Wet Test for Basic Radical Questions in Gujarati

(C) સલ્ફાઈડ આયન $(S^{2-})$ ની કસોટીમાં સલ્ફાઈડ આયન ધરાવતા આલ્કાઈલ દ્રાવણમાં સોડિયમ નાઈટ્રોપ્રુસાઈડ $(Na_2[Fe(CN)_5NO])$ ઉમેરવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયાને કારણે $[Fe(CN)_5NOS]^{4-}$ સંકીર્ણ આયન બનવાથી ઘેરો જાંબલી રંગ મળે છે.
પ્રક્રિયા: $S^{2-} + [Fe(CN)_5NO]^{2-} \rightarrow [Fe(CN)_5NOS]^{4-}$.

(C) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના ઓકઝેલેટ માટે દ્રાવ્યતા ગુણાકાર $(K_{sp})$ ના મૂલ્યો ખૂબ જ ઓછા હોય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,$CaC_2O_4$,$SrC_2O_4$ અને $BaC_2O_4$ ના $K_{sp}$ મૂલ્યો ખૂબ નાના છે,જેનો અર્થ છે કે તે બધા પાણીમાં અલ્પ દ્રાવ્ય છે.
જ્યારે $Ba^{2+}$,$Sr^{2+}$ અને $Ca^{2+}$ આયનો ધરાવતા મિશ્રણમાં ઓકઝેલેટનું દ્રાવણ (જેમ કે એમોનિયમ ઓકઝેલેટ) ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે ત્રણેય આયનો તેમના સંબંધિત ઓકઝેલેટના અદ્રાવ્ય સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે.
તેથી,ત્રણેય આયનોનું અવક્ષેપન થાય છે.

(C) બીજા સમૂહના બેઝિક રેડિકલ તેમના સલ્ફાઈડ સ્વરૂપે અવક્ષેપિત થાય છે.
$H_2S$ એ નિર્બળ વિદ્યુતવિભાજ્ય છે અને તેનું વિયોજન આ મુજબ થાય છે: $H_2S \rightleftharpoons 2H^+ + S^{2-}$.
મંદ $HCl$ ની હાજરીમાં,સામાન્ય આયન અસરને કારણે $H^+$ આયનોની સાંદ્રતા વધે છે.
લે-શાતેલિયરના સિદ્ધાંત મુજબ,આ $H_2S$ ના વિયોજનને ઘટાડે છે,જેનાથી $S^{2-}$ આયનોની સાંદ્રતા ઘટે છે.
$S^{2-}$ ની આ ઓછી સાંદ્રતા બીજા સમૂહના સલ્ફાઈડના દ્રાવ્યતા ગુણાકાર $(K_{sp})$ ને ઓળંગવા માટે પૂરતી છે,પરંતુ ચોથા સમૂહના સલ્ફાઈડ માટે પૂરતી નથી,જે પસંદગીયુક્ત અવક્ષેપન શક્ય બનાવે છે.

(A) કેલોમલ $Hg_2Cl_2$ છે. જ્યારે તે એમોનિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NH_4OH)$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે વિષમીકરણ (disproportionation) પ્રક્રિયા અનુભવે છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $Hg_2Cl_2 + 2NH_4OH \rightarrow Hg + Hg(NH_2)Cl + NH_4Cl + 2H_2O$.
ઉત્પન્ન થતો કાળો અવક્ષેપ એ ઝીણા વિભાજિત પારો $(Hg)$ અને એમિનો મર્ક્યુરિક ક્લોરાઇડ $(Hg(NH_2)Cl)$ નું મિશ્રણ છે.

(A) સમૂહ $III$ ના મૂલકોના પૃથ્થકરણમાં,$NH_4OH$ ના આયનીકરણને સામાન્ય આયન અસર દ્વારા ઘટાડવા માટે $NH_4Cl$ ઉમેરવામાં આવે છે,જેથી $OH^-$ આયનોની સાંદ્રતા માત્ર સમૂહ $III$ ના હાઇડ્રોક્સાઇડ્સ (જેમ કે $Fe(OH)_3$,$Al(OH)_3$,$Cr(OH)_3$) ના અવક્ષેપ મેળવવા માટે પૂરતી રહે અને સમૂહ $IV$ કે $V$ ના હાઇડ્રોક્સાઇડ્સના અવક્ષેપ ન મળે. $NH_4NO_3$ એક પ્રબળ વિદ્યુતવિભાજ્ય તરીકે વર્તે છે અને સામાન્ય $NH_4^+$ આયન પૂરો પાડે છે,જે $NH_4Cl$ જેવું જ કાર્ય કરે છે.

(C) જ્યારે મિશ્રણમાં $Na_2O_2$ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે $Fe^{2+}$ નું $Fe^{3+}$ માં ઓક્સિડેશન થાય છે,જે $Fe(OH)_3$ (કથ્થઈ અવક્ષેપ) તરીકે નીચે બેસે છે.
$Al^{3+}$ દ્રાવ્ય $[Al(OH)_4]^-$ બનાવે છે અને $Cr^{3+}$ નું $CrO_4^{2-}$ (પીળું ગાળણ) માં ઓક્સિડેશન થાય છે.
આમ,ક્રોમેટ આયનોની હાજરીને કારણે ગાળણ પીળું હોય છે અને ફેરિક હાઈડ્રોક્સાઈડની હાજરીને કારણે અવક્ષેપ કથ્થઈ હોય છે.

(B) $1$. ક્ષારમાં $Cl^-$ આયનો હોવા જોઈએ જેથી $AgNO_3$ સાથે $AgCl$ ના સફેદ અવક્ષેપ મળે. આ વિકલ્પ $D$ ને દૂર કરે છે.
$2$. ક્ષારમાં $Ba^{2+}$ આયનો હોવા જોઈએ જેથી મંદ $H_2SO_4$ સાથે $BaSO_4$ ના સફેદ અવક્ષેપ મળે. આ વિકલ્પ $A$ અને $C$ ને દૂર કરે છે.
$3$. $BaCl_2$ માં $Cl^-$ અને $Ba^{2+}$ બંને આયનો હોય છે.
$4$. $Ba^{2+}$ આયનો જ્યોત કસોટીમાં સફરજન જેવા લીલા રંગની જ્યોત આપે છે.
$5$. તેથી,$BaCl_2$ સાચો ક્ષાર છે.

(D) નેસ્લર પ્રક્રિયક એ પોટેશિયમ ટેટ્રાઆયોડોમર્ક્યુરેટ$(II)$,$K_2[HgI_4]$ નું આલ્કલાઇન દ્રાવણ છે.
તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે એમોનિયમ આયનો $(NH_4^+)$ અથવા એમોનિયા $(NH_3)$ ની હાજરી શોધવા માટે થાય છે.
જ્યારે તે બેઝિક માધ્યમમાં એમોનિયમ આયનો સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે,ત્યારે તે મિલનના બેઝના આયોડાઇડ તરીકે ઓળખાતા ભૂરા રંગના અવક્ષેપ બનાવે છે,જે $HgO \cdot Hg(NH_2)I$ છે.

(D) ગુણાત્મક પૃથ્થકરણમાં,ધાતુના સલ્ફાઇડના અવક્ષેપ મેળવવા માટે $H_2S$ નો ઉપયોગ થાય છે.
$Zn^{2+}$ અને $Mn^{2+}$ બંને બેઝિક રેડિકલ પૃથ્થકરણના સમૂહ-$IV$ માં આવે છે.
જ્યારે $H_2S$ ને આલ્કલાઇન દ્રાવણમાંથી (જે $NH_4OH$ અને $NH_4Cl$ દ્વારા બફર કરેલું હોય) પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે $Zn^{2+}$ અને $Mn^{2+}$ બંને અનુક્રમે $ZnS$ અને $MnS$ તરીકે અવક્ષેપિત થાય છે.
બંને સમાન પરિસ્થિતિમાં અવક્ષેપિત થતા હોવાથી,તેમને આ પદ્ધતિ દ્વારા અલગ કરી શકાતા નથી.

(B) મરક્યુરસ ક્લોરાઈડ $(Hg_2Cl_2)$ એ એમોનિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(NH_4OH)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ધાત્વિક મરક્યુરી $(Hg)$ અને એમિનો મરક્યુરિક ક્લોરાઈડ $(Hg(NH_2)Cl)$ ના કાળા અવક્ષેપ આપે છે.
પ્રક્રિયા: $Hg_2Cl_2 + 2NH_4OH \rightarrow Hg(NH_2)Cl + Hg + NH_4Cl + 2H_2O$.
કાળો રંગ એ ઝીણા વિભાજિત ધાત્વિક મરક્યુરી $(Hg)$ ના નિર્માણને કારણે હોય છે.

(C) $Pb^{2+}$ અને $Ba^{2+}$ બંને આયનો એસિટિક એસિડમાં $K_2CrO_4$ સાથે પીળા અવક્ષેપ અને મંદ $H_2SO_4$ સાથે સફેદ અવક્ષેપ આપે છે.
જોકે,લેડના ક્ષારો $(Pb^{2+})$ $NaCl$ $(PbCl_2)$ અથવા $NaI$ $(PbI_2)$ સાથે અવક્ષેપ આપે છે,જ્યારે બેરિયમના ક્ષારો $(Ba^{2+})$ આ પ્રક્રિયકો સાથે અવક્ષેપ આપતા નથી.
તેથી,આપેલ ક્ષાર બેરિયમનો ક્ષાર હોવો જોઈએ.
જ્યારે બેરિયમના ક્ષારના દ્રાવણમાં સોડિયમ કાર્બોનેટ $(Na_2CO_3)$ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે તે બેરિયમ કાર્બોનેટ $(BaCO_3)$ ના સફેદ અવક્ષેપ આપે છે.

(A) મેગ્નેશિયમ આયનોની $NH_4OH$ ની હાજરીમાં $Na_2HPO_4$ સાથેની પ્રક્રિયા એ મેગ્નેશિયમ આયનો માટેની પ્રમાણિત કસોટી છે.
રાસાયણિક સમીકરણ: $Mg^{2+} + Na_2HPO_4 + NH_4OH \to Mg(NH_4)PO_4 \downarrow + 2Na^+ + H_2O$
બનતો સફેદ સ્ફટિકમય અવક્ષેપ મેગ્નેશિયમ એમોનિયમ ફોસ્ફેટ,$Mg(NH_4)PO_4$ છે.

(A) કેલોમલ $(Hg_2Cl_2)$ ની એમોનિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NH_4OH)$ સાથેની પ્રક્રિયા એ અસમાનતા (disproportionation) પ્રક્રિયા છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$Hg_2Cl_2 + 2NH_4OH \rightarrow Hg(NH_2)Cl + Hg + NH_4Cl + 2H_2O$.
આ પ્રક્રિયામાં,પારો $(Hg)$ અને એમિનો મર્ક્યુરી$(II)$ ક્લોરાઇડ $(Hg(NH_2)Cl)$ ના મિશ્રણનું કાળા રંગનું અવક્ષેપ બને છે.

(D) સલ્ફાઈડ આયન $(S^{2-})$ એ સોડિયમ નાઈટ્રોપ્રુસાઈડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઘાટો જાંબલી રંગનો સંકીર્ણ બનાવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા: $Na_2[Fe(CN)_5NO] + S^{2-} \rightarrow [Fe(CN)_5NOS]^{4-} + 2Na^+$.
આ કસોટી સલ્ફાઈડ આયનો માટેની પ્રમાણિત ગુણાત્મક કસોટી છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
ક્યારેક,બીજા સમૂહના રેડિકલ્સ ગેરહાજર હોવા છતાં $H_2S$ વાયુ પસાર કરવાથી પીળી ધૂંધળાશ જોવા મળે છે.
આ એટલા માટે થાય છે કારણ કે ચોથા સમૂહના અમુક રેડિકલ્સ (જેમ કે $Zn^{2+}$,$Mn^{2+}$,$Ni^{2+}$,$Co^{2+}$) દ્રાવણમાં $S^{2-}$ આયનોની સાંદ્રતા વધુ હોવાને કારણે સલ્ફાઇડ તરીકે અવક્ષેપિત થઈ શકે છે,જેના પરિણામે પીળી ધૂંધળાશ ઉત્પન્ન થાય છે.

(B) એસિડિક માધ્યમમાં,$HCl$ માંથી આવતા $H^+$ આયનોની સામાન્ય આયન અસરને કારણે $H_2S$ ના વિયોજનથી $S^{2-}$ આયનોની સાંદ્રતા ખૂબ ઓછી રહે છે.
$Pb^{2+}$ અને $Cu^{2+}$ એ ગુણાત્મક પૃથ્થકરણની યોજનાના સમૂહ-$II$ માં આવે છે,જે એસિડિક માધ્યમમાં સલ્ફાઇડ તરીકે અવક્ષેપિત થાય છે કારણ કે તેમના દ્રાવ્યતા ગુણાકાર $(K_{sp})$ ખૂબ ઓછા હોય છે.
$Zn^{2+}$ અને $Ni^{2+}$ પછીના સમૂહો (સમૂહ-$III$ અને $IV$) માં આવે છે અને તેમને અવક્ષેપન માટે $S^{2-}$ આયનોની વધુ સાંદ્રતાની જરૂર હોય છે,જે એસિડિક માધ્યમમાં પ્રાપ્ત થતી નથી.
તેથી,માત્ર $PbS$ અને $CuS$ અવક્ષેપિત થશે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $(B)$ છે.

(C) જ્યારે $Fe^{3+}$ આયનો ધરાવતા દ્રાવણમાં એમોનિયા $(NH_4OH)$ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે ફેરિક હાઇડ્રોક્સાઇડ $(Fe(OH)_3)$ ના લાલ (લાલ-ભૂખરા) અવક્ષેપ બને છે.
આ અવક્ષેપ મંદ $HCl$ માં દ્રાવ્ય છે.
$Fe^{3+} + 3NH_4OH \rightarrow Fe(OH)_3 \downarrow + 3NH_4^+$
$Fe(OH)_3 + 3HCl \rightarrow FeCl_3 + 3H_2O$

(C) સાચો જવાબ $(C)$ છે.
નેસ્લર પ્રક્રિયક એ પોટેશિયમ ટેટ્રાઆયોડોમર્ક્યુરેટ$(II)$ નું આલ્કલાઇન દ્રાવણ છે,જેને $K_2HgI_4 + KOH$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.

(B) આ પ્રક્રિયા શ્રેણી ક્રોમિલ ક્લોરાઈડ કસોટી દર્શાવે છે.
$1$. $A$ એ ડાયક્રોમેટ ક્ષાર (દા.ત.,$K_2Cr_2O_7$) છે,જે નારંગી રંગનો હોય છે.
$2$. જ્યારે $A$ ની પ્રક્રિયા $B$ (ક્લોરાઈડ ક્ષાર,$NH_4Cl$) અને સાંદ્ર $H_2SO_4$ સાથે થાય છે,ત્યારે $C$ (ક્રોમિલ ક્લોરાઈડ,$CrO_2Cl_2$) ઉત્પન્ન થાય છે,જે લાલ વાયુ છે.
$3$. $CrO_2Cl_2$ ની પ્રક્રિયા $NaOH$ અને $AgNO_3$ સાથે થતા $Ag_2CrO_4$ (લાલ અવક્ષેપ,$D$) બને છે.
$4$. $Ag_2CrO_4$ એ $NH_3$ માં ઓગળીને પીળું દ્રાવણ બનાવે છે.
$5$. $B$ $(NH_4Cl)$ ગરમ કરવા પર $NaOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $F$ ($NH_3$ વાયુ) મુક્ત કરે છે,જે $HCl$ સાથે $NH_4Cl$ ના ધુમાડાને કારણે સફેદ ધુમાડા આપે છે.
તેથી,$B$ એ $NH_4Cl$ છે અને $F$ એ $NH_3$ છે.

(C) $1$. જ્યારે $H_2S$ વાયુને એસિડિક દ્રાવણમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે $Cu^{2+}$ અને $Cd^{2+}$ આયનો $CuS$ અને $CdS$ તરીકે અવક્ષેપિત થાય છે (સમૂહ-$II$ ના કેટાયન્સ). ગળણમાં $Cr^{3+}$ અને $Fe^{3+}$ બાકી રહે છે.
$2$. $HNO_3$ સાથે ઉકાળવાથી $Fe^{2+}$ નું $Fe^{3+}$ માં ઓક્સિડેશન થાય છે.
$3$. $NH_4Cl$ અને વધારામાં $NaOH$ ઉમેરતા,$Fe^{3+}$ એ $Fe(OH)_3$ (બ્રાઉન અવક્ષેપ) તરીકે અવક્ષેપિત થાય છે.
$4$. $Cr^{3+}$ વધારાના $NaOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને દ્રાવ્ય સંકીર્ણ $[Cr(OH)_4]^-$ બનાવે છે,જે ગળણમાં રહે છે.
$5$. તેથી,ગળણમાં $Cr^{3+}$ આયનો અને $Na^+$ આયનો (ઉમેરેલા $NaOH$ માંથી) હોય છે. આમ,ગળણ સોડિયમ અને ક્રોમિયમ આયનો માટે કસોટી આપે છે.

(A) $Hg_2I_2$ (મર્ક્યુરસ આયોડાઈડ) નો રંગ પીળો-લીલો હોય છે. $BiI_3$ (બિસ્મથ ટ્રાયઆયોડાઈડ) કાળા રંગનું હોય છે. $Ag_2CrO_4$ (સિલ્વર ક્રોમેટ) ઈંટ જેવો લાલ રંગ ધરાવે છે. $BaCrO_4$ (બેરિયમ ક્રોમેટ) પીળા રંગનું હોય છે. આપેલા તમામ વિકલ્પો તેમના લાક્ષણિક રંગોની દ્રષ્ટિએ સાચા છે.

(C) $1$. રિડ્યુસિંગ ફ્લેમમાં $Cr^{3+}$ માટેની બોરેક્સ બીડ કસોટી $Cr_2O_3$ ના નિર્માણને કારણે લીલા રંગની મણકા આપે છે.
$2$. જ્યારે $Cr^{3+}$ સંયોજનોને આલ્કલાઇન માધ્યમમાં $H_2O_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું ઓક્સિડેશન ક્રોમેટ આયનો $(CrO_4^{2-})$ માં થાય છે.
$3$. ક્રોમેટ આયનો લેડ$(II)$ એસિટેટ $(Pb(OAc)_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને લેડ ક્રોમેટ $(PbCrO_4)$ ના પીળા અવક્ષેપ બનાવે છે.
$4$. તેથી,સંયોજન $A$ માં રહેલ ધાતુ આયન $Cr^{3+}$ છે.

(B) $1$. પ્રક્રિયા $X$ $\xrightarrow[\Delta]{NaOH} Y$ $\xrightarrow{HCl} \text{સફેદ ધુમાડા}$ સૂચવે છે કે $Y$ એ એમોનિયા $(NH_3)$ વાયુ છે,જે $HCl$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $NH_4Cl$ (સફેદ ધુમાડા) બનાવે છે. આ પુષ્ટિ કરે છે કે $X$ માં એમોનિયમ આયન $(NH_4^+)$ છે.
$2$. પ્રક્રિયા $X$ $\xrightarrow{CaCl_2} Z \text{ (સફેદ અવક્ષેપ)}$ $\xrightarrow{KMnO_4} \text{રંગહીન દ્રાવણ}$ સૂચવે છે કે $Z$ એ કેલ્શિયમ ઓક્સાલેટ $(CaC_2O_4)$ છે,જે સફેદ અવક્ષેપ છે. ઓક્સાલેટ આયનો $(C_2O_4^{2-})$ એસિડિક માધ્યમમાં $KMnO_4$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને રંગહીન દ્રાવણ ($CO_2$ અને $Mn^{2+}$) બનાવે છે.
$3$. આ બંનેને જોડતા,ક્ષાર $X$ એ એમોનિયમ ઓક્સાલેટ,$(NH_4)_2C_2O_4$ છે.

(B) $1$. જ્યારે $H^{+}/H_2S$ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે $Pb^{2+}$,$Cu^{2+}$,અને $Cd^{2+}$ તેમના સલ્ફાઇડ ($PbS$,$CuS$,$CdS$) તરીકે અવક્ષેપિત થાય છે કારણ કે તેઓ ગુણાત્મક વિશ્લેષણના ગ્રુપ $II$ માં આવે છે.
$2$. દ્રાવણ $(X)$ માં બાકી રહેલા આયનો $Al^{3+}$ અને $Zn^{2+}$ છે.
$3$. જ્યારે $Al^{3+}$ અને $Zn^{2+}$ ધરાવતા દ્રાવણ $(X)$ માં વધારાનું $NaOH$ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે બંને દ્રાવ્ય સંકીર્ણ બનાવે છે.
$4$. $Al^{3+} + 4OH^{-} \rightarrow [Al(OH)_4]^{-}$ (દ્રાવ્ય એલ્યુમિનેટ).
$5$. $Zn^{2+} + 4OH^{-} \rightarrow [Zn(OH)_4]^{2-}$ (દ્રાવ્ય ઝિંકેટ).
$6$. આમ,એક ચોખ્ખું દ્રાવણ મળે છે જેમાં બે રેડિકલ દ્રાવ્ય સંકીર્ણ તરીકે હાજર હોય છે.

(C) $1$. $Fe(OH)_3$ લાલ-કથ્થઈ અવક્ષેપ બનાવે છે. (સાચું)
$2$. $Cu_2[Fe(CN)_6]$ ચોકલેટી કથ્થઈ અવક્ષેપ બનાવે છે. (સાચું)
$3$. $BaSO_4$ સફેદ અવક્ષેપ છે,લીલો નથી. (ખોટું)
$4$. $ZnS$ લીલાશ પડતો સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે. (સાચું)
તેથી,ખોટી જોડી $BaSO_4$ $\rightarrow$ લીલો છે.

(D) $1$. આયન $A$ એ સાંદ્ર $H_{2}SO_{4}$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને વાયુ $G_{1}$ ઉત્પન્ન કરે છે. આયન $B$ એ $NaOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને વાયુ $G_{2}$ ઉત્પન્ન કરે છે.
$2$. $G_{1}$ અને $G_{2}$ વચ્ચેની પ્રતિક્રિયા સફેદ ધુમાડા ઉત્પન્ન કરે છે.
$3$. વિકલ્પ $D$ માં,જો $A = Cl^{-}$,તો $Cl^{-} + H_{2}SO_{4} \rightarrow HCl(g) (G_{1})$.
$4$. જો $B = NH_{4}^{+}$,તો $NH_{4}^{+} + NaOH \rightarrow NH_{3}(g) (G_{2}) + H_{2}O$.
$5$. $HCl(g)$ અને $NH_{3}(g)$ વચ્ચેની પ્રતિક્રિયા $NH_{4}Cl(s)$ ઉત્પન્ન કરે છે,જે સફેદ ધુમાડા તરીકે દેખાય છે.
$6$. તેથી,સાચા આયનો $Cl^{-}$ અને $NH_{4}^{+}$ છે.

(B) $1$. $X$ લીલી જ્યોત કસોટી આપે છે,જે $Ba^{2+}$ આયનોની લાક્ષણિકતા છે.
$2$. $X$ એ $K_2CrO_4$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને પીળા રંગના અવક્ષેપ $T$ બનાવે છે. $BaCrO_4$ એ પીળા રંગના અવક્ષેપ છે.
$3$. $X$ એ $dil. HCl$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને પીળા રંગના અવક્ષેપ $Y$ અને તીવ્ર ગંધવાળો વાયુ $Z$ બનાવે છે.
$4$. $BaS_2O_3$ એ સાચો વિકલ્પ છે કારણ કે $Ba^{2+}$ લીલી જ્યોત કસોટી આપે છે. $T$ એ $BaCrO_4$ છે અને $HCl$ સાથેની પ્રક્રિયામાં $SO_2$ (તીવ્ર ગંધવાળો વાયુ) ઉત્પન્ન થાય છે.

(C) ધાતુનો ક્ષાર $A$ એસિટિક એસિડની હાજરીમાં $K_2CrO_4$ સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને પીળા અવક્ષેપ $B$ આપે છે,જે સૂચવે છે કે $A$ માં $Ba^{2+}$ આયનો છે. $Sr^{2+}$ અને $Ca^{2+}$ એસિટિક એસિડમાં $K_2CrO_4$ સાથે અવક્ષેપ બનાવતા નથી.
પ્રતિક્રિયાઓ નીચે મુજબ છે:
$1. Ba^{2+} + K_2CrO_4 \xrightarrow{CH_3COOH} BaCrO_4 \downarrow (\text{Yellow ppt } B)$
$2. Ba^{2+} + dil. H_2SO_4 \rightarrow BaSO_4 \downarrow (\text{White ppt } C)$
$3. Ba^{2+} + Na_2CO_3 \rightarrow BaCO_3 \downarrow (\text{White ppt } D)$
આમ,સફેદ અવક્ષેપ $D$ એ બેરિયમ કાર્બોનેટ $(BaCO_3)$ છે.

(C) $1.$ $Fe^{3+}$ પોટેશિયમ ફેરીસાયનાઈડ $(K_3[Fe(CN)_6])$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને કથ્થઈ રંગનું સંકીર્ણ બનાવે છે.
$2.$ $Fe^{2+}$ પોટેશિયમ ફેરીસાયનાઈડ $(K_3[Fe(CN)_6])$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ટર્નબુલ બ્લુ અવક્ષેપ આપે છે.
$3.$ $Fe^{3+}$ પોટેશિયમ થાયોસાયનેટ $(KSCN)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને લોહી જેવો લાલ રંગનું સંકીર્ણ,$[Fe(SCN)(H_2O)_5]^{2+}$ બનાવે છે.
$4.$ $Fe^{2+}$ એમોનિયમ થાયોસાયનેટ સાથે કથ્થઈ રંગ આપતું નથી.
તેથી,વિધાન $(1)$,$(2)$ અને $(3)$ સાચા છે.

(B) પ્રતિક્રિયા ક્રમ ક્રોમિલ ક્લોરાઇડ કસોટી અને સંબંધિત રસાયણશાસ્ત્રનું વર્ણન કરે છે:
$1$. $(T)$ એ $K_2Cr_2O_7$ છે.
$2$. $K_2Cr_2O_7 + NH_4Cl + conc. H_2SO_4 \rightarrow CrO_2Cl_2$ (ક્રોમિલ ક્લોરાઇડ,$V$,લાલ વાયુ).
$3$. $CrO_2Cl_2 + NaOH \rightarrow Na_2CrO_4$ (પીળું દ્રાવણ),જે $AgNO_3$ સાથે $Ag_2CrO_4$ (લાલ અવક્ષેપ,$W$) આપે છે.
$4$. $Ag_2CrO_4 + NH_3 \rightarrow [Ag(NH_3)_2]^+$ (દ્રાવ્ય સંકીર્ણ,$X$).
$5$. $Ag_2CrO_4 + dil. HCl \rightarrow AgCl$ (સફેદ અવક્ષેપ,$Y$).
$6$. $NH_4Cl + NaOH \xrightarrow{\Delta} NH_3$ (વાયુ,$Z$,જે $HCl$ સાથે સફેદ ધુમાડા આપે છે).

(D) એસિટિક એસિડ $(CH_3COOH)$ ની હાજરીમાં આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના આયનોની ઓક્ઝેલેટ આયનો $(C_2O_4^{2-})$ સાથેની પ્રતિક્રિયા અદ્રાવ્ય ઓક્ઝેલેટ્સ બનાવે છે.
$Ca^{2+} + C_2O_4^{2-} \rightarrow CaC_2O_4 \downarrow$ (સફેદ અવક્ષેપ)
$Sr^{2+} + C_2O_4^{2-} \rightarrow SrC_2O_4 \downarrow$ (સફેદ અવક્ષેપ)
$Ba^{2+} + C_2O_4^{2-} \rightarrow BaC_2O_4 \downarrow$ (સફેદ અવક્ષેપ)
ત્રણેય કેટાયનો ($Ca^{2+}$,$Sr^{2+}$,અને $Ba^{2+}$) એસિટિક એસિડ જેવા નિર્બળ એસિડિક માધ્યમમાં અદ્રાવ્ય ઓક્ઝેલેટ્સ બનાવે છે.

(D) જલીય $(NH_4)_2S$ એ $S^{2-}$ આયનો પૂરા પાડે છે.
$Al^{3+}$ એ જળવિભાજનને કારણે $Al(OH)_3$ તરીકે અવક્ષેપિત થાય છે: $2Al^{3+} + 3S^{2-} + 6H_2O \longrightarrow 2Al(OH)_3 \downarrow + 3H_2S \uparrow$.
$Pb^{2+}$ અને $Cu^{2+}$ અદ્રાવ્ય ધાતુ સલ્ફાઇડ બનાવે છે: $Pb^{2+} + S^{2-} \longrightarrow PbS \downarrow$ અને $Cu^{2+} + S^{2-} \longrightarrow CuS \downarrow$.
$K^{+}$ ક્ષારો સામાન્ય રીતે પાણીમાં દ્રાવ્ય હોય છે,તેથી $K_2S$ દ્રાવણમાં રહે છે.

(D) ક્ષાર $A$ ને મંદ $H_2SO_4$ સાથે ગરમ કરતા મળતા લાલ-કથ્થઈ ધુમાડા નાઈટ્રાઈટ $(NO_2^-)$ આયનોની હાજરી સૂચવે છે,જે $NO_2$ વાયુ ઉત્પન્ન કરે છે.
પ્રક્રિયા: $2NO_2^- + 2H^+ \rightarrow H_2O + NO + NO_2$ (લાલ-કથ્થઈ).
$C$,સ્ટાર્ચ અને એસિટિક એસિડ ઉમેરતા મળતો વાદળી રંગ આયોડિન $(I_2)$ ની લાક્ષણિક કસોટી છે.
આ સૂચવે છે કે $C$ એ ઓક્સિડેશનકર્તા છે જે $I^-$ નું $I_2$ માં ઓક્સિડેશન કરે છે.
તેથી,$C$ માં $I^-$ હોવું જોઈએ.

(C) એમોનિયમ ફોસ્ફોમોલિબ્ડેટ અને એમોનિયમ આર્સેનોમોલિબ્ડેટ અવક્ષેપના સાચા સૂત્રો અનુક્રમે $(NH_4)_3[P(Mo_{12}O_{40})]$ અને $(NH_4)_3[As(Mo_{12}O_{40})]$ છે.
આ બંને પીળા રંગના અવક્ષેપ છે.
$MnO(OH)_2$ મેંગેનીઝની કસોટી દરમિયાન મળતા કથ્થઈ અવક્ષેપ છે.
$K_3[Co(NO_2)_6]$ કોબાલ્ટની કસોટી દરમિયાન મળતા પીળા અવક્ષેપ છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં,આર્સેનોમોલિબ્ડેટ અને ફોસ્ફોમોલિબ્ડેટ સંકીર્ણોના રાસાયણિક સૂત્રો ખોટી રીતે $(NH_4)_3[As(Mo_3O_{10})_4]$ અને $(NH_4)_3[P(Mo_3O_{10})_4]$ તરીકે લખવામાં આવ્યા છે.

(A) $Zn^{2+}$ અને $Al^{3+}$ બંને આયનો $NaOH$ અને $NH_4OH$ સાથે સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે.
જોકે,$Zn(OH)_2$ એ $[Zn(OH)_4]^{2-}$ અને $[Zn(NH_3)_4]^{2+}$ જેવા દ્રાવ્ય સંકીર્ણો બનવાને કારણે $NaOH$ અને $NH_4OH$ બંનેના વધારામાં દ્રાવ્ય છે.
$Al(OH)_3$ એ વધારાના $NaOH$ માં દ્રાવ્ય થઈને $[Al(OH)_4]^-$ બનાવે છે,પરંતુ તે વધારાના $NH_4OH$ માં અદ્રાવ્ય છે.
તેથી,$NH_4OH$ નો ઉપયોગ તેમની વચ્ચે તફાવત કરવા માટે થઈ શકે છે કારણ કે $Al(OH)_3$ અવક્ષેપ તરીકે રહેશે જ્યારે $Zn(OH)_2$ ઓગળી જશે.
$NaOH$ તફાવત માટે ઓછું અસરકારક છે કારણ કે બંને હાઇડ્રોક્સાઇડ વધારાના $NaOH$ માં ઓગળી જાય છે.

(D) $Al^{3+}$ અને $Fe^{3+}$ બંને $NaOH$ ના દ્રાવણ સાથે અવક્ષેપ આપે છે.
$Al^{3+} + 3OH^- \rightarrow Al(OH)_3 \downarrow$ (સફેદ અવક્ષેપ)
$Fe^{3+} + 3OH^- \rightarrow Fe(OH)_3 \downarrow$ (બ્રાઉન અવક્ષેપ)
$Al(OH)_3$ સ્વભાવે ઉભયગુણી છે અને વધારાના $NaOH$ માં ઓગળીને દ્રાવ્ય સંકીર્ણ $Na[Al(OH)_4]$ બનાવે છે,જ્યારે $Fe(OH)_3$ બેઝિક છે અને વધારાના $NaOH$ માં ઓગળતું નથી.
તેથી,$Al^{3+}$ અને $Fe^{3+}$ ને સાંદ્ર જલીય $NaOH$ નો ઉપયોગ કરીને અલગ કરી શકાય છે.

(B) $(1)$ $NH_4^+$ ની નેસ્લર પ્રક્રિયક સાથેની પ્રક્રિયાથી મિલનના બેઝના આયોડાઇડના કથ્થઈ અવક્ષેપ મળે છે,વાદળી નહીં. તેથી,$(1)$ ખોટું છે.
$(2)$ $Ni^{2+}$ એ $OH^-$ ની હાજરીમાં ડાયમિથાઈલગ્લાયોક્સાઈમ $(dmg)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $[Ni(dmg)_2]$ ના ગુલાબી લાલ અવક્ષેપ બનાવે છે. આ સાચું છે.
$(3)$ $FeCl_3$ એ $NH_4OH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $Fe(OH)_3$ ના લાલ-કથ્થઈ અવક્ષેપ બનાવે છે,લીલા નહીં. તેથી,$(3)$ ખોટું છે.
$(4)$ $CuSO_4$ એ વધારે $NH_4OH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $[Cu(NH_3)_4]SO_4$ નું ઘેરો વાદળી દ્રાવણ બનાવે છે. આ સાચું છે.
તેથી,સાચા અવલોકનો $(2)$ અને $(4)$ છે.

(D) $1$. $Sodium$ નાઈટ્રોપ્રસાઈડ $(Na_2[Fe(CN)_5NO])$ એ $S^{2-}$ આયનો સાથે પ્રક્રિયા કરીને જાંબલી અથવા વાયોલેટ સંકીર્ણ $[Fe(CN)_5NOS]^{4-}$ બનાવે છે. આ સાચું છે.
$2$. બ્રાઉન રિંગ કોમ્પ્લેક્સ $[Fe(H_2O)_5NO]SO_4$ છે,જેમાં $Fe$ $+1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે. આ સાચું છે.
$3$. $Fe^{3+}$ આયનો $SCN^-$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને લોહી જેવા લાલ રંગનું સંકીર્ણ $[Fe(SCN)(H_2O)_5]^{2+}$ બનાવે છે. બેઝિક ફેરિક એસિટેટ પણ આ કસોટી આપે છે. આ સાચું છે.
$4$. ટોલેન્સ પ્રક્રિયક $([Ag(NH_3)_2]^+)$ નો ઉપયોગ આલ્ડિહાઈડની પરખ માટે સિલ્વર મિરર બનાવીને કરવામાં આવે છે. $H_3PO_4$ એ ફોસ્ફોરિક એસિડ છે અને તે ટોલેન્સ પ્રક્રિયકનું રિડક્શન કરીને સિલ્વર મિરર બનાવતું નથી. આ ખોટું છે.

(B) $1$. $Cu^{2+}$ એ $K_4[Fe(CN)_6]$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $Cu_2[Fe(CN)_6]$ બનાવે છે,જે ચોકલેટ-બ્રાઉન અવક્ષેપ છે.
$2$. $HCl$ ની હાજરીમાં,કોમન આયન ઇફેક્ટને કારણે $S^{2-}$ આયનોની સાંદ્રતા ઘટે છે. $CuS$ $(K_{sp} \approx 10^{-36})$ અવક્ષેપિત થાય છે,પરંતુ $NiS$ $(K_{sp} \approx 10^{-21})$ અવક્ષેપિત થતું નથી કારણ કે તેનો આયનિક ગુણાકાર તેના $K_{sp}$ કરતા ઓછો રહે છે. તેથી,બંને કાળા અવક્ષેપ આપે છે તે વિધાન ખોટું છે.
$3$. $Fe^{3+}$ એ $SCN^-$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $[Fe(SCN)]^{2+}$ બનાવે છે,જે લોહી જેવો લાલ રંગ ધરાવે છે.
$4$. રિડ્યુસિંગ જ્યોતમાં $Cu^{2+}$ ધાતુમય કોપર બનાવે છે,જે લાલ રંગની મણકા કસોટી આપે છે.

(D) સમૂહ $IV$ ના કેટાયનમાં $Co^{2+}, Ni^{2+}, Mn^{2+},$ અને $Zn^{2+}$ નો સમાવેશ થાય છે.
જ્યારે $Zn^{2+}$ ના બેઝિક દ્રાવણમાંથી $H_2S$ પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે $ZnS$ ના સફેદ અવક્ષેપ બને છે.
આ અવક્ષેપ મંદ $HCl$ માં ઓગળીને $ZnCl_2$ બનાવે છે: $ZnS + 2HCl \rightarrow ZnCl_2 + H_2S$.
$ZnCl_2$ એ $NaOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $Zn(OH)_2$ ના સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે: $Zn^{2+} + 2OH^{-} \rightarrow Zn(OH)_2 \downarrow$ (સફેદ).
પોટેશિયમ ફેરોસાયનાઈડ $(K_4[Fe(CN)_6])$ સાથે,$Zn^{2+}$ આયનો $K_2Zn_3[Fe(CN)_6]_2$ ના વાદળી-સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે: $3Zn^{2+} + 2K^{+} + 2[Fe(CN)_6]^{4-} \rightarrow K_2Zn_3[Fe(CN)_6]_2 \downarrow$ (વાદળી-સફેદ).

(B) $Fe^{3+}$ આયનોની હાજરી $CNS^{-}$ આયનો સાથે લોહી જેવા લાલ રંગ દ્વારા સૂચવવામાં આવે છે: $Fe^{3+} + 3CNS^{-} \to Fe(CNS)_3$ (ફેરિક થાયોસાયનેટ,લોહી જેવો લાલ રંગ).
$Fe^{3+}$ આયનો $K_4[Fe(CN)_6]$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને વાદળી અવક્ષેપ (પ્રશિયન બ્લુ) બનાવે છે: $4Fe^{3+} + 3[Fe(CN)_6]^{4-} \to Fe_4[Fe(CN)_6]_3$.
ક્રોમિલ ક્લોરાઈડ કસોટી ક્લોરાઈડ આયનો $(Cl^{-})$ ની હાજરી માટે વિશિષ્ટ છે,જ્યાં $X$ એ $K_2Cr_2O_7$ અને સાંદ્ર $H_2SO_4$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ક્રોમિલ ક્લોરાઈડ $(CrO_2Cl_2)$ ની લાલ-ભૂખરી બાષ્પ ઉત્પન્ન કરે છે.
ક્ષાર $X$ માં $Fe^{3+}$ અને $Cl^{-}$ બંને આયનો હોવાથી,ક્ષાર $FeCl_3$ છે.

(C) ગુણાત્મક અકાર્બનિક વિશ્લેષણમાં,કેટાયન્સને તેમની અવક્ષેપન પ્રતિક્રિયાઓના આધારે જૂથોમાં વહેંચવામાં આવે છે.
$Pb^{2+}$ (જૂથ $II$),$Cu^{2+}$ (જૂથ $II$),અને $As^{3+}$ (જૂથ $II$) તેમના સલ્ફાઇડ્સના ઓછા દ્રાવ્યતા ગુણાકારને કારણે $dil. \ HCl$ ની હાજરીમાં $H_2S$ દ્વારા સલ્ફાઇડ તરીકે અવક્ષેપિત થાય છે.
$Co^{2+}$ એ જૂથ $IV$ નો સભ્ય છે અને તે $dil. \ HCl$ ની હાજરીમાં $H_2S$ દ્વારા અવક્ષેપિત થતો નથી કારણ કે $H^+$ ની સામાન્ય આયન અસરને લીધે $S^{2-}$ આયનોની સાંદ્રતા ખૂબ ઓછી હોય છે.
$Co^{2+}$ ફક્ત $NH_4OH$ અને $H_2S$ (જૂથ $IV$ પ્રક્રિયક) ની હાજરીમાં $CoS$ તરીકે અવક્ષેપિત થાય છે.

(A) જલીય કોબાલ્ટ$(II)$ ક્ષાર,જેમ કે $CoCl_2 \cdot 6H_2O$,$[Co(H_2O)_6]^{2+}$ સંકીર્ણની હાજરીને કારણે ગુલાબી રંગના હોય છે.
ગરમ કરવા પર,સ્ફટિકીકરણનું પાણી દૂર થાય છે અને ક્ષાર નિર્જળ કોબાલ્ટ$(II)$ ક્લોરાઇડ $(CoCl_2)$ માં રૂપાંતરિત થાય છે,જે વાદળી રંગનો હોય છે.
તેથી,$Co^{2+}$ કેટાયનની હાજરી સૌથી વધુ સંભવિત છે.

(A) સમૂહ $V$ ના કેટાયન્સના વિશ્લેષણમાં,$NH_4Cl$ અને $NH_4OH$ ની હાજરીમાં $(NH_4)_2CO_3$ નો ઉપયોગ સમૂહ પ્રક્રિયક તરીકે થાય છે.
$NH_4Cl$ સામાન્ય આયન અસરને કારણે $(NH_4)_2CO_3$ ના આયનીકરણને દબાવે છે,જેથી $CO_3^{2-}$ ની સાંદ્રતા એટલી ઓછી રહે છે કે તે ફક્ત $Ca^{2+}$,$Ba^{2+}$,અને $Sr^{2+}$ કાર્બોનેટ્સના દ્રાવ્યતા ગુણાકાર $(K_{sp})$ ને જ ઓળંગે છે.
જો તેના બદલે $Na_2CO_3$ નો ઉપયોગ કરવામાં આવે,તો તે એક પ્રબળ વિદ્યુતવિભાજ્ય છે અને સંપૂર્ણપણે વિયોજન પામીને $CO_3^{2-}$ આયનોની ઊંચી સાંદ્રતા આપે છે.
$CO_3^{2-}$ ની આ ઊંચી સાંદ્રતા $MgCO_3$ ના $K_{sp}$ ને પણ ઓળંગી જાય છે,જેના કારણે $Mg^{2+}$ આયનો પણ સમૂહ $V$ ના કેટાયન્સ સાથે અવક્ષેપિત થાય છે.

(B) $Fe^{3+}$ ની $SCN^{-}$ સાથેની પ્રક્રિયાથી લોહી જેવો લાલ સંકીર્ણ $[Fe(SCN)]^{2+}$ બને છે.
$Fe^{2+}$ આ સંકીર્ણ બનાવતું નથી,તેથી વિધાન $B$ ખોટું છે.
$Na_2ZnO_2$ એ $H_2S$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $ZnS$ ના સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે.
$Cu^{2+}$ વધારાના $NH_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઘેરો વાદળી $[Cu(NH_3)_4]^{2+}$ સંકીર્ણ બનાવે છે.

(A) એસિડિક જલીય દ્રાવણમાં,$H^+$ ના સામાન્ય આયન અસરને કારણે $S^{2-}$ આયનોની સાંદ્રતા ખૂબ ઓછી હોય છે.
માત્ર સમૂહ $II$ ના કેટાયન્સ $(Cu^{2+}, Hg^{2+})$ ના સલ્ફાઇડ્સનો દ્રાવ્યતા ગુણાકાર $(K_{sp})$ એટલો ઓછો હોય છે કે તે આ ઓછી $S^{2-}$ સાંદ્રતા પર આયનિક ગુણાકાર કરતા વધી જાય છે.
તેથી,$CuS$ અને $HgS$ ના અવક્ષેપ મળે છે,જ્યારે $Mn^{2+}$ અને $Ni^{2+}$ દ્રાવણમાં જ રહે છે.

(B) સોડિયમ નાઈટ્રોપ્રસાઈડ $(Na_2[Fe(CN)_5NO])$ અને સલ્ફાઈડ આયનો $(S^{2-})$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા સલ્ફાઈડ આયનો માટેની લાક્ષણિક કસોટી છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $Na_2[Fe(CN)_5NO] + Na_2S \rightarrow Na_4[Fe(CN)_5(NOS)]$.
આ પ્રક્રિયાના પરિણામે જાંબલી રંગનું સંકીર્ણ બને છે જેને સોડિયમ થાયોનાઈટ્રોપ્રસાઈડ કહેવામાં આવે છે.

(A) $(i) \, Ni^{2+}$ એ ડાયમિથાઈલગ્લાયોક્સાઈમ $(DMG)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $[Ni(DMG)_2]$ ના ગુલાબી લાલ અવક્ષેપ બનાવે છે. તેથી,$(i) - D$.
$(ii) \, Ag^{+}$ એ સોડિયમ થાયોસલ્ફેટ $(Na_2S_2O_3)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને દ્રાવ્ય સંકીર્ણ $Na_3[Ag(S_2O_3)_2]$ બનાવે છે. તેથી,$(ii) - A$.
$(iii) \, Cu^{2+}$ એ એમોનિયા $(NH_3)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઘેરા વાદળી રંગનું સંકીર્ણ $[Cu(NH_3)_4]^{2+}$ બનાવે છે. તેથી,$(iii) - C$.
$(iv) \, S^{2-}$ એ સોડિયમ નાઈટ્રોપ્રસાઈડ $(Na_2[Fe(CN)_5NO])$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને જાંબલી રંગનું સંકીર્ણ $Na_4[Fe(CN)_5(NOS)]$ બનાવે છે. તેથી,$(iv) - B$.
આમ,સાચી જોડ $(i)-D, (ii)-A, (iii)-C, (iv)-B$ છે.