Wet Test for Basic Radical Questions in Gujarati

(D) જ્યારે સાંદ્ર $HCl$ માં $Sb^{3+}$ અથવા $Bi^{3+}$ આયનો ધરાવતા દ્રાવણમાં પાણી ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે જળવિભાજન થાય છે.
$Sb^{3+} + H_2O + Cl^{-} \to SbOCl \text{ (સફેદ ધૂંધળાપણું)} + 2H^+$
$Bi^{3+} + H_2O + Cl^{-} \to BiOCl \text{ (સફેદ ધૂંધળાપણું)} + 2H^+$
આ પ્રક્રિયા થાય છે કારણ કે મંદનથી $HCl$ ની સાંદ્રતા ઘટે છે,જે સંતુલનને અદ્રાવ્ય ઓક્સિક્લોરાઈડના નિર્માણ તરફ ખસેડે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.

(D) $Fe^{2+}$ આયનોની ચકાસણી માટે પોટેશિયમ ફેરીસાયનાઇડ,$K_3[Fe(CN)_6]$ નો ઉપયોગ થાય છે.
જ્યારે $K_3[Fe(CN)_6]$ એ $Fe^{2+}$ આયનો સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે ટર્નબુલ બ્લુ (Turnbull's blue) તરીકે ઓળખાતો ઘેરો વાદળી અવક્ષેપ બનાવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા: $3Fe^{2+} + 2[Fe(CN)_6]^{3-} \to Fe_3[Fe(CN)_6]_2$ (ટર્નબુલ બ્લુ).

(A) બેઝિક રેડિકલ્સના વ્યવસ્થિત ગુણાત્મક વિશ્લેષણમાં,$V$ સમૂહના રેડિકલ્સ $(Ca^{2+}, Ba^{2+}, Sr^{2+})$ ને $NH_4Cl$ અને $NH_4OH$ ની હાજરીમાં $(NH_4)_2CO_3$ નો ઉપયોગ કરીને કાર્બોનેટ તરીકે અવક્ષેપિત કરવામાં આવે છે.
$Mg^{2+}$ એ $NH_4Cl$ અને $NH_4OH$ ની હાજરીમાં $(NH_4)_2CO_3$ સાથે અવક્ષેપિત થતું નથી કારણ કે કોમન આયન ઇફેક્ટને કારણે કાર્બોનેટ આયનોની સાંદ્રતા ઘટી જાય છે અને $MgCO_3$ પ્રમાણમાં વધુ દ્રાવ્ય છે.
તેથી,ફક્ત $Ca^{2+}, Ba^{2+}, Sr^{2+}$ અવક્ષેપિત થાય છે.

(C) $As^{3+}, As^{5+}, Sb^{3+}, Sb^{5+}, Sn^{2+},$ અને $Sn^{4+}$ ના સલ્ફાઇડ પીળા એમોનિયમ સલ્ફાઇડ $( (NH_4)_2S_x )$ માં દ્રાવ્ય છે.
આ સલ્ફાઇડ પ્રક્રિયા કરીને દ્રાવ્ય થાયો-કોમ્પ્લેક્સ (પોલિસલ્ફાઇડ કોમ્પ્લેક્સ) બનાવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$SnS$ પીળા એમોનિયમ સલ્ફાઇડમાં દ્રાવ્ય છે,જ્યારે $CuS, CdS,$ અને $PbS$ અદ્રાવ્ય છે.

(B) સાંદ્ર $NaOH$ દ્રાવણનો ઉપયોગ તેમના હાઇડ્રોક્સાઇડના ઉભયગુણી સ્વભાવના આધારે ધાતુ આયનોને અલગ કરવા માટે થાય છે.
$Al^{3+}$ એ વધારાના $NaOH$ સાથે દ્રાવ્ય સંકીર્ણ $[Al(OH)_4]^-$ બનાવે છે,જ્યારે $Fe^{3+}$ એ અદ્રાવ્ય અવક્ષેપ $Fe(OH)_3$ બનાવે છે જે વધારાના $NaOH$ માં ઓગળતું નથી.
તેથી,$Al^{3+}$ અને $Fe^{3+}$ ના મિશ્રણને $NaOH$ નો ઉપયોગ કરીને અલગ કરી શકાય છે.

(C) એસિડિક દ્રાવણમાં,$H^+$ ના સામાન્ય આયન અસરને કારણે $H_2S$ એ $S^{2-}$ આયનોની ઓછી સાંદ્રતા આપે છે.
$Ag^+$ અને $Cu^{2+}$ એ ગુણાત્મક વિશ્લેષણના સમૂહ-$II$ માં આવે છે,જે એસિડિક માધ્યમમાં સલ્ફાઇડ તરીકે અવક્ષેપિત થાય છે.
$Zn^{2+}$ સમૂહ-$III$ (અથવા $IV$) માં આવે છે અને તેને $ZnS$ તરીકે અવક્ષેપિત કરવા માટે બેઝિક માધ્યમની જરૂર પડે છે.
તેથી,$Ag^+$ અને $Cu^{2+}$ બંને અવક્ષેપ ($Ag_2S$ અને $CuS$) બનાવશે.

(D) જ્યારે $H_2S$ વાયુને $Cu^{2+}$,$Pb^{2+}$ અને $Zn^{2+}$ આયનો ધરાવતા જલીય દ્રાવણમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે આ તમામ ધાતુના આયનો તેમના અદ્રાવ્ય સલ્ફાઈડ બનાવે છે.
$Cu^{2+} + H_2S \rightarrow CuS \downarrow + 2H^+$
$Pb^{2+} + H_2S \rightarrow PbS \downarrow + 2H^+$
$Zn^{2+} + H_2S \rightarrow ZnS \downarrow + 2H^+$
આમ,ત્રણેય આયનો $H_2S$ સાથે અવક્ષેપ આપે છે,તેથી સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.

(C) $H_2S$ એ નિર્બળ એસિડ છે જે $H_2S \rightleftharpoons 2H^+ + S^{2-}$ તરીકે વિયોજન પામે છે.
જ્યારે $HCl$ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે $H^+$ આયનોની સાંદ્રતા નોંધપાત્ર રીતે વધે છે.
લે શેટલિયરના સિદ્ધાંત મુજબ,આ સામાન્ય આયન અસર $H_2S$ ના આયનીકરણને દબાવે છે,જેનાથી $S^{2-}$ આયનોની સાંદ્રતા ઘટે છે.
આ સુનિશ્ચિત કરે છે કે માત્ર $II$ સમૂહના ધાતુ સલ્ફાઈડનો દ્રાવ્યતા ગુણાકાર $(K_{sp})$ ઓળંગાય છે,જે તેમના પસંદગીયુક્ત અવક્ષેપન માટે જરૂરી છે.

(D) ગુણાત્મક વિશ્લેષણમાં,$NH_3$ (અથવા $NH_4OH$) ની હાજરીમાં $H_2S$ વાયુ દ્વારા $Mn^{2+}$,$Ni^{2+}$ અને $Cd^{2+}$ સલ્ફાઇડ તરીકે અવક્ષેપિત થાય છે.
$Cd^{2+}$ એ ગ્રુપ $II$ નો રેડિકલ છે,જ્યારે $Mn^{2+}$ અને $Ni^{2+}$ એ ગ્રુપ $IV$ ના રેડિકલ છે.
$Ca^{2+}$ એ ગ્રુપ $V$ માં આવે છે અને તે $H_2S$ વાયુ દ્વારા અવક્ષેપિત થતો નથી.
તે સામાન્ય રીતે $NH_4Cl$ અને $NH_4OH$ ની હાજરીમાં $(NH_4)_2CO_3$ ઉમેરીને $CaCO_3$ તરીકે અવક્ષેપિત થાય છે.

(B) બેઝિક રેડિકલ્સના ગુણાત્મક વિશ્લેષણમાં,$II$ સમૂહના કેટાયન્સ મંદ $HCl$ ની હાજરીમાં $H_2S$ વાયુ પસાર કરવાથી સલ્ફાઈડ બનાવે છે.
$Pb^{2+}$,$Hg^{2+}$ અને $Cu^{2+}$ ના સલ્ફાઈડ કાળા રંગના હોય છે.
જ્યારે $CdS$ (કેડમિયમ સલ્ફાઈડ) પીળા રંગનો હોય છે.
તેથી,જો કાળા રંગના અવક્ષેપ મળે,તો મિશ્રણમાં $Cd^{2+}$ હોઈ શકે નહીં.

(B) બિસ્મથ નાઈટ્રેટની પોટેશિયમ આયોડાઈડ $(KI)$ સાથેની પ્રક્રિયાથી બિસ્મથ$(III)$ આયોડાઈડ $(BiI_3)$ ના કાળા અવક્ષેપ મળે છે.
$Bi(NO_3)_3(aq) + 3KI(aq) \xrightarrow{\quad} BiI_3(s) + 3KNO_3(aq)$
વધુ પ્રમાણમાં $KI$ ઉમેરતા,કાળા અવક્ષેપ ઓગળીને પોટેશિયમ ટેટ્રાઆયોડોબિસ્મથેટ$(III)$ નામનું દ્રાવ્ય સંકીર્ણ બનાવે છે,જે નારંગી રંગનું હોય છે.
$BiI_3(s) + KI(aq) \xrightarrow{\quad} K[BiI_4](aq)$
આમ,કેટાયન $Bi^{3+}$ છે.

(A) ગુણાત્મક વિશ્લેષણમાં,$Hg^{2+}$ અને $Pb^{2+}$ બંને સમૂહ $II$ ના સભ્યો છે અને જ્યારે મંદ $HCl$ ની હાજરીમાં $H_2S$ પસાર કરવામાં આવે છે ત્યારે બંને કાળા અવક્ષેપ ($HgS$ અને $PbS$) આપે છે. તેથી,તેમને ફક્ત આ પ્રક્રિયક દ્વારા અલગ પાડી શકાતા નથી.

(B) આ ક્ષાર $BaS_2O_3$ (બેરિયમ થાયોસલ્ફેટ) છે.
$1$. મંદ $HCl$ સાથે પ્રક્રિયા: $BaS_2O_3 + 2HCl \to BaCl_2 + SO_2 \uparrow + S \downarrow$. $SO_2$ વાયુ તીવ્ર ગંધ ધરાવે છે અને સલ્ફર $(S)$ પીળા રંગના અવક્ષેપ બનાવે છે.
$2$. જ્યોત કસોટી: $Ba^{2+}$ આયનો જ્યોતને ઘાસ જેવો લીલો રંગ આપે છે.
$3$. પોટેશિયમ ક્રોમેટ સાથે પ્રક્રિયા: $Ba^{2+} + K_2CrO_4 \to BaCrO_4 \downarrow + 2K^+$. $BaCrO_4$ એ પીળા રંગના અવક્ષેપ છે.

(C) $HCl$ સાથેની પ્રતિક્રિયા $Pb^{2+}$,$Ag^+$,અથવા $Hg_2^{2+}$ ની હાજરી સૂચવે છે કારણ કે તેઓ સફેદ ક્લોરાઇડ અવક્ષેપ બનાવે છે.
જ્યારે મર્ક્યુરસ ક્ષાર $(Hg_2^{2+})$ માં $NH_4OH$ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે તે વિષમીકરણ (disproportionation) પામીને ધાતુમય પારો $(Hg)$ અને એમિનો-મર્ક્યુરિક ક્લોરાઇડ $(Hg(NH_2)Cl)$ ના કાળા અવક્ષેપ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા છે: $Hg_2^{2+} + 2NH_4OH \to Hg(l) + Hg(NH_2)Cl(s) + NH_4^+ + 2H_2O$.
આ કાળા અવક્ષેપ વધારાના $NH_4OH$ માં ઓગળતા નથી.

(A) ક્ષાર $AgNO_3$ છે. પ્રતિક્રિયાઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. વધારાના એમોનિયા સાથે: $AgNO_3 + 2NH_3 \to [Ag(NH_3)_2]NO_3$ (સફેદ અવક્ષેપ).
$2$. મંદ $NaCl$ સાથે: $AgNO_3 + NaCl \to AgCl \downarrow$ (સફેદ અવક્ષેપ) $+ NaNO_3$.
$3$. $H_2S$ સાથે: $2AgNO_3 + H_2S \to Ag_2S \downarrow$ (કાળા અવક્ષેપ) $+ 2HNO_3$.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$1$. જ્યારે દ્રાવણમાંથી $H_2S$ પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે કાળા અવક્ષેપનું નિર્માણ $Pb^{2+}$ આયનોની હાજરી સૂચવે છે,જે $PbS$ (લેડ સલ્ફાઈડ) બનાવે છે.
$Pb^{2+} + H_2S \xrightarrow{\text{acidic}} PbS \downarrow \text{ (કાળા અવક્ષેપ)} + 2H^+$
$2$. કાળા અવક્ષેપ $(PbS)$ ગરમ $HNO_3$ માં ઓગળીને લેડ નાઈટ્રેટ બનાવે છે:
$3PbS + 8HNO_3 \to 3Pb(NO_3)_2 + 2NO + 3S + 4H_2O$
$3$. $Pb^{2+}$ ધરાવતા દ્રાવણમાં સાંદ્ર $H_2SO_4$ ઉમેરતા,લેડ સલ્ફેટ $(PbSO_4)$ ના સફેદ અવક્ષેપ મળે છે:
$Pb(NO_3)_2 + H_2SO_4 \to PbSO_4 \downarrow \text{ (સફેદ અવક્ષેપ)} + 2HNO_3$

(A) કેલોમલ $(Hg_2Cl_2)$ ની એમોનિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NH_4OH)$ સાથેની પ્રક્રિયા એ અસમાનતા (disproportionation) પ્રક્રિયા છે.
$Hg_2Cl_2 + 2NH_4OH \to Hg + Hg(NH_2)Cl + NH_4Cl + 2H_2O$.
નીપજ $Hg(NH_2)Cl$ ને એમિનો મર્ક્યુરિક ક્લોરાઇડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે કાળા રંગના અવક્ષેપ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) સાચો જવાબ $(C)$ છે.
જ્યારે સિલ્વર નાઈટ્રેટ $(AgNO_3)$ ને સામાન્ય મીઠા $(NaCl)$ સાથે મિશ્ર કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે સિલ્વર ક્લોરાઈડ $(AgCl)$ ના સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા છે: $AgNO_3(aq) + NaCl(aq) \to AgCl(s) + NaNO_3(aq)$.
$AgCl$ ના આ સફેદ અવક્ષેપ મંદ એમોનિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(NH_4OH)$ માં દ્રાવ્ય છે કારણ કે તે દ્રાવ્ય સંકીર્ણ બનાવે છે: $AgCl(s) + 2NH_4OH(aq) \to [Ag(NH_3)_2]Cl(aq) + 2H_2O(l)$.

(B) સાચું વિધાન એ છે કે $AgCl$ અને $AgI$ ના મિશ્ર અવક્ષેપમાંથી,એમોનિયાનું દ્રાવણ ફક્ત $AgCl$ ને ઓગાળે છે.
$AgCl$ એ $[Ag(NH_3)_2]Cl$ સંકીર્ણના નિર્માણને કારણે જલીય એમોનિયામાં દ્રાવ્ય છે,જ્યારે $AgI$ ખૂબ ઓછું દ્રાવ્ય છે અને મંદ એમોનિયામાં નોંધપાત્ર રીતે ઓગળતું નથી.

(B) સાચો જવાબ $(b)$ $CdS$ છે.
$CdS$ (કેડમિયમ સલ્ફાઇડ) પીળા રંગનો હોય છે.
$CuS$ (કોપર સલ્ફાઇડ) કાળા રંગનો હોય છે.
$ZnS$ (ઝિંક સલ્ફાઇડ) સફેદ રંગનો હોય છે.
$CoS$ (કોબાલ્ટ સલ્ફાઇડ) કાળા રંગનો હોય છે.

(C) જ્યારે $Fe^{3+}$,$Zn^{2+}$ અને $Cu^{2+}$ ધરાવતા દ્રાવણમાં $6 \ M \ NaOH$ વધુ પ્રમાણમાં ઉમેરવામાં આવે છે:
$1$. $Fe^{3+}$,$OH^-$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $Fe(OH)_3$ ના લાલ-ભૂરા રંગના અવક્ષેપ બનાવે છે,જે વધારાના $NaOH$ માં અદ્રાવ્ય છે.
$2$. $Zn^{2+}$,$OH^-$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $Zn(OH)_2$ બનાવે છે,જે વધારાના $NaOH$ માં દ્રાવ્ય સંકીર્ણ $[Zn(OH)_4]^{2-}$ બનાવે છે.
$3$. $Cu^{2+}$,$OH^-$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $Cu(OH)_2$ ના વાદળી અવક્ષેપ બનાવે છે,જે વધારાના $NaOH$ માં અદ્રાવ્ય છે.
આમ,$6 \ M \ NaOH$ એ $Fe^{3+}$ ને અલગ કરવા માટે યોગ્ય પ્રક્રિયક છે.

(D) અને $(c)$ સાચા છે.
$Fe^{2+}$ આયનો પોટેશિયમ ફેરીસાયનાઈડ $(K_3[Fe(CN)_6])$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ટર્નબલ્સ બ્લુ તરીકે ઓળખાતા વાદળી અવક્ષેપ બનાવે છે,જે પોટેશિયમ ફેરિક ફેરોસાયનાઈડ,$KFe[Fe(CN)_6]$ છે.
$Fe^{3+}$ આયનો પોટેશિયમ થાયોસાયનેટ $(KSCN)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને લોહી જેવા લાલ રંગનું સંકીર્ણ બનાવે છે,જે ફેરિક આયનો માટેની લાક્ષણિક કસોટી છે.

(B) $Ni^{2+}$ એ એમોનિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડની હાજરીમાં ડાયમિથાઈલ ગ્લાયોક્સાઈમ $(DMG)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને નિકલ-ડાયમિથાઈલ ગ્લાયોક્સાઈમ સંકીર્ણ,$[Ni(DMG)_2]$ ના ચેરી-લાલ અવક્ષેપ બનાવે છે.
આ પ્રક્રિયા $Ni^{2+}$ આયનોની ઓળખ માટે ખૂબ જ વિશિષ્ટ છે.

(C) લેડ સલ્ફેટ $(PbSO_4)$ પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે. તે એમોનિયમ એસિટેટના એમોનિકલ દ્રાવણમાં દ્રાવ્ય થાય છે,કારણ કે તેમાં દ્રાવ્ય સંકીર્ણ લેડ એસિટેટ બને છે.

(A) ગુણાત્મક અકાર્બનિક વિશ્લેષણમાં,$Pb^{2+}$ આયનો ગ્રુપ-$I$ અને ગ્રુપ-$II$ માં આવે છે.
$Pb^{2+}$ એ $HCl$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ગ્રુપ-$I$ માં $PbCl_2$ (સફેદ અવક્ષેપ) બનાવે છે.
$Pb^{2+}$ એ $HCl$ ની હાજરીમાં $H_2S$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ગ્રુપ-$II$ માં $PbS$ (કાળા અવક્ષેપ) બનાવે છે.

(B) ક્ષાર $Pb(NO_3)_2$ છે. પ્રક્રિયાઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. એમોનિયાના દ્રાવણ સાથે: $Pb(NO_3)_2 + 2NH_4OH \to Pb(OH)_2 \downarrow (\text{સફેદ}) + 2NH_4NO_3$
$2$. મંદ $NaCl$ સાથે: $Pb(NO_3)_2 + 2NaCl \to PbCl_2 \downarrow (\text{સફેદ}) + 2NaNO_3$
$3$. $H_2S$ સાથે: $Pb(NO_3)_2 + H_2S \to PbS \downarrow (\text{કાળા}) + 2HNO_3$

(D) ગુણાત્મક અકાર્બનિક વિશ્લેષણમાં,$Cu^{2+}, Hg^{2+}$ અને $Bi^{3+}$ એ સમૂહ-$II$ ના કેટાયન છે. આ કેટાયન એસિડિક માધ્યમ $(HCl)$ માં $H_2S$ વાયુની હાજરીમાં તેમના સલ્ફાઇડ $(CuS, HgS, Bi_2S_3)$ સ્વરૂપે અવક્ષેપિત થાય છે.
$Co^{2+}$ એ સમૂહ-$IV$ નો કેટાયન છે. સમૂહ-$IV$ ના સલ્ફાઇડ્સ (જેમ કે $CoS, NiS, MnS, ZnS$) એસિડિક માધ્યમ $(HCl)$ માં દ્રાવ્ય હોય છે કારણ કે તેમનો દ્રાવ્યતા ગુણાકાર $(K_{sp})$ સમૂહ-$II$ ના સલ્ફાઇડ્સ કરતા વધારે હોય છે.
તેથી,$HCl$ ની હાજરીમાં $CoS$ નું અવક્ષેપન થશે નહીં.

(B) ધાતુના સલ્ફાઇડનો રંગ ગુણાત્મક અકાર્બનિક વિશ્લેષણમાં ઓળખ માટેનું મુખ્ય લક્ષણ છે.
$ZnS$ (ઝિંક સલ્ફાઇડ) સફેદ હોય છે.
$CdS$ (કેડમિયમ સલ્ફાઇડ) તેજસ્વી પીળા રંગનો હોય છે.
$NiS$ (નિકલ સલ્ફાઇડ) કાળા રંગનો હોય છે.
$PbS$ (લેડ સલ્ફાઇડ) કાળા રંગનો હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $CdS$ છે.

(D) ગુણાત્મક પૃથ્થકરણમાં,મંદ $HCl$ (એસિડિક માધ્યમ) ની હાજરીમાં $H_2S$ વાયુ સામાન્ય આયન અસરને કારણે $S^{2-}$ આયનોની ઓછી સાંદ્રતા પૂરી પાડે છે.
$S^{2-}$ ની આ ઓછી સાંદ્રતા સમૂહ-$II$ ના સલ્ફાઈડ જેવા કે $CuS$ ના દ્રાવ્યતા ગુણાકાર $(K_{sp})$ ને ઓળંગવા માટે પૂરતી છે,પરંતુ સમૂહ-$III$ અથવા $IV$ ના સલ્ફાઈડ જેવા કે $NiS$ અથવા $ZnS$ ના અવક્ષેપ મેળવવા માટે પૂરતી નથી.
તેથી,એસિડિક માધ્યમમાં માત્ર $Cu^{2+}$ આયનો જ $CuS$ ના અવક્ષેપ બનાવશે.

(C) સાંદ્ર $NaOH$ નો ઉપયોગ તેમના હાઇડ્રોક્સાઇડના ઉભયગુણી સ્વભાવના આધારે ધાતુના આયનોને અલગ કરવા માટે થાય છે.
$Fe^{3+}$ એ $Fe(OH)_3$ ના ભૂરા રંગના અવક્ષેપ બનાવે છે જે વધારાના $NaOH$ માં અદ્રાવ્ય છે.
$Cr^{3+}$ એ $Cr(OH)_3$ બનાવે છે જે ઉભયગુણી છે અને વધારાના $NaOH$ માં ઓગળીને દ્રાવ્ય સંકીર્ણ $[Cr(OH)_4]^-$ બનાવે છે.
તેથી,$Cr^{3+}$ અને $Fe^{3+}$ ને સાંદ્ર $NaOH$ નો ઉપયોગ કરીને અલગ કરી શકાય છે.

(D) $Fe^{+2}$ આયન પોટેશિયમ ફેરીસાયનાઈડ,$K_3[Fe(CN)_6]$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઘેરા વાદળી રંગના અવક્ષેપ બનાવે છે,જેને ટર્નબલ્સ બ્લુ (Turnbull's blue) કહેવામાં આવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા: $3Fe^{+2} + 2[Fe(CN)_6]^{-3} \rightarrow Fe_3[Fe(CN)_6]_2$ (ટર્નબલ્સ બ્લુ).
તેથી,$Fe^{+2}$ આયનોને ઓળખવા માટે $K_3[Fe(CN)_6]$ પ્રક્રિયકનો ઉપયોગ થાય છે.

(A) જ્યારે $Ag^{+}$ આયનો ધરાવતા જલીય દ્રાવણમાં $HCl$ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે તે સિલ્વર ક્લોરાઇડ $(AgCl)$ બનાવે છે,જે સફેદ અવક્ષેપ છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા: $Ag^{+}(aq) + Cl^{-}(aq) \rightarrow AgCl(s) \downarrow$ (સફેદ અવક્ષેપ).
$Mg^{2+}$,$Zn^{2+}$ અને $Cd^{2+}$ જેવા અન્ય આયનો આ પરિસ્થિતિમાં અદ્રાવ્ય ક્લોરાઇડ બનાવતા નથી.

(A) $Fe^{3+}$ આયનો $NH_4SCN$ (એમોનિયમ થાયોસાયનેટ) સાથે પ્રક્રિયા કરીને લોહી જેવા લાલ રંગનું સંકીર્ણ $[Fe(SCN)(H_2O)_5]^{2+}$ બનાવે છે,જ્યારે $Fe^{2+}$ આયનો આ રંગ ઉત્પન્ન કરતા નથી.
તેથી,$Fe^{2+}$ અને $Fe^{3+}$ આયનોને અલગ પાડવા માટે $NH_4SCN$ નો ઉપયોગ થાય છે.

(A) ગુણાત્મક પૃથ્થકરણમાં,મંદ $HNO_3$ માં ધાતુના સલ્ફાઈડની દ્રાવ્યતા તેના દ્રાવ્યતા ગુણાકાર $(K_{sp})$ અને એસિડની ઓક્સિડેશન ક્ષમતા પર આધાર રાખે છે.
$HgS$ (મર્ક્યુરિક સલ્ફાઈડ) નું $K_{sp}$ મૂલ્ય અત્યંત ઓછું $(10^{-52})$ હોય છે,જે તેને ગરમ મંદ $HNO_3$ માં અદ્રાવ્ય બનાવે છે.
$PbS$,$CuS$ અને $CdS$ જેવા અન્ય સલ્ફાઈડના $K_{sp}$ મૂલ્યો ઊંચા હોય છે અને તે ગરમ મંદ $HNO_3$ માં દ્રાવ્ય છે કારણ કે એસિડ $S^{2-}$ આયનનું તત્વ સલ્ફરમાં ઓક્સિડેશન કરે છે,જેનાથી સંતુલન આગળ વધે છે.

(A) ગુણાત્મક અકાર્બનિક વિશ્લેષણમાં,$Pb^{2+}$,$Ag^{+}$,$Sn^{2+}$,અને $Cu^{2+}$ બધાને ગ્રુપ $I$ અથવા ગ્રુપ $II$ ના કેટાયન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$Ag^{+}$ એ $HCl$ દ્વારા $AgCl$ તરીકે અવક્ષેપિત થાય છે (ગ્રુપ $I$).
$Pb^{2+}$ એ $HCl$ દ્વારા $PbCl_2$ તરીકે (ગ્રુપ $I$) અને $H_2S$ દ્વારા $PbS$ તરીકે (ગ્રુપ $II$) અવક્ષેપિત થાય છે.
$Cu^{2+}$ અને $Sn^{2+}$ એ $HCl$ ની હાજરીમાં $H_2S$ દ્વારા સલ્ફાઈડ તરીકે અવક્ષેપિત થાય છે (ગ્રુપ $II$).
આમ,આપેલા તમામ આયનો આ પ્રક્રિયકો દ્વારા અવક્ષેપિત થાય છે.

(A) ગુણાત્મક પૃથ્થકરણમાં,$0.3 \, M \, HCl$ ની હાજરીમાં $H_2S$ નો ઉપયોગ સમૂહ-$II$ ના કેટાયનોને અવક્ષેપિત કરવા માટે થાય છે.
સમૂહ-$II$ ના કેટાયનોમાં $Hg^{2+}, Pb^{2+}, Bi^{3+}, Cu^{2+}, Cd^{2+}, As^{3+}, Sb^{3+},$ અને $Sn^{4+}$ નો સમાવેશ થાય છે.
આપેલા આયનો $(Hg^{2+}, Cd^{2+}, Sr^{2+}, Fe^{2+}, Cu^{2+})$ માંથી,$Hg^{2+}, Cd^{2+},$ અને $Cu^{2+}$ આયનો સમૂહ-$II$ માં આવે છે.
$Sr^{2+}$ સમૂહ-$V$ માં અને $Fe^{2+}$ સમૂહ-$III$ માં આવે છે,જે આ એસિડિક પરિસ્થિતિઓમાં અવક્ષેપિત થતા નથી.
તેથી,$Hg^{2+}, Cd^{2+},$ અને $Cu^{2+}$ તેમના સલ્ફાઈડ સ્વરૂપે અવક્ષેપિત થશે.

(C) જ્યારે લેડ એસિટેટ $(Pb(CH_3COO)_2)$ હાઇડ્રોજન સલ્ફાઇડ $(H_2S)$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે લેડ સલ્ફાઇડ $(PbS)$ ના અવક્ષેપ બનાવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $Pb(CH_3COO)_2 + H_2S \rightarrow PbS \downarrow + 2CH_3COOH$.
લેડ સલ્ફાઇડ $(PbS)$ એ કાળા રંગના અવક્ષેપ છે.

(A) અકાર્બનિક ક્ષારોના ગુણદર્શક પૃથ્થકરણમાં,ધન આયનોને તેમના દ્રાવ્યતા ગુણાકાર અને સામાન્ય આયન અસરના આધારે વિવિધ સમૂહોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
સમૂહ $IV$ ના ધન આયનો $(Co^{2+}, Ni^{2+}, Mn^{2+}, Zn^{2+})$ તેમના સલ્ફાઈડ સ્વરૂપે અવક્ષેપિત થાય છે.
સમૂહ $IV$ માટે વપરાતો પ્રક્રિયક એમોનિયાયુક્ત દ્રાવણ ($NH_4Cl$ અને $NH_4OH$ સાથે બફર કરેલ) ની હાજરીમાં $H_2S$ વાયુ છે.
આ $S^{2-}$ આયનોની ઊંચી સાંદ્રતા પૂરી પાડે છે,જે સમૂહ $IV$ ના સલ્ફાઈડના દ્રાવ્યતા ગુણાકાર કરતા વધારે હોવી જરૂરી છે.

(B) જ્યારે $HgCl_2$ માં $SnCl_2$ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે સૌ પ્રથમ $Hg_2Cl_2$ ના સફેદ અવક્ષેપ મળે છે.
$2HgCl_2 + SnCl_2 \rightarrow Hg_2Cl_2$ (સફેદ) $+ SnCl_4$
વધારે પ્રમાણમાં $SnCl_2$ ઉમેરતા,ધાત્વિક પારો બનવાને કારણે સફેદ અવક્ષેપ રાખોડી/કાળા રંગમાં ફેરવાય છે.
$Hg_2Cl_2 + SnCl_2 \rightarrow 2Hg$ (રાખોડી/કાળા) $+ SnCl_4$
તેથી,અવક્ષેપ સફેદમાંથી રાખોડી/કાળા રંગમાં ફેરવાય છે.

(B) જ્યારે $H_2S$ વાયુને $Zn^{2+}$ આયનો ધરાવતા દ્રાવણમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે $ZnS$ (ઝિંક સલ્ફાઈડ) બનાવે છે,જે સફેદ અવક્ષેપ છે.
$Zn^{2+} (aq) + H_2S (g) \rightarrow ZnS (s) + 2H^+ (aq)$
તેથી,દ્રાવણમાં $Zn^{2+}$ આયનો હાજર છે.

(B) સમૂહ $IIA$ ના સલ્ફાઈડ્સ (જેમ કે $As_2S_3$,$Sb_2S_3$,અને $SnS_2$) થાયો-ક્ષાર બનવાને કારણે એમોનિયમ સલ્ફાઈડ $(NH_4)_2S$ અથવા એમોનિયમ કાર્બોનેટ $(NH_4)_2CO_3$ માં દ્રાવ્ય હોય છે.
$As_2S_3 + 3(NH_4)_2CO_3 \rightarrow (NH_4)_3AsS_3 + (NH_4)_3AsO_3 + 3CO_2$.
$CdS$ એ સમૂહ $IIB$ નો સલ્ફાઈડ છે અને તે $(NH_4)_2CO_3$ માં અદ્રાવ્ય છે.

(A) જ્યારે $H_2S$ વાયુને ધાતુના આયનો ધરાવતા દ્રાવણમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે ધાતુના સલ્ફાઈડ બનાવે છે.
$AgNO_3$ એ $H_2S$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $Ag_2S$ બનાવે છે,જે કાળા રંગના અવક્ષેપ છે.
$2Ag^+ + H_2S \rightarrow Ag_2S(s) + 2H^+$.
કોપર નાઈટ્રેટ $(Cu(NO_3)_2)$ પણ $CuS$ ના કાળા અવક્ષેપ બનાવે છે $(Cu^{2+} + H_2S \rightarrow CuS(s) + 2H^+)$.
જોકે,ગુણાત્મક પૃથ્થકરણમાં $Ag_2S$ એ એસિડિક માધ્યમમાં બનતા કાળા અવક્ષેપનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(B) ગુણાત્મક અકાર્બનિક વિશ્લેષણમાં સિલ્વર $(Ag^+)$ અને લેડ $(Pb^{2+})$ બંને આયનો સમૂહ-$I$ ના સભ્યો છે.
તેમને મંદ $HCl$ ઉમેરીને ક્લોરાઈડ તરીકે અવક્ષેપિત કરવામાં આવે છે.
તેમની વચ્ચે વિભેદન કરવા માટે,અવક્ષેપને ગરમ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે.
લેડ ક્લોરાઈડ $(PbCl_2)$ ગરમ પાણીમાં દ્રાવ્ય છે,જ્યારે સિલ્વર ક્લોરાઈડ $(AgCl)$ અદ્રાવ્ય છે.
તેથી,આ આયનોને અલગ કરવા અને વિભેદન કરવા માટે ગરમ મંદ $HCl$ અથવા ગરમ પાણીનો ઉપયોગ થાય છે.

(A) $Mg^{2+}$ આયનની કસોટી માટે $NH_4OH$ અને $Na_2HPO_4$ નો ઉપયોગ થાય છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા:
$MgSO_4 + NH_4OH + Na_2HPO_4 \rightarrow Mg(NH_4)PO_4 \downarrow + Na_2SO_4 + H_2O$.
મળતો સફેદ સ્ફટિકમય અવક્ષેપ મેગ્નેશિયમ એમોનિયમ ફોસ્ફેટ $(Mg(NH_4)PO_4)$ છે.

(A, B, C, D) જલીય $FeCl_3$ નું દ્રાવણ પીળા રંગનું હોય છે.
જ્યારે $K_4[Fe(CN)_6]$ ને $FeCl_3$ માં ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે તે પ્રશિયન બ્લુ રંગના અવક્ષેપ $Fe_4[Fe(CN)_6]_3$ બનાવે છે.
જ્યારે $H_2S$ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે તે $Fe^{3+}$ નું $Fe^{2+}$ માં રિડક્શન કરે છે અને સલ્ફરના દૂધિયા સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે.
જ્યારે $NH_4CNS$ અથવા $KCNS$ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે તે લોહી જેવા લાલ રંગનું સંકીર્ણ $[Fe(CNS)(H_2O)_5]^{2+}$ બનાવે છે.
આમ,આપેલા તમામ વિકલ્પો રંગમાં ફેરફાર કરે છે.

(A) ગુણાત્મક વિશ્લેષણમાં,સમૂહ-$II$ ના સલ્ફાઈડનું અવક્ષેપન $H_2S$ ની સાંદ્રતા અને દ્રાવણની એસિડિકતા પર આધાર રાખે છે.
$HgS$ (મર્ક્યુરિક સલ્ફાઈડ) નો દ્રાવ્યતા ગુણાકાર $(K_{sp})$ ખૂબ જ ઓછો હોય છે,જે તેને આપેલા સલ્ફાઈડમાં સૌથી ઓછું દ્રાવ્ય બનાવે છે.
જ્યારે $Hg^{2+}$ આયનો ધરાવતા એસિડિક દ્રાવણની પ્રક્રિયા $H_2S$ સાથે કરવામાં આવે છે,ત્યારે $HgS$ ના અવક્ષેપ મળે છે.
મંદન કરવાથી,$H^+$ આયનોની સાંદ્રતા ઘટે છે,પરંતુ $HgS$ તેના અત્યંત ઓછા $K_{sp}$ મૂલ્યને કારણે અવક્ષેપિત રહે છે,જે $PbS$,$CdS$ અથવા $CuS$ ની સરખામણીમાં સંપૂર્ણ અવક્ષેપન સુનિશ્ચિત કરે છે.

(B) કેટાયન્સના વ્યવસ્થિત ગુણાત્મક વિશ્લેષણમાં,ચોક્કસ સમૂહના કેટાયન્સને અવક્ષેપિત કરવા માટે સમૂહ પ્રક્રિયકોનો ઉપયોગ થાય છે.
સમૂહ $IV$ ના કેટાયન્સ ($Co^{2+}$,$Ni^{2+}$,$Mn^{2+}$,$Zn^{2+}$) તેમના સલ્ફાઈડ તરીકે અવક્ષેપિત થાય છે.
સમૂહ $IV$ માટેનો સમૂહ પ્રક્રિયક $NH_4Cl$ અને $NH_4OH$ (એમોનિયકલ માધ્યમ) ની હાજરીમાં $H_2S$ વાયુ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $NH_4Cl + NH_4OH + H_2S$ છે.

(B) ગુણાત્મક અકાર્બનિક વિશ્લેષણમાં,સમૂહ $III$ ના કેટાયન્સને $NH_4Cl$ અને $NH_4OH$ (જલીય $NH_3$) નો ઉપયોગ કરીને હાઇડ્રોક્સાઇડ તરીકે અવક્ષેપિત કરવામાં આવે છે.
$Al^{3+}$ એ સમૂહ $III$ નો સભ્ય છે અને આ પ્રક્રિયકોની હાજરીમાં $Al(OH)_3$ ના અવક્ષેપ બનાવે છે.
$Ca^{2+}$ એ સમૂહ $V$ નો કેટાયન છે,$Mg^{2+}$ એ સમૂહ $VI$ નો કેટાયન છે,અને $Zn^{2+}$ એ સમૂહ $III$ નો કેટાયન છે પરંતુ તે સામાન્ય રીતે $NH_4OH$ ની હાજરીમાં $H_2S$ સાથે અવક્ષેપિત થાય છે (સમૂહ $III$ $B$). જોકે,$Al^{3+}$ એ $NH_4OH$ દ્વારા સમૂહ $III$ $A$ ના અવક્ષેપન માટેનું પ્રમાણભૂત ઉદાહરણ છે.

(B) $BaS_2O_3$ ની મંદ $HCl$ સાથેની પ્રક્રિયાથી $SO_2$ વાયુ (તીવ્ર વાસ) અને સલ્ફર (પીળા સ્ફટિકો) મળે છે.
$BaS_2O_3 + 2HCl \to BaCl_2 + SO_2 \uparrow + S \downarrow + H_2O$
$Ba^{2+}$ આયનો જ્યોતને લાક્ષણિક સફરજન જેવી લીલી જ્યોત આપે છે.
$Ba^{2+}$ પોટેશિયમ ક્રોમેટ $(K_2CrO_4)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને બેરિયમ ક્રોમેટ $(BaCrO_4)$ ના પીળા અવક્ષેપ આપે છે:
$Ba^{2+} + K_2CrO_4 \to BaCrO_4 \downarrow + 2K^+$
આમ,તે ક્ષાર $BaS_2O_3$ છે.