Gujarati

Radiation Force and Pressure Questions in Gujarati

Class 12 Physics · Dual Nature of Radiation and matter · Radiation Force and Pressure

65+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 65 questions in Gujarati

1
DifficultMCQ
જો $P$ એ વિકિરણ દબાણ દર્શાવે છે,$c$ એ પ્રકાશની ગતિ દર્શાવે છે અને $Q$ એ એકમ ક્ષેત્રફળ પર પ્રતિ સેકન્ડ અથડાતી વિકિરણ ઉર્જા દર્શાવે છે,તો શૂન્યતર પૂર્ણાંકો $x, y$ અને $z$ શોધો જેથી $P^x Q^y c^z$ પરિમાણ રહિત બને:
A
$x = 1, y = 1, z = -1$
B
$x = 1, y = -1, z = 1$
C
$x = -1, y = 1, z = 1$
D
$x = 1, y = 1, z = 1$

Solution

(B) આપેલ રાશિઓના પરિમાણો નીચે મુજબ છે:
વિકિરણ દબાણ $P = [M L^{-1} T^{-2}]$
એકમ ક્ષેત્રફળ પર પ્રતિ સેકન્ડ અથડાતી વિકિરણ ઉર્જા $Q = [M T^{-3}]$
પ્રકાશની ગતિ $c = [L T^{-1}]$
પદ $P^x Q^y c^z$ પરિમાણ રહિત હોવા માટે:
$[M L^{-1} T^{-2}]^x [M T^{-3}]^y [L T^{-1}]^z = [M^0 L^0 T^0]$
બંને બાજુ $M, L$ અને $T$ ના ઘાતાંકોને સરખાવતા:
$M$ માટે: $x + y = 0 \implies y = -x$
$L$ માટે: $-x + z = 0 \implies z = x$
$T$ માટે: $-2x - 3y - z = 0$
$y = -x$ અને $z = x$ ને $T$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$-2x - 3(-x) - x = -2x + 3x - x = 0$
આ સમીકરણ કોઈપણ શૂન્યતર $x$ માટે સાચું છે. જો આપણે $x = 1$ લઈએ,તો $y = -1$ અને $z = 1$ મળે છે. આમ,સાચો વિકલ્પ $x = 1, y = -1, z = 1$ છે.
2
EasyMCQ
ફોટોન વિશે નીચેનામાંથી કયું વિધાન ખોટું છે?
A
ફોટોન કોઈ દબાણ લગાડતું નથી
B
ફોટોનની ઉર્જા $hv$ છે
C
ફોટોનનું સ્થિર દળ શૂન્ય છે
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
ફોટોન વેગમાન ધરાવે છે,અને જ્યારે તેઓ કોઈ સપાટી પર અથડાય છે,ત્યારે તેઓ આ વેગમાનનું સ્થાનાંતર કરે છે,જેનાથી વિકિરણ દબાણ ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,'ફોટોન કોઈ દબાણ લગાડતું નથી' તે વિધાન ખોટું છે.
3
MediumMCQ
$6630 \ \mathring{A}$ તરંગલંબાઈ ધરાવતો એક ફોટોન સંપૂર્ણ પરાવર્તક સપાટી પર આપાત થાય છે. ફોટોન દ્વારા આપવામાં આવેલ વેગમાન કેટલું હશે?
A
$6.63 \times 10^{-27} \ \text{kg m/s}$
B
$2 \times 10^{-27} \ \text{kg m/s}$
C
$10^{-27} \ \text{kg m/s}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપાત ફોટોનનું વેગમાન $p = \frac{h}{\lambda}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
જ્યારે ફોટોન સંપૂર્ણ પરાવર્તક સપાટી પર લંબરૂપે આપાત થાય છે,ત્યારે તે તે જ માર્ગ પર પાછો પરાવર્તિત થાય છે.
વેગમાનમાં થતો ફેરફાર (સપાટીને આપવામાં આવેલ વેગમાન) $\Delta p = p_{final} - p_{initial}$ દ્વારા મળે છે.
દિશા ઉલટાઈ જતી હોવાથી,$p_{final} = -p$ અને $p_{initial} = p$ થાય.
તેથી,$\Delta p = -p - p = -2p$. આપેલ વેગમાનનું મૂલ્ય $|\Delta p| = 2p = \frac{2h}{\lambda}$ છે.
અહીં $h = 6.63 \times 10^{-34} \ \text{J s}$ અને $\lambda = 6630 \ \mathring{A} = 6630 \times 10^{-10} \ \text{m}$ આપેલ છે.
$\Delta p = \frac{2 \times 6.63 \times 10^{-34}}{6630 \times 10^{-10}} = \frac{13.26 \times 10^{-34}}{6.63 \times 10^{-7}} = 2 \times 10^{-27} \ \text{kg m/s}$.
4
EasyMCQ
$0.5\,W/m^2$ તીવ્રતા ધરાવતા વિકિરણો એક ધાતુની પ્લેટ પર આપાત થાય છે. પ્લેટ પર લાગતું દબાણ કેટલું હશે?
A
$0.166 \times 10^{-8}\,N/m^2$
B
$0.332 \times 10^{-8}\,N/m^2$
C
$0.111 \times 10^{-8}\,N/m^2$
D
$0.083 \times 10^{-8}\,N/m^2$

Solution

(A) પૂર્ણ શોષક સપાટી પર વિદ્યુતચુંબકીય તરંગ દ્વારા લાગતું વિકિરણ દબાણ $P = \frac{I}{c}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $I$ એ તીવ્રતા છે અને $c$ એ પ્રકાશની ગતિ છે.
આપેલ તીવ્રતા $I = 0.5\,W/m^2$ અને પ્રકાશની ગતિ $c = 3 \times 10^8\,m/s$ છે.
કિંમતો મૂકતા:
$P = \frac{0.5}{3 \times 10^8} = \frac{0.5}{3} \times 10^{-8} = 0.166 \times 10^{-8}\,N/m^2$.
આમ,પ્લેટ પર લાગતું દબાણ $0.166 \times 10^{-8}\,N/m^2$ છે.
5
MediumMCQ
$633 \ nm$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા લેસર પુંજનો પાવર $3 \ mW$ છે. જો પુંજના આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $3 \ mm^2$ હોય,તો સપાટી પર લાગતું દબાણ કેટલું હશે? (ધારો કે સપાટી સંપૂર્ણ પરાવર્તક છે અને પ્રકાશ લંબરૂપે આપાત થાય છે.)
A
$6.6 \times 10^{-3} \ N/m^2$
B
$6.6 \times 10^{-6} \ N/m^2$
C
$6.6 \times 10^{-9} \ N/m^2$
D
$6.6 \ N/m^2$

Solution

(B) લેસર પુંજનો પાવર $P = 3 \ mW = 3 \times 10^{-3} \ W$ છે.
આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A = 3 \ mm^2 = 3 \times 10^{-6} \ m^2$ છે.
સંપૂર્ણ પરાવર્તક સપાટી પર લંબરૂપે આપાત થતા પ્રકાશ દ્વારા લાગતું બળ $F = \frac{2P}{c}$ છે,જ્યાં $c = 3 \times 10^8 \ m/s$ એ પ્રકાશની ઝડપ છે.
$F = \frac{2 \times 3 \times 10^{-3}}{3 \times 10^8} = 2 \times 10^{-11} \ N$.
દબાણ $p$ એ એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ લાગતું બળ છે: $p = \frac{F}{A}$.
$p = \frac{2 \times 10^{-11} \ N}{3 \times 10^{-6} \ m^2} = \frac{2}{3} \times 10^{-5} \ N/m^2 = 0.666... \times 10^{-5} \ N/m^2 = 6.66 \times 10^{-6} \ N/m^2$.
બે સાર્થક અંકો સુધી લેતા,દબાણ $6.6 \times 10^{-6} \ N/m^2$ મળે છે.
6
MediumMCQ
$18 \ W \ m^{-2}$ ની તીવ્રતા ધરાવતો પ્રકાશ એક અપારદર્શક સપાટી પર લંબરૂપે આપાત થાય છે. જો સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $20 \ m^2$ હોય,તો $30 \ min$ માં સપાટી પર લાગતું સરેરાશ બળ ગણો.
A
$2.4 \times 10^{-6} \ N$
B
$3.6 \times 10^{-6} \ N$
C
$1.2 \times 10^{-6} \ N$
D
$7.2 \times 10^{-6} \ N$

Solution

(C) તીવ્રતા $I$ નું સૂત્ર $I = \frac{P}{A}$ છે,જ્યાં $P$ એ પાવર અને $A$ એ ક્ષેત્રફળ છે. તેથી,$P = I \times A = 18 \ W \ m^{-2} \times 20 \ m^2 = 360 \ W$.
સંપૂર્ણ શોષક સપાટી માટે,વિકિરણ દ્વારા લાગતું બળ $F = \frac{P}{c}$ છે,જ્યાં $c$ એ પ્રકાશની ઝડપ $(c = 3 \times 10^8 \ m/s)$ છે.
$F = \frac{360}{3 \times 10^8} = 120 \times 10^{-8} \ N = 1.2 \times 10^{-6} \ N$.
બળ સમય પર આધારિત ન હોવાથી,$30 \ min$ દરમિયાન લાગતું સરેરાશ બળ $1.2 \times 10^{-6} \ N$ રહેશે.
7
EasyMCQ
જો કોઈ વિદ્યુત ગોળામાંથી દર સેકન્ડે મળતી વિકિરણ ઊર્જા $25 \ J/s$ હોય અને વિદ્યુતચુંબકીય તરંગોનો વેગ $c = 3 \times 10^8 \ m/s$ હોય,તો સપાટી પર એક સેકન્ડમાં લાગતું બળ કેટલું હશે?
A
$8.33 \times 10^{-8} \ J$
B
$8.33 \times 10^{-8} \ N$
C
$75 \times 10^{-8} \ N$
D
$25 \times 10^{-8} \ N$

Solution

(B) વિદ્યુતચુંબકીય વિકિરણ દ્વારા સપાટી પર લાગતું બળ $F$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $F = \frac{U}{c}$,જ્યાં $U$ એ દર સેકન્ડે મળતી ઊર્જા (પાવર) છે અને $c$ એ પ્રકાશનો વેગ છે.
આપેલ છે: પાવર $P = U/t = 25 \ J/s$ અને $c = 3 \times 10^8 \ m/s$.
કિંમતો મૂકતા:
$F = \frac{25}{3 \times 10^8} \ N$
$F = 8.33 \times 10^{-8} \ N$.
8
MediumMCQ
$40 \, cm^2$ ક્ષેત્રફળ ધરાવતા અરીસા પર $6 \, W/m^2$ તીવ્રતા ધરાવતું $EM$ તરંગ આપાત થાય ત્યારે અરીસા પર લાગતું બળ કેટલું હશે?
A
$6.4 \times 10^{-7} \, N$
B
$4.8 \times 10^{-8} \, N$
C
$3.2 \times 10^{-9} \, N$
D
$1.6 \times 10^{-10} \, N$

Solution

(D) પૂર્ણ પરાવર્તક સપાટી પર $EM$ તરંગ દ્વારા લાગતું બળ $F = \frac{2I A}{c}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $I$ એ તીવ્રતા છે,$A$ એ ક્ષેત્રફળ છે અને $c$ એ પ્રકાશની ઝડપ છે.
આપેલ છે: $I = 6 \, W/m^2$,$A = 40 \, cm^2 = 40 \times 10^{-4} \, m^2$,અને $c = 3 \times 10^8 \, m/s$.
કિંમતો મૂકતા:
$F = \frac{2 \times 6 \times 40 \times 10^{-4}}{3 \times 10^8}$
$F = \frac{480 \times 10^{-4}}{3 \times 10^8} = 160 \times 10^{-12} = 1.6 \times 10^{-10} \, N$.
9
MediumMCQ
$25 \times 10^4 \, W/m^2$ ના ઉર્જા ફ્લક્સ ધરાવતો પ્રકાશ એક સંપૂર્ણ પરાવર્તક સપાટી પર લંબરૂપે આપાત થાય છે. જો સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $15 \, cm^2$ હોય,તો સપાટી પર લાગતું સરેરાશ બળ કેટલું હશે?
A
$1.25 \times 10^{-6} \, N$
B
$2.50 \times 10^{-6} \, N$
C
$1.2 \times 10^{-6} \, N$
D
$3 \times 10^{-6} \, N$

Solution

(B) અહીં,ઉર્જા ફ્લક્સ (તીવ્રતા) $I = 25 \times 10^4 \, W/m^2$ છે.
સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $A = 15 \, cm^2 = 15 \times 10^{-4} \, m^2$ છે.
પ્રકાશની ઝડપ $c = 3 \times 10^8 \, m/s$ છે.
સંપૂર્ણ પરાવર્તક સપાટી માટે,સપાટી પર લાગતું સરેરાશ બળ $F = \frac{2IA}{c}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા:
$F = \frac{2 \times (25 \times 10^4) \times (15 \times 10^{-4})}{3 \times 10^8}$
$F = \frac{2 \times 25 \times 15 \times 10^0}{3 \times 10^8}$
$F = \frac{750}{3} \times 10^{-8} \, N$
$F = 250 \times 10^{-8} \, N = 2.50 \times 10^{-6} \, N$.
10
EasyMCQ
$E$ ઉર્જા ધરાવતું વિકિરણ સંપૂર્ણ પરાવર્તક સપાટી પર લંબરૂપે આપાત થાય છે. સપાટીને સ્થાનાંતરિત થતું વેગમાન કેટલું હશે? ($C =$ પ્રકાશનો વેગ)
A
$E/C$
B
$2E/C$
C
$2E/C^2$
D
$E/C^2$

Solution

(B) ફોટોનની ઉર્જા $E = pc$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $p$ એ ફોટોનનું વેગમાન છે અને $C$ એ પ્રકાશની ગતિ છે.
તેથી,સપાટી પર આપાત થતા વિકિરણનું પ્રારંભિક વેગમાન $p_i = E/C$ છે.
સપાટી સંપૂર્ણ પરાવર્તક હોવાથી,વિકિરણ સમાન વેગમાનના મૂલ્ય સાથે પરંતુ વિરુદ્ધ દિશામાં પરાવર્તિત થાય છે.
આમ,વિકિરણનું અંતિમ વેગમાન $p_f = -E/C$ છે.
સપાટીને સ્થાનાંતરિત થતું વેગમાન એ વિકિરણના વેગમાનમાં થતો ફેરફાર છે,જે $\Delta p = p_i - p_f$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને મળે છે $\Delta p = E/C - (-E/C) = E/C + E/C = 2E/C$.
11
MediumMCQ
અવકાશમાં મુક્તપણે તરતો એક અવકાશયાત્રી તેની ફ્લેશલાઇટનો રોકેટ તરીકે ઉપયોગ કરવાનું નક્કી કરે છે. તે $10$ $W$ નો પ્રકાશનો કિરણપુંજ એક નિશ્ચિત દિશામાં ફેંકે છે જેથી તેને વિરુદ્ધ દિશામાં વેગમાન મળે. જો તેનું દળ $80$ kg હોય,તો $1$ $m/s$ નો વેગ પ્રાપ્ત કરવા માટે તેણે કેટલા સમય સુધી પ્રકાશ ફેંકવો પડશે?
A
$9$ s
B
$2.4 \times 10^3$ s
C
$2.4 \times 10^6$ s
D
$2.4 \times 10^9$ s

Solution

(D) પ્રકાશના કિરણપુંજની પાવર $P = 10$ $W$ છે. $t$ સમયમાં ઉત્સર્જિત ઉર્જા $E = P \times t = 10t$ છે.
પ્રકાશના કિરણપુંજ દ્વારા વહન કરવામાં આવતું વેગમાન $p = E/c$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $c = 3 \times 10^8$ m/s એ પ્રકાશની ગતિ છે.
વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,અવકાશયાત્રી દ્વારા પ્રાપ્ત વેગમાન એ પ્રકાશના કિરણપુંજના વેગમાન જેટલું હોવું જોઈએ: $M \times v = p$.
અહીં $M = 80$ kg અને $v = 1$ m/s આપેલ છે,તેથી $80 \times 1 = \frac{10t}{3 \times 10^8}$.
$t$ માટે ઉકેલતા: $t = \frac{80 \times 3 \times 10^8}{10} = 24 \times 10^8 = 2.4 \times 10^9$ s.
12
DifficultMCQ
એક ઇમ્પલ્સ લેસરને ફોટોનના સ્ત્રોત તરીકે ગણી શકાય છે જે પલ્સના સમયગાળા દરમિયાન ઉત્સર્જિત થાય છે,ત્યારબાદ એવો સમયગાળો આવે છે જ્યારે કોઈ ફોટોન ઉત્પન્ન થતા નથી. પલ્સ સમયાંતરે પુનરાવર્તિત થાય છે. $10 \, \mu m$ વ્યાસ ધરાવતો લેસર બીમ ઉપરની તરફ નિર્દેશિત છે અને તે પાતળી ફોઇલની સપાટીને લંબ છે,જેનો પરાવર્તન ગુણાંક $\rho = 0.50$ છે (પ્રયોગની આકૃતિ જુઓ). સપાટીનો પરાવર્તન ગુણાંક એ પરાવર્તિત ઉર્જા અને આપાત ઉર્જાનો ગુણોત્તર છે. $0.13 \, ms$ સમયગાળાની પલ્સની કુલ ઉર્જા $10 \, J$ છે. લેસર બીમના પ્રકાશના દબાણ દ્વારા હવામાં ટેકવી શકાય તેવા ફોઇલના ટુકડાનું દળ કેટલું હશે? ($g = 10 \, m/s^2$ લો)
Question diagram
A
$< 39 \, g$
B
$< 3.1 \times 10^{-12} \, g$
C
$< 39 \, mg$
D
$< 3.7 \, g$

Solution

(C) લેસર બીમ દ્વારા ફોઇલ પર લાગતું બળ રેડિયેશન પ્રેશરના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે. પરાવર્તન ગુણાંક $\rho$ ધરાવતી સપાટી માટે,બળ $F$ નીચે મુજબ છે:
$F = \frac{P}{c} (1 + \rho)$
જ્યાં $P$ એ લેસર બીમનો પાવર છે અને $c$ એ પ્રકાશની ગતિ $(3 \times 10^8 \, m/s)$ છે.
પાવર $P$ એ ઉર્જા $E$ ને પલ્સના સમયગાળા $\Delta t$ વડે ભાગતા મળે છે:
$P = \frac{E}{\Delta t} = \frac{10 \, J}{0.13 \times 10^{-3} \, s} \approx 7.69 \times 10^4 \, W$.
ફોઇલને ટેકવવા માટે,રેડિયેશન બળ ગુરુત્વાકર્ષણ બળ $(F = mg)$ ને સંતુલિત કરવું જોઈએ:
$mg = \frac{E}{\Delta t \cdot c} (1 + \rho)$
$m = \frac{E (1 + \rho)}{g \cdot \Delta t \cdot c}$
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$m = \frac{10 \times (1 + 0.50)}{10 \times 0.13 \times 10^{-3} \times 3 \times 10^8}$
$m = \frac{15}{3.9 \times 10^5} \approx 3.846 \times 10^{-5} \, kg = 38.46 \, mg$.
નજીકની યોગ્ય કિંમત લેતા,દળ આશરે $39 \, mg$ છે.
13
DifficultMCQ
$I$ તીવ્રતાનું વિકિરણ સપાટી પર ત્રાંસી રીતે પડે છે. વિકિરણના સંપર્કમાં આવતી સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $A$ છે. લંબ સાથે આપાતકોણ $\theta$ છે. સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો,જ્યાં $\beta$ એ સપાટીના પ્રકાર પર આધારિત અચળાંક છે.
Question diagram
A
જો સપાટી સંપૂર્ણ પરાવર્તક હોય,તો વિકિરણને કારણે અનુભવાતું બળ $\frac{2IA\cos^2\theta}{c}$ છે.
B
જો સપાટી સંપૂર્ણ શોષક હોય,તો વિકિરણને કારણે અનુભવાતું બળ $\frac{IA\cos^2\theta}{c}$ છે.
C
જો સપાટી સંપૂર્ણ શોષક હોય,તો વિકિરણને કારણે અનુભવાતું બળ $\frac{IA\cos\theta}{c}$ છે.
D
જો સપાટી આંશિક રીતે પરાવર્તક હોય,તો વિકિરણને કારણે અનુભવાતું બળ $\frac{\beta IA\cos^2\theta}{c}$ છે.

Solution

(C) સપાટી પર એકમ સમયમાં આપાત થતી ઉર્જા $P = IA \cos \theta$ છે.
દર સેકન્ડે આપાત થતા ફોટોનની સંખ્યા $n = \frac{IA \cos \theta}{hc/\lambda} = \frac{IA \lambda \cos \theta}{hc}$ છે.
સંપૂર્ણ પરાવર્તક સપાટી માટે,દરેક ફોટોન માટે વેગમાનમાં ફેરફાર $\Delta p = \frac{2h}{\lambda} \cos \theta$ છે.
તેથી,અનુભવાતું બળ $F = n \Delta p = \left( \frac{IA \lambda \cos \theta}{hc} \right) \left( \frac{2h}{\lambda} \cos \theta \right) = \frac{2IA \cos^2 \theta}{c}$ થાય.
સંપૂર્ણ શોષક સપાટી માટે,દરેક ફોટોન માટે વેગમાનમાં ફેરફાર $\Delta p = \frac{h}{\lambda} \cos \theta$ (લંબ ઘટક) છે.
તેથી,અનુભવાતું બળ $F = n \Delta p = \left( \frac{IA \lambda \cos \theta}{hc} \right) \left( \frac{h}{\lambda} \cos \theta \right) = \frac{IA \cos^2 \theta}{c}$ થાય.
આપેલા વિકલ્પો તપાસતા,વિકલ્પ $C$ સાચો છે કારણ કે તે શોષક સપાટી પર લાગતું બળ દર્શાવે છે.
14
AdvancedMCQ
$K = 5 \ N/m$ સ્પ્રિંગ અચળાંક ધરાવતી સ્પ્રિંગમાં થતું સંકોચન શોધો,જે $50 \ m^2$ ક્ષેત્રફળ ધરાવતી ધાતુની પ્લેટ સાથે જોડાયેલ છે. $I = 40 \ MW/m^2$ તીવ્રતાનો પ્રકાશ ધાતુની પ્લેટ પર $60^o$ ના ખૂણે આપાત થાય છે અને પ્લેટ માટે પરાવર્તન ગુણાંક $\rho = 0.5$ છે. ($m$ માં)
Question diagram
A
$0.5$
B
$1$
C
$0.25$
D
$2$

Solution

(A) વિકિરણ દ્વારા સપાટી પર લાગતું બળ $F = \frac{I A}{c} (1 + \rho) \cos^2 \theta$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $I$ તીવ્રતા છે,$A$ ક્ષેત્રફળ છે,$c$ પ્રકાશની ઝડપ $(3 \times 10^8 \ m/s)$ છે,$\rho$ પરાવર્તન ગુણાંક છે અને $\theta$ લંબ સાથેનો આપાતકોણ છે.
આપેલ છે: $I = 40 \times 10^6 \ W/m^2$,$A = 50 \ m^2$,$\rho = 0.5$,$\theta = 60^o$,$K = 5 \ N/m$.
બળની ગણતરી: $F = \frac{(40 \times 10^6) \times 50}{3 \times 10^8} \times (1 + 0.5) \times \cos^2(60^o)$.
$F = \frac{2000 \times 10^6}{3 \times 10^8} \times 1.5 \times (0.5)^2$.
$F = \frac{20}{3} \times 1.5 \times 0.25 = \frac{20}{3} \times 0.375 = 2.5 \ N$.
$F = Kx$ હોવાથી,સંકોચન $x = \frac{F}{K} = \frac{2.5}{5} = 0.5 \ m$.
15
DifficultMCQ
શ્વેત પ્રકાશનો એક કિરણપુંજ એક સપાટી પર લંબરૂપે આપાત થાય છે,જે $70\%$ પ્રકાશનું શોષણ કરે છે અને બાકીનાનું પરાવર્તન કરે છે. જો આપાત કિરણપુંજ $10\,W$ પાવર ધરાવતું હોય,તો સપાટી પર તેના દ્વારા લાગતું બળ શોધો :-
A
$4.33 \times 10^{-8} \, N$
B
$5.76 \times 10^{-8} \, N$
C
$10.11 \times 10^{-6} \, N$
D
કોઈ નહીં

Solution

(A) પ્રકાશના કિરણપુંજ દ્વારા સપાટી પર લાગતું બળ એ વેગમાનમાં થતા ફેરફારના દર જેટલું હોય છે.
$P$ પાવર ધરાવતા કિરણપુંજ માટે જે લંબરૂપે આપાત થાય છે:
શોષણને કારણે લાગતું બળ $(F_a)$ $= \frac{P_a}{c} = \frac{0.70 \times P}{c}$
પરાવર્તનને કારણે લાગતું બળ $(F_r)$ $= \frac{2 \times P_r}{c} = \frac{2 \times 0.30 \times P}{c}$
કુલ બળ $F = F_a + F_r = \frac{P}{c} (0.70 + 0.60) = \frac{1.30 \times P}{c}$
અહીં $P = 10 \, W$ અને $c = 3 \times 10^8 \, m/s$ આપેલ છે:
$F = \frac{1.30 \times 10}{3 \times 10^8} = \frac{13}{3} \times 10^{-8} \approx 4.33 \times 10^{-8} \, N$.
16
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ એક સંપૂર્ણ પરાવર્તક નાનો સમતલ અરીસો આડો મૂકવામાં આવ્યો છે જે પ્રકાશના સમાંતર કિરણપુંજની સામે છે. અરીસાનું દળ $20 \, g$ છે. ધારો કે લેન્સમાં કોઈ શોષણ થતું નથી અને સ્ત્રોત દ્વારા ઉત્સર્જિત પ્રકાશના $30 \%$ લેન્સમાંથી પસાર થાય છે. અરીસાના વજનને ટેકો આપવા માટે જરૂરી સ્ત્રોતનો પાવર $MW$ માં શોધો ($g = 10 \, m/s^2$ અને $c = 3 \times 10^8 \, m/s$ લો):-
Question diagram
A
$80$
B
$100$
C
$20$
D
$25$

Solution

(B) સંપૂર્ણ પરાવર્તક અરીસા માટે,$P_{mirror}$ પાવર ધરાવતા પ્રકાશના કિરણપુંજ દ્વારા લાગતું બળ $F$ નીચે મુજબ છે:
$F = \frac{2 P_{mirror}}{c}$
અરીસાના સંતુલન માટે,વિકિરણ બળ તેના વજનને સંતુલિત કરવું જોઈએ:
$F = mg$
$
\frac{2 P_{mirror}}{c} = mg$
$P_{mirror} = \frac{mgc}{2}$
અહીં $m = 20 \, g = 0.02 \, kg$,$g = 10 \, m/s^2$,અને $c = 3 \times 10^8 \, m/s$ છે:
$P_{mirror} = \frac{0.02 \times 10 \times 3 \times 10^8}{2} = 30 \times 10^6 \, W = 30 \, MW$
સ્ત્રોત દ્વારા ઉત્સર્જિત કુલ પાવર $P_{source}$ ના માત્ર $30 \%$ અરીસા સુધી પહોંચે છે:
$P_{mirror} = 0.30 \times P_{source}$
$30 \, MW = 0.30 \times P_{source}$
$P_{source} = \frac{30}{0.30} = 100 \, MW$.
17
EasyMCQ
$1400 \, W/m^2$ તીવ્રતા ધરાવતું વિદ્યુતચુંબકીય તરંગ $1.5 \, m^2$ ક્ષેત્રફળ ધરાવતી ધાતુની સપાટી પર આપાત થાય છે અને તે સંપૂર્ણપણે શોષાઈ જાય છે. કિરણાવલી દ્વારા લાગતું બળ શોધો.
A
$14 \times 10^{-5} \, N$
B
$14 \times 10^{-6} \, N$
C
$7 \times 10^{-5} \, N$
D
$7 \times 10^{-6} \, N$

Solution

(D) જ્યારે વિદ્યુતચુંબકીય તરંગ સંપૂર્ણપણે શોષાય ત્યારે તેના દ્વારા લાગતું રેડિયેશન દબાણ $P = \frac{I}{c}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $I$ એ તીવ્રતા છે અને $c$ એ પ્રકાશની ઝડપ છે.
સપાટી પર લાગતું બળ $F = P \times A = \frac{I \times A}{c}$ છે.
આપેલ છે:
તીવ્રતા $I = 1400 \, W/m^2$
ક્ષેત્રફળ $A = 1.5 \, m^2$
પ્રકાશની ઝડપ $c = 3 \times 10^8 \, m/s$
કિંમતો મૂકતા:
$F = \frac{1400 \times 1.5}{3 \times 10^8}$
$F = \frac{2100}{3 \times 10^8}$
$F = 700 \times 10^{-8} \, N$
$F = 7 \times 10^{-6} \, N$
18
DifficultMCQ
સૂર્યપ્રકાશની $50\, W/m^2$ ઉર્જા ઘનતા સોલર પેનલની સપાટી પર લંબરૂપે આપાત થાય છે. આપાત ઉર્જાનો અમુક ભાગ $(25\%)$ સપાટી પરથી પરાવર્તિત થાય છે અને બાકીનો ભાગ શોષાય છે. $1\, m^2$ સપાટીના ક્ષેત્રફળ પર લાગતું બળ આશરે કેટલું હશે? $(c = 3 \times 10^8\, m/s)$
A
$15 \times 10^{-8}\, N$
B
$35 \times 10^{-8}\, N$
C
$10 \times 10^{-8}\, N$
D
$20 \times 10^{-8}\, N$

Solution

(D) સૂર્યપ્રકાશની તીવ્રતા $I = 50\, W/m^2$ છે.
કોઈ સપાટી માટે,રેડિયેશન દબાણ $P = \frac{I}{c}(1 + r)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $r$ એ પરાવર્તન ગુણાંક છે.
અહીં,$r = 0.25$ (કારણ કે $25\%$ પરાવર્તિત થાય છે) અને શોષણ ગુણાંક $a = 0.75$ છે.
લાગતું દબાણ $P = \frac{I}{c} \times a + \frac{2I}{c} \times r$ થશે.
$P = \frac{I}{c} (0.75 + 2 \times 0.25) = \frac{I}{c} (0.75 + 0.50) = 1.25 \frac{I}{c}$.
આપેલ $I = 50\, W/m^2$ અને $c = 3 \times 10^8\, m/s$ માટે,દબાણ $P = 1.25 \times \frac{50}{3 \times 10^8} = \frac{62.5}{3} \times 10^{-8} \approx 20.83 \times 10^{-8}\, N/m^2$ મળે.
ક્ષેત્રફળ $A = 1\, m^2$ હોવાથી,બળ $F = P \times A = 20.83 \times 10^{-8}\, N$ થાય.
આ મૂલ્ય $20 \times 10^{-8}\, N$ ની સૌથી નજીક છે.
19
MediumMCQ
પ્રકાશ $25\,W\,cm^{-2}$ ના ઉર્જા ફ્લક્સ સાથે સંપૂર્ણ શોષક સપાટી પર લંબરૂપે આપાત થાય છે. જો સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $25\,cm^2$ હોય,તો $40\,min$ ના સમયગાળામાં સપાટી પર સ્થાનાંતરિત થતું મહત્તમ વેગમાન કેટલું હશે?
A
$6.3\times 10^{-4}\,Ns$
B
$3.5\times 10^{-6}\,Ns$
C
$5.0\times 10^{-3}\,Ns$
D
$1.4\times 10^{-6}\,Ns$

Solution

(C) ઉર્જા ફ્લક્સ $I = 25\,W/cm^2$ આપેલ છે. સપાટી પર આપાત થતો કુલ પાવર $P = I \times A = 25\,W/cm^2 \times 25\,cm^2 = 625\,W$ છે.
સંપૂર્ણ શોષક સપાટી માટે,રેડિયેશન દબાણ દ્વારા લાગતું બળ $F = \frac{P}{c}$ છે,જ્યાં $c$ એ પ્રકાશની ઝડપ $(3 \times 10^8\,m/s)$ છે.
$F = \frac{625}{3 \times 10^8}\,N.$
સમય $t$ માં સપાટી પર સ્થાનાંતરિત થતું વેગમાન $p = F \times t$ દ્વારા મળે છે.
આપેલ સમય $t = 40\,min = 40 \times 60\,s = 2400\,s.$
$p = \left( \frac{625}{3 \times 10^8} \right) \times 2400 = \frac{625 \times 2400}{3 \times 10^8} = \frac{1500000}{3 \times 10^8} = 500000 \times 10^{-8} = 5.0 \times 10^{-3}\,Ns.$
20
MediumMCQ
$1\, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા અર્ધગોળા પર $500\, nm$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા એકવર્ણી પ્રકાશનું સમાંતર કિરણપુંજ $0.5\, W/cm^2$ ની તીવ્રતા સાથે પડે છે. જો તે અર્ધગોળાની સપાટી પર તેની સપાટ સપાટીને લંબ દિશામાં અથડાતું હોય,તો તેના પર લાગતું બળ શોધો (અથડામણો સંપૂર્ણપણે અસ્થિતિસ્થાપક છે તેમ ધારો).
A
$5.2\times10^{-13}\, N$
B
$5.2\times10^{-12}\, N$
C
$5.22\times10^{-9}\, N$
D
શૂન્ય

Solution

(C) દરેક ફોટોનનું વેગમાન $p = \frac{h}{\lambda} = \frac{6.63 \times 10^{-34}}{500 \times 10^{-9}} = 1.33 \times 10^{-27} \, kg \cdot m/s$ છે.
એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ અથડાતા ફોટોનની સંખ્યા $n = \frac{I}{hc/\lambda} = \frac{I \lambda}{hc}$ છે.
અહીં $I = 0.5 \, W/cm^2 = 0.5 \times 10^4 \, W/m^2$ આપેલ છે,તેથી એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ ફોટોનની સંખ્યા $n = \frac{0.5 \times 500 \times 10^{-9}}{6.63 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8} \approx 1.25 \times 10^{22} \, photons/(m^2 \cdot s)$ થાય.
સંપૂર્ણપણે અસ્થિતિસ્થાપક અથડામણ માટે,ફોટોન દ્વારા લાગતું બળ $F = \frac{dp}{dt} = p \cdot n \cdot A_{eff}$ છે.
કિરણપુંજને લંબ અસરકારક ક્ષેત્રફળ $A_{eff}$ એ અર્ધગોળાના પાયાનું ક્ષેત્રફળ છે,$A = \pi r^2 = \pi \times (0.01)^2 = \pi \times 10^{-4} \, m^2$.
બળ $F = (1.33 \times 10^{-27}) \times (1.25 \times 10^{22}) \times (\pi \times 10^{-4}) \approx 5.22 \times 10^{-9} \, N$ મળે છે.
21
MediumMCQ
$18 \; W/cm^2$ ના એનર્જી ફ્લક્સ ધરાવતો પ્રકાશ એક નોન-રિફ્લેક્ટિંગ સપાટી પર લંબરૂપે આપાત થાય છે. જો સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $20 \; cm^2$ હોય,તો $30$ મિનિટના સમયગાળા દરમિયાન સપાટી પર લાગતું સરેરાશ બળ શોધો.
A
$4.8 \times 10^{-7} \; N$
B
$8.7 \times 10^{-6} \; N$
C
$2.8 \times 10^{-5} \; N$
D
$1.2 \times 10^{-6} \; N$

Solution

(D) સપાટી પર પડતી કુલ ઉર્જા $U$ એ એનર્જી ફ્લક્સ,ક્ષેત્રફળ અને સમયનો ગુણાકાર છે.
$U = (18 \; W/cm^2) \times (20 \; cm^2) \times (30 \times 60 \; s)$
$U = 18 \times 20 \times 1800 \; J = 6.48 \times 10^5 \; J$
નોન-રિફ્લેક્ટિંગ (સંપૂર્ણ શોષણ કરતી) સપાટી માટે,પ્રકાશ દ્વારા મળતું વેગમાન $p = U/c$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $c = 3 \times 10^8 \; m/s$ એ પ્રકાશની ગતિ છે.
$p = \frac{6.48 \times 10^5 \; J}{3 \times 10^8 \; m/s} = 2.16 \times 10^{-3} \; kg \cdot m/s$
સપાટી પર લાગતું સરેરાશ બળ $F$ એ વેગમાનમાં થતા ફેરફારનો દર છે:
$F = \frac{p}{t} = \frac{2.16 \times 10^{-3} \; kg \cdot m/s}{1800 \; s}$
$F = 1.2 \times 10^{-6} \; N$
22
Medium
રેડિયેશન પ્રેશર (વિકિરણ દબાણ) એટલે શું?

Solution

(N/A) રેડિયેશન પ્રેશર એ વિદ્યુતચુંબકીય ક્ષેત્ર અને સપાટી વચ્ચે વેગમાનના આદાન-પ્રદાનને કારણે કોઈપણ સપાટી પર લાગતું યાંત્રિક દબાણ છે.
જ્યારે વિદ્યુતચુંબકીય તરંગો (જેમ કે પ્રકાશ) કોઈ સપાટી પર અથડાય છે,ત્યારે તેઓ તેને વેગમાન સ્થાનાંતરિત કરે છે.
વિદ્યુતચુંબકત્વના સિદ્ધાંત મુજબ,જો કોઈ સપાટી $U$ ઊર્જા ધરાવતા વિદ્યુતચુંબકીય તરંગને સંપૂર્ણપણે શોષી લે,તો સપાટી પર સ્થાનાંતરિત થયેલ વેગમાન $p = U/c$ છે,જ્યાં $c$ એ પ્રકાશની ગતિ છે.
જો સપાટી તરંગને સંપૂર્ણપણે પરાવર્તિત કરે,તો સ્થાનાંતરિત થયેલ વેગમાન $p = 2U/c$ છે.
વેગમાનના આ સ્થાનાંતરણને કારણે બળ ઉત્પન્ન થાય છે,અને એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ લાગતા આ બળને રેડિયેશન પ્રેશર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
23
Easy
જો વિકિરણ સંપૂર્ણપણે શોષાઈ જાય અને $t$ સમયમાં સપાટી પર આપાત થતી ઉર્જા $U$ હોય,તો સપાટીને મળતા વેગમાનનું સમીકરણ લખો.

Solution

(A) વિદ્યુતચુંબકીય વિકિરણની ઉર્જા $U$ અને તેના વેગમાન $p$ વચ્ચેનો સંબંધ $p = U/c$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $c$ એ પ્રકાશની ઝડપ છે.
જ્યારે વિકિરણ સપાટી દ્વારા સંપૂર્ણપણે શોષાઈ જાય છે,ત્યારે આપાત વિકિરણનું સંપૂર્ણ વેગમાન સપાટીને સ્થાનાંતરિત થાય છે.
તેથી,સપાટીને મળતું વેગમાન $p = U/c$ છે.
24
EasyMCQ
$10\, cm^2$ ક્ષેત્રફળ ધરાવતી સપાટી પર સૂર્યના વિકિરણને કારણે લાગતું બળ કેટલું છે?
A
$5 \times 10^{-10} \, N$
B
$4.6 \times 10^{-10} \, N$
C
$3.5 \times 10^{-10} \, N$
D
$2.5 \times 10^{-10} \, N$

Solution

(B) પૃથ્વી પર સૂર્યના વિકિરણની તીવ્રતા આશરે $I = 1.4 \times 10^3 \, W/m^2$ છે.
સંપૂર્ણ શોષક સપાટી પર લાગતું વિકિરણ દબાણ $P = I/c$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $c = 3 \times 10^8 \, m/s$ એ પ્રકાશની ગતિ છે.
$P = (1.4 \times 10^3) / (3 \times 10^8) = 4.67 \times 10^{-6} \, N/m^2$.
ક્ષેત્રફળ $A = 10 \, cm^2 = 10 \times 10^{-4} \, m^2 = 10^{-3} \, m^2$.
બળ $F = P \times A = (4.67 \times 10^{-6}) \times (10^{-3}) = 4.67 \times 10^{-9} \, N$.
સૂર્યના અચળાંક માટેના પ્રમાણિત અંદાજને ધ્યાનમાં લેતા,નજીકની કિંમત $4.6 \times 10^{-9} \, N$ છે.
25
Easy
પ્રોફેસર $C.V.$ રામને એક પારદર્શક શૂન્યાવકાશ ચેમ્બરમાં લેસર બીમનો પ્રકાશ ફેંકીને એક નાનકડા હળવા દડાને હવામાં અધ્ધર રાખીને તેમના વિદ્યાર્થીઓને આશ્ચર્યચકિત કર્યા હતા. તેઓ $EM$ તરંગોના કયા ગુણધર્મનું પ્રદર્શન કરી રહ્યા હતા? આ ગુણધર્મનું વધુ એક ઉદાહરણ આપો.

Solution

(N/A) વિદ્યુતચુંબકીય તરંગો ઉર્જા અને વેગમાન બંને ધરાવે છે. જ્યારે આ તરંગો કોઈ સપાટી પર અથડાય છે,ત્યારે તેઓ આ વેગમાનનું સ્થાનાંતરણ કરે છે,જેનાથી વિકિરણ દબાણ (radiation pressure) ઉત્પન્ન થાય છે.
આ પ્રયોગમાં,લેસર બીમ દ્વારા લાગુ પડતું વિકિરણ દબાણ ગુરુત્વાકર્ષણ બળની વિરુદ્ધ કાર્ય કરે છે,જેના કારણે નાનકડો દડો શૂન્યાવકાશ ચેમ્બરમાં અધ્ધર રહી શકે છે.
આ ગુણધર્મનું બીજું ઉદાહરણ ધૂમકેતુની પૂંછડી છે. જેમ જેમ ધૂમકેતુ સૂર્યની નજીક આવે છે,તેમ સૂર્યપ્રકાશનું વિકિરણ દબાણ ધૂળ અને ગેસના કણોને દૂર ધકેલે છે,જેનાથી એક પૂંછડી બને છે જે હંમેશા સૂર્યની વિરુદ્ધ દિશામાં હોય છે.
26
MediumMCQ
$20 \, W/cm^2$ ના સરેરાશ ફ્લક્સ વાળો પ્રકાશ $20 \, cm^2$ ક્ષેત્રફળ ધરાવતી નોન-રિફ્લેક્ટિંગ સપાટી પર લંબરૂપે આપાત થાય છે. $1 \, minute$ ના સમયગાળા દરમિયાન સપાટી દ્વારા મેળવેલ ઉર્જા $............ \, J$ છે.
A
$48 \times 10^3$
B
$10 \times 10^3$
C
$12 \times 10^3$
D
$24 \times 10^3$

Solution

(D) તીવ્રતા (ફ્લક્સ) $I$ એ એકમ ક્ષેત્રફળ $A$ પર એકમ સમય $t$ માં આપાત થતી ઉર્જા $E$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે,જે $I = \frac{E}{At}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કુલ ઉર્જા $E$ શોધવા માટે,આપણે સૂત્રને ફરીથી ગોઠવીએ છીએ: $E = I \times A \times t$.
આપેલ કિંમતો:
તીવ્રતા $I = 20 \, W/cm^2$
ક્ષેત્રફળ $A = 20 \, cm^2$
સમય $t = 1 \, minute = 60 \, seconds$
સમીકરણમાં કિંમતો મૂકતા:
$E = 20 \, W/cm^2 \times 20 \, cm^2 \times 60 \, s$
$E = 400 \times 60 \, J$
$E = 24000 \, J = 24 \times 10^3 \, J$.
27
MediumMCQ
જો $40$ મિનિટના સમયગાળા દરમિયાન $30 \ cm^{2}$ ક્ષેત્રફળ ધરાવતી બિન-પરાવર્તક સપાટી પર પ્રકાશના તરંગ દ્વારા $2.5 \times 10^{-6} \ N$ સરેરાશ બળ લગાડવામાં આવે,તો સપાટી પર પડતા પહેલા પ્રકાશનો ઉર્જા ફ્લક્સ .................. $W/cm^{2}$ છે. (નજીકના પૂર્ણાંકમાં રાઉન્ડ ઓફ કરો) (ધારો કે સંપૂર્ણ શોષણ અને લંબ આપાતની સ્થિતિ છે)
A
$36$
B
$16$
C
$30$
D
$25$

Solution

(D) બિન-પરાવર્તક સપાટી (સંપૂર્ણ શોષણ) અને લંબ આપાત માટે,પ્રકાશ દ્વારા લાગતું બળ $F = \frac{P}{c}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $P$ એ પાવર છે અને $c$ એ પ્રકાશની ગતિ છે.
પાવર $P = I \times A$ હોવાથી,જ્યાં $I$ એ તીવ્રતા (ઉર્જા ફ્લક્સ) છે અને $A$ એ ક્ષેત્રફળ છે,તેથી બળનું સમીકરણ $F = \frac{I A}{c}$ બને છે.
તીવ્રતા $I$ માટે સૂત્ર બનાવતા,$I = \frac{F c}{A}$ મળે છે.
આપેલ કિંમતો: $F = 2.5 \times 10^{-6} \ N$,$A = 30 \ cm^{2}$,અને $c = 3 \times 10^{8} \ m/s$.
આ કિંમતો મૂકતા: $I = \frac{2.5 \times 10^{-6} \times 3 \times 10^{8}}{30} = \frac{7.5 \times 10^{2}}{30} = \frac{750}{30} = 25 \ W/cm^{2}$.
આમ,ઉર્જા ફ્લક્સ $25 \ W/cm^{2}$ છે.
28
MediumMCQ
સૂર્યપ્રકાશ $36 \, cm^{2}$ ક્ષેત્રફળ ધરાવતી સપાટી પર લંબરૂપે પડે છે અને $20 \, minutes$ ના સમયગાળામાં $7.2 \times 10^{-9} \, N$ નું સરેરાશ બળ લગાડે છે. સંપૂર્ણ શોષણના કિસ્સાને ધ્યાનમાં લેતા,આપાત પ્રકાશનો ઉર્જા ફ્લક્સ કેટલો હશે?
A
$25.92 \times 10^{2} \, W/cm^{2}$
B
$8.64 \times 10^{-6} \, W/cm^{2}$
C
$6.0 \, W/cm^{2}$
D
$0.06 \, W/cm^{2}$

Solution

(D) સંપૂર્ણ શોષણ માટે,સપાટી પર પ્રકાશ દ્વારા લાગતું બળ $F = \frac{I \cdot A}{c}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $I$ એ તીવ્રતા (ઉર્જા ફ્લક્સ) છે,$A$ એ ક્ષેત્રફળ છે,અને $c$ એ પ્રકાશની ગતિ $(3 \times 10^{8} \, m/s)$ છે.
આપેલ છે: $A = 36 \, cm^{2} = 36 \times 10^{-4} \, m^{2}$,$F = 7.2 \times 10^{-9} \, N$.
$I$ માટે સૂત્ર: $I = \frac{F \cdot c}{A}$.
કિંમતો મૂકતા: $I = \frac{7.2 \times 10^{-9} \times 3 \times 10^{8}}{36 \times 10^{-4}}$.
$I = \frac{21.6 \times 10^{-1}}{36 \times 10^{-4}} = 0.6 \times 10^{3} \, W/m^{2} = 600 \, W/m^{2}$.
$W/cm^{2}$ માં રૂપાંતરિત કરતા: $I = \frac{600 \, W}{10^{4} \, cm^{2}} = 0.06 \, W/cm^{2}$.
29
MediumMCQ
$6400 \,\mathring A$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા $1.5 \,kW$ લેસર બીમનો ઉપયોગ બીમના આડછેદ જેટલા જ ક્ષેત્રફળવાળી પાતળી એલ્યુમિનિયમની તકતીને અધ્ધર રાખવા (levitate) માટે કરવામાં આવે છે. લેસર પ્રકાશ એલ્યુમિનિયમની તકતી દ્વારા કોઈપણ શોષણ વગર પરાવર્તિત થાય છે. ફોઈલનું દળ આશરે ......... $kg$ છે.
A
$10^{-9}$
B
$10^{-3}$
C
$10^{-4}$
D
$10^{-6}$

Solution

(D) સંપૂર્ણ પરાવર્તક સપાટી માટે,$P$ પાવર ધરાવતા બીમ દ્વારા લાગતું રેડિયેશન બળ $F = \frac{2P}{c}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $c$ એ પ્રકાશની ઝડપ છે.
તકતીને અધ્ધર રાખવા માટે,આ રેડિયેશન બળ તકતી પર લાગતા ગુરુત્વાકર્ષણ બળ (વજન) ને સંતુલિત કરવું જોઈએ: $F = mg$.
બંનેને સરખાવતા,આપણને મળે છે $\frac{2P}{c} = mg$.
આપેલ છે: $P = 1.5 \,kW = 1.5 \times 10^3 \,W$,$c = 3 \times 10^8 \,m/s$,અને $g = 10 \,m/s^2$ લેતા.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{2 \times 1.5 \times 10^3}{3 \times 10^8} = m \times 10$.
$\frac{3 \times 10^3}{3 \times 10^8} = 10m$.
$10^{-5} = 10m$.
$m = 10^{-6} \,kg$.
30
MediumMCQ
સ્થિર રહેલી એક નાની વસ્તુ $20\,mW$ પાવર અને $300\,ns$ સમયગાળાના પ્રકાશના પલ્સનું શોષણ કરે છે. પ્રકાશની ઝડપ $3 \times 10^8\,m/s$ લેતા,વસ્તુનું વેગમાન $.........\times 10^{-17}\,kg\,m/s$ થાય છે.
A
$0.5$
B
$2$
C
$3$
D
$1$

Solution

(B) પ્રકાશના પલ્સ દ્વારા સ્થાનાંતરિત વેગમાન $p$ એ $p = \frac{E}{c}$ સંબંધ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $E$ એ પલ્સની ઉર્જા છે અને $c$ એ પ્રકાશની ઝડપ છે.
ઉર્જા $E = \text{પાવર} \times \text{સમય} = P \times t$.
આપેલ છે: $P = 20\,mW = 20 \times 10^{-3}\,W$,$t = 300\,ns = 300 \times 10^{-9}\,s$,અને $c = 3 \times 10^8\,m/s$.
કિંમતો મૂકતા:
$p = \frac{(20 \times 10^{-3}\,W) \times (300 \times 10^{-9}\,s)}{3 \times 10^8\,m/s}$
$p = \frac{6000 \times 10^{-12}}{3 \times 10^8}\,kg\,m/s$
$p = 2000 \times 10^{-20}\,kg\,m/s$
$p = 2 \times 10^{-17}\,kg\,m/s$.
આમ,વેગમાન $2 \times 10^{-17}\,kg\,m/s$ છે.
31
DifficultMCQ
પ્રકાશના એક બિંદુવત ઉદગમને અર્ધગોળાકાર સપાટીના વક્રતા કેન્દ્ર પર મૂકવામાં આવે છે. ઉદગમ $24 \, W$ નો પાવર ઉત્સર્જિત કરે છે. અર્ધગોળાની વક્રતા ત્રિજ્યા $10 \, cm$ છે અને અંદરની સપાટી સંપૂર્ણપણે પરાવર્તક છે. તેના પર પડતા પ્રકાશને કારણે અર્ધગોળા પર લાગતું બળ $.......... \times 10^{-8} \, N$ છે.
A
$3$
B
$2$
C
$1$
D
$4$

Solution

(D) સપાટી પરનું રેડિયેશન દબાણ $P$ એ શોષણ માટે $P = \frac{I}{c}$ અને પરાવર્તન માટે $P = \frac{2I}{c}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $I$ એ તીવ્રતા છે અને $c$ એ પ્રકાશની ઝડપ છે.
અંદરની સપાટી સંપૂર્ણપણે પરાવર્તક હોવાથી,નાના ક્ષેત્રફળના ઘટક $dA$ પર લાગતું બળ $dF = (2 \frac{I}{c}) dA \cos \theta$ છે,જ્યાં $\theta$ એ લંબ સાથેનો ખૂણો છે.
$P_0$ પાવરના બિંદુવત ઉદગમથી $R$ અંતરે તીવ્રતા $I = \frac{P_0}{4 \pi R^2}$ છે.
સમપ્રમાણતાની ધરી પર બળનો ઘટક $dF_z = dF \cos \theta = \frac{2I}{c} dA \cos^2 \theta$ છે.
અર્ધગોળા પર સંકલન કરતા,કુલ બળ $F = \int \frac{2}{c} (\frac{P_0}{4 \pi R^2}) \cos^2 \theta (R^2 \sin \theta d\theta d\phi)$.
$F = \frac{P_0}{2 \pi c} \int_0^{2 \pi} d\phi \int_0^{\pi/2} \cos^2 \theta \sin \theta d\theta = \frac{P_0}{2 \pi c} (2 \pi) [-\frac{\cos^3 \theta}{3}]_0^{\pi/2} = \frac{P_0}{2c}$.
આપેલ $P_0 = 24 \, W$ અને $c = 3 \times 10^8 \, m/s$ માટે,
$F = \frac{24}{2 \times 3 \times 10^8} = 4 \times 10^{-8} \, N$.
Solution diagram
32
DifficultMCQ
એક પદાર્થને $3$ વક્રીભવનાંક ધરાવતા માધ્યમમાં મૂકવામાં આવે છે. $6 \times 10^8 \ W/m^2$ તીવ્રતા ધરાવતું વિદ્યુતચુંબકીય તરંગ પદાર્થ પર લંબરૂપે આપાત થાય છે અને તે સંપૂર્ણપણે શોષાઈ જાય છે. પદાર્થ પર લાગતું વિકિરણ દબાણ કેટલું હશે ($N/m^2$ માં)? (મુક્ત અવકાશમાં પ્રકાશની ઝડપ $= 3 \times 10^8 \ m/s$):
A
$36$
B
$18$
C
$6$
D
$2$

Solution

(C) જ્યારે કોઈ વિદ્યુતચુંબકીય તરંગ સપાટી પર સંપૂર્ણપણે શોષાય છે,ત્યારે તેના દ્વારા લાગતું વિકિરણ દબાણ $P = \frac{I}{v}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $I$ એ તરંગની તીવ્રતા છે અને $v$ એ માધ્યમમાં તરંગની ઝડપ છે.
$n$ વક્રીભવનાંક ધરાવતા માધ્યમમાં તરંગની ઝડપ $v = \frac{c}{n}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $c$ એ મુક્ત અવકાશમાં પ્રકાશની ઝડપ છે.
દબાણના સૂત્રમાં $v$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $P = \frac{I \cdot n}{c}$ મળે છે.
આપેલ છે:
તીવ્રતા $I = 6 \times 10^8 \ W/m^2$
વક્રીભવનાંક $n = 3$
પ્રકાશની ઝડપ $c = 3 \times 10^8 \ m/s$
દબાણની ગણતરી:
$P = \frac{(6 \times 10^8) \times 3}{3 \times 10^8}$
$P = 6 \ N/m^2$.
33
DifficultMCQ
જો $t$ સમયમાં સપાટી પર સ્થાનાંતરિત કુલ ઉર્જા $6.48 \times 10^5 \,J$ હોય, તો સંપૂર્ણ શોષણ માટે આ સપાટી પર પહોંચાડવામાં આવેલ કુલ વેગમાનનું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$2.46 \times 10^{-3} \,kg \cdot m/s$
B
$2.16 \times 10^{-3} \,kg \cdot m/s$
C
$1.58 \times 10^{-3} \,kg \cdot m/s$
D
$4.32 \times 10^{-3} \,kg \cdot m/s$

Solution

(B) વિકિરણના સંપૂર્ણ શોષણ માટે, સપાટી પર પહોંચાડવામાં આવેલ વેગમાન $p$ અને સ્થાનાંતરિત ઉર્જા $E$ વચ્ચેનો સંબંધ $p = \frac{E}{c}$ છે, જ્યાં $c$ એ શૂન્યાવકાશમાં પ્રકાશની ઝડપ છે $(c = 3 \times 10^8 \,m/s)$.
આપેલ ઉર્જા $E = 6.48 \times 10^5 \,J$ છે.
કિંમતો મૂકતા:
$p = \frac{6.48 \times 10^5}{3 \times 10^8} \,kg \cdot m/s$
$p = 2.16 \times 10^{-3} \,kg \cdot m/s$.
આમ, સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
34
DifficultMCQ
સામાન્ય આપાતકોણ પર બિન-પરાવર્તક સપાટી પર લાગતું સરેરાશ બળ $2.4 \times 10^{-4} \,N$ છે. જો $1$ કલાક $30$ મિનિટના સમયગાળા દરમિયાન પ્રકાશ ઉર્જા ફ્લક્સ $360 \,W/cm^2$ હોય,તો સપાટીનું ક્ષેત્રફળ કેટલું હશે ($\,m^2$ માં)?
A
$0.2$
B
$0.02$
C
$20$
D
$0.1$

Solution

(B) બિન-પરાવર્તક સપાટી માટે,રેડિયેશન દબાણ $P = \frac{I}{c}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $I$ એ તીવ્રતા છે અને $c$ એ પ્રકાશની ગતિ છે。
કારણ કે $P = \frac{F}{A}$,તેથી $\frac{F}{A} = \frac{I}{c}$ થાય。
આપેલ તીવ્રતા $I = 360 \,W/cm^2 = 360 \times 10^4 \,W/m^2 = 3.6 \times 10^6 \,W/m^2$.
આપેલ બળ $F = 2.4 \times 10^{-4} \,N$ અને પ્રકાશની ગતિ $c = 3 \times 10^8 \,m/s$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{2.4 \times 10^{-4}}{A} = \frac{3.6 \times 10^6}{3 \times 10^8}$.
$\frac{2.4 \times 10^{-4}}{A} = 1.2 \times 10^{-2}$.
$A = \frac{2.4 \times 10^{-4}}{1.2 \times 10^{-2}} = 2 \times 10^{-2} \,m^2 = 0.02 \,m^2$.
35
DifficultMCQ
$100 \ ns$ સમયગાળાના પ્રકાશના પલ્સને શરૂઆતમાં સ્થિર રહેલી એક નાની વસ્તુ દ્વારા સંપૂર્ણપણે શોષી લેવામાં આવે છે. પલ્સનો પાવર $30 \ mW$ છે અને પ્રકાશની ઝડપ $3 \times 10^8 \ m/s$ છે. વસ્તુનું અંતિમ વેગમાન કેટલું હશે?
A
$0.3 \times 10^{-17} \ kg \cdot m/s$
B
$1.0 \times 10^{-17} \ kg \cdot m/s$
C
$3.0 \times 10^{-17} \ kg \cdot m/s$
D
$9.0 \times 10^{-17} \ kg \cdot m/s$

Solution

(B) પ્રકાશના પલ્સની ઉર્જા $E = P \times t$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $P$ એ પાવર છે અને $t$ એ સમયગાળો છે.
આપેલ છે કે $P = 30 \ mW = 30 \times 10^{-3} \ W$ અને $t = 100 \ ns = 100 \times 10^{-9} \ s$.
$E = (30 \times 10^{-3}) \times (100 \times 10^{-9}) = 3000 \times 10^{-12} = 3 \times 10^{-9} \ J$.
જ્યારે પ્રકાશ સંપૂર્ણપણે શોષાય છે,ત્યારે વસ્તુને મળતું વેગમાન $p = E/c$ દ્વારા મળે છે,જ્યાં $c$ એ પ્રકાશની ઝડપ છે.
$p = \frac{3 \times 10^{-9} \ J}{3 \times 10^8 \ m/s} = 1 \times 10^{-17} \ kg \cdot m/s$.
36
MediumMCQ
$2 \text{ m}$ દૂર રાખેલી સંપૂર્ણ પરાવર્તક સપાટી પર $450 \text{ W}$ ના પ્રકાશના સ્ત્રોત દ્વારા લાગતું રેડિયેશન દબાણ કેટલું છે?
A
$1.5 \times 10^{-8} \text{ Pa}$
B
$0 \text{ Pa}$
C
$6 \times 10^{-8} \text{ Pa}$
D
$3 \times 10^{-8} \text{ Pa}$

Solution

(C) સંપૂર્ણ પરાવર્તક સપાટી પર રેડિયેશન દબાણ $P_{rad} = \frac{2I}{c}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $I$ એ તીવ્રતા છે અને $c$ એ પ્રકાશની ગતિ $(3 \times 10^8 \text{ m/s})$ છે.
તીવ્રતા $I = \frac{P}{A} = \frac{P}{4\pi r^2}$,જ્યાં $P = 450 \text{ W}$ અને $r = 2 \text{ m}$ છે.
$I = \frac{450}{4 \pi (2)^2} = \frac{450}{16\pi} \text{ W/m}^2$.
દબાણના સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$P_{rad} = \frac{2 \times 450}{16\pi \times 3 \times 10^8} = \frac{900}{48\pi \times 10^8} = \frac{150}{8\pi \times 10^8} \text{ Pa}$.
$P_{rad} \approx \frac{150}{25.13} \times 10^{-8} \approx 5.97 \times 10^{-8} \text{ Pa}$.
નજીકની કિંમત લેતા,આપણને $6 \times 10^{-8} \text{ Pa}$ મળે છે.
37
DifficultMCQ
$m$ દળ ધરાવતો એક નાનો અરીસો $l$ લંબાઈના દળરહિત દોરા વડે લટકાવેલ છે. જ્યારે $E$ ઉર્જા ધરાવતો લેસરનો ટૂંકો પલ્સ અરીસા પર લંબરૂપે આપાત થાય,ત્યારે દોરો કેટલા નાના ખૂણે વિચલિત થશે તે શોધો. ($c=$ શૂન્યાવકાશમાં પ્રકાશની ઝડપ અને $g=$ ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ)
A
$\theta=\frac{3 E }{4 mc \sqrt{ g l}}$
B
$\theta=\frac{ E }{ mc \sqrt{ gl }}$
C
$\theta=\frac{ E }{2 mc \sqrt{ g l}}$
D
$\theta=\frac{2 E }{ mc \sqrt{ gl }}$

Solution

(D) પૂર્ણ પરાવર્તન ધારીએ તો,લેસર પલ્સ દ્વારા અરીસા પર લાગતું બળ $F = \frac{2P}{c} = \frac{2}{c} \frac{dE}{dt}$ છે,જ્યાં $P$ એ પાવર છે.
પલ્સના સમયગાળા દરમિયાન આનું સંકલન કરતા,અરીસાના વેગમાનમાં થતો ફેરફાર:
$mv = \int F dt = \frac{2}{c} \int dE = \frac{2E}{c} \implies v = \frac{2E}{mc}$.
હવે,લોલક માટે કાર્ય-ઉર્જા પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા:
$W_g = \Delta K$
$-mg l(1 - \cos \theta) = 0 - \frac{1}{2}mv^2$
$mg l(2 \sin^2 \frac{\theta}{2}) = \frac{1}{2}mv^2$
જ્યારે $\theta$ નાનો હોય,ત્યારે $\sin \theta \approx \theta$,તેથી $2 \sin^2 \frac{\theta}{2} \approx 2(\frac{\theta}{2})^2 = \frac{\theta^2}{2}$.
આ કિંમતને ઉર્જાના સમીકરણમાં મૂકતા:
$mg l \frac{\theta^2}{2} = \frac{1}{2} m \left(\frac{2E}{mc}\right)^2$
$mg l \theta^2 = \frac{4E^2}{m c^2}$
$\theta^2 = \frac{4E^2}{m^2 c^2 g l}$
$\theta = \frac{2E}{mc \sqrt{gl}}$
Solution diagram
38
MediumMCQ
$10 \text{ g}$ દળ ધરાવતી એક પ્લેટ પ્રકાશના કિરણ દ્વારા તેના પર લાગતા બળને કારણે હવામાં સંતુલનમાં છે. જો પ્લેટ સંપૂર્ણપણે શોષક હોય,તો કિરણનો પાવર ગણો.
A
$3 \times 10^8 \text{ W}$
B
$3 \times 10^7 \text{ W}$
C
$2.4 \times 10^6 \text{ W}$
D
$2.4 \times 10^8 \text{ W}$

Solution

(B) પ્લેટ સંતુલનમાં રહે તે માટે,પ્રકાશના કિરણ દ્વારા લાગતું વિકિરણ બળ પ્લેટના વજનને સંતુલિત કરવું જોઈએ.
આપેલ દળ $m = 10 \text{ g} = 10 \times 10^{-3} \text{ kg} = 10^{-2} \text{ kg}$.
ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 10 \text{ m/s}^2$.
પ્રકાશની ઝડપ $c = 3 \times 10^8 \text{ m/s}$.
સંપૂર્ણ શોષક સપાટી પર લાગતું વિકિરણ બળ $F = \frac{P}{c}$ છે,જ્યાં $P$ એ કિરણનો પાવર છે.
સંતુલન માટે,$F = mg$.
તેથી,$\frac{P}{c} = mg$.
$P = mgc$.
કિંમતો મૂકતા:
$P = (10^{-2} \text{ kg}) \times (10 \text{ m/s}^2) \times (3 \times 10^8 \text{ m/s})$.
$P = 10^{-1} \times 3 \times 10^8 \text{ W} = 3 \times 10^7 \text{ W}$.
Solution diagram
39
MediumMCQ
$40 \ Wcm^{-2}$ નો ઉર્જા ફ્લક્સ ધરાવતો પ્રકાશ એક નોન-રિફ્લેક્ટિંગ સપાટી પર લંબ રૂપે આપાત થાય છે. જો સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $20 \ cm^2$ હોય,તો $10 \ min$ દરમિયાન (સંપૂર્ણ શોષણ માટે) સપાટીને મળતું કુલ વેગમાન કેટલું હશે?
A
$24 \times 10^{-5} \ kg \ ms^{-1}$
B
$16 \times 10^{-4} \ kg \ ms^{-1}$
C
$102 \times 10^4 \ kg \ ms^{-1}$
D
$1.03 \times 10^7 \ kg \ ms^{-1}$

Solution

(B) આપેલ છે: ઉર્જા ફ્લક્સ $\phi = 40 \ Wcm^{-2}$,ક્ષેત્રફળ $A = 20 \ cm^2$,સમય $t = 10 \ min = 600 \ s$.
સપાટી પર પડતી કુલ ઉર્જા $U = \phi \times A \times t$ દ્વારા મળે છે.
$U = 40 \times 20 \times 600 = 480,000 \ J = 4.8 \times 10^5 \ J$.
સંપૂર્ણ શોષણ માટે પ્રકાશ દ્વારા મળતું વેગમાન $p = \frac{U}{c}$,જ્યાં $c = 3 \times 10^8 \ m/s$ એ પ્રકાશની ઝડપ છે.
$p = \frac{4.8 \times 10^5}{3 \times 10^8} = 1.6 \times 10^{-3} \ kg \ ms^{-1} = 16 \times 10^{-4} \ kg \ ms^{-1}$.
40
MediumMCQ
$6600 \ nm$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા કેટલા ફોટોન દર સેકન્ડે સંપૂર્ણ પરાવર્તક સ્ક્રીન પર લંબરૂપે આપાત થવા જોઈએ જેથી $1 \ \mu N$ જેટલું બળ લાગે?
A
$5 \times 10^{21} \text{ ફોટોન/સેકન્ડ}$
B
$2.5 \times 10^{21} \text{ ફોટોન/સેકન્ડ}$
C
$10 \times 10^{21} \text{ ફોટોન/સેકન્ડ}$
D
$5 \times 10^{19} \text{ ફોટોન/સેકન્ડ}$

Solution

(A) આપાત ફોટોનનું વેગમાન $p = \frac{h}{\lambda}$ છે.
સ્ક્રીન સંપૂર્ણ પરાવર્તક હોવાથી,પરાવર્તન પછીનું વેગમાન $-\frac{h}{\lambda}$ થાય.
પ્રતિ ફોટોન વેગમાનમાં થતો ફેરફાર $\Delta p = \frac{h}{\lambda} - (-\frac{h}{\lambda}) = \frac{2h}{\lambda}$ છે.
જો $n$ એ દર સેકન્ડે સ્ક્રીન પર અથડાતા ફોટોનની સંખ્યા હોય,તો લાગતું કુલ બળ $F = n \times \frac{2h}{\lambda}$ થાય.
અહીં $F = 1 \ \mu N = 10^{-6} \ N$,$\lambda = 6600 \ nm = 6.6 \times 10^{-7} \ m$,અને $h = 6.6 \times 10^{-34} \ J \cdot s$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $n = \frac{F \lambda}{2h} = \frac{10^{-6} \times 6.6 \times 10^{-7}}{2 \times 6.6 \times 10^{-34}} = 5 \times 10^{20}$ ફોટોન/સેકન્ડ.
41
MediumMCQ
પ્રકાશનું એક સમાંતર કિરણપુંજ એક સમતલ સપાટી પર લંબરૂપે આપાત થાય છે,જે $50\%$ પ્રકાશનું શોષણ કરે છે અને બાકીનાનું પરાવર્તન કરે છે. જો આપાત કિરણપુંજ $90 \text{ W}$ પાવર ધરાવતું હોય,તો સપાટી પર તેના દ્વારા લાગતું બળ કેટલું હશે? ($C = 3 \times 10^8 \text{ m/s}$ એ હવામાં પ્રકાશનો વેગ છે).
A
$4.5 \times 10^{-7} \text{ N}$
B
$1.5 \times 10^{-7} \text{ N}$
C
$3 \times 10^{-7} \text{ N}$
D
$9 \times 10^{-7} \text{ N}$

Solution

(A) આપાત કિરણપુંજનો પાવર $P = 90 \text{ W}$ છે.
પ્રકાશના શોષાયેલા ભાગ દ્વારા લાગતું બળ $F_a = \frac{P_a}{C}$ છે,જ્યાં $P_a = 0.5P = 45 \text{ W}$.
$F_a = \frac{45}{3 \times 10^8} = 1.5 \times 10^{-7} \text{ N}$.
પ્રકાશના પરાવર્તિત ભાગ દ્વારા લાગતું બળ $F_r = \frac{2P_r}{C}$ છે,જ્યાં $P_r = 0.5P = 45 \text{ W}$.
$F_r = \frac{2 \times 45}{3 \times 10^8} = 3.0 \times 10^{-7} \text{ N}$.
સપાટી પર લાગતું કુલ બળ $F = F_a + F_r = 1.5 \times 10^{-7} + 3.0 \times 10^{-7} = 4.5 \times 10^{-7} \text{ N}$ થાય.
42
EasyMCQ
$800 \text{ W}$ વિદ્યુત પાવર ધરાવતા બલ્બની કાર્યક્ષમતા $3 \%$ છે. તેને $20 \text{ cm}$ વ્યાસ ધરાવતા ગોળાના કેન્દ્રમાં રાખવામાં આવે છે. તો તેની સપાટી પર $EM$ તરંગ દ્વારા લાગતું બળ . . . . . . છે.
A
$8 \times 10^{-12} \text{ N}$
B
$8 \times 10^{-8} \text{ N}$
C
$8 \times 10^{-10} \text{ N}$
D
$8 \times 10^{-6} \text{ N}$

Solution

(B) બલ્બનો વિદ્યુત પાવર $P_{elec} = 800 \text{ W}$ છે.
બલ્બની કાર્યક્ષમતા $\eta = 3 \% = 0.03$ છે.
ઉત્સર્જિત થતો રેડિયન્ટ પાવર (દર સેકન્ડે ઉત્સર્જાતી ઉર્જા) $P_{rad} = P_{elec} \times \eta = 800 \times 0.03 = 24 \text{ J/s}$ છે.
વિદ્યુતચુંબકીય $(EM)$ તરંગ દ્વારા સપાટી પર લાગતું બળ $F = \frac{P_{rad}}{c}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $c = 3 \times 10^8 \text{ m/s}$ એ પ્રકાશની ઝડપ છે.
કિંમતો મૂકતા: $F = \frac{24}{3 \times 10^8} \text{ N}$.
$F = 8 \times 10^{-8} \text{ N}$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
43
DifficultMCQ
$20 \,W/cm^2$ તીવ્રતા ધરાવતો પ્રકાશનો કિરણપુંજ $25 \,cm \times 15 \,cm$ બાજુઓ ધરાવતી સંપૂર્ણ પરાવર્તક સપાટી પર લંબરૂપે આપાત થાય છે. પ્રકાશ દ્વારા સપાટીને પ્રતિ સેકન્ડ મળતું વેગમાન કેટલું હશે?
A
$2 \times 10^{-5} \,kg \cdot m/s$
B
$1 \times 10^{-5} \,kg \cdot m/s$
C
$5 \times 10^{-5} \,kg \cdot m/s$
D
$1.2 \times 10^{-5} \,kg \cdot m/s$

Solution

(C) આપેલ છે: તીવ્રતા $I = 20 \,W/cm^2 = 20 \times 10^4 \,W/m^2$.
ક્ષેત્રફળ $A = 25 \,cm \times 15 \,cm = 375 \,cm^2 = 375 \times 10^{-4} \,m^2$.
સમય $t = 1 \,s$.
પ્રતિ સેકન્ડ સપાટી પર આપાત થતી ઉર્જા $E = I \times A \times t = 20 \times 10^4 \times 375 \times 10^{-4} \times 1 = 7500 \,J$.
સંપૂર્ણ પરાવર્તક સપાટી માટે,પ્રકાશ દ્વારા મળતું વેગમાન $p = \frac{2E}{c}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે,જ્યાં $c = 3 \times 10^8 \,m/s$ એ પ્રકાશની ઝડપ છે.
$p = \frac{2 \times 7500}{3 \times 10^8} = \frac{15000}{3 \times 10^8} = 5000 \times 10^{-8} = 5 \times 10^{-5} \,kg \cdot m/s$.
44
MediumMCQ
એક સંપૂર્ણ કાળી પ્લેટ પર $6.62 \times 10^{-5} \ N$ નું બળ ઉત્પન્ન કરવા માટે દર સેકન્ડે પડતા ફોટોનની સંખ્યા $n$ છે. જો પડતા પ્રકાશની તરંગલંબાઇ $5 \times 10^{-7} \ m$ હોય,તો $n = \_ \times 10^{22}$ થાય. (આપેલ છે: $h = 6.62 \times 10^{-34} \ J \cdot s$)
A
$11$
B
$05$
C
$0.2$
D
$3.3$

Solution

(B) સંપૂર્ણ શોષક સપાટી પર ફોટોનના કિરણો દ્વારા લાગતું બળ $F = \frac{P}{c}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $P$ એ પ્રકાશના કિરણની પાવર છે અને $c$ એ પ્રકાશની ગતિ છે.
પાવર $P$ એ $P = n \cdot E_{photon} = n \cdot \frac{hc}{\lambda}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ પ્રતિ સેકન્ડ ફોટોનની સંખ્યા છે.
બળના સમીકરણમાં $P$ ની કિંમત મૂકતા: $F = \frac{n \cdot hc}{\lambda \cdot c} = \frac{n \cdot h}{\lambda}$.
$n$ માટે સૂત્ર બનાવતા: $n = \frac{F \cdot \lambda}{h}$.
આપેલ છે $F = 6.62 \times 10^{-5} \ N$,$\lambda = 5 \times 10^{-7} \ m$,અને $h = 6.62 \times 10^{-34} \ J \cdot s$.
$n = \frac{(6.62 \times 10^{-5}) \times (5 \times 10^{-7})}{6.62 \times 10^{-34}}$.
$n = \frac{6.62}{6.62} \times 5 \times 10^{-5-7+34} = 1 \times 5 \times 10^{22} = 5 \times 10^{22}$.
આમ,$n = 5$.
45
EasyMCQ
$E$ ઉર્જાનું વિકિરણ એક સંપૂર્ણ પરાવર્તક સપાટી પર લંબરૂપે આપાત થાય છે. સપાટીને સ્થાનાંતરિત વેગમાન કેટલું હશે?
A
$\frac{E}{c}$
B
$\frac{2 E}{c}$
C
$\frac{E}{c^2}$
D
$\frac{2 E}{c^2}$

Solution

(B) સપાટી પર આપાત થતા વિકિરણનું પ્રારંભિક વેગમાન $P_1 = \frac{E}{c}$ છે.
સપાટી સંપૂર્ણ પરાવર્તક હોવાથી,વિકિરણ સમાન ઉર્જા $E$ સાથે પાછું પરાવર્તિત થાય છે.
તેથી,વિકિરણનું અંતિમ વેગમાન $P_2 = -\frac{E}{c}$ છે (આપાત વિકિરણની દિશાને ધન લેતા).
સપાટીને સ્થાનાંતરિત વેગમાન એ વિકિરણના વેગમાનમાં થતો ફેરફાર છે,જે $\Delta P = P_1 - P_2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને મળે છે $\Delta P = \frac{E}{c} - \left(-\frac{E}{c}\right) = \frac{E}{c} + \frac{E}{c} = \frac{2E}{c}$.
Solution diagram
46
EasyMCQ
$75 \times 10^4 \ W m^{-2}$ ફ્લક્સ ધરાવતા વિદ્યુતચુંબકીય તરંગો $40 \ cm^2$ ક્ષેત્રફળ ધરાવતી સપાટી પર લંબરૂપે આપાત થાય છે. જો સપાટી આ ફ્લક્સને સંપૂર્ણપણે શોષી લેતી હોય,તો એક સેકન્ડમાં સપાટીને મળતું કુલ વેગમાન કેટલું હશે?
A
$10^{-2} \ kg m s^{-1}$
B
$10^{-3} \ kg m s^{-1}$
C
$10^{-4} \ kg m s^{-1}$
D
$10^{-5} \ kg m s^{-1}$

Solution

(D) સપાટી પર એકમ સમયમાં આપાત થતી ઉર્જા $U = I \times A$ છે,જ્યાં $I$ એ તીવ્રતા (ઉર્જા ફ્લક્સ) છે અને $A$ એ ક્ષેત્રફળ છે.
આપેલ છે: $I = 75 \times 10^4 \ W m^{-2}$,$A = 40 \ cm^2 = 40 \times 10^{-4} \ m^2$,અને $t = 1 \ s$.
જે સપાટી વિકિરણને સંપૂર્ણપણે શોષી લે છે,તેના માટે મળતું વેગમાન $p = \frac{U}{c} = \frac{I \times A \times t}{c}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $c = 3 \times 10^8 \ m s^{-1}$ એ પ્રકાશની ઝડપ છે.
કિંમતો મૂકતા:
$p = \frac{75 \times 10^4 \times 40 \times 10^{-4} \times 1}{3 \times 10^8}$
$p = \frac{75 \times 40}{3 \times 10^8} = \frac{3000}{3 \times 10^8} = 1000 \times 10^{-8} = 10^{-5} \ kg m s^{-1}$.
47
MediumMCQ
$10^{-3} \text{ W m}^{-2}$ ની તીવ્રતા અને $20 \text{ cm}^2$ આડછેદનું ક્ષેત્રફળ ધરાવતો પ્રકાશનો કિરણપુંજ $45^{\circ}$ ના ખૂણે સંપૂર્ણ પરાવર્તક સપાટી પર આપાત થાય છે. તો સપાટી પર કિરણપુંજ દ્વારા લાગતું બળ કેટલું હશે?
A
$2.3 \times 10^{-15} \text{ N}$
B
$1.33 \times 10^{-14} \text{ N}$
C
$6.67 \times 10^{-15} \text{ N}$
D
$9.4 \times 10^{-15} \text{ N}$

Solution

(D) સંપૂર્ણ પરાવર્તક સપાટી પર પ્રકાશના કિરણપુંજ દ્વારા લાગતું બળ $F = \frac{2IA \cos \theta}{c}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $I$ એ તીવ્રતા છે,$A$ એ આડછેદનું ક્ષેત્રફળ છે,$\theta$ એ આપાતકોણ છે અને $c$ એ પ્રકાશની ઝડપ $(3 \times 10^8 \text{ m/s})$ છે.
આપેલ કિંમતો: $I = 10^{-3} \text{ W m}^{-2}$,$A = 20 \text{ cm}^2 = 20 \times 10^{-4} \text{ m}^2$ અને $\theta = 45^{\circ}$.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$F = \frac{2 \times 10^{-3} \times 20 \times 10^{-4} \times \cos 45^{\circ}}{3 \times 10^8}$
$F = \frac{2 \times 10^{-3} \times 20 \times 10^{-4} \times 0.707}{3 \times 10^8}$
$F = \frac{2.828 \times 10^{-6}}{3 \times 10^8} \approx 9.42 \times 10^{-15} \text{ N}$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
48
EasyMCQ
$330 \,W$ ના ઇલેક્ટ્રિક બલ્બથી $1 \,m$ દૂર રહેલા વિકિરણનું દબાણ કેટલું હશે?
A
$1.25 \times 10^{-7} \,Pa$
B
$8.75 \times 10^{-8} \,Pa$
C
$5.45 \times 10^{-8} \,Pa$
D
$8.50 \times 10^{-7} \,Pa$

Solution

(B) $P$ પાવર ધરાવતા બિંદુવત ઉદગમથી $r$ અંતરે વિકિરણની તીવ્રતા $I = \frac{P}{4 \pi r^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $P = 330 \,W$ અને $r = 1 \,m$ આપેલ છે,તેથી:
$I = \frac{330}{4 \times 3.14 \times 1^2} = \frac{330}{12.56} \approx 26.27 \,W/m^2$.
સંપૂર્ણ શોષક સપાટી માટે વિકિરણનું દબાણ $P_{rad} = \frac{I}{c}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે,જ્યાં $c = 3 \times 10^8 \,m/s$ એ પ્રકાશની ગતિ છે.
$P_{rad} = \frac{26.27}{3 \times 10^8} \approx 8.75 \times 10^{-8} \,Pa$.
49
DifficultMCQ
$660 \,W$ પાવરનો એક બલ્બ બધી દિશાઓમાં સમાન રીતે વિકિરણ ઉત્સર્જિત કરે છે। $5 \,m$ ના અંતરે સપાટી પર વિકિરણ દ્વારા લાગતું દબાણ કેટલું હશે?
A
$5 \times 10^{-8} \,Pa$
B
$2 \times 10^{-9} \,Pa$
C
$7 \times 10^{-9} \,Pa$
D
$\frac{3}{\pi} \times 10^{-8} \,Pa$

Solution

(C) $P$ પાવર ધરાવતા સ્ત્રોતથી $r$ અંતરે રહેલી સંપૂર્ણ શોષક સપાટી પર વિકિરણ દબાણ $p$ નું સૂત્ર: $p = \frac{P}{4 \pi r^2 c}$ છે.
આપેલ કિંમતો: $P = 660 \,W$, $r = 5 \,m$, અને $c = 3 \times 10^8 \,m/s$ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$p = \frac{660}{4 \times \pi \times 5^2 \times 3 \times 10^8}$
$p = \frac{660}{4 \times \pi \times 25 \times 3 \times 10^8}$
$p = \frac{660}{300 \pi \times 10^8} = \frac{2.2}{\pi} \times 10^{-8} \,Pa$.
$\pi \approx 3.14$ લેતા, $p \approx \frac{2.2}{3.14} \times 10^{-8} \approx 0.7 \times 10^{-8} = 7 \times 10^{-9} \,Pa$.

Dual Nature of Radiation and matter — Radiation Force and Pressure · Frequently Asked Questions

1Are these Dual Nature of Radiation and matter questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Dual Nature of Radiation and matter Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.