Gujarati

Textbook - MOTION Questions in Gujarati

Class 9 Science · MOTION · Textbook - MOTION

31+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 31 of 31 questions in Gujarati

1
Medium
એક પદાર્થે અંતર કાપ્યું છે. શું તેનું સ્થાનાંતર શૂન્ય હોઈ શકે? જો હા,તો તમારા જવાબને ઉદાહરણ સાથે સમજાવો.

Solution

(N/A) હા,પદાર્થે અંતર કાપ્યું હોવા છતાં તેનું સ્થાનાંતર શૂન્ય હોઈ શકે છે.
આ ત્યારે થાય છે જ્યારે પદાર્થનું અંતિમ સ્થાન તેના પ્રારંભિક સ્થાન સાથે સંપાતી થાય (એટલે કે બંને એક જ હોય).
ઉદાહરણ તરીકે,જો કોઈ વ્યક્તિ વર્તુળાકાર બગીચાની આસપાસ ચાલે છે અને ફરીથી તે જ શરૂઆતના બિંદુ પર પાછી આવે છે,તો કાપેલું કુલ અંતર એ બગીચાના પરિઘ જેટલું હોય છે,પરંતુ સ્થાનાંતર $0$ થાય છે કારણ કે પ્રારંભિક અને અંતિમ સ્થાન સમાન છે.
2
MediumMCQ
$10 \, m$ બાજુવાળા ચોરસ ખેતરની સીમા પર એક ખેડૂત $40 \, s$ માં ફરે છે. તેના પ્રારંભિક સ્થાનથી $2 \, min \; 20 \, s$ ના અંતે ખેડૂતના સ્થાનાંતરનું મૂલ્ય ($m$ માં) કેટલું હશે?
A
$16.14$
B
$14.14$
C
$24.14$
D
$14.41$

Solution

(B) આપેલ છે, ચોરસ ખેતરની બાજુ $= 10 \, m$.
ચોરસ ખેતરની પરિમિતિ $= 4 \times 10 \, m = 40 \, m$.
ખેડૂત $40 \, s$ માં ખેતરનો એક આંટો પૂર્ણ કરે છે.
કુલ સમય $= 2 \, min \; 20 \, s = (2 \times 60) \, s + 20 \, s = 140 \, s$.
ખેડૂત દ્વારા પૂર્ણ કરાયેલ આંટાની સંખ્યા $= \frac{\text{કુલ સમય}}{\text{એક આંટા માટેનો સમય}} = \frac{140 \, s}{40 \, s} = 3.5 \, \text{આંટા}$.
$3$ પૂર્ણ આંટા પછી, ખેડૂત ફરીથી પ્રારંભિક સ્થાને પાછો આવશે. બાકીના $0.5$ આંટામાં, ખેડૂત અડધી પરિમિતિ એટલે કે $20 \, m$ અંતર કાપશે અને ચોરસના વિકર્ણની સામેના ખૂણે પહોંચશે.
ધારો કે પ્રારંભિક બિંદુ $A$ છે અને વિકર્ણની સામેનું બિંદુ $C$ છે. સ્થાનાંતર એ વિકર્ણ $AC$ ની લંબાઈ છે.
પાયથાગોરસના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા, $AC = \sqrt{(10 \, m)^2 + (10 \, m)^2} = \sqrt{100 + 100} \, m = \sqrt{200} \, m = 10\sqrt{2} \, m$.
$\sqrt{2} \approx 1.414$ લેતા, સ્થાનાંતર $= 10 \times 1.414 \, m = 14.14 \, m$.
Solution diagram
3
MediumMCQ
સ્થાનાંતર માટે નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
તે શૂન્ય હોઈ શકે નહીં.
B
તેનું મૂલ્ય પદાર્થ દ્વારા કાપેલા અંતર કરતાં વધારે હોય છે.
C
તે હંમેશા કાપેલા અંતર જેટલું જ હોય છે.
D
ઉપરનામાંથી એક પણ નહીં.

Solution

(D) સ્થાનાંતર એ પદાર્થની પ્રારંભિક અને અંતિમ સ્થિતિ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર છે。
$1$. જો પદાર્થની પ્રારંભિક અને અંતિમ સ્થિતિ સમાન હોય (દા.ત. વર્તુળાકાર ગતિમાં), તો સ્થાનાંતર શૂન્ય હોઈ શકે છે。
$2$. સ્થાનાંતરનું મૂલ્ય હંમેશા પદાર્થ દ્વારા કાપેલા અંતર કરતાં ઓછું અથવા તેના જેટલું જ હોય છે $(|\text{Displacement}| \le \text{Distance})$。
તેથી, વિધાન $(a)$ અને $(b)$ બંને ખોટા છે. સાચો વિકલ્પ $(d)$ છે。
4
Easy
ઝડપ (Speed) અને વેગ (Velocity) વચ્ચેનો તફાવત સ્પષ્ટ કરો.

Solution

(N/A)
ઝડપ (Speed) વેગ (Velocity)
ઝડપ એટલે પદાર્થે આપેલા સમયગાળામાં કાપેલું કુલ અંતર. વેગ એટલે પદાર્થે આપેલા સમયગાળામાં કરેલું સ્થાનાંતર.
$Speed = \frac{\text{અંતર}}{\text{સમય}}$ $Velocity = \frac{\text{સ્થાનાંતર}}{\text{સમય}}$
ઝડપ એ અદિશ રાશિ છે, એટલે કે તેને માત્ર મૂલ્ય હોય છે. વેગ એ સદિશ રાશિ છે, એટલે કે તેને મૂલ્ય અને દિશા બંને હોય છે.
5
EasyMCQ
કઈ પરિસ્થિતિ(ઓ)માં પદાર્થના સરેરાશ વેગનું મૂલ્ય તેની સરેરાશ ઝડપ જેટલું હોય છે?
A
જ્યારે પદાર્થ વર્તુળાકાર માર્ગે ગતિ કરે છે.
B
જ્યારે પદાર્થ દિશા બદલ્યા વગર સુરેખ માર્ગે ગતિ કરે છે.
C
જ્યારે પદાર્થ સ્થિર હોય છે.
D
જ્યારે પદાર્થ અચળ પ્રવેગી ગતિ કરે છે.

Solution

(B) સરેરાશ વેગનું મૂલ્ય એ કુલ સ્થાનાંતર અને કુલ સમયનો ગુણોત્તર છે. સરેરાશ ઝડપ એ કુલ કાપેલું અંતર અને કુલ સમયનો ગુણોત્તર છે.
જ્યારે કોઈ પદાર્થ પોતાની દિશા બદલ્યા વગર સુરેખ માર્ગે ગતિ કરતો હોય,ત્યારે પદાર્થે કાપેલું કુલ અંતર તેના કુલ સ્થાનાંતરના મૂલ્ય જેટલું જ હોય છે.
તેથી,દિશા બદલ્યા વગર સુરેખ માર્ગે ગતિ કરવાની પરિસ્થિતિમાં,સરેરાશ વેગનું મૂલ્ય તેની સરેરાશ ઝડપ જેટલું હોય છે.
6
EasyMCQ
ઓટોમોબાઈલનું ઓડોમીટર શું માપે છે?
A
ઝડપ
B
અંતર
C
પ્રવેગ
D
વેગ

Solution

(B) ઓડોમીટર એ ઓટોમોબાઈલમાં વાહન દ્વારા કાપવામાં આવેલ કુલ અંતર માપવા માટે વપરાતું સાધન છે.
તે વાહન જ્યારે બનાવવામાં આવ્યું હોય ત્યારથી અથવા છેલ્લે રીસેટ કર્યા પછી કાપેલું કુલ અંતર નોંધે છે.
7
EasyMCQ
જ્યારે કોઈ પદાર્થ નિયમિત ગતિમાં હોય ત્યારે તેનો પથ કેવો દેખાય છે?
A
વર્તુળાકાર પથ
B
સુરેખ પથ
C
પરવલયાકાર પથ
D
અનિયમિત પથ

Solution

(B) નિયમિત ગતિ એટલે એવી ગતિ જેમાં પદાર્થ સુરેખ પથ પર સમાન સમયગાળામાં સમાન અંતર કાપે છે.
તેથી,નિયમિત ગતિમાં રહેલા પદાર્થનો પથ હંમેશા સુરેખ (સીધી રેખા) હોય છે.
8
EasyMCQ
એક પ્રયોગ દરમિયાન, અવકાશયાનમાંથી એક સિગ્નલ પાંચ મિનિટમાં ગ્રાઉન્ડ સ્ટેશન પર પહોંચ્યું. ગ્રાઉન્ડ સ્ટેશનથી અવકાશયાનનું અંતર કેટલું હતું? સિગ્નલ પ્રકાશની ગતિએ મુસાફરી કરે છે, જે $3 \times 10^{8} \, m \, s^{-1}$ છે.
A
$19 \times 10^{10} \, m$
B
$29 \times 10^{10} \, m$
C
$39 \times 10^{10} \, m$
D
$9 \times 10^{10} \, m$

Solution

(D) આપેલ છે:
સિગ્નલની ઝડપ $(v)$ = $3 \times 10^{8} \, m \, s^{-1}$
લાગતો સમય $(t)$ = $5 \, \text{મિનિટ} = 5 \times 60 \, \text{સેકન્ડ} = 300 \, s$
સૂત્ર:
અંતર $(d)$ = $\text{ઝડપ} \times \text{સમય}$
ગણતરી:
$d = (3 \times 10^{8} \, m \, s^{-1}) \times (300 \, s)$
$d = 3 \times 10^{8} \times 3 \times 10^{2} \, m$
$d = 9 \times 10^{10} \, m$
તેથી, ગ્રાઉન્ડ સ્ટેશનથી અવકાશયાનનું અંતર $9 \times 10^{10} \, m$ છે.
9
Medium
તમે ક્યારે કહેશો કે કોઈ પદાર્થ $(i)$ નિયમિત પ્રવેગી ગતિમાં છે? $(ii)$ અનિયમિત પ્રવેગી ગતિમાં છે?

Solution

(N/A) $(i)$ જો કોઈ પદાર્થ સુરેખ પથ પર ગતિ કરતો હોય અને સમાન સમયગાળામાં તેના વેગમાં થતો ફેરફાર સમાન હોય,તો તે પદાર્થ નિયમિત પ્રવેગી ગતિમાં છે તેમ કહેવાય.
$(ii)$ જો કોઈ પદાર્થનો વેગ બદલાવાનો દર અચળ ન હોય,એટલે કે સમાન સમયગાળામાં તેના વેગમાં થતો ફેરફાર અસમાન હોય,તો તે પદાર્થ અનિયમિત પ્રવેગી ગતિમાં છે તેમ કહેવાય.
10
MediumMCQ
એક બસ તેની ઝડપ $80 \, km \, h^{-1}$ થી ઘટાડીને $5 \, s$ માં $60 \, km \, h^{-1}$ કરે છે. બસનો પ્રવેગ ($m / s^2$ માં) શોધો.
A
$4.44$
B
$-1.112$
C
$-2.112$
D
$7.77$

Solution

(B) બસની પ્રારંભિક ઝડપ $(u)$ = $80 \times \frac{5}{18} = 22.22 \, m/s$.
બસની અંતિમ ઝડપ $(v)$ = $60 \times \frac{5}{18} = 16.66 \, m/s$.
લીધેલ સમય $(t)$ = $5 \, s$.
પ્રવેગ $(a)$ શોધવાનું સૂત્ર $a = \frac{v - u}{t}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $a = \frac{16.66 - 22.22}{5} = \frac{-5.56}{5} = -1.112 \, m/s^2$.
આમ,બસનો પ્રવેગ $-1.112 \, m/s^2$ છે.
11
MediumMCQ
એક ટ્રેન રેલ્વે સ્ટેશનથી શરૂ થઈને સમાન પ્રવેગ સાથે ગતિ કરે છે અને $10$ મિનિટમાં $40 \, km \, h^{-1}$ ની ઝડપ પ્રાપ્ત કરે છે. તેનો પ્રવેગ ($m / s^{2}$ માં) શોધો.
A
$0.185$
B
$185$
C
$0.0185$
D
$0.00185$

Solution

(C) ટ્રેનનો પ્રારંભિક વેગ,$u = 0 \, m/s$.
ટ્રેનનો અંતિમ વેગ,$v = 40 \, km/h = 40 \times \frac{5}{18} \, m/s = 11.11 \, m/s$.
લાગતો સમય,$t = 10 \, min = 10 \times 60 \, s = 600 \, s$.
પ્રવેગના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$a = \frac{v - u}{t}$.
કિંમતો મૂકતા,$a = \frac{11.11 - 0}{600} = 0.0185 \, m/s^{2}$.
આમ,ટ્રેનનો પ્રવેગ $0.0185 \, m/s^{2}$ છે.
12
Medium
પદાર્થની નિયમિત અને અનિયમિત ગતિ માટે અંતર-સમયના આલેખનો પ્રકાર કેવો હોય છે?

Solution

(N/A) $1$. નિયમિત ગતિ માટે: અંતર-સમયનો આલેખ એક સીધી રેખા હોય છે. આ દર્શાવે છે કે પદાર્થ સમયના સમાન ગાળામાં સમાન અંતર કાપે છે,એટલે કે તેની ઝડપ અચળ છે.
$2$. અનિયમિત ગતિ માટે: અંતર-સમયનો આલેખ સીધી રેખા હોતો નથી; તે એક વક્ર રેખા હોય છે. આ દર્શાવે છે કે પદાર્થ સમયના સમાન ગાળામાં અસમાન અંતર કાપે છે,એટલે કે તેની ઝડપ બદલાતી રહે છે.
Solution diagram
13
Medium
જે પદાર્થનો અંતર-સમયનો આલેખ સમયની ધરીને સમાંતર સુરેખા હોય,તો તે પદાર્થની ગતિ વિશે તમે શું કહી શકો?

Solution

જો અંતર-સમયનો આલેખ સમયની ધરીને સમાંતર સુરેખા હોય,તો તે દર્શાવે છે કે સમય પસાર થવા છતાં સંદર્ભ બિંદુથી પદાર્થનું અંતર અચળ રહે છે.
આનો અર્થ એ છે કે પદાર્થ સમયની સાપેક્ષમાં તેનું સ્થાન બદલી રહ્યો નથી.
તેથી,પદાર્થ સ્થિર અવસ્થામાં છે.
Solution diagram
14
Medium
જો કોઈ પદાર્થનો ઝડપ-સમયનો આલેખ સમયની ધરીને સમાંતર સીધી રેખા હોય,તો તમે તેની ગતિ વિશે શું કહી શકો?

Solution

(N/A) જો ઝડપ-સમયનો આલેખ સમયની ધરીને સમાંતર સીધી રેખા હોય,તો તે દર્શાવે છે કે પદાર્થની ઝડપ સમય સાથે અચળ રહે છે.
આ પ્રકારની ગતિને નિયમિત ગતિ (uniform motion) કહેવામાં આવે છે,જેમાં પદાર્થનો પ્રવેગ શૂન્ય હોય છે.
Solution diagram
15
EasyMCQ
વેગ-સમયના આલેખની નીચે ઘેરાયેલા ક્ષેત્રફળ દ્વારા કઈ ભૌતિક રાશિ માપવામાં આવે છે?
A
અંતર
B
પ્રવેગ
C
વેગ
D
સમય

Solution

(A) વેગ-સમયના આલેખની નીચેનું ક્ષેત્રફળ એ પદાર્થ દ્વારા ચોક્કસ સમયગાળામાં કાપેલું અંતર અથવા સ્થાનાંતર દર્શાવે છે.
16
MediumMCQ
સ્થિર સ્થિતિમાંથી શરૂ કરતી એક બસ $0.1\, m s^{-2}$ ના સમાન પ્રવેગ સાથે $2\, min$ સુધી ગતિ કરે છે. $(a)$ પ્રાપ્ત કરેલ ઝડપ અને $(b)$ કાપેલું અંતર શોધો.
A
$v = 6\, m s^{-1}; s = 360\, m$
B
$v = 12\, m s^{-1}; s = 360\, m$
C
$v = 24\, m s^{-1}; s = 720\, m$
D
$v = 12\, m s^{-1}; s = 720\, m$

Solution

(D) આપેલ છે:
પ્રારંભિક વેગ,$u = 0\, m s^{-1}$
પ્રવેગ,$a = 0.1\, m s^{-2}$
સમય,$t = 2\, min = 120\, s$
$(a)$ પ્રાપ્ત કરેલ ઝડપ $(v)$ શોધવા માટે:
ગતિના પ્રથમ સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા,$v = u + at$
$v = 0 + (0.1\, m s^{-2} \times 120\, s)$
$v = 12\, m s^{-1}$
$(b)$ કાપેલું અંતર $(s)$ શોધવા માટે:
ગતિના બીજા સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા,$s = ut + \frac{1}{2}at^2$
$s = (0 \times 120) + \frac{1}{2} \times 0.1 \times (120)^2$
$s = 0 + 0.05 \times 14400$
$s = 720\, m$
આમ,પ્રાપ્ત કરેલ ઝડપ $12\, m s^{-1}$ છે અને કાપેલું અંતર $720\, m$ છે.
17
MediumMCQ
એક ટ્રેન $90\, km \,h^{-1}$ ની ઝડપે મુસાફરી કરી રહી છે. બ્રેક લગાવતા તેમાં $-0.5\, m s^{-2}$ નો સમાન પ્રવેગ ઉત્પન્ન થાય છે. ટ્રેન સ્થિર થાય તે પહેલાં તે કેટલું અંતર ($m$ માં) કાપશે તે શોધો.
A
$625$
B
$225$
C
$500$
D
$750$

Solution

(A) ટ્રેનની પ્રારંભિક ઝડપ,$u = 90\, km/h = 90 \times \frac{5}{18} = 25\, m/s$.
ટ્રેનની અંતિમ ઝડપ,$v = 0\, m/s$ (કારણ કે ટ્રેન સ્થિર થાય છે).
પ્રવેગ,$a = -0.5\, m/s^2$.
ગતિના ત્રીજા સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા,$v^2 = u^2 + 2as$.
કિંમતો મૂકતા: $(0)^2 = (25)^2 + 2(-0.5)s$.
$0 = 625 - 1s$.
$s = 625\, m$.
આમ,ટ્રેન સ્થિર થાય તે પહેલાં $625\, m$ જેટલું અંતર કાપશે.
18
MediumMCQ
એક ટ્રોલી,ઢળતા સમતલ પર નીચે તરફ જતી વખતે,$2 \,m \,s^{-2}$ નો પ્રવેગ ધરાવે છે. શરૂઆત થયાના $3 \,s$ પછી તેનો વેગ ($cm \,s^{-1}$ માં) કેટલો હશે?
A
$600$
B
$60$
C
$6$
D
$6000$

Solution

(A) ટ્રોલીનો પ્રારંભિક વેગ,$u = 0 \,m \,s^{-1} = 0 \,cm \,s^{-1}$.
પ્રવેગ,$a = 2 \,m \,s^{-2} = 200 \,cm \,s^{-2}$.
સમય,$t = 3 \,s$.
ગતિના પ્રથમ સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા,$v = u + at$.
કિંમતો મૂકતા: $v = 0 + (200 \,cm \,s^{-2} \times 3 \,s)$.
$v = 600 \,cm \,s^{-1}$.
આમ,$3 \,s$ પછી ટ્રોલીનો વેગ $600 \,cm \,s^{-1}$ હશે.
19
MediumMCQ
એક રેસિંગ કારનો પ્રવેગ $4 \,m s^{-2}$ જેટલો અચળ છે. શરૂઆત કર્યા પછી $10 \,s$ માં તે કેટલું અંતર ($m$ માં) કાપશે?
A
$100$
B
$50$
C
$200$
D
$400$

Solution

(C) કારનો પ્રારંભિક વેગ,$u = 0 \,m s^{-1}$.
પ્રવેગ,$a = 4 \,m s^{-2}$.
સમય,$t = 10 \,s$.
આપણે ગતિનું બીજું સમીકરણ વાપરીએ: $s = ut + \frac{1}{2}at^2$.
કિંમતો મૂકતા: $s = (0 \times 10) + \frac{1}{2} \times 4 \times (10)^2$.
$s = 0 + \frac{1}{2} \times 4 \times 100$.
$s = 2 \times 100 = 200 \,m$.
તેથી,$10 \,s$ માં કાર દ્વારા કપાયેલું અંતર $200 \,m$ છે.
20
DifficultMCQ
એક પથ્થરને $5 \, m s^{-1}$ ના વેગથી શિરોલંબ ઉપરની દિશામાં ફેંકવામાં આવે છે. જો ગતિ દરમિયાન પથ્થરનો પ્રવેગ નીચેની દિશામાં $10 \, m s^{-2}$ હોય,તો પથ્થર દ્વારા પ્રાપ્ત કરેલી ઊંચાઈ અને ત્યાં પહોંચવા માટે કેટલો સમય લાગશે?
A
$t=1 \, s; s=1.25 \, m$
B
$t=0.5 \, s; s=2.25 \, m$
C
$t=1 \, s; s=2.5 \, m$
D
$t=0.5 \, s; s=1.25 \, m$

Solution

(D) આપેલ છે: પથ્થરનો પ્રારંભિક વેગ $u = 5 \, m s^{-1}$.
મહત્તમ ઊંચાઈએ અંતિમ વેગ $v = 0 \, m s^{-1}$.
પ્રવેગ $a = -10 \, m s^{-2}$ (કારણ કે તે નીચેની તરફ લાગે છે).
ગતિના સમીકરણ $v^2 - u^2 = 2as$ નો ઉપયોગ કરતા:
$0^2 - (5)^2 = 2 \times (-10) \times s$
$-25 = -20s$
$s = \frac{-25}{-20} = 1.25 \, m$.
ગતિના સમીકરણ $v = u + at$ નો ઉપયોગ કરતા:
$0 = 5 + (-10)t$
$10t = 5$
$t = 0.5 \, s$.
આમ,પ્રાપ્ત કરેલી ઊંચાઈ $1.25 \, m$ છે અને લાગતો સમય $0.5 \, s$ છે.
21
DifficultMCQ
$200\, m$ વ્યાસ ધરાવતા વર્તુળાકાર પથ પર એક એથ્લેટ $40\, s$ માં એક ચક્કર પૂર્ણ કરે છે. $2\, min$ $20\, s$ ના અંતે તેણે કાપેલું અંતર અને સ્થાનાંતર કેટલું હશે?
A
$\text{કાપેલું અંતર}=2200\,m;\, \text{સ્થાનાંતર}=200\,m$
B
$\text{કાપેલું અંતર}=\frac{4400}{7}\,m;\, \text{સ્થાનાંતર}=200\,m$
C
$\text{કાપેલું અંતર}=\frac{4400}{7}\,m;\, \text{સ્થાનાંતર}=100\,m$
D
$\text{કાપેલું અંતર}=2200\,m;\, \text{સ્થાનાંતર}=100\,m$

Solution

(A) વર્તુળાકાર પથનો વ્યાસ $(D) = 200\, m$.
વર્તુળાકાર પથની ત્રિજ્યા $(r) = D / 2 = 100\, m$.
એક ચક્કર પૂર્ણ કરવા માટે લાગતો સમય $(t) = 40\, s$.
આપેલ કુલ સમય $= 2\, min\, 20\, s = 140\, s$.
ચક્કરની સંખ્યા $= 140 / 40 = 3.5\, \text{ચક્કર}$.
કાપેલું અંતર $= 3.5 \times (2 \pi r) = 3.5 \times 2 \times (22/7) \times 100 = 7 \times (22/7) \times 100 = 2200\, m$.
$3.5$ ચક્કર પછી, એથ્લેટ શરૂઆતના સ્થાનથી વ્યાસાંત બિંદુએ હશે.
સ્થાનાંતર $= \text{વર્તુળાકાર પથનો વ્યાસ} = 200\, m$.
Solution diagram
22
MediumMCQ
જોસેફ એક સીધા $300 \, m$ લાંબા રસ્તા પર એક છેડા $A$ થી બીજા છેડા $B$ સુધી $2 \, min$ $30 \, sec$ માં દોડીને જાય છે અને ત્યારબાદ પાછો ફરીને $1 \, min$ માં $100 \, m$ જેટલું અંતર કાપીને બિંદુ $C$ પર પહોંચે છે. $A$ થી $B$ સુધી દોડતી વખતે જોસેફની સરેરાશ ઝડપ અને સરેરાશ વેગ કેટલા હશે?
A
$0.2 \, m s^{-1}$ અને $2.0 \, m s^{-1}$
B
$2 \, m s^{-1}$ અને $2 \, m s^{-1}$
C
$4 \, m s^{-1}$ અને $2 \, m s^{-1}$
D
$2 \, m s^{-1}$ અને $4 \, m s^{-1}$

Solution

(B) થી $B$ સુધી કાપેલું અંતર $300 \, m$ છે.
$A$ થી $B$ સુધી જવા માટે લાગતો સમય $2 \, min \, 30 \, sec = (2 \times 60) + 30 = 150 \, s$ છે.
$A$ થી $B$ સુધીની સરેરાશ ઝડપ એ કુલ અંતર અને કુલ સમયનો ગુણોત્તર છે:
$\text{સરેરાશ ઝડપ} = \frac{\text{કુલ અંતર}}{\text{કુલ સમય}} = \frac{300 \, m}{150 \, s} = 2 \, m s^{-1}$.
$A$ થી $B$ સુધીનો વેગ એ સ્થાનાંતર અને કુલ સમયનો ગુણોત્તર છે. ગતિ સીધી રેખામાં હોવાથી,સ્થાનાંતર એ કાપેલા અંતર જેટલું જ $(300 \, m)$ થશે:
$\text{વેગ} = \frac{\text{સ્થાનાંતર}}{\text{કુલ સમય}} = \frac{300 \, m}{150 \, s} = 2 \, m s^{-1}$.
આમ,$A$ થી $B$ સુધીની સરેરાશ ઝડપ અને વેગ બંને $2 \, m s^{-1}$ છે.
Solution diagram
23
DifficultMCQ
અબ્દુલ શાળાએ જતી વખતે તેની મુસાફરીની સરેરાશ ઝડપ $20 \, km \, h^{-1}$ ગણે છે. તે જ રસ્તે પરત ફરતી વખતે ટ્રાફિક ઓછો હોવાથી તેની સરેરાશ ઝડપ $40 \, km \, h^{-1}$ છે. અબ્દુલની આખી મુસાફરી માટે સરેરાશ ઝડપ ($km \, h^{-1}$ માં) કેટલી હશે?
A
$20$
B
$44$
C
$26.67$
D
$30$

Solution

(C) ધારો કે ઘર અને શાળા વચ્ચેનું અંતર $S$ છે.
ઘરથી શાળા સુધી જવા માટે લાગતો સમય $t_1 = S / 20$ છે.
શાળાથી ઘર સુધી પાછા આવવા માટે લાગતો સમય $t_2 = S / 40$ છે.
કુલ કાપેલું અંતર = $S + S = 2S$.
કુલ લાગતો સમય = $t_1 + t_2 = S / 20 + S / 40 = (2S + S) / 40 = 3S / 40$.
સરેરાશ ઝડપ = $\text{કુલ અંતર} / \text{કુલ સમય} = 2S / (3S / 40) = (2S \times 40) / 3S = 80 / 3 = 26.67 \, km \, h^{-1}$.
24
MediumMCQ
એક મોટરબોટ સરોવર પર સ્થિર સ્થિતિમાંથી શરૂ કરીને $3.0 \, m s^{-2}$ ના અચળ દરે $8.0 \, s$ સુધી સીધી રેખામાં પ્રવેગિત થાય છે. આ સમય દરમિયાન બોટ કેટલું અંતર ($m$ માં) કાપશે?
A
$70$
B
$60$
C
$90$
D
$96$

Solution

(D) આપેલ છે: મોટરબોટનો પ્રારંભિક વેગ,$u = 0 \, m s^{-1}$.
મોટરબોટનો પ્રવેગ,$a = 3.0 \, m s^{-2}$.
સમયગાળો,$t = 8.0 \, s$.
આપણે ગતિના બીજા સમીકરણનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $s = ut + \frac{1}{2}at^2$.
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$s = (0 \times 8.0) + \frac{1}{2} \times 3.0 \times (8.0)^2$.
$s = 0 + \frac{1}{2} \times 3.0 \times 64$.
$s = 3.0 \times 32$.
$s = 96 \, m$.
તેથી,આ સમય દરમિયાન બોટ $96 \, m$ અંતર કાપશે.
25
Difficult
$52\, km\, h^{-1}$ ની ઝડપે ગતિ કરતી કારનો ડ્રાઈવર બ્રેક લગાડે છે અને વિરુદ્ધ દિશામાં સમાન પ્રવેગ ઉત્પન્ન કરે છે. કાર $5\, s$ માં અટકી જાય છે. બીજી કારમાં $3\, km\, h^{-1}$ ની ઝડપે જઈ રહેલો બીજો ડ્રાઈવર ધીમેથી બ્રેક લગાડે છે અને $10\, s$ માં અટકી જાય છે. એક જ આલેખપત્ર પર બંને કાર માટે ઝડપ વિરુદ્ધ સમયનો આલેખ દોરો. બ્રેક લગાવ્યા પછી બંનેમાંથી કઈ કાર વધુ અંતર કાપશે?

Solution

(A) સૌ પ્રથમ,પ્રારંભિક ઝડપને $km\, h^{-1}$ માંથી $m\, s^{-1}$ માં ફેરવો:
પ્રથમ કાર માટે: $u_1 = 52 \times (1000 / 3600) \, m\, s^{-1} = 14.44 \, m\, s^{-1}$.
બીજી કાર માટે: $u_2 = 3 \times (1000 / 3600) \, m\, s^{-1} = 0.83 \, m\, s^{-1}$.
કાર દ્વારા કપાયેલું અંતર એ ઝડપ-સમયના આલેખ નીચેના ક્ષેત્રફળ જેટલું હોય છે.
પ્રથમ કાર દ્વારા કપાયેલું અંતર = $5\, s$ પાયો અને $14.44 \, m\, s^{-1}$ ઊંચાઈ ધરાવતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ.
$= (1 / 2) \times 5 \times 14.44 = 36.1 \, m$.
બીજી કાર દ્વારા કપાયેલું અંતર = $10\, s$ પાયો અને $0.83 \, m\, s^{-1}$ ઊંચાઈ ધરાવતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ.
$= (1 / 2) \times 10 \times 0.83 = 4.15 \, m$.
બંને અંતરોની સરખામણી કરતા,બ્રેક લગાવ્યા પછી પ્રથમ કારે વધુ અંતર કાપ્યું છે.
Solution diagram
26
Medium
આકૃતિ ત્રણ વસ્તુઓ $A$,$B$ અને $C$ નો અંતર-સમયનો આલેખ દર્શાવે છે. આલેખનો અભ્યાસ કરો અને નીચેના પ્રશ્નોના જવાબ આપો:
$(a)$ ત્રણેયમાંથી કઈ વસ્તુ સૌથી ઝડપથી ગતિ કરી રહી છે?
$(b)$ શું ત્રણેય ક્યારેય રસ્તા પર એક જ બિંદુએ હોય છે?
$(c)$ જ્યારે $B$ એ $A$ ને પસાર કરે છે ત્યારે $C$ એ કેટલું અંતર કાપ્યું હશે?
$(d)$ જ્યારે $B$ એ $C$ ને પસાર કરે છે ત્યારે $B$ એ કેટલું અંતર કાપ્યું હશે?
Question diagram

Solution

(B) વસ્તુ $B$.
$(b)$ ના,ત્રણેય વસ્તુઓ $A$,$B$ અને $C$ ક્યારેય આલેખ પર એક બિંદુએ મળતી નથી.
$(c)$ જ્યારે $B$ એ $A$ ને પસાર કરે છે ત્યારે $C$ એ કાપેલું અંતર શોધવા માટે:
$1$. $B$ અને $A$ જ્યાં છેદે છે તે બિંદુ શોધો. આ ઉગમબિંદુથી $9 \, km$ ના અંતરે થાય છે.
$2$. આ સમયે,આલેખ પર વસ્તુ $C$ નું સ્થાન જુઓ. વસ્તુ $C$ ઉગમબિંદુથી આશરે $7 \, km$ ના અંતરે છે.
$3$. વસ્તુ $C$ ઉગમબિંદુથી $2 \, km$ ના અંતરેથી શરૂ થઈ હતી.
$4$. તેથી,$C$ દ્વારા કાપેલું અંતર $7 \, km - 2 \, km = 5 \, km$ છે.
$(d)$ જ્યારે $B$ એ $C$ ને પસાર કરે છે ત્યારે $B$ એ કાપેલું અંતર શોધવા માટે:
$1$. $B$ અને $C$ જ્યાં છેદે છે તે બિંદુ શોધો. આ ઉગમબિંદુથી આશરે $9.14 \, km$ ના અંતરે થાય છે.
$2$. વસ્તુ $B$ ઉગમબિંદુ $(0 \, km)$ થી શરૂ થઈ હોવાથી,$B$ દ્વારા કાપેલું અંતર $9.14 \, km - 0 \, km = 9.14 \, km$ છે.
Solution diagram
27
MediumMCQ
$20 \, m$ ની ઊંચાઈ પરથી એક દડાને હળવેકથી નીચે પાડવામાં આવે છે. જો તેનો વેગ $10 \, m s^{-2}$ ના દરે સમાન રીતે વધતો હોય,તો તે કેટલા વેગથી જમીન સાથે અથડાશે? તે કેટલા સમય પછી જમીન સાથે અથડાશે?
A
$v=10 \, m s^{-1}; t=1 \, s$
B
$v=20 \, m s^{-1}; t=1 \, s$
C
$v=20 \, m s^{-1}; t=2 \, s$
D
$v=10 \, m s^{-1}; t=2 \, s$

Solution

(C) ધારો કે દડો જે અંતિમ વેગથી જમીન સાથે અથડાય છે તે $v$ છે અને લાગતો સમય $t$ છે.
દડાનો પ્રારંભિક વેગ,$u = 0 \, m s^{-1}$.
કાપેલું અંતર અથવા ઊંચાઈ,$s = 20 \, m$.
નીચેની તરફનો પ્રવેગ,$a = 10 \, m s^{-2}$.
ગતિના ત્રીજા સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા: $v^2 - u^2 = 2as$.
$v^2 = 2as + u^2$.
$v^2 = 2 \times 10 \times 20 + 0^2 = 400$.
તેથી,અંતિમ વેગ $v = \sqrt{400} = 20 \, m s^{-1}$.
ગતિના પ્રથમ સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા: $v = u + at$.
$20 = 0 + 10 \times t$.
તેથી,સમય $t = 20 / 10 = 2 \, s$.
28
Medium
આકૃતિમાં એક કાર માટે ઝડપ-સમયનો આલેખ દર્શાવેલ છે.
$(a)$ પ્રથમ $4 \, s$ માં કાર કેટલું અંતર કાપે છે તે શોધો. આ સમયગાળા દરમિયાન કાર દ્વારા કપાયેલ અંતર દર્શાવતો આલેખનો ભાગ છાયાંકિત કરો.
$(b)$ આલેખનો કયો ભાગ કારની નિયમિત ગતિ દર્શાવે છે?
Question diagram

Solution

(N/A) કાર દ્વારા કપાયેલ અંતર એ ઝડપ-સમયના આલેખની નીચે ઘેરાયેલા ક્ષેત્રફળ જેટલું હોય છે. પ્રથમ $4 \, s$ માં કપાયેલ અંતર શોધવા માટે,આપણે $t = 0 \, s$ થી $t = 4 \, s$ સુધીના વક્રની નીચેનું ક્ષેત્રફળ ગણીએ છીએ. ગ્રીડનું અવલોકન કરતા,આ ક્ષેત્રફળ આશરે $4 \, s$ પાયો અને $6 \, m/s$ ઊંચાઈ ધરાવતો ત્રિકોણ છે. તેથી,અંતર $= \frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{ઊંચાઈ} = \frac{1}{2} \times 4 \, s \times 6 \, m/s = 12 \, m$ થાય.
$(b)$ ઝડપ-સમયના આલેખમાં નિયમિત ગતિ એક આડી રેખા દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે,જ્યાં સમય સાથે ઝડપ અચળ રહે છે. આ આલેખમાં,$6 \, s$ થી $10 \, s$ સુધીનો ભાગ એક આડી રેખા છે,જે કારની નિયમિત ગતિ દર્શાવે છે.
Solution diagram
29
Medium
નીચેનામાંથી કઈ પરિસ્થિતિઓ શક્ય છે તે જણાવો અને દરેક માટે એક ઉદાહરણ આપો:
$(a)$ અચળ પ્રવેગ ધરાવતું પરંતુ શૂન્ય વેગ ધરાવતું પદાર્થ.
$(b)$ પ્રવેગ સાથે ગતિ કરતું પરંતુ અચળ ઝડપ ધરાવતું પદાર્થ.
$(c)$ કોઈ ચોક્કસ દિશામાં ગતિ કરતું પદાર્થ જેનો પ્રવેગ લંબ દિશામાં હોય.

Solution

(N/A) શક્ય છે.
જ્યારે કોઈ દડાને શિરોલંબ ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે છે,ત્યારે તેની મહત્તમ ઊંચાઈએ તેનો વેગ શૂન્ય હોય છે,પરંતુ તેના પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે $9.8\,m/s^2$ જેટલો અચળ પ્રવેગ નીચેની તરફ લાગે છે.
$(b)$ શક્ય છે.
જ્યારે કોઈ પદાર્થ વર્તુળાકાર માર્ગ પર અચળ ઝડપે ગતિ કરે છે,ત્યારે તેની દિશા બદલાવાને કારણે તેનો વેગ સતત બદલાય છે. વેગમાં થતા આ ફેરફારને કારણે કેન્દ્રગામી પ્રવેગ ઉદ્ભવે છે.
$(c)$ શક્ય છે.
વર્તુળાકાર માર્ગ પર ગતિ કરતું પદાર્થ તેનું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ છે. પદાર્થનો વેગ માર્ગને સ્પર્શકની દિશામાં હોય છે,જ્યારે કેન્દ્રગામી પ્રવેગ વર્તુળના કેન્દ્ર તરફ લાગે છે,જે ગતિની દિશાને લંબ હોય છે.
30
MediumMCQ
એક કૃત્રિમ ઉપગ્રહ $42250 \, km$ ત્રિજ્યાની વર્તુળાકાર કક્ષામાં ગતિ કરી રહ્યો છે. જો તેને પૃથ્વીની આસપાસ એક ચક્કર પૂર્ણ કરતા $24 \, h$ લાગતા હોય,તો તેની ઝડપ ($m s^{-1}$ માં) ગણો.
A
$1026$
B
$3074$
C
$2096$
D
$4064$

Solution

(B) વર્તુળાકાર કક્ષાની ત્રિજ્યા $r = 42250 \, km = 42250000 \, m$ છે.
એક ચક્કર પૂર્ણ કરવા માટે લાગતો સમય $t = 24 \, h = 24 \times 60 \times 60 \, s = 86400 \, s$ છે.
વર્તુળાકાર પથ પર ગતિ કરતા પદાર્થની ઝડપ $v$ શોધવાનું સૂત્ર $v = \frac{2 \pi r}{t}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $v = \frac{2 \times (22/7) \times 42250000}{86400}$.
$v = \frac{2 \times 22 \times 42250000}{7 \times 86400} \approx 3073.74 \, m s^{-1}$.
નજીકના પૂર્ણાંકમાં લેતા,ઝડપ આશરે $3074 \, m s^{-1}$ થાય છે.
31
MediumMCQ
જોસેફ એક સીધા $300 \, m$ લાંબા રસ્તાના એક છેડા $A$ થી બીજા છેડા $B$ સુધી $2 \, min$ $30 \, sec$ માં દોડીને જાય છે અને પછી પાછો ફરીને $100 \, m$ જેટલું અંતર કાપીને $1 \, min$ માં $C$ બિંદુ પર પહોંચે છે. જોસેફની $A$ થી $C$ સુધીની સરેરાશ ઝડપ અને સરેરાશ વેગ કેટલા હશે?
A
$904 \, m s^{-1}$ અને $952 \, m s^{-1}$
B
$0.904 \, m s^{-1}$ અને $1.952 \, m s^{-1}$
C
$1.904 \, m s^{-1}$ અને $0.952 \, m s^{-1}$
D
$0.809 \, m s^{-1}$ અને $0.599 \, m s^{-1}$

Solution

(C) થી $C$ સુધી કાપેલું કુલ અંતર = $AB + BC = 300 \, m + 100 \, m = 400 \, m$.
$A$ થી $C$ સુધી લાગતો કુલ સમય = $AB$ માટેનો સમય + $BC$ માટેનો સમય = $(2 \times 60 + 30) \, s + 60 \, s = 150 \, s + 60 \, s = 210 \, s$.
સરેરાશ ઝડપ = $\text{કુલ અંતર} / \text{કુલ સમય} = 400 \, m / 210 \, s \approx 1.904 \, m s^{-1}$.
$A$ થી $C$ સુધીનું સ્થાનાંતર = $AB - BC = 300 \, m - 100 \, m = 200 \, m$.
સરેરાશ વેગ = $\text{સ્થાનાંતર} / \text{કુલ સમય} = 200 \, m / 210 \, s \approx 0.952 \, m s^{-1}$.
Solution diagram

MOTION — Textbook - MOTION · Frequently Asked Questions

1Are these MOTION questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a MOTION Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.