Gujarati

Magnetic field due to magnetic dipole and Dipole in Magnetic Field and Poential Energy and Work Done Questions in Gujarati

Class 12 Physics · Magnetism and Matter · Magnetic field due to magnetic dipole and Dipole in Magnetic Field and Poential Energy and Work Done

173+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 19 of 173 questions in Gujarati

151
MediumMCQ
$2.5 \text{ Am}^2$ ની ચુંબકીય મોમેન્ટ ધરાવતા એક ટૂંકા ગજિયા ચુંબકને $4 \times 10^{-5} \text{ T}$ ના સમાન ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં રાખવામાં આવે છે. ચુંબકને તેની સૌથી સ્થાયી સ્થિતિમાંથી સૌથી અસ્થાયી સ્થિતિમાં લઈ જવા માટે કરવું પડતું કાર્ય કેટલું છે?
A
$40 \times 10^{-5} \text{ J}$
B
$25 \times 10^{-5} \text{ J}$
C
$10 \times 10^{-5} \text{ J}$
D
$20 \times 10^{-5} \text{ J}$

Solution

(D) ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં ચુંબકીય ડાયપોલની સ્થિતિ ઊર્જા $U = -\vec{M} \cdot \vec{B} = -MB \cos \theta$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સૌથી સ્થાયી સ્થિતિ $\theta_1 = 0^\circ$ પર હોય છે,જ્યાં $U_1 = -MB \cos(0^\circ) = -MB$.
સૌથી અસ્થાયી સ્થિતિ $\theta_2 = 180^\circ$ પર હોય છે,જ્યાં $U_2 = -MB \cos(180^\circ) = MB$.
કરવું પડતું કાર્ય $W$ એ સ્થિતિ ઊર્જામાં થતો ફેરફાર છે: $W = U_2 - U_1 = MB - (-MB) = 2MB$.
અહીં $M = 2.5 \text{ Am}^2$ અને $B = 4 \times 10^{-5} \text{ T}$ આપેલ છે.
$W = 2 \times 2.5 \times 4 \times 10^{-5} \text{ J} = 20 \times 10^{-5} \text{ J}$.
152
EasyMCQ
જો $10^{-4} Am^2$ ની મોમેન્ટ ધરાવતા ગજિયા ચુંબકને $12 \times 10^{-3} T$ ના સમાન ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં એવી રીતે રાખવામાં આવે કે તે ચુંબકીય ક્ષેત્રની દિશા સાથે $30^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે,તો ચુંબક પર લાગતું ટોર્ક કેટલું હશે?
A
$6 \times 10^{-7} Nm$
B
$6 \times 10^{-5} Nm$
C
$12 \times 10^{-7} Nm$
D
$12 \times 10^{-5} Nm$

Solution

(A) આપેલ છે:
ગજિયા ચુંબકની ચુંબકીય મોમેન્ટ,$m = 10^{-4} Am^2$
ચુંબકીય ક્ષેત્ર,$B = 12 \times 10^{-3} T$
ખૂણો,$\theta = 30^{\circ}$
સમાન ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં ગજિયા ચુંબક પર લાગતું ટોર્ક $\tau$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$\tau = mB \sin \theta$
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$\tau = (10^{-4} Am^2) \times (12 \times 10^{-3} T) \times \sin(30^{\circ})$
કારણ કે $\sin(30^{\circ}) = 0.5$:
$\tau = 10^{-4} \times 12 \times 10^{-3} \times 0.5$
$\tau = 12 \times 10^{-7} \times 0.5$
$\tau = 6 \times 10^{-7} Nm$
153
MediumMCQ
એક ગ્રહનો ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ $27 \times 10^{22} \ A \ m^2$ છે. જો ગ્રહની ત્રિજ્યા $300 \ km$ હોય,તો તેના વિષુવવૃત્ત પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર કેટલું હશે ($T$ માં)? (લો $\frac{\mu_0}{4 \pi} = 10^{-7} \ T \ m/A$)
A
$1$
B
$27$
C
$11$
D
$30$

Solution

(A) ચુંબકીય ડાયપોલની વિષુવવૃત્તીય સ્થિતિ પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ માટેનું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$B_{\text{equator}} = \frac{\mu_0}{4 \pi} \times \frac{M}{r^3}$
આપેલ છે:
ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ $M = 27 \times 10^{22} \ A \ m^2$
ત્રિજ્યા $r = 300 \ km = 300 \times 10^3 \ m = 3 \times 10^5 \ m$
અચળાંક $\frac{\mu_0}{4 \pi} = 10^{-7} \ T \ m/A$
કિંમતો મૂકતા:
$B_{\text{equator}} = 10^{-7} \times \frac{27 \times 10^{22}}{(3 \times 10^5)^3}$
$B_{\text{equator}} = 10^{-7} \times \frac{27 \times 10^{22}}{27 \times 10^{15}}$
$B_{\text{equator}} = 10^{-7} \times 10^7 = 1 \ T$
તેથી,વિષુવવૃત્ત પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $1 \ T$ છે.
154
MediumMCQ
સમાન ડાયપોલ મોમેન્ટ $M$ ધરાવતા બે ટૂંકા ચુંબકોને તેમના કેન્દ્રો પર લંબરૂપે જોડવામાં આવ્યા છે,જે ઉગમબિંદુ પર સ્થિત છે. ધારો કે બે ચુંબકો અનુક્રમે $X$-અક્ષ અને $Y$-અક્ષ પર છે. $Y$-અક્ષ પર કેન્દ્રથી $R$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્રનું મૂલ્ય $\frac{\mu_0}{4 \pi} \frac{M_0}{R^3}$ છે. જો $R >> l$ (ચુંબકની લંબાઈ) હોય,તો $M$ નું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$\frac{M_0}{2 \sqrt{2}}$
B
$\frac{M_0}{2}$
C
$\frac{M_0}{\sqrt{5}}$
D
$\frac{M_0}{\sqrt{2}}$

Solution

(C) બે ચુંબકોને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ જોડવામાં આવ્યા છે. $Y$-અક્ષ પરના ચુંબક $(M_1)$ ને કારણે બિંદુ $P$ પરનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર તેની અક્ષીય રેખા પર છે,જ્યારે $X$-અક્ષ પરના ચુંબક $(M_2)$ ને કારણે ચુંબકીય ક્ષેત્ર તેની વિષુવવૃત્તીય રેખા પર છે.
$M$ ડાયપોલ મોમેન્ટ ધરાવતા ટૂંકા ચુંબક માટે,$R$ અંતરે અક્ષીય ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_{\text{axial}} = \frac{\mu_0}{4 \pi} \frac{2M}{R^3}$ અને વિષુવવૃત્તીય ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_{\text{equatorial}} = \frac{\mu_0}{4 \pi} \frac{M}{R^3}$ છે.
બિંદુ $P$ પર આ ક્ષેત્રો એકબીજાને લંબ હોવાથી,પરિણામી ચુંબકીય ક્ષેત્ર:
$B_{\text{net}} = \sqrt{B_{\text{axial}}^2 + B_{\text{equatorial}}^2} = \sqrt{\left(\frac{\mu_0}{4 \pi} \frac{2M}{R^3}\right)^2 + \left(\frac{\mu_0}{4 \pi} \frac{M}{R^3}\right)^2}$
$B_{\text{net}} = \frac{\mu_0}{4 \pi} \frac{M}{R^3} \sqrt{2^2 + 1^2} = \frac{\mu_0}{4 \pi} \frac{\sqrt{5}M}{R^3}$
આપેલ છે કે $B_{\text{net}} = \frac{\mu_0}{4 \pi} \frac{M_0}{R^3}$,તેથી બંને સમીકરણોને સરખાવતા:
$\frac{\mu_0}{4 \pi} \frac{\sqrt{5}M}{R^3} = \frac{\mu_0}{4 \pi} \frac{M_0}{R^3}$
$\sqrt{5}M = M_0 \implies M = \frac{M_0}{\sqrt{5}}$
Solution diagram
155
MediumMCQ
દરેક $M$ ચુંબકીય મોમેન્ટ ધરાવતા બે સમાન ગજિયા ચુંબકોને ઉગમબિંદુથી $d$ અંતરે અનુક્રમે $X$ અને $Y$-અક્ષ પર મૂકવામાં આવ્યા છે (આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ). ઉગમબિંદુ એ $X$-અક્ષ પર મૂકેલા ચુંબકના લંબદ્વિભાજક પર અને $Y$-અક્ષ પર મૂકેલા ચુંબકની ચુંબકીય અક્ષ પર આવેલું છે. જો ઉગમબિંદુ પર કુલ ચુંબકીય ક્ષેત્રનું મૂલ્ય $B = \alpha \left[ \frac{\mu_0}{4 \pi} \frac{M}{d^3} \right]$ હોય,તો અચળાંક $\alpha$ નું મૂલ્ય કેટલું હશે? (આપેલ છે $d >> l$,જ્યાં $l$ એ ગજિયા ચુંબકની લંબાઈ છે અને ચુંબકોમાં $N$ થી $S$ ની દિશા એકબીજાની વિરુદ્ધ છે).
Question diagram
A
$2$
B
$1$
C
$3$
D
$\sqrt{5}$

Solution

(C) $Y$-અક્ષ પરના ચુંબકને કારણે ઉગમબિંદુ પરનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર (અક્ષીય સ્થિતિ) છે:
$B_1 = \frac{\mu_0}{4 \pi} \frac{2M}{d^3}$ ($+Y$ દિશામાં).
$X$-અક્ષ પરના ચુંબકને કારણે ઉગમબિંદુ પરનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર (વિષુવવૃત્તીય સ્થિતિ) છે:
$B_2 = \frac{\mu_0}{4 \pi} \frac{M}{d^3}$ ($+Y$ દિશામાં).
બંને ચુંબકીય ક્ષેત્રો એક જ દિશામાં હોવાથી,ઉગમબિંદુ પરનું કુલ ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$:
$B = B_1 + B_2 = \frac{\mu_0}{4 \pi} \frac{2M}{d^3} + \frac{\mu_0}{4 \pi} \frac{M}{d^3} = 3 \left[ \frac{\mu_0}{4 \pi} \frac{M}{d^3} \right]$.
આપેલ સમીકરણ $B = \alpha \left[ \frac{\mu_0}{4 \pi} \frac{M}{d^3} \right]$ સાથે સરખાવતા,આપણને $\alpha = 3$ મળે છે.
Solution diagram
156
EasyMCQ
એક ચુંબકીય ડાયપોલ બે લંબ ચુંબકીય ક્ષેત્રો $B_1 = 0.5 \times 10^{-3} \ T$ અને $B_2 = 0.866 \times 10^{-3} \ T$ ની અસર હેઠળ છે. જો ડાયપોલ $B_2$ ક્ષેત્ર સાથે $\theta$ ખૂણે સ્થાયી સંતુલનમાં આવે,તો $\theta$ નું મૂલ્ય કેટલું હશે ($^{\circ}$ માં)?
A
$45$
B
$30$
C
$60$
D
$90$

Solution

(B) સ્થાયી સંતુલનમાં,ચુંબકીય ડાયપોલ પર લાગતું કુલ ટોર્ક શૂન્ય હોય છે. ક્ષેત્ર $B_1$ ને કારણે લાગતું ટોર્ક એ ક્ષેત્ર $B_2$ ને કારણે લાગતા ટોર્કને સંતુલિત કરવું જોઈએ.
ધારો કે $M$ એ ડાયપોલની ચુંબકીય મોમેન્ટ છે. $B_1$ ને કારણે ટોર્ક $\tau_1 = M B_1 \sin(90^{\circ} - \theta) = M B_1 \cos \theta$ છે.
$B_2$ ને કારણે ટોર્ક $\tau_2 = M B_2 \sin \theta$ છે.
સંતુલન માટે,$\tau_1 = \tau_2$,તેથી $M B_1 \cos \theta = M B_2 \sin \theta$.
પદોને ફરીથી ગોઠવતા,આપણને $\tan \theta = \frac{B_1}{B_2}$ મળે છે.
આપેલ મૂલ્યો મૂકતા:
$\tan \theta = \frac{0.5 \times 10^{-3}}{0.866 \times 10^{-3}} = \frac{0.5}{0.866} \approx \frac{0.5}{0.5 \sqrt{3}} = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
કારણ કે $\tan \theta = \frac{1}{\sqrt{3}}$,તેથી $\theta = 30^{\circ}$.
Solution diagram
157
MediumMCQ
$M$ ચુંબકીય મોમેન્ટ ધરાવતા ટૂંકા ગજિયા ચુંબકની અક્ષ પરના બિંદુ $P$ પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ છે. જો $2M$ ચુંબકીય મોમેન્ટ ધરાવતું બીજું ટૂંકું ગજિયું ચુંબક પ્રથમ ચુંબક પર એવી રીતે મૂકવામાં આવે કે જેથી તેમની અક્ષો પરસ્પર લંબ હોય અને તેમના કેન્દ્રો એકબીજા પર સંપાત થાય,તો બંને ચુંબકોને કારણે બિંદુ $P$ પર પરિણામી ચુંબકીય ક્ષેત્ર કેટલું હશે?
A
$3 B$
B
$\sqrt{3} B$
C
$\sqrt{5} B$
D
$2 B$

Solution

(C) અંતરે ટૂંકા ગજિયા ચુંબકની અક્ષ પરનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_{axis} = \frac{\mu_0}{4\pi} \cdot \frac{2M}{d^3} = B$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બીજા ચુંબક માટે,બિંદુ $P$ તેની વિષુવરેખા પર આવેલું છે કારણ કે અક્ષો પરસ્પર લંબ છે. $2M$ ચુંબકીય મોમેન્ટ ધરાવતા ટૂંકા ગજિયા ચુંબકની વિષુવરેખા પરનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_{equatorial} = \frac{\mu_0}{4\pi} \cdot \frac{M'}{d^3} = \frac{\mu_0}{4\pi} \cdot \frac{2M}{d^3} = B$ થાય છે.
આમ,બંને ચુંબકીય ક્ષેત્રો એકબીજાને લંબ હોવાથી,પરિણામી ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_{res} = \sqrt{B_{axis}^2 + B_{equatorial}^2} = \sqrt{B^2 + B^2} = \sqrt{2} B$ મળે છે.
158
DifficultMCQ
$2 \text{ A m}^2$ ની ચુંબકીય મોમેન્ટ ધરાવતો એક ગજિયો ચુંબક $0.3 \text{ T}$ ના સમાન ચુંબકીય ક્ષેત્રની દિશામાં ગોઠવાયેલો છે. ચુંબકની ચુંબકીય મોમેન્ટને ક્ષેત્રની દિશાને લંબ રૂપે ગોઠવવા માટે બાહ્ય ટોર્ક દ્વારા કરવામાં આવતું કાર્ય કેટલું હશે ($\text{ J}$ માં)?
A
$0.15$
B
$0.3$
C
$0.6$
D
$1.2$

Solution

(C) સમાન ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં ચુંબકીય ડાયપોલને ફેરવવા માટે બાહ્ય ટોર્ક દ્વારા કરવામાં આવતું કાર્ય $W$ એ સ્થિતિ ઊર્જામાં થતા ફેરફાર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $W = U_f - U_i = -MB \cos \theta_f - (-MB \cos \theta_i) = MB(\cos \theta_i - \cos \theta_f)$.
આપેલ છે: ચુંબકીય મોમેન્ટ $M = 2 \text{ A m}^2$, ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = 0.3 \text{ T}$.
શરૂઆતમાં, ચુંબક ક્ષેત્ર સાથે ગોઠવાયેલ છે, તેથી $\theta_i = 0^\circ$.
અંતે, ચુંબક ક્ષેત્રને લંબ છે, તેથી $\theta_f = 90^\circ$.
કિંમતો મૂકતા:
$W = MB(\cos 0^\circ - \cos 90^\circ)$
$W = 2 \times 0.3 \times (1 - 0)$
$W = 0.6 \times 1 = 0.6 \text{ J}$.
159
MediumMCQ
$800 G$ ના બાહ્ય ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં $30^{\circ}$ ના ખૂણે મૂકવામાં આવેલા ટૂંકા ગજિયા ચુંબક પર $0.016 Nm$ નું ટોર્ક લાગે છે. ગજિયા ચુંબકની ચુંબકીય મોમેન્ટ કેટલી હશે ($Am^2$ માં)?
A
$0.4$
B
$0.5$
C
$0.6$
D
$0.7$

Solution

(A) બાહ્ય ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ માં મૂકવામાં આવેલા ગજિયા ચુંબક પર લાગતું ટોર્ક $\tau$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\tau = M B \sin \theta$.
અહીં,$\tau = 0.016 \text{ Nm}$,$B = 800 \text{ G} = 800 \times 10^{-4} \text{ T} = 8 \times 10^{-2} \text{ T}$,અને $\theta = 30^{\circ}$ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$0.016 = M \times (8 \times 10^{-2}) \times \sin(30^{\circ})$
કારણ કે $\sin(30^{\circ}) = 0.5$,તેથી:
$0.016 = M \times 8 \times 10^{-2} \times 0.5$
$0.016 = M \times 4 \times 10^{-2}$
$M = \frac{0.016}{0.04} = 0.4 \text{ Am}^2$.
160
DifficultMCQ
બે ટૂંકા ચુંબકો $AB$ અને $CD$ એ $X-Y$ સમતલમાં છે અને $X$-અક્ષને સમાંતર છે. તેમના કેન્દ્રોના યામ અનુક્રમે $(0,2)$ અને $(2,0)$ છે. $CD$ ના ઉત્તર-દક્ષિણ ધ્રુવોને જોડતી રેખા $AB$ ની વિરુદ્ધ છે અને તે ધન $X$-અક્ષ પર છે. બિંદુ $P(2,2)$ પર $AB$ અને $CD$ ને કારણે પરિણામી ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતા $100 \times 10^{-7} \ T$ છે. જ્યારે $CD$ ચુંબકના ધ્રુવો ઉલટાવવામાં આવે છે,ત્યારે પરિણામી ક્ષેત્રની તીવ્રતા $50 \times 10^{-7} \ T$ થાય છે. $AB$ અને $CD$ ના ચુંબકીય મોમેન્ટના મૂલ્યો ($Am^2$ માં) શોધો:
A
$300; 200$
B
$600; 400$
C
$200; 100$
D
$300; 150$

Solution

(A) ધારો કે $M_1$ એ ચુંબક $AB$ ની ચુંબકીય મોમેન્ટ છે અને $M_2$ એ ચુંબક $CD$ ની ચુંબકીય મોમેન્ટ છે. બિંદુ $P(2,2)$ એ ચુંબક $AB$ ની અક્ષીય રેખા પર તેના કેન્દ્રથી $r_1 = 2$ અંતરે છે,અને ચુંબક $CD$ ની વિષુવરેખીય રેખા પર તેના કેન્દ્રથી $r_2 = 2$ અંતરે છે.
$P$ પર $AB$ ને કારણે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_1 = \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{2M_1}{r_1^3} = 10^{-7} \times \frac{2M_1}{2^3} = 10^{-7} \times \frac{M_1}{4}$.
$P$ પર $CD$ ને કારણે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_2 = \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{M_2}{r_2^3} = 10^{-7} \times \frac{M_2}{2^3} = 10^{-7} \times \frac{M_2}{8}$.
આપેલ છે કે પરિણામી ક્ષેત્ર $100 \times 10^{-7} \ T$ છે,તેથી $B_1 + B_2 = 100 \times 10^{-7}$.
$10^{-7} (\frac{M_1}{4} + \frac{M_2}{8}) = 100 \times 10^{-7} \Rightarrow 2M_1 + M_2 = 800$ $(i)$.
જ્યારે $CD$ ના ધ્રુવો ઉલટાવવામાં આવે છે,ત્યારે ક્ષેત્ર $B_2$ ની દિશા બદલાય છે,તેથી $B_1 - B_2 = 50 \times 10^{-7}$.
$10^{-7} (\frac{M_1}{4} - \frac{M_2}{8}) = 50 \times 10^{-7} \Rightarrow 2M_1 - M_2 = 400$ (ii).
$(i)$ અને (ii) નો સરવાળો કરતા: $4M_1 = 1200 \Rightarrow M_1 = 300 \ Am^2$.
$(i)$ માં $M_1$ ની કિંમત મૂકતા: $2(300) + M_2 = 800 \Rightarrow M_2 = 200 \ Am^2$.
Solution diagram
161
MediumMCQ
એક ટૂંકો ગજિયો ચુંબક સમાન ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં મૂકવામાં આવે છે જે ક્ષેત્ર સાથે ખૂણો બનાવે છે,જેના પર ટોર્ક લાગે છે. જો ચુંબક દ્વારા ક્ષેત્ર સાથે બનાવવામાં આવતો ખૂણો $30^{\circ}$ થી બદલીને $45^{\circ}$ કરવામાં આવે,તો ચુંબકનું ટોર્ક
A
$50 \%$ વધે છે
B
$50 \%$ ઘટે છે
C
$41.4 \%$ ઘટે છે
D
$41.4 \%$ વધે છે

Solution

(D) સમાન ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ માં ગજિયા ચુંબક પર લાગતું ટોર્ક $\tau = MB \sin \theta$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $M$ એ ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ છે અને $\theta$ એ ચુંબકીય મોમેન્ટ અને ચુંબકીય ક્ષેત્ર વચ્ચેનો ખૂણો છે.
પ્રારંભિક ટોર્ક $\tau_1 = MB \sin 30^{\circ} = MB \times 0.5$.
અંતિમ ટોર્ક $\tau_2 = MB \sin 45^{\circ} = MB \times \frac{1}{\sqrt{2}} \approx MB \times 0.707$.
ટોર્કનો ગુણોત્તર $\frac{\tau_2}{\tau_1} = \frac{\sin 45^{\circ}}{\sin 30^{\circ}} = \frac{1/\sqrt{2}}{1/2} = \sqrt{2} \approx 1.414$ છે.
તેથી,$\tau_2 = 1.414 \tau_1$.
ટોર્કમાં થતો ટકાવારી વધારો $\frac{\tau_2 - \tau_1}{\tau_1} \times 100 = (1.414 - 1) \times 100 = 41.4 \%$ છે.
આમ,ટોર્ક $41.4 \%$ વધે છે.
162
EasyMCQ
$1 \ m$ ના અંતરે ગજિયા ચુંબકને કારણે ઉદ્ભવતા અક્ષીય ચુંબકીય ક્ષેત્રનું મૂલ્ય $5 \times 10^{-8} \ T$ છે. તો ગજિયા ચુંબકની ચુંબકીય મોમેન્ટ શોધો. $\left(\mu_0 = 4 \pi \times 10^{-7} \ T \ m/A\right)$ ($A \ m^2$ માં)
A
$0.20$
B
$0.25$
C
$0.50$
D
$0.40$

Solution

(B) ગજિયા ચુંબકની અક્ષ પરના બિંદુએ ચુંબકીય ક્ષેત્રનું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$B_{\text{axial}} = \frac{\mu_0}{4 \pi} \frac{2M}{d^3}$
આપેલ કિંમતો:
$B_{\text{axial}} = 5 \times 10^{-8} \ T$
$d = 1 \ m$
$\frac{\mu_0}{4 \pi} = 10^{-7} \ T \ m/A$
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$5 \times 10^{-8} = 10^{-7} \times \frac{2 \times M}{1^3}$
$5 \times 10^{-8} = 10^{-7} \times 2M$
$M = \frac{5 \times 10^{-8}}{2 \times 10^{-7}}$
$M = \frac{5}{20} = 0.25 \ A \ m^2$
આમ,ગજિયા ચુંબકની ચુંબકીય મોમેન્ટ $0.25 \ A \ m^2$ છે.
163
MediumMCQ
$M$ જેટલી ચુંબકીય મોમેન્ટ ધરાવતા એક ગજિયા ચુંબકને $D$ અંતરે તેની અક્ષ ધન $X$-અક્ષ પર રહે તે રીતે મૂકવામાં આવ્યો છે. તેવી જ રીતે,$M$ જેટલી ચુંબકીય મોમેન્ટ ધરાવતા બીજા ગજિયા ચુંબકને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ ધન $Y$-અક્ષ પર $2D$ અંતરે અને તેને લંબ રૂપે મૂકવામાં આવ્યો છે. ઉગમબિંદુ પર ચુંબકીય ક્ષેત્રનું મૂલ્ય $|\vec{B}| = \alpha \left[ \frac{\mu_0}{4 \pi} \frac{M}{D^3} \right]$ છે. તો $\alpha$ નું મૂલ્ય કેટલું હશે? (ધારો કે $D \gg l$,જ્યાં $l$ એ ચુંબકની લંબાઈ છે).
Question diagram
A
$2$
B
$\frac{15}{8}$
C
$\frac{17}{8}$
D
$\frac{9}{8}$

Solution

(B) અક્ષીય રેખા પર $r$ અંતરે $M$ ચુંબકીય મોમેન્ટ ધરાવતા ગજિયા ચુંબકને કારણે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_{\text{axis}} = \frac{\mu_0}{4 \pi} \frac{2M}{r^3}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$D$ અંતરે $X$-અક્ષ પરના પ્રથમ ચુંબક માટે,ઉગમબિંદુ તેની અક્ષીય રેખા પર છે. તેથી,$B_1 = \frac{\mu_0}{4 \pi} \frac{2M}{D^3}$ જે ઋણ $X$-અક્ષની દિશામાં છે (કારણ કે $N$-ધ્રુવ ઉગમબિંદુની નજીક છે).
વિષુવવૃત્તીય રેખા પર $r$ અંતરે $M$ ચુંબકીય મોમેન્ટ ધરાવતા ગજિયા ચુંબકને કારણે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_{\text{equator}} = \frac{\mu_0}{4 \pi} \frac{M}{r^3}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$2D$ અંતરે $Y$-અક્ષ પરના બીજા ચુંબક માટે,ઉગમબિંદુ તેની વિષુવવૃત્તીય રેખા પર છે. તેથી,$B_2 = \frac{\mu_0}{4 \pi} \frac{M}{(2D)^3} = \frac{\mu_0}{4 \pi} \frac{M}{8D^3}$ જે ધન $Y$-અક્ષની દિશામાં છે.
જો આપણે ક્ષેત્રોના મૂલ્યોનો તફાવત લઈએ,તો $|B| = |B_1| - |B_2| = \frac{\mu_0}{4 \pi} \frac{M}{D^3} (2 - 1/8) = \frac{15}{8} \frac{\mu_0}{4 \pi} \frac{M}{D^3}$. આમ,$\alpha = \frac{15}{8}$.
164
DifficultMCQ
બે ટૂંકા ગજિયા ચુંબકોની ચુંબકીય મોમેન્ટ $1.2 \text{ Am}^2$ અને $1.0 \text{ Am}^2$ છે. તેમને એક આડા ટેબલ પર એકબીજાને સમાંતર તેમના કેન્દ્રો વચ્ચે $20 \text{ cm}$ ના અંતરે એવી રીતે મૂકવામાં આવ્યા છે કે તેમના ઉત્તર ધ્રુવો ભૌગોલિક દક્ષિણ તરફ રહે. તેઓ સામાન્ય ચુંબકીય વિષુવવૃત્તીય રેખા ધરાવે છે. પૃથ્વીના ચુંબકીય ક્ષેત્રનો સમક્ષિતિજ ઘટક $3.6 \times 10^{-5} \text{ T}$ છે. તો તેમના કેન્દ્રોને જોડતી રેખાના મધ્યબિંદુ પર પરિણામી સમક્ષિતિજ ચુંબકીય પ્રેરણ શોધો. (આપેલ છે: $\frac{\mu_0}{4 \pi} = 10^{-7} \text{ N/A}^2$)
A
$3.6 \times 10^{-5} \text{ T}$
B
$1.84 \times 10^{-4} \text{ T}$
C
$2.56 \times 10^{-4} \text{ T}$
D
$5.8 \times 10^{-5} \text{ T}$

Solution

(C) ટૂંકા ગજિયા ચુંબકની વિષુવવૃત્તીય રેખા પરના બિંદુએ ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0}{4 \pi} \frac{M}{r^3}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,દરેક ચુંબકના કેન્દ્રથી મધ્યબિંદુ સુધીનું અંતર $r = 10 \text{ cm} = 0.1 \text{ m}$ છે.
ઉત્તર ધ્રુવો ભૌગોલિક દક્ષિણ તરફ હોવાથી,મધ્યબિંદુ પર બંને ચુંબકો દ્વારા ઉત્પન્ન થયેલ ચુંબકીય ક્ષેત્ર પૃથ્વીના સમક્ષિતિજ ચુંબકીય ક્ષેત્ર $(B_H)$ ની દિશામાં હશે.
તેથી,પરિણામી ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_{net} = B_1 + B_2 + B_H$.
$B_1 = \frac{10^{-7} \times 1.2}{(0.1)^3} = \frac{1.2 \times 10^{-7}}{10^{-3}} = 1.2 \times 10^{-4} \text{ T}$.
$B_2 = \frac{10^{-7} \times 1.0}{(0.1)^3} = \frac{1.0 \times 10^{-7}}{10^{-3}} = 1.0 \times 10^{-4} \text{ T}$.
$B_H = 3.6 \times 10^{-5} = 0.36 \times 10^{-4} \text{ T}$.
$B_{net} = (1.2 + 1.0 + 0.36) \times 10^{-4} \text{ T} = 2.56 \times 10^{-4} \text{ T}$.
165
MediumMCQ
મુક્ત રીતે લટકાવેલી ચુંબકીય સોય પર સમાન ચુંબકીય ક્ષેત્રની અસર નીચે મુજબ છે:
A
ટોર્ક અને ચોખ્ખું બળ બંને હાજર છે
B
ટોર્ક હાજર છે પણ ચોખ્ખું બળ નથી
C
ટોર્ક અને ચોખ્ખું બળ બંને ગેરહાજર છે
D
ચોખ્ખું બળ હાજર છે પણ ટોર્ક નથી

Solution

(B) જ્યારે ચુંબકીય સોયને સમાન ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં મૂકવામાં આવે છે,ત્યારે ચુંબકીય ક્ષેત્ર સોયના ઉત્તર ધ્રુવ પર $F = mB$ અને દક્ષિણ ધ્રુવ પર $F = -mB$ જેટલું બળ લગાડે છે,જ્યાં $m$ એ ધ્રુવની પ્રબળતા છે અને $B$ એ ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતા છે.
બળો મૂલ્યમાં સમાન અને દિશામાં વિરુદ્ધ હોવાથી,સોય પરનું ચોખ્ખું બળ $F_{net} = mB - mB = 0$ થાય છે.
જો કે,આ બળો અલગ-અલગ બિંદુઓ (ધ્રુવો) પર લાગતા હોવાથી,તેઓ એક બળયુગ્મ બનાવે છે જે સોય પર $\tau = mB \times l \sin(\theta)$ જેટલું ટોર્ક લગાડે છે,જે તેને ચુંબકીય ક્ષેત્રની દિશામાં ગોઠવવાનો પ્રયત્ન કરે છે.
તેથી,ટોર્ક હાજર છે,પરંતુ ચોખ્ખું બળ શૂન્ય છે.
166
DifficultMCQ
$10 \text{ cm}$ લંબાઈ અને $1 \text{ Am}^2$ ચુંબકીય મોમેન્ટ ધરાવતો એક ચુંબક સમબાજુ ત્રિકોણ $ABC$ ની બાજુ $AB$ પર મૂકવામાં આવ્યો છે. જો બાજુ $AB$ ની લંબાઈ $10 \text{ cm}$ હોય,તો બિંદુ $C$ પર ચુંબકીય પ્રેરણ શોધો. (આપેલ છે $\mu_0 = 4\pi \times 10^{-7} \text{ Hm}^{-1}$)
A
$10^{-9} \text{ T}$
B
$10^{-7} \text{ T}$
C
$10^{-5} \text{ T}$
D
$10^{-4} \text{ T}$

Solution

(D) ચુંબકને $AB$ પર મૂકવામાં આવ્યો છે. બિંદુ $C$ એ ચુંબકના કેન્દ્ર $O$ ની સાપેક્ષમાં વિષુવવૃત્તીય સ્થિતિમાં છે.
ચુંબકની લંબાઈ $2l = 10 \text{ cm} = 0.1 \text{ m}$,તેથી $l = 0.05 \text{ m}$.
ચુંબકીય મોમેન્ટ $M = 1 \text{ Am}^2$.
અંતર $OC$ એ $a = 10 \text{ cm} = 0.1 \text{ m}$ બાજુવાળા સમબાજુ ત્રિકોણની ઊંચાઈ છે.
$OC = \sqrt{a^2 - (a/2)^2} = \sqrt{0.1^2 - 0.05^2} = \sqrt{0.01 - 0.0025} = \sqrt{0.0075} = \sqrt{75} \times 10^{-2} \text{ m} = 5\sqrt{3} \times 10^{-2} \text{ m} \approx 0.0866 \text{ m}$.
વિષુવવૃત્તીય બિંદુ પર ચુંબકીય ક્ષેત્રનું સૂત્ર $B = \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{M}{(r^2 + l^2)^{3/2}}$ છે,જ્યાં $r = OC$.
$B = 10^{-7} \times \frac{1}{((0.0866)^2 + (0.05)^2)^{3/2}} = 10^{-7} \times \frac{1}{(0.0075 + 0.0025)^{3/2}} = 10^{-7} \times \frac{1}{(0.01)^{3/2}} = 10^{-7} \times \frac{1}{10^{-3}} = 10^{-4} \text{ T}$.
Solution diagram
167
EasyMCQ
એક ગજિયા ચુંબકનો ચુંબકીય મોમેન્ટ $200 \text{ A m}^2$ છે. આ ચુંબકને $0.30 \text{ N A}^{-1} \text{ m}^{-1}$ ના ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં લટકાવવામાં આવે છે. ચુંબકને તેની સંતુલન સ્થિતિમાંથી $30^{\circ}$ ના ખૂણે ફેરવવા માટે જરૂરી ટોર્ક કેટલું હશે?
A
$30 \text{ N m}$
B
$30 \sqrt{3} \text{ N m}$
C
$60 \text{ N m}$
D
$60 \sqrt{3} \text{ N m}$

Solution

(A) આપેલ છે,ચુંબકીય મોમેન્ટ $M = 200 \text{ A m}^2$.
ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = 0.30 \text{ N A}^{-1} \text{ m}^{-1}$.
ખૂણો $\theta = 30^{\circ}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં રહેલા ચુંબકીય ડાયપોલ પર લાગતું ટોર્ક $\tau$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$\tau = M B \sin \theta$.
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$\tau = 200 \times 0.30 \times \sin(30^{\circ})$.
કારણ કે $\sin(30^{\circ}) = \frac{1}{2}$,
$\tau = 200 \times 0.30 \times \frac{1}{2} = 100 \times 0.30 = 30 \text{ N m}$.
આમ,જરૂરી ટોર્ક $30 \text{ N m}$ છે.
168
EasyMCQ
એક ચુંબકીય સોયને સમાન ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં મૂકવામાં આવે છે અને તે ક્ષેત્ર સાથે સંરેખિત છે. હવે સોયને $60^{\circ}$ ના ખૂણે ફેરવવામાં આવે છે અને થયેલું કાર્ય $W$ છે. આ સ્થિતિમાં ચુંબકીય સોય પર લાગતું ટોર્ક કેટલું હશે?
A
$2 \sqrt{3} W$
B
$\sqrt{3} W$
C
$\frac{\sqrt{3}}{2} W$
D
$\frac{\sqrt{3}}{4} W$

Solution

(B) સમાન ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં ચુંબકીય ડાયપોલને ફેરવવા માટે કરવામાં આવતું કાર્ય $W = MB(1 - \cos \theta)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $\theta = 60^{\circ}$,તેથી:
$W = MB(1 - \cos 60^{\circ}) = MB(1 - 0.5) = \frac{MB}{2}$.
તેથી,$MB = 2W$.
ચુંબકીય સોય પર લાગતું ટોર્ક $\tau = MB \sin \theta$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા,$\tau = (2W) \sin 60^{\circ} = 2W \times \frac{\sqrt{3}}{2} = \sqrt{3} W$.
169
DifficultMCQ
બે સમાન નાના ગજિયા ચુંબકો, જે દરેકની ડાયપોલ મોમેન્ટ $3\sqrt{5} \text{ J/T}$ છે, તેમને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ એકબીજાને લંબ અક્ષો સાથે $10 \text{ cm}$ ના કેન્દ્ર-થી-કેન્દ્ર અંતરે મૂકવામાં આવ્યા છે. ચુંબકોની વચ્ચેના મધ્યબિંદુ $P$ પર ચુંબકીય ક્ષેત્રનું મૂલ્ય $\alpha \times 10^{-3} \text{ T}$ છે. $\alpha$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે.
Question diagram
A
$7.59$
B
$8.69$
C
$5.42$
D
$1.10$

Solution

(D) ચુંબકોના કેન્દ્રો વચ્ચેનું અંતર $d_{total} = 10 \text{ cm}$ છે. બિંદુ $P$ મધ્યમાં હોવાથી, દરેક ચુંબકના કેન્દ્રથી બિંદુ $P$ નું અંતર $d = 5 \text{ cm} = 0.05 \text{ m}$ થશે.
નાના ગજિયા ચુંબક માટે, વિષુવવૃત્તીય બિંદુ પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_{eq} = \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{M}{d^3}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ડાબી બાજુના ચુંબક માટે, બિંદુ $P$ તેની વિષુવવૃત્તીય રેખા પર છે, તેથી $B_1 = \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{M}{d^3}$.
જમણી બાજુના ચુંબક માટે, બિંદુ $P$ પણ તેની વિષુવવૃત્તીય રેખા પર છે, તેથી $B_2 = \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{M}{d^3}$.
અક્ષો પરસ્પર લંબ હોવાથી, ચુંબકીય ક્ષેત્રના સદિશો $B_1$ અને $B_2$ એકબીજાને લંબ છે. પરિણામી ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_{net} = \sqrt{B_1^2 + B_2^2} = \sqrt{2} B_{eq} = \sqrt{2} \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{M}{d^3}$ થશે.
કિંમતો મૂકતા: $M = 3\sqrt{5} \text{ J/T}$, $d = 0.05 \text{ m}$, અને $\frac{\mu_0}{4\pi} = 10^{-7} \text{ T} \cdot \text{m/A}$.
$B_{net} = \sqrt{2} \times 10^{-7} \times \frac{3\sqrt{5}}{(0.05)^3} = \sqrt{2} \times 10^{-7} \times \frac{3\sqrt{5}}{125 \times 10^{-6}} = \frac{3\sqrt{10} \times 10^{-1}}{125} \approx 7.59 \times 10^{-3} \text{ T}$.
આમ, $\alpha \approx 7.59$.

Magnetism and Matter — Magnetic field due to magnetic dipole and Dipole in Magnetic Field and Poential Energy and Work Done · Frequently Asked Questions

1Are these Magnetism and Matter questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Magnetism and Matter Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.