\sin A \sqrt{4 \cos^2(A/2) - 1} - \cos A]$. વિકલ્પ [$C$] સાચો છે.
લઘુત્તમ વિચલન સમયે,પ્રિઝમની અંદરનું કિરણ પાયાને સમાંતર હોય છે,જે $i_1 = i_2 = A$ હોય ત્યારે થાય છે. વિકલ્પ [$D$] સાચો છે.
16
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2017
આપેલ પરિપથમાં $L = 1 \mu H$,$C = 1 \mu F$ અને $R = 1 k\Omega$ છે. તેઓ આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $a.c.$ ઉદગમ $V = V_0 \sin \omega t$ સાથે શ્રેણીમાં જોડાયેલા છે. નીચેનામાંથી કયો/કયા વિકલ્પ સાચો/સાચા છે?
[$A$] જે આવૃત્તિએ પ્રવાહ વોલ્ટેજ સાથે સમાન કળામાં હોય તે $R$ થી સ્વતંત્ર છે.
[$B$] જ્યારે $\omega \sim 0$ હોય ત્યારે પરિપથમાંથી વહેતો પ્રવાહ લગભગ શૂન્ય થઈ જાય છે.
[$C$] જ્યારે $\omega \gg 10^6 \text{ rad } s^{-1}$ હોય,ત્યારે પરિપથ કેપેસિટર જેવું વર્તે છે.
[$D$] જો $\omega = 10^6 \text{ rad } s^{-1}$ હોય તો પ્રવાહ વોલ્ટેજ સાથે સમાન કળામાં હશે.
Question diagram
A
$A, B$
B
$A, C$
C
$A, D$
D
$A, B, D$

Solution

(D) $LCR$ શ્રેણી પરિપથનો ઈમ્પીડન્સ $Z = \sqrt{R^2 + (\omega L - \frac{1}{\omega C})^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
[$A$] અનુનાદ (resonance) સમયે પ્રવાહ વોલ્ટેજ સાથે સમાન કળામાં હોય છે,જ્યાં $\omega L = \frac{1}{\omega C}$,જે $\omega = \frac{1}{\sqrt{LC}}$ આપે છે. આ આવૃત્તિ $R$ થી સ્વતંત્ર છે. તેથી,વિધાન [$A$] સાચું છે.
[$B$] જેમ $\omega \to 0$,તેમ કેપેસિટિવ રિએક્ટન્સ $X_C = \frac{1}{\omega C} \to \infty$. તેથી,ઈમ્પીડન્સ $Z \to \infty$ અને પ્રવાહ $I = \frac{V_0}{Z} \to 0$. તેથી,વિધાન [$B$] સાચું છે.
[$C$] ઊંચી આવૃત્તિઓ પર $(\omega \gg \frac{1}{\sqrt{LC}} = 10^6 \text{ rad } s^{-1})$,ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L = \omega L$ એ કેપેસિટિવ રિએક્ટન્સ $X_C = \frac{1}{\omega C}$ કરતા પ્રભાવી બને છે. પરિપથ ઇન્ડક્ટર જેવું વર્તે છે,કેપેસિટર જેવું નહીં. તેથી,વિધાન [$C$] ખોટું છે.
[$D$] અનુનાદ $\omega = \frac{1}{\sqrt{LC}} = \frac{1}{\sqrt{10^{-6} \times 10^{-6}}} = 10^6 \text{ rad } s^{-1}$ પર થાય છે. આ આવૃત્તિએ,પ્રવાહ વોલ્ટેજ સાથે સમાન કળામાં હોય છે. તેથી,વિધાન [$D$] સાચું છે.
આમ,વિધાનો [$A$],[$B$] અને [$D$] સાચા છે.
17
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2017
${ }^{131} I$ એ આયોડિનનું આઇસોટોપ છે જે $8$ દિવસના અર્ધ-આયુષ્ય સાથે ઝેનોનના આઇસોટોપમાં $\beta$ ક્ષય પામે છે. ${ }^{131} I$ લેબલવાળા સીરમનો થોડો જથ્થો વ્યક્તિના લોહીમાં ઇન્જેક્ટ કરવામાં આવે છે. ઇન્જેક્ટ કરેલા ${ }^{131} I$ ની એક્ટિવિટી $2.4 \times 10^5 \text{ Bq}$ હતી. એવું જાણવા મળ્યું છે કે ઇન્જેક્ટ કરેલું સીરમ અડધા કલાકથી ઓછા સમયમાં રક્ત પ્રવાહમાં સમાનરૂપે વિતરિત થઈ જશે. $11.5$ કલાક પછી,વ્યક્તિના શરીરમાંથી $2.5 \text{ ml}$ લોહી લેવામાં આવે છે,જેની એક્ટિવિટી $115 \text{ Bq}$ મળે છે. વ્યક્તિના શરીરમાં લોહીનું કુલ કદ,લિટરમાં આશરે કેટલું હશે? (તમે $|x| \ll 1$ માટે $e^{x} \approx 1+x$ અને $\ln 2 \approx 0.7$ નો ઉપયોગ કરી શકો છો):
A
$2$
B
$3$
C
$4$
D
$5$

Solution

(D) પ્રારંભિક એક્ટિવિટી $A_0 = 2.4 \times 10^5 \text{ Bq}$ છે.
અર્ધ-આયુષ્ય $T_{1/2} = 8 \text{ દિવસ} = 8 \times 24 = 192 \text{ કલાક}$.
ક્ષય અચળાંક $\lambda = \frac{\ln 2}{T_{1/2}} = \frac{0.7}{192} \text{ h}^{-1}$.
$t = 11.5 \text{ કલાક}$ પછી,કુલ રક્ત કદ $V$ ની એક્ટિવિટી $A(t) = A_0 e^{-\lambda t}$ છે.
નાના $x$ માટે $e^{-x} \approx 1 - x$ અંદાજનો ઉપયોગ કરતા:
$A(t) \approx A_0 (1 - \lambda t) = 2.4 \times 10^5 \times (1 - \frac{0.7 \times 11.5}{192}) \approx 2.4 \times 10^5 \times (1 - 0.0419) \approx 2.4 \times 10^5 \times 0.9581 = 2.299 \times 10^5 \text{ Bq}$.
$2.5 \text{ ml}$ લોહીની એક્ટિવિટી $115 \text{ Bq}$ છે.
તેથી,કુલ એક્ટિવિટી $A(t)$ એ નમૂનાની એક્ટિવિટી $A_s$ સાથે $A(t) = A_s \times \frac{V}{V_s}$ દ્વારા સંબંધિત છે,જ્યાં $V_s = 2.5 \text{ ml}$.
$V = \frac{A(t) \times V_s}{A_s} = \frac{2.299 \times 10^5 \times 2.5 \text{ ml}}{115} \approx 4997.8 \text{ ml} \approx 5 \text{ લિટર}$.
18
PhysicsMediumMCQIIT JEE · 2017
હાઇડ્રોજન પરમાણુમાં એક ઇલેક્ટ્રોન ક્વોન્ટમ નંબર $n_i$ વાળી કક્ષામાંથી $n_f$ ક્વોન્ટમ નંબર વાળી બીજી કક્ષામાં સંક્રમણ કરે છે. $V_i$ અને $V_f$ એ અનુક્રમે ઇલેક્ટ્રોનની પ્રારંભિક અને અંતિમ સ્થિતિ ઉર્જા છે. જો $\frac{V_i}{V_f} = 6.25$ હોય,તો $n_f$ નું લઘુત્તમ શક્ય મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$1$
B
$2$
C
$4$
D
$5$

Solution

(D) હાઇડ્રોજન પરમાણુની $n$-મી કક્ષામાં ઇલેક્ટ્રોનની સ્થિતિ ઉર્જા $V_n = -\frac{ke^2}{r_n} = -\frac{27.2}{n^2} \text{ eV}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આમ,સ્થિતિ ઉર્જા એ મુખ્ય ક્વોન્ટમ નંબરના વર્ગના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં છે: $V \propto \frac{1}{n^2}$.
આપેલ ગુણોત્તર $\frac{V_i}{V_f} = 6.25$ પરથી,આપણે લખી શકીએ:
$\frac{V_i}{V_f} = \frac{n_f^2}{n_i^2} = 6.25$.
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા:
$\frac{n_f}{n_i} = \sqrt{6.25} = 2.5 = \frac{5}{2}$.
આનો અર્થ એ છે કે $n_f = 2.5 n_i$. કારણ કે $n_f$ અને $n_i$ પૂર્ણાંક હોવા જોઈએ,તેથી $2$ વડે ગુણતા આપણને $n_f = 5$ અને $n_i = 2$ મળે છે.
તેથી,$n_f$ માટેનું લઘુત્તમ શક્ય મૂલ્ય $5$ છે.
19
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2017
એક એકવર્ણી પ્રકાશ $n=1.6$ વક્રીભવનાંક ધરાવતા માધ્યમમાં ગતિ કરી રહ્યો છે. તે નીચેની બાજુથી $\theta=30^{\circ}$ ના ખૂણે કાચના સ્તરોની થપ્પીમાં પ્રવેશે છે. કાચના સ્તરોની આંતર સપાટીઓ એકબીજાને સમાંતર છે. વિવિધ કાચના સ્તરોનો વક્રીભવનાંક $n_m=n-m \Delta n$ મુજબ એકધારો ઘટે છે,જ્યાં $n_m$ એ $m$-માં સ્લેબનો વક્રીભવનાંક છે અને $\Delta n=0.1$ છે (આકૃતિ જુઓ). કિરણ થપ્પીની જમણી બાજુથી $(m-1)$-માં અને $m$-માં સ્લેબ વચ્ચેની આંતર સપાટીને સમાંતર વક્રીભવન પામે છે. $m$ નું મૂલ્ય શું છે?
Question diagram
A
$9$
B
$8$
C
$7$
D
$5$

Solution

(B) સ્નેલના નિયમ મુજબ,સમાંતર સ્તરોની થપ્પી માટે,વક્રીભવનાંક અને આપાતકોણના સાઈનનો ગુણાકાર દરેક આંતર સપાટી પર અચળ રહે છે.
ધારો કે પ્રારંભિક માધ્યમનો વક્રીભવનાંક $n = 1.6$ છે અને આપાતકોણ $\theta = 30^{\circ}$ છે.
$m$-માં સ્લેબનો વક્રીભવનાંક $n_m = n - m \Delta n$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\Delta n = 0.1$ છે.
કિરણ $(m-1)$-માં અને $m$-માં સ્લેબ વચ્ચેની આંતર સપાટીને સમાંતર બહાર નીકળે છે,જેનો અર્થ છે કે $m$-માં સ્લેબમાં વક્રીભવન કોણ $90^{\circ}$ છે.
પ્રારંભિક માધ્યમ અને $m$-માં સ્લેબ વચ્ચે સ્નેલનો નિયમ લાગુ પાડતા:
$n \sin \theta = n_m \sin 90^{\circ}$
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$1.6 \times \sin 30^{\circ} = (1.6 - m \times 0.1) \times 1$
$1.6 \times 0.5 = 1.6 - 0.1m$
$0.8 = 1.6 - 0.1m$
$0.1m = 1.6 - 0.8$
$0.1m = 0.8$
$m = 8$
આમ,$m$ નું મૂલ્ય $8$ છે.
20
PhysicsAdvancedIIT JEE · 2017
એક વિદ્યુતભારિત કણ (ઇલેક્ટ્રોન અથવા પ્રોટોન) ને ઉગમબિંદુ $(x=0, y=0, z=0)$ પર આપેલ પ્રારંભિક વેગ $\overrightarrow{v}$ સાથે દાખલ કરવામાં આવે છે। સમાન વિદ્યુતક્ષેત્ર $\overrightarrow{E}$ અને ચુંબકીય ક્ષેત્ર $\vec{B}$ અનુક્રમે સ્તંભ $I, II$ અને $III$ માં આપેલ છે। $E_0, B_0$ ના મૂલ્યો ધન છે।
$(1)$ કયા કિસ્સામાં કણ અચળ વેગ સાથે સીધી રેખામાં ગતિ કરશે?
$(2)$ કયા કિસ્સામાં કણ ધન $z$ દિશામાં અક્ષ ધરાવતો હેલિકલ પથ બનાવશે?
$(3)$ કયા કિસ્સામાં કણ $y$-અક્ષની ઋણ દિશામાં (એટલે કે $-\hat{y}$ ની દિશામાં) સીધી રેખામાં ગતિ કરશે?

Solution

(A) કણ અચળ વેગથી ગતિ કરે તે માટે, કુલ લોરેન્ઝ બળ શૂન્ય હોવું જોઈએ: $\vec{F} = q(\vec{E} + \vec{v} \times \vec{B}) = 0$.
$(1)$ અચળ વેગ માટે, વિદ્યુતબળ અને ચુંબકીય બળ એકબીજાને સંતુલિત કરવા જોઈએ। કિસ્સા $(II)(iii)(Q)$ માં, વેગ પસંદગીકાર (velocity selector) ની શરત સંતોષાય છે।
$(2)$ $z$-અક્ષ પર હેલિકલ પથ માટે, ચુંબકીય ક્ષેત્ર $\vec{B}$ એ $z$-અક્ષ $(S)$ પર હોવું જોઈએ। કિસ્સો $(IV)(i)(S)$ માં, વેગ $\vec{B}$ ને લંબ છે અને $\vec{E}$ એ $\vec{B}$ ને સમાંતર છે, જે હેલિકલ ગતિ આપે છે।
$(3)$ $-\hat{y}$ દિશામાં ગતિ માટે, ચોખ્ખું બળ $-\hat{y}$ દિશામાં હોવું જોઈએ। કિસ્સા $(III)(ii)(R)$ માં, પ્રોટોન પર લાગતું વિદ્યુતબળ $\vec{F} = e(-E_0\hat{y})$ તેને $-\hat{y}$ દિશામાં પ્રવેગિત કરશે।
21
PhysicsDifficultMCQIIT JEE · 2017
$\phi_0$ વર્ક-ફંક્શન ધરાવતા ફોટોઈલેક્ટ્રિક પદાર્થ પર $\lambda$ તરંગલંબાઈનો પ્રકાશ આપાત કરવામાં આવે છે (જ્યાં $\lambda < \frac{hc}{\phi_0}$). સૌથી ઝડપી ફોટોઈલેક્ટ્રોનની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda_d$ છે. આપાત પ્રકાશની તરંગલંબાઈમાં $\Delta \lambda$ જેટલો ફેરફાર થવાથી $\lambda_d$ માં $\Delta \lambda_d$ જેટલો ફેરફાર થાય છે. તો ગુણોત્તર $\frac{\Delta \lambda_d}{\Delta \lambda}$ કોના સમપ્રમાણમાં છે?
A
$\lambda_d / \lambda$
B
$\lambda_d^2 / \lambda$
C
$\lambda_d^3 / \lambda$
D
$\lambda_d^3 / \lambda^2$

Solution

(D) આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ,ફોટોઈલેક્ટ્રોનની મહત્તમ ગતિઊર્જા $K_{max}$ નીચે મુજબ છે:
$K_{max} = \frac{hc}{\lambda} - \phi_0$
$K_{max} = \frac{p^2}{2m}$ અને ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda_d = \frac{h}{p}$ હોવાથી,$p = \frac{h}{\lambda_d}$ મળે.
આ કિંમત ગતિઊર્જાના સમીકરણમાં મૂકતા:
$\frac{h^2}{2m \lambda_d^2} = \frac{hc}{\lambda} - \phi_0$
બંને બાજુ $\lambda$ અને $\lambda_d$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{d}{d\lambda_d} \left( \frac{h^2}{2m \lambda_d^2} \right) d\lambda_d = \frac{d}{d\lambda} \left( \frac{hc}{\lambda} - \phi_0 \right) d\lambda$
$\frac{h^2}{2m} (-2 \lambda_d^{-3}) d\lambda_d = -hc \lambda^{-2} d\lambda$
$\frac{h^2}{m \lambda_d^3} d\lambda_d = \frac{hc}{\lambda^2} d\lambda$
ગુણોત્તર $\frac{d\lambda_d}{d\lambda}$ માટે ગોઠવતા:
$\frac{d\lambda_d}{d\lambda} = \frac{hc}{\lambda^2} \cdot \frac{m \lambda_d^3}{h^2} = \left( \frac{mc}{h} \right) \frac{\lambda_d^3}{\lambda^2}$
આમ,$\frac{\Delta \lambda_d}{\Delta \lambda} \propto \frac{\lambda_d^3}{\lambda^2}$.
22
PhysicsMediumMCQIIT JEE · 2017
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ એક સપ્રમાણ તારા આકારના વાહક તારના લૂપમાં સ્થાયી પ્રવાહ $I$ વહે છે. તારાના વ્યાસાભિમુખ વિરુદ્ધ શિરોબિંદુઓ વચ્ચેનું અંતર $4a$ છે. લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્રનું મૂલ્ય કેટલું હશે?
Question diagram
A
$\frac{\mu_0 I}{4 \pi a} 6[\sqrt{3}-1]$
B
$\frac{\mu_0 I}{4 \pi a} 6[\sqrt{3}+1]$
C
$\frac{\mu_0 I}{4 \pi a} 3[\sqrt{3}-1]$
D
$\frac{\mu_0 I}{4 \pi a} 3[2-\sqrt{3}]$

Solution

(A) તારો $12$ સમાન સીધા તારના ટુકડાઓનો બનેલો છે. દરેક ટુકડો કેન્દ્ર પર $30^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે,જેનો અર્થ છે કે કેન્દ્રથી દરેક ટુકડાનું લંબ અંતર $d = a \cos(30^{\circ}) = a \frac{\sqrt{3}}{2}$ છે.
એક ટુકડાને કારણે કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_1 = \frac{\mu_0 I}{4 \pi d} (\sin \theta_1 + \sin \theta_2)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\theta_1 = \theta_2 = 30^{\circ}$ છે.
આમ,$B_1 = \frac{\mu_0 I}{4 \pi (a \sqrt{3} / 2)} (\sin 30^{\circ} + \sin 30^{\circ}) = \frac{\mu_0 I}{4 \pi a} \frac{2}{\sqrt{3}} (1) = \frac{\mu_0 I}{4 \pi a} \frac{2}{\sqrt{3}}$.
$12$ ટુકડાઓ માટે સરવાળો કરતા: $B = 12 \times \frac{\mu_0 I}{4 \pi d} (2 \sin 30^{\circ}) = 12 \times \frac{\mu_0 I}{4 \pi (a \sqrt{3} / 2)} (1) = \frac{12 \mu_0 I}{2 \pi a \sqrt{3}} = \frac{6 \sqrt{3} \mu_0 I}{4 \pi a}$.
Solution diagram
23
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2017
$x=0$ અને $x=\frac{3R}{2}$ વચ્ચેના વિસ્તારમાં (આકૃતિમાં વિસ્તાર $2$) એક સમાન ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ કાગળના સમતલને લંબ અંદરની તરફ છે. $+Q$ વિદ્યુતભાર અને $p$ વેગમાન ધરાવતો કણ $x$-અક્ષની દિશામાં વિસ્તાર $1$ માંથી વિસ્તાર $2$ માં બિંદુ $P_1(y=-R)$ પર પ્રવેશ કરે છે. નીચેનામાંથી કયો/કયા વિકલ્પ સાચો/સાચા છે?
$[A]$ $B > \frac{2}{3} \frac{p}{QR}$ માટે,કણ ફરીથી વિસ્તાર $1$ માં પ્રવેશ કરશે.
$[B]$ $B = \frac{8}{13} \frac{p}{QR}$ માટે,કણ $x$-અક્ષ પરના બિંદુ $P_2$ દ્વારા વિસ્તાર $3$ માં પ્રવેશ કરશે.
$[C]$ જ્યારે કણ વિસ્તાર $2$ માં સૌથી લાંબા શક્ય પથ દ્વારા વિસ્તાર $1$ માં ફરીથી પ્રવેશ કરે છે,ત્યારે બિંદુ $P_1$ અને $y$-અક્ષથી સૌથી દૂરના બિંદુ વચ્ચે તેના રેખીય વેગમાનમાં થતા ફેરફારનું મૂલ્ય $p/\sqrt{2}$ છે.
$[D]$ નિશ્ચિત $B$ માટે,સમાન વિદ્યુતભાર $Q$ અને સમાન વેગ $v$ ધરાવતા કણો માટે,બિંદુ $P_1$ અને વિસ્તાર $1$ માં ફરીથી પ્રવેશવાના બિંદુ વચ્ચેનું અંતર કણના દળના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
Question diagram
A
$A, B$
B
$A, C$
C
$A, D$
D
$A, B, D$

Solution

(A) ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં કણના વર્તુળાકાર પથની ત્રિજ્યા $R' = \frac{p}{QB}$ છે.
કણ $(0, -R)$ પર પ્રવેશ કરે છે. વર્તુળાકાર પથનું કેન્દ્ર $(R', 0)$ પર છે.
કણ ફરીથી વિસ્તાર $1$ માં પ્રવેશ કરે તે માટે,ત્રિજ્યા $R'$ એ વિસ્તારની પહોળાઈ $d = \frac{3R}{2}$ કરતા ઓછી હોવી જોઈએ.
જો $R' < \frac{3R}{2}$ હોય,તો $\frac{p}{QB} < \frac{3R}{2} \implies B > \frac{2p}{3QR}$. તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
કણ $P_2(3R/2, 0)$ પર બહાર નીકળે તે માટે,વર્તુળનું કેન્દ્ર $(3R/2, -R')$ પર હોવું જોઈએ. કેન્દ્ર $(3R/2, -R')$ થી પ્રવેશ બિંદુ $(0, -R)$ સુધીનું અંતર $R'$ હોવું જોઈએ.
$(3R/2)^2 + (R' - R)^2 = R'^2 \implies \frac{9R^2}{4} + R'^2 - 2R'R + R^2 = R'^2 \implies \frac{13R^2}{4} = 2R'R \implies R' = \frac{13R}{8}$.
$R' = \frac{p}{QB}$ હોવાથી,આપણને $\frac{p}{QB} = \frac{13R}{8} \implies B = \frac{8p}{13QR}$ મળે છે. તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચો છે.
વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે ફરીથી પ્રવેશવાનું અંતર $R'$ પર આધાર રાખે છે,જે $p = mv$ ના સમપ્રમાણમાં છે,તેથી નિશ્ચિત વેગ $v$ માટે તે દળ $m$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
Solution diagram
24
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2017
ત્રણ ટર્મિનલ $X, Y$ અને $Z$ પરના તત્કાલિન વોલ્ટેજ નીચે મુજબ છે:
$V_x = V_0 \sin \omega t$
$V_y = V_0 \sin \left(\omega t + \frac{2 \pi}{3}\right)$
$V_z = V_0 \sin \left(\omega t + \frac{4 \pi}{3}\right)$
એક આદર્શ વોલ્ટમીટર તેના ટર્મિનલ વચ્ચેના પોટેન્શિયલ તફાવતનું $rms$ મૂલ્ય વાંચવા માટે ગોઠવેલું છે. તેને બિંદુઓ $X$ અને $Y$ વચ્ચે અને ત્યારબાદ $Y$ અને $Z$ વચ્ચે જોડવામાં આવે છે. વોલ્ટમીટરનું રીડિંગ શું હશે?
$[A]$ $V_{XY}^{rms} = V_0 \sqrt{\frac{3}{2}}$
$[B]$ $V_{YZ}^{rms} = V_0 \sqrt{\frac{1}{2}}$
$[C]$ $V_{XY}^{rms} = V_0$
$[D]$ બે ટર્મિનલની પસંદગીથી સ્વતંત્ર
A
$A, C$
B
$A, B$
C
$A, D$
D
$A, C, D$

Solution

(C) ટર્મિનલ $X$ અને $Y$ વચ્ચેનો પોટેન્શિયલ તફાવત $V_{XY} = V_x - V_y = V_0 [\sin \omega t - \sin(\omega t + 2\pi/3)]$ છે.
સૂત્ર $\sin A - \sin B = 2 \sin((A-B)/2) \cos((A+B)/2)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$V_{XY} = V_0 [2 \sin(-\pi/3) \cos(\omega t + \pi/3)] = V_0 [2 \cdot (-\sqrt{3}/2) \cos(\omega t + \pi/3)] = -\sqrt{3} V_0 \cos(\omega t + \pi/3) = \sqrt{3} V_0 \sin(\omega t + \pi/3 - \pi/2) = \sqrt{3} V_0 \sin(\omega t - \pi/6)$.
$V_{XY}$ નું મહત્તમ મૂલ્ય $\sqrt{3} V_0$ છે. તેથી $rms$ મૂલ્ય $V_{XY}^{rms} = \frac{\sqrt{3} V_0}{\sqrt{2}} = V_0 \sqrt{\frac{3}{2}}$ થાય.
તે જ રીતે,$V_{YZ} = V_y - V_z$ માટે,મહત્તમ મૂલ્ય પણ $\sqrt{3} V_0$ છે,તેથી $V_{YZ}^{rms} = V_0 \sqrt{\frac{3}{2}}$.
આમ,$V_{XY}^{rms}$ અને $V_{YZ}^{rms}$ બંને $V_0 \sqrt{\frac{3}{2}}$ જેટલા છે. તેથી વિકલ્પો $A$ અને $D$ સાચા છે.
Solution diagram
25
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2017
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $R$ ત્રિજ્યાની કાલ્પનિક અર્ધગોળાકાર સપાટીની બરાબર બહાર એક બિંદુવત વિદ્યુતભાર $+Q$ મૂકવામાં આવ્યો છે. નીચેનામાંથી કયું/કયા વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચા છે?
$[A]$ અર્ધગોળાની વક્ર સપાટીમાંથી પસાર થતું વિદ્યુત ફ્લક્સ $-\frac{Q}{2 \varepsilon_0}\left(1-\frac{1}{\sqrt{2}}\right)$ છે.
$[B]$ વક્ર અને સપાટ સપાટીઓમાંથી કુલ ફ્લક્સ $\frac{Q}{\varepsilon_0}$ છે.
$[C]$ સપાટ સપાટીને લંબ વિદ્યુતક્ષેત્રનો ઘટક સપાટી પર અચળ છે.
$[D]$ સપાટ સપાટીનો પરિઘ સમસ્થિતિમાન છે.
Question diagram
A
$A, C$
B
$A, B$
C
$A, C, D$
D
$A, D$

Solution

(D) વિદ્યુતભાર $+Q$ ના સ્થાન પર સપાટ વર્તુળાકાર પાયા દ્વારા આંતરાતો ઘનકોણ $\Omega = 2\pi(1 - \cos\theta)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ ભૂમિતિમાં,વિદ્યુતભાર અર્ધગોળાના ધ્રુવ પર છે,તેથી વિદ્યુતભાર પાસે પાયાની ત્રિજ્યા દ્વારા આંતરાતો ખૂણો $\theta = 45^{\circ}$ છે.
આમ,$\Omega = 2\pi(1 - \cos 45^{\circ}) = 2\pi(1 - \frac{1}{\sqrt{2}})$.
સપાટ સપાટીમાંથી પસાર થતું ફ્લક્સ $\Phi_{flat} = \frac{Q}{\varepsilon_0} \times \frac{\Omega}{4\pi} = \frac{Q}{2\varepsilon_0}(1 - \frac{1}{\sqrt{2}})$ છે.
વિદ્યુતભાર બંધ અર્ધગોળાની બહાર હોવાથી,સમગ્ર સપાટીમાંથી પસાર થતું કુલ ફ્લક્સ શૂન્ય છે. તેથી,વક્ર સપાટીમાંથી પસાર થતું ફ્લક્સ $\Phi_{curved} = -\Phi_{flat} = -\frac{Q}{2\varepsilon_0}(1 - \frac{1}{\sqrt{2}})$ છે. વિધાન $A$ સાચું છે.
વિધાન $B$ ખોટું છે કારણ કે વિદ્યુતભારને ન સમાવતી બંધ સપાટીમાંથી પસાર થતું કુલ ફ્લક્સ શૂન્ય હોય છે.
વિધાન $C$ ખોટું છે કારણ કે વિદ્યુતક્ષેત્ર વિદ્યુતભારથી અંતર સાથે બદલાય છે.
વિધાન $D$ સાચું છે કારણ કે સપાટ પાયાના પરિઘ પરના તમામ બિંદુઓ બિંદુવત વિદ્યુતભાર $+Q$ થી સમાન અંતર $R$ પર છે,જે પરિઘ પર સ્થિતિમાન $V = \frac{1}{4\pi\varepsilon_0} \frac{Q}{R}$ ને અચળ બનાવે છે.
Solution diagram
26
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2017
બે સુસંબદ્ધ એકવર્ણી બિંદુવત ઉદગમો $S_1$ અને $S_2$ જેની તરંગલંબાઈ $\lambda = 600 \ nm$ છે,તેમને વર્તુળના કેન્દ્રની બંને બાજુએ સપ્રમાણ રીતે આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ મૂકવામાં આવ્યા છે. ઉદગમો વચ્ચેનું અંતર $d = 1.8 \ mm$ છે. આ ગોઠવણી વર્તુળના પરિઘ પર એકાંતરે પ્રકાશિત અને અપ્રકાશિત ટપકાં તરીકે વ્યતિકરણ શલાકાઓ ઉત્પન્ન કરે છે. બે ક્રમિક પ્રકાશિત ટપકાં વચ્ચેનું કોણીય અંતર $\Delta \theta$ છે. નીચેનામાંથી કયો/કયા વિકલ્પ સાચો/સાચા છે?
$[A]$ બિંદુ $P_2$ પર અપ્રકાશિત ટપકું રચાશે
$[B]$ $P_2$ પર શલાકાનો ક્રમ મહત્તમ હશે
$[C]$ પ્રથમ ચરણમાં $P_1$ અને $P_2$ ની વચ્ચે ઉત્પન્ન થતી કુલ શલાકાઓની સંખ્યા $3000$ ની નજીક છે
$[D]$ જેમ આપણે પ્રથમ ચરણમાં $P_1$ થી $P_2$ તરફ જઈએ છીએ તેમ બે ક્રમિક પ્રકાશિત ટપકાં વચ્ચેનું કોણીય અંતર ઘટે છે
Question diagram
A
$A, C$
B
$A, B$
C
$A, D$
D
$B, C$

Solution

(D) પરિઘ પરના બિંદુ $P$ પાસે પથ તફાવત,જ્યાં કેન્દ્રને $P$ સાથે જોડતી રેખા ઉદગમોને જોડતી રેખા સાથે $\theta$ ખૂણો બનાવે છે,તે $\Delta x = d \cos \theta$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બિંદુ $P_1$ પાસે,$\theta = 90^{\circ}$,તેથી $\Delta x = d \cos 90^{\circ} = 0$. આ મધ્યસ્થ અધિકતમ દર્શાવે છે.
બિંદુ $P_2$ પાસે,$\theta = 0^{\circ}$,તેથી $\Delta x = d \cos 0^{\circ} = d = 1.8 \ mm$.
$P_2$ પાસે શલાકાનો ક્રમ $n = \frac{d}{\lambda} = \frac{1.8 \times 10^{-3} \ m}{600 \times 10^{-9} \ m} = 3000$ છે.
કારણ કે $n = 3000$ એ પૂર્ણાંક છે,તેથી $P_2$ પર પ્રકાશિત ટપકું (અધિકતમ) રચાય છે. આમ,વિકલ્પ $[A]$ ખોટો છે અને વિકલ્પ $[B]$ સાચો છે.
$P_1$ $(\theta = 90^{\circ}, n=0)$ અને $P_2$ $(\theta = 0^{\circ}, n=3000)$ વચ્ચેની શલાકાઓની સંખ્યા $3000$ છે. આમ,વિકલ્પ $[C]$ સાચો છે.
અધિકતમ માટે,$d \cos \theta = n \lambda$. વિકલન કરતા,$-d \sin \theta \ d\theta = \lambda \ dn$,તેથી કોણીય શલાકાની પહોળાઈ $\Delta \theta \approx |d\theta| = \frac{\lambda}{d \sin \theta}$ મળે છે.
જેમ આપણે $P_1$ $(\theta = 90^{\circ})$ થી $P_2$ $(\theta = 0^{\circ})$ તરફ જઈએ છીએ,તેમ $\sin \theta$ ઘટે છે,તેથી $\Delta \theta$ વધે છે. આમ,વિકલ્પ $[D]$ ખોટો છે.
તેથી,સાચા વિકલ્પો $[B]$ અને $[C]$ છે.
Solution diagram
27
PhysicsAdvancedMCQIIT JEE · 2017
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $V$ વોલ્ટેજ ધરાવતો એક અચળ વોલ્ટેજ સ્ત્રોત,એક અવરોધ $R$ અને બે આદર્શ ઇન્ડક્ટર્સ $L_1$ અને $L_2$ સાથે સ્વિચ $S$ દ્વારા જોડાયેલ છે. બે ઇન્ડક્ટર્સ વચ્ચે કોઈ મ્યુચ્યુઅલ ઇન્ડક્ટન્સ નથી. સ્વિચ $S$ શરૂઆતમાં ખુલ્લી છે. $t=0$ સમયે,સ્વિચ બંધ કરવામાં આવે છે અને પ્રવાહ વહેવાનું શરૂ થાય છે. નીચેનામાંથી કયો/કયા વિકલ્પ સાચો/સાચા છે?
$[A]$ લાંબા સમય પછી,$L_1$ માંથી વહેતો પ્રવાહ $\frac{V}{R} \frac{L_2}{L_1+L_2}$ હશે
$[B]$ લાંબા સમય પછી,$L_2$ માંથી વહેતો પ્રવાહ $\frac{V}{R} \frac{L_1}{L_1+L_2}$ હશે
$[C]$ $L_1$ અને $L_2$ માંથી વહેતા પ્રવાહનો ગુણોત્તર દરેક સમયે $(t>0)$ નિશ્ચિત રહે છે
$[D]$ $t=0$ સમયે,અવરોધ $R$ માંથી વહેતો પ્રવાહ $\frac{V}{R}$ છે
Question diagram
A
$A, B, C$
B
$A, B, D$
C
$A, B$
D
$A, C$

Solution

(A) ધારો કે અવરોધ $R$ માંથી વહેતો પ્રવાહ $i$ છે,અને ઇન્ડક્ટર્સ $L_1$ અને $L_2$ માંથી વહેતા પ્રવાહ અનુક્રમે $i_1$ અને $i_2$ છે.
$t=0$ સમયે,ઇન્ડક્ટર્સ ઓપન સર્કિટ તરીકે વર્તે છે કારણ કે પ્રવાહમાં ત્વરિત ફેરફાર થઈ શકતો નથી. તેથી,અવરોધ $R$ માંથી વહેતો પ્રવાહ $0$ છે.
$t > 0$ માટે,$L_1$ અને $L_2$ ના સમાંતર જોડાણ પરનો વોલ્ટેજ સમાન હોય છે. તેથી,$V_{L1} = V_{L2} \implies L_1 \frac{di_1}{dt} = L_2 \frac{di_2}{dt}$.
સમયની સાપેક્ષમાં બંને બાજુ સંકલન કરતા,આપણને $L_1 i_1 = L_2 i_2$ મળે છે (ધારીએ કે શરૂઆતનો પ્રવાહ શૂન્ય છે). આ સૂચવે છે કે $\frac{i_1}{i_2} = \frac{L_2}{L_1}$,તેથી પ્રવાહનો ગુણોત્તર દરેક સમયે નિશ્ચિત રહે છે.
લાંબા સમય પછી,ઇન્ડક્ટર્સ શોર્ટ સર્કિટ તરીકે વર્તે છે (આદર્શ ઇન્ડક્ટર્સ). કુલ પ્રવાહ $i = \frac{V}{R}$.
કારણ કે $i_1 + i_2 = i = \frac{V}{R}$ અને $L_1 i_1 = L_2 i_2$,તેથી $i_2 = \frac{L_1}{L_2} i_1$.
આને પ્રવાહના સમીકરણમાં મૂકતા: $i_1 + \frac{L_1}{L_2} i_1 = \frac{V}{R} \implies i_1 \left( \frac{L_1+L_2}{L_2} \right) = \frac{V}{R} \implies i_1 = \frac{V}{R} \frac{L_2}{L_1+L_2}$.
તે જ રીતે,$i_2 = \frac{V}{R} \frac{L_1}{L_1+L_2}$.
આમ,વિકલ્પો $A, B,$ અને $C$ સાચા છે.
28
PhysicsAdvancedIIT JEE · 2017
આકૃતિ $1$ માં દર્શાવ્યા મુજબ એક સાદા $RC$ સર્કિટનો વિચાર કરો.
પ્રક્રિયા $1$: સર્કિટમાં સ્વીચ $S$ ને $t=0$ સમયે બંધ કરવામાં આવે છે અને કેપેસિટર $V_0$ વોલ્ટેજ સુધી સંપૂર્ણ ચાર્જ થાય છે (એટલે કે,ચાર્જિંગ $T \gg RC$ સમય સુધી ચાલુ રહે છે). આ પ્રક્રિયામાં અવરોધ $R$ માં કેટલીક ઉર્જાનો વ્યય $(E_D)$ થાય છે. સંપૂર્ણ ચાર્જ થયેલા કેપેસિટરમાં સંગ્રહિત અંતિમ ઉર્જા $E_C$ છે.
પ્રક્રિયા $2$: એક અલગ પ્રક્રિયામાં,વોલ્ટેજને પહેલા $V_0/3$ પર સેટ કરવામાં આવે છે અને $T \gg RC$ ચાર્જિંગ સમય માટે જાળવી રાખવામાં આવે છે. પછી કેપેસિટરને ડિસ્ચાર્જ કર્યા વિના વોલ્ટેજને $2V_0/3$ સુધી વધારવામાં આવે છે અને ફરીથી $T \gg RC$ સમય માટે જાળવી રાખવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાને વોલ્ટેજને $V_0$ સુધી વધારીને ફરી એકવાર પુનરાવર્તિત કરવામાં આવે છે અને કેપેસિટર સમાન અંતિમ વોલ્ટેજ $V_0$ સુધી ચાર્જ થાય છે.
આ બે પ્રક્રિયાઓ આકૃતિ $2$ માં દર્શાવવામાં આવી છે.
$(1)$ પ્રક્રિયા $1$ માં,કેપેસિટરમાં સંગ્રહિત ઉર્જા $E_C$ અને અવરોધમાં વ્યય થતી ઉર્જા $E_D$ વચ્ચેનો સંબંધ છે:
$[A]$ $E_C = E_D$
$[B]$ $E_C = E_D \ln 2$
$[C]$ $E_C = \frac{1}{2} E_D$
$[D]$ $E_C = 2 E_D$
$(2)$ પ્રક્રિયા $2$ માં,અવરોધમાં વ્યય થતી કુલ ઉર્જા $E_D$ છે:
$[A]$ $E_D = \frac{1}{2} CV_0^2$
$[B]$ $E_D = 3 \left( \frac{1}{2} CV_0^2 \right)$
$[C]$ $E_D = \frac{1}{3} \left( \frac{1}{2} CV_0^2 \right)$
$[D]$ $E_D = 3 CV_0^2$
$(1)$ અને $(2)$ માટે સાચો જવાબ પસંદ કરો.
Question diagram

Solution

(C) $(1)$ પ્રક્રિયા $1$ માં,બેટરી દ્વારા કરવામાં આવેલ કાર્ય $W_b = Q \cdot V_0 = (CV_0) \cdot V_0 = CV_0^2$ છે.
કેપેસિટરમાં સંગ્રહિત ઉર્જા $E_C = \frac{1}{2} CV_0^2$ છે.
ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,$W_b = E_C + E_D$,તેથી $E_D = W_b - E_C = CV_0^2 - \frac{1}{2} CV_0^2 = \frac{1}{2} CV_0^2$.
આમ,$E_C = E_D$.
$(2)$ પ્રક્રિયા $2$ માં,કેપેસિટર તબક્કાવાર ચાર્જ થાય છે. જ્યારે $V_i$ થી $V_f$ સુધી ચાર્જ કરવામાં આવે ત્યારે વ્યય થતી ઉર્જા $H = \frac{1}{2} C(V_f - V_i)^2$ છે.
કુલ વ્યય થતી ઉર્જા $E_D = H_1 + H_2 + H_3$.
$H_1 = \frac{1}{2} C(V_0/3 - 0)^2 = \frac{1}{2} C (V_0^2/9) = \frac{1}{18} CV_0^2$.
$H_2 = \frac{1}{2} C(2V_0/3 - V_0/3)^2 = \frac{1}{2} C (V_0^2/9) = \frac{1}{18} CV_0^2$.
$H_3 = \frac{1}{2} C(V_0 - 2V_0/3)^2 = \frac{1}{2} C (V_0^2/9) = \frac{1}{18} CV_0^2$.
કુલ $E_D = 3 \times \frac{1}{18} CV_0^2 = \frac{1}{6} CV_0^2 = \frac{1}{3} \left( \frac{1}{2} CV_0^2 \right)$.
તેથી,સાચા વિકલ્પો $(1)$-$A$ અને $(2)$-$C$ છે.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real IIT JEE style covering Physics with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D Physics papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Run live IIT JEE mock exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo

Frequently Asked Questions

How many Physics questions are in IIT JEE 2017?

There are 28 Physics questions from the IIT JEE 2017 paper on Vedclass, each with a detailed step-by-step solution in Gujarati.

Are IIT JEE 2017 Physics solutions available in Gujarati?

Yes. All solutions on this page are in Gujarati. You can also switch to English or Hindi using the language buttons above the questions.

Can I practice IIT JEE 2017 Physics as a timed test?

Yes. Use the Vedclass Test Series to attempt a full IIT JEE mock test covering Physics with time limits and instant score analysis.

Can teachers create Physics papers from IIT JEE previous year questions?

Yes. The Vedclass Exam Paper Generator lets teachers mix IIT JEE Physics questions and generate Set A/B/C/D papers in minutes.

For Teachers & Institutes

Build a Custom Physics Paper

Pick IIT JEE 2017 Physics questions, set difficulty, and generate Set A/B/C/D in 2 minutes.