Wet Test for Basic Radical Questions in Gujarati

(B) $PbCl_2$ (લેડ$(II)$ ક્લોરાઇડ) ઠંડા પાણીમાં અલ્પ દ્રાવ્ય છે પરંતુ ગરમ પાણીમાં નોંધપાત્ર રીતે વધુ દ્રાવ્ય બને છે. આ ગુણધર્મનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે ગુણાત્મક અકાર્બનિક વિશ્લેષણમાં લેડ આયનોને અન્ય ધાતુના આયનોથી અલગ કરવા માટે થાય છે.

(D) ઝિંક આયનો $(Zn^{2+})$ માટેની કસોટીમાં પદાર્થને ચારકોલ કેવિટી પર કોબાલ્ટ નાઈટ્રેટ $(Co(NO_3)_2)$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે.
જ્યારે ઝિંક સંયોજનોને $Co(NO_3)_2$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેઓ કોબાલ્ટ ઝિંકેટ $(CoZnO_2)$ બનાવે છે,જેને રિન્મેન્સ ગ્રીન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$ZnO + Co(NO_3)_2 \rightarrow CoZnO_2 + 2NO_2 + \frac{1}{2}O_2$.
$ZnO$,$3Zn(OH)_2 \cdot ZnCO_3$ (બેઝિક ઝિંક કાર્બોનેટ),અને $ZnSO_4$ ત્રણેયમાં ઝિંક હોવાથી,તેઓ ગરમ કરવા પર $ZnO$ બનાવે છે,જે ત્યારબાદ રિન્મેન્સ ગ્રીન બનાવે છે.
તેથી,આ તમામ સંયોજનો લીલો રંગ ઉત્પન્ન કરી શકે છે.

(D) મોહર ક્ષાર એ $(NH_4)_2SO_4 \cdot FeSO_4 \cdot 6H_2O$ રાસાયણિક સૂત્ર ધરાવતો દ્વિક્ષાર છે.
જલીય દ્રાવણમાં,તે તેના ઘટક આયનોમાં સંપૂર્ણપણે વિયોજિત થાય છે:
$(NH_4)_2SO_4 \cdot FeSO_4 \cdot 6H_2O (aq) \rightarrow 2NH_4^+ (aq) + Fe^{2+} (aq) + 2SO_4^{2-} (aq) + 6H_2O (l)$.
આથી,મોહર ક્ષારનું જલીય દ્રાવણ આ તમામ આયનો ($NH_4^+$,$Fe^{2+}$,અને $SO_4^{2-}$) ની કસોટી આપે છે.

(A) $Ni^{+2}$ એ એમોનિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડની હાજરીમાં ડાયમિથાઈલગ્લાયોક્સાઈમ $(DMG)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $[Ni(dmg)_2]$ નો લાલ અવક્ષેપ બનાવે છે.
$Cu^{+2}$ એ વધારાના એમોનિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NH_4OH)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઘેરા વાદળી રંગનું સંકીર્ણ $[Cu(NH_3)_4]^{+2}$ બનાવે છે.

(D) ક્ષાર $A$ એ $AgNO_3$ છે.
$1$. $Cu$ સાથેની પ્રક્રિયા: $2AgNO_3 + Cu \rightarrow Cu(NO_3)_2 + 2Ag$. દ્રાવણમાં બનતા $Cu^{2+}$ આયનો વાદળી રંગ આપે છે.
$2$. $HCl$ સાથેની પ્રક્રિયા: $AgNO_3 + HCl \rightarrow AgCl \downarrow + HNO_3$. $AgCl$ એ સફેદ અવક્ષેપ છે.
$3$. $Conc. H_2SO_4$ સાથેની પ્રક્રિયા: $AgNO_3 + H_2SO_4 \rightarrow HNO_3 + AgHSO_4$. $HNO_3$ નું વિઘટન થઈને $NO_2$ વાયુ મુક્ત થાય છે,જે બ્રાઉન ધુમાડા તરીકે દેખાય છે.

(B) ક્રોમિલ ક્લોરાઈડ કસોટીનો ઉપયોગ અકાર્બનિક ક્ષારોમાં ક્લોરાઈડ આયનો $(Cl^-)$ ની ઓળખ માટે થાય છે.
આ કસોટીમાં,ક્લોરાઈડ ક્ષારને પોટેશિયમ ડાયક્રોમેટ $(K_2Cr_2O_7)$ અને સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,જેથી ક્રોમિલ ક્લોરાઈડ $(CrO_2Cl_2)$ ની લાલ બાષ્પ ઉત્પન્ન થાય છે.
જોકે,$HgCl_2$,$SnCl_2$,$AgCl$,$PbCl_2$ અને $SbCl_3$ જેવા ક્લોરાઈડ માટે આ કસોટી નિષ્ફળ જાય છે કારણ કે તેઓ કાં તો સહસંયોજક સ્વભાવના હોય છે અથવા બાષ્પશીલ ક્રોમિલ ક્લોરાઈડ બનાવવા માટે પ્રતિક્રિયા આપતા નથી.
તેથી,$HgCl_2$ પોઝિટિવ ક્રોમિલ ક્લોરાઈડ કસોટી આપશે નહીં.

(D) પ્રતિક્રિયા $Fe(OH)_3 \downarrow + NaOH(\text{excess}) \longrightarrow \text{No reaction}$ સૂચવે છે કે $Fe(OH)_3$ એ વધારાના $NaOH$ દ્રાવણમાં અદ્રાવ્ય છે.
કોઈ નીપજ બનતી ન હોવાથી,આ 'કોઈ પ્રતિક્રિયા નથી' શ્રેણીમાં આવે છે.
તેથી,વિકલ્પ $D$ સાચો છે.

(A) $FeCl_3$ અને વધારાના $NH_3$ (જલીય એમોનિયા) વચ્ચેની પ્રતિક્રિયા એ અવક્ષેપન પ્રતિક્રિયા છે.
$FeCl_3 + 3NH_3 + 3H_2O \longrightarrow Fe(OH)_3 \downarrow + 3NH_4Cl$
$Fe(OH)_3$ એ લાલ-ભૂરા રંગના અવક્ષેપ છે.
તેથી,આ પ્રતિક્રિયા રંગીન અવક્ષેપના નિર્માણ સાથે સુસંગત છે.

(D) પ્રક્રિયા છે: $2KCN + Pb(NO_3)_2 \longrightarrow Pb(CN)_2 \downarrow + 2KNO_3$.
આ પ્રક્રિયામાં,$Pb(CN)_2$ અવક્ષેપ તરીકે બને છે.
$Pb(CN)_2$ એ સફેદ રંગના અવક્ષેપ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ સફેદ અવક્ષેપ માટે છે.

(C) $NiCl_2$ અને $NaNO_3$ વચ્ચેની પ્રતિક્રિયામાં આયનોની આપ-લે થાય છે: $NiCl_2 + 2NaNO_3 \longrightarrow Ni(NO_3)_2 + 2NaCl$.
તમામ નીપજો ($Ni(NO_3)_2$ અને $NaCl$) પાણીમાં દ્રાવ્ય હોવાથી,કોઈ અવક્ષેપ બનતા નથી અને કોઈ દ્રશ્યમાન રાસાયણિક ફેરફાર થતો નથી.
તેથી,મિશ્રણ સ્પષ્ટ/રંગહીન દ્રાવણ તરીકે રહે છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $(NH_4)_2SO_4 + Sr(OH)_2 \longrightarrow SrSO_4 \downarrow + 2NH_3 \uparrow + 2H_2O$.
આ પ્રક્રિયામાં,$SrSO_4$ (સ્ટ્રોન્શિયમ સલ્ફેટ) અવક્ષેપ તરીકે બને છે.
$SrSO_4$ સફેદ સ્ફટિકમય ઘન પદાર્થ તરીકે જાણીતું છે.
તેથી,આ પ્રક્રિયા માટે સાચો વિકલ્પ $D$ (સફેદ અવક્ષેપ માટે) છે.

(B) મોહર ક્ષાર $(NH_{4})_{2}SO_{4} \cdot FeSO_{4} \cdot 6H_{2}O$ છે.
જ્યારે મોહર ક્ષાર $NaOH$ ના દ્રાવણ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે એમોનિયમ આયન $(NH_{4}^{+})$ હાઇડ્રોક્સાઇડ આયન $(OH^{-})$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને એમોનિયા વાયુ $(NH_{3} \uparrow)$ મુક્ત કરે છે.
પ્રક્રિયા: $(NH_{4})_{2}SO_{4} + 2NaOH \to Na_{2}SO_{4} + 2H_{2}O + 2NH_{3} \uparrow$.

(D) આ પ્રતિક્રિયા શ્રેણી ગ્રુપ $V$ ના કેટાયન્સ $(Ca^{2+}, Sr^{2+}, Ba^{2+})$ ના ગુણાત્મક વિશ્લેષણનું વર્ણન કરે છે.
$1$. જ્યારે $NH_4Cl(s)$ અને $(NH_4)_2CO_3$ નું દ્રાવણ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે $Ca^{2+}, Sr^{2+},$ અને $Ba^{2+}$ કાર્બોનેટ અવક્ષેપ $(Q = CaCO_3, SrCO_3, BaCO_3)$ બનાવે છે. $Mg^{2+}$ એ $NH_4Cl$ ની હાજરીમાં અવક્ષેપિત થતું નથી.
$2$. આ કાર્બોનેટ અવક્ષેપોને $CH_3COOH$ માં ઓગાળીને તેમના એસિટેટ બનાવવામાં આવે છે.
$3$. $(NH_4)_2C_2O_4$ ઉમેરતા,$Ca^{2+}$ અને $Sr^{2+}$ ઓક્ઝેલેટ અવક્ષેપ $(R = CaC_2O_4, SrC_2O_4)$ બનાવે છે,જ્યારે $Ba^{2+}$ ફિલ્ટ્રેટમાં રહે છે કારણ કે $BaC_2O_4$ પ્રમાણમાં વધુ દ્રાવ્ય છે.
તેથી,$Ba^{2+}$ અવક્ષેપ $Q$ બનાવે છે પરંતુ અવક્ષેપ $R$ બનાવતું નથી.

(B) $Cu^{2+}$ આયનોની પોટેશિયમ ફેરોસાયનાઇડ $(K_4[Fe(CN)_6])$ સાથેની પ્રતિક્રિયા કોપર$(II)$ હેક્ઝાસાયનોફેરેટ$(II)$,$Cu_2[Fe(CN)_6]$ ના ચોકલેટ બ્રાઉન અવક્ષેપ આપે છે.
પ્રતિક્રિયા: $2CuCl_2(aq.) + K_4[Fe(CN)_6](aq.) \rightarrow Cu_2[Fe(CN)_6](s) + 4KCl(aq.)$
$Cl^-$ આયનોની સિલ્વર નાઈટ્રેટ $(AgNO_3)$ સાથેની પ્રતિક્રિયા સિલ્વર ક્લોરાઇડ $(AgCl)$ ના સફેદ અવક્ષેપ આપે છે,જે મંદ $HNO_3$ માં અદ્રાવ્ય છે.
પ્રતિક્રિયા: $CuCl_2(aq.) + 2AgNO_3(aq.) \rightarrow 2AgCl(s) + Cu(NO_3)_2(aq.)$
તેથી,$X$ એ $CuCl_2$ છે.

(D) $Fe^{2+}$ આયનો $NaOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $Fe(OH)_2$ ના આછા લીલા રંગના અવક્ષેપ આપે છે.
$Fe^{2+} (aq) + 2OH^- (aq) \rightarrow Fe(OH)_2 (s) \downarrow$ (આછા લીલા અવક્ષેપ)
$Fe^{2+}$ આયનો $NH_3$ ના દ્રાવણ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $Fe(OH)_2$ ના આછા લીલા રંગના અવક્ષેપ આપે છે.
$Fe^{2+} (aq) + 2NH_3 (aq) + 2H_2O (l) \rightarrow Fe(OH)_2 (s) \downarrow + 2NH_4^+ (aq)$
$Fe^{2+}$ આયનો $Na_2CO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $FeCO_3$ ના અવક્ષેપ આપે છે.
$Fe^{2+} (aq) + CO_3^{2-} (aq) \rightarrow FeCO_3 (s) \downarrow$
આપેલા તમામ પ્રક્રિયકો $FeSO_4$ સાથે અવક્ષેપ ઉત્પન્ન કરે છે,તેથી સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) જ્યારે $Fe^{3+}$ અને $Zn^{2+}$ આયનોના મિશ્રણમાં વધારાનું $NaOH$ દ્રાવણ ઉમેરવામાં આવે છે:
$1$. $Fe^{3+}$ એ $NaOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $Fe(OH)_3$ ના ભૂરા રંગના અવક્ષેપ બનાવે છે,જે વધારાના $NaOH$ માં અદ્રાવ્ય છે.
$2$. $Zn^{2+}$ એ $NaOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $Zn(OH)_2$ બનાવે છે,જે વધારાના $NaOH$ માં ઓગળીને દ્રાવ્ય સંકીર્ણ $[Zn(OH)_4]^{2-}$ બનાવે છે.
$3$. આમ,મિશ્રણને ગાળણ દ્વારા અલગ કરી શકાય છે,જ્યાં $Fe(OH)_3$ અવક્ષેપ તરીકે રહે છે અને $[Zn(OH)_4]^{2-}$ ગાળણમાં જાય છે.
તેથી,સાચી જોડી $Fe^{3+}(aq.), Zn^{2+}(aq.)$ છે.

(D) ઝીણા પાવડર સ્વરૂપના $Fe$ અને મંદ $HCl$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા: $Fe + 2HCl(dil.) \to FeCl_2 + H_2\uparrow$. અહીં $P$ એ $FeCl_2$ છે અને $Q$ એ $H_2$ છે.
$FeCl_2$ માં $Fe^{2+}$ આયનો હોય છે.
$1$. $AgNO_3$ સાથે: $FeCl_2 + 2AgNO_3 \to 2AgCl(s) + Fe(NO_3)_2$. $AgCl$ સફેદ અવક્ષેપ આપે છે.
$2$. $K_3[Fe(CN)_6]$ સાથે: $3FeCl_2 + 2K_3[Fe(CN)_6] \to Fe_3[Fe(CN)_6]_2 + 6KCl$. આ વાદળી અવક્ષેપ (ટર્નબલ બ્લુ) આપે છે.
$3$. $(NH_4)_2S$ સાથે: $FeCl_2 + (NH_4)_2S \to FeS(s) + 2NH_4Cl$. $FeS$ કાળા અવક્ષેપ આપે છે.
$4$. $NH_4Cl + NH_4OH$ સાથે: $NH_4Cl$ ની હાજરીમાં $NH_4OH$ દ્વારા $Fe^{2+}$ આયનો અવક્ષેપિત થતા નથી,કારણ કે $NH_4^+$ ના સામાન્ય આયન અસરને લીધે $OH^-$ આયનોની સાંદ્રતા ઘટી જાય છે,જે $Fe(OH)_2$ ના દ્રાવ્યતા ગુણાકારને ઓળંગવા માટે પૂરતી નથી.

(D) $Fe^{2+}$ આયનો થાયોસાયનેટ આયનો $(SCN^-)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને રંગીન સંકીર્ણ બનાવતા નથી. તેથી,વિધાન $(d)$ ખોટું છે.
$(a)$ $Fe^{3+} + K_3[Fe(CN)_6] \to Fe[Fe(CN)_6]$ (કથ્થઈ રંગનું દ્રાવણ).
$(b)$ $Fe^{2+} + K_3[Fe(CN)_6] \to Fe_3[Fe(CN)_6]_2$ (ટર્નબુલ બ્લુ અવક્ષેપ).
$(c)$ $Fe^{3+} + SCN^- \to [Fe(SCN)]^{2+}$ (લોહી જેવો લાલ રંગનું દ્રાવણ).
$(d)$ $Fe^{2+} + SCN^- \to \text{કોઈ પ્રક્રિયા થતી નથી}$.

(A) તટસ્થ માધ્યમમાં,$H_2S$ એ $Fe^{3+}$ આયનો માટે રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $2Fe^{3+}(aq) + H_2S(g) \rightarrow 2Fe^{2+}(aq) + S(s) + 2H^+(aq)$.
$Fe^{2+}$ આયનો તટસ્થ માધ્યમમાં $H_2S$ સાથે અવક્ષેપ બનાવતા નથી,તેથી $Fe^{3+}$ ધાતુ સલ્ફાઈડના અવક્ષેપ આપતું નથી.
તેની સામે,$Cu^{2+}$,$Bi^{3+}$ અને $Ag^+$ એ $H_2S$ ની હાજરીમાં તેમના અદ્રાવ્ય સલ્ફાઈડ ($CuS$,$Bi_2S_3$,$Ag_2S$) બનાવે છે.

(D) પ્રક્રિયા $X_2S_n + H_2O \to X(OH)_n + H_2S$ સૂચવે છે કે સલ્ફાઈડ $X_2S_n$ નું જળવિભાજન થઈને $H_2S$ વાયુ $(Y)$ ઉત્પન્ન થાય છે.
$H_2S$ વાયુ લેડ એસીટેટ $Pb(CH_3COO)_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને લેડ સલ્ફાઈડ ($PbS$,$Z$) ના કાળા અવક્ષેપ બનાવે છે.
આ જળવિભાજન પ્રક્રિયા એવા કેટાયનો માટે થાય છે જેના હાઈડ્રોક્સાઈડ પાણીમાં અદ્રાવ્ય હોય,જેમ કે $Fe^{3+}$,$Al^{3+}$,અને $Cr^{3+}$.
$Mg^{2+}$ એવો સલ્ફાઈડ બનાવતું નથી જે આ રીતે જળવિભાજન પામીને $H_2S$ આપે,તેથી $Mg^{2+}$ સાચો જવાબ છે.

(B) $1$. $Pb^{2+} + 2KI \to PbI_2\downarrow$ (પીળી અવક્ષેપ). $PbI_2$ એ $KI$ ના વધારામાં દ્રાવ્ય છે કારણ કે તે $[PbI_4]^{2-}$ સંકીર્ણ બનાવે છે.
$2$. $Cu^{2+} + 2KI \to CuI_2 \to Cu_2I_2\downarrow + I_2$. $Cu_2I_2$ એ $KI$ ના વધારામાં અદ્રાવ્ય છે.
$3$. $Bi^{3+} + 3KI \to BiI_3\downarrow$ (કાળી અવક્ષેપ). $BiI_3$ એ $KI$ ના વધારામાં દ્રાવ્ય છે કારણ કે તે $[BiI_4]^-$ બનાવે છે.
$4$. $Hg^{2+} + 2KI \to HgI_2\downarrow$ (લાલ અવક્ષેપ). $HgI_2$ એ $KI$ ના વધારામાં દ્રાવ્ય છે કારણ કે તે $[HgI_4]^{2-}$ બનાવે છે.
તેથી,$Cu^{2+}$ એ કેટાયન છે જે અવક્ષેપ બનાવે છે જે $KI$ ના વધારામાં અદ્રાવ્ય રહે છે.

(C) પોટાશ એલમ $K_2SO_4 \cdot Al_2(SO_4)_3 \cdot 24H_2O$ છે. જલીય દ્રાવણમાં,તે $SO_4^{2-}$ આયનો આપે છે.
આપેલા કેટાયનોમાંથી,$Ba^{2+}$ એ $SO_4^{2-}$ આયનો સાથે પ્રક્રિયા કરીને બેરિયમ સલ્ફેટ $(BaSO_4)$ ના સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા: $Ba^{2+}(aq.) + SO_4^{2-}(aq.) \rightarrow BaSO_4(s) \downarrow$ (સફેદ અવક્ષેપ).
$Cu^{2+}$,$Zn^{2+}$ અને $Ni^{2+}$ જેવા અન્ય કેટાયનો પોટાશ એલમમાં હાજર સલ્ફેટ આયનો સાથે અવક્ષેપ બનાવતા નથી.

(C) $Ni^{2+}$ આયનો એમોનિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NH_4OH)$ ની હાજરીમાં ડાયમિથાઇલ ગ્લાયોકઝાઇમ $(DMG)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને નિકલ ડાયમિથાઇલ ગ્લાયોકઝાઇમેટના તેજસ્વી લાલ રંગના અવક્ષેપ બનાવે છે.
આ પ્રક્રિયા ગુણાત્મક પૃથ્થકરણમાં $Ni^{2+}$ આયનોની ઓળખ માટેની પ્રમાણિત કસોટી છે.

(C) લેડ સલ્ફેટ $(PbSO_4)$ સામાન્ય રીતે પાણી અને મંદ એસિડમાં અદ્રાવ્ય હોય છે. જોકે,તે સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડમાં હાઇડ્રોજન સલ્ફેટ $(Pb(HSO_4)_2)$ બનવાને કારણે અને એમોનિયમ એસિટેટ અથવા એમોનિયમ ટાર્ટ્રેટના દ્રાવણમાં લેડ એસિટેટ જેવા દ્રાવ્ય સંકીર્ણ ક્ષારો બનવાને કારણે દ્રાવ્ય થાય છે.

(B) $1$. ધાતુ ક્ષારનું દ્રાવણ એસિટિક એસિડમાં પોટેશિયમ ક્રોમેટ $(K_2CrO_4)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને પીળા અવક્ષેપ બનાવે છે. આ $Ba^{2+}$ અથવા $Pb^{2+}$ આયનોની હાજરી સૂચવે છે,કારણ કે બંને પીળા ક્રોમેટ ($BaCrO_4$ અને $PbCrO_4$) બનાવે છે.
$2$. તે મંદ $H_2SO_4$ સાથે સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે,જે $Ba^{2+}$,$Pb^{2+}$ અથવા $Ca^{2+}$ ની હાજરી સૂચવે છે (કારણ કે $BaSO_4$,$PbSO_4$ અને $CaSO_4$ સફેદ હોય છે).
$3$. તે $NaCl$ સાથે કોઈ અવક્ષેપ આપતું નથી. $Pb^{2+}$ એ $NaCl$ સાથે $PbCl_2$ ના સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે,જ્યારે $Ba^{2+}$ એ $NaCl$ સાથે અવક્ષેપ બનાવતું નથી કારણ કે $BaCl_2$ દ્રાવ્ય છે.
$4$. તેથી,ધાતુ ક્ષારના દ્રાવણમાં $Ba^{2+}$ આયનો હોય છે,જેમ કે $Ba(NO_3)_2$.

(B) કોપર સલ્ફાઇડ $(CuS)$ નો રંગ કાળો હોય છે.
$Cu^{2+}$ ને અકાર્બનિક ગુણાત્મક વિશ્લેષણના સમૂહ $II$ માં મૂકવામાં આવે છે.
તેને મંદ $HCl$ ની હાજરીમાં $H_2S$ વાયુ પસાર કરીને સલ્ફાઇડ સ્વરૂપે અવક્ષેપિત કરવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $Cu^{2+} + H_2S \to \underset{\text{black}}{CuS} + 2H^{+}$

(C) નેસ્લરનો પ્રક્રિયક,$K_2[HgI_4]$,દ્રાવણમાં એમોનિયા (અથવા $NH_4^+$) ની ઓળખ અને જથ્થાત્મક નિર્ધારણ માટે વપરાય છે.
તે એમોનિયા સાથે પ્રક્રિયા કરીને $Hg_2NI \cdot H_2O$ નો કથ્થઈ રંગનો અવક્ષેપ આપે છે,જેને મિલનના બેઝનો આયોડાઈડ કહેવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયા: $NH_4^+ + 2[HgI_4]^{2-} + 4OH^- \rightarrow Hg_2NI \cdot H_2O + 7I^- + 3H_2O$.

(B) સિલ્વર આયનો $(Ag^+)$ અને લેડ આયનો $(Pb^{2+})$ બંને સમૂહ-$I$ ના કેટાયન છે,જે મંદ $HCl$ સાથે અદ્રાવ્ય ક્લોરાઇડ બનાવે છે.
જોકે,$PbCl_2$ ગરમ પાણીમાં દ્રાવ્ય છે,જ્યારે $AgCl$ ગરમ પાણીમાં પણ અદ્રાવ્ય રહે છે.
તેથી,ગરમ મંદ $HCl$ દ્રાવણ ઉમેરવાથી સિલ્વર અને લેડ ક્ષાર વચ્ચે તફાવત પારખી શકાય છે.

(B) પ્રક્રિયક $BaCl_2$ છે,જે જ્યોતને લીલો રંગ આપે છે.
$BaCl_2$ એ $K_2Cr_2O_7$ અને સાંદ્ર $H_2SO_4$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ક્રોમિલ ક્લોરાઈડ $(CrO_2Cl_2)$ બનાવે છે,જે લાલ રંગનો વાયુ છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$2BaCl_2 + K_2Cr_2O_7 + 3H_2SO_4 \to K_2SO_4 + 2BaSO_4 + 2CrO_2Cl_2 \text{ (લાલ વાયુ)} + 3H_2O$

(A) $DMG$ નું પૂરું નામ $Dimethylglyoxime$ છે. તે એક ચીલેટિંગ એજન્ટ છે જેનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે વિશ્લેષણાત્મક રસાયણવિજ્ઞાનમાં નિકલ આયનો $(Ni^{2+})$ ને ઓળખવા અને તેનું પ્રમાણ નક્કી કરવા માટે લાલ રંગના અવક્ષેપ બનાવીને કરવામાં આવે છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(i)$ લોહી જેવો લાલ રંગ $[Fe(SCN)]^{2+}$ સંકીર્ણના નિર્માણને કારણે હોય છે,જે $(c)$ ને અનુરૂપ છે.
$(ii)$ સોડિયમ નાઈટ્રોપ્રુસાઈડ એ $Na_2[Fe(CN)_5NO]$ સંયોજન છે,જે $(d)$ ને અનુરૂપ છે.
$(iii)$ એમોનિયમ મોલિબ્ડેટ એ $(NH_4)_2MoO_4$ છે,જે $(b)$ ને અનુરૂપ છે.
$(iv)$ ફેરી-ફેરો સાયનાઈડ એ $Fe_4[Fe(CN)_6]_3$ છે,જે $(a)$ ને અનુરૂપ છે.
તેથી,સાચી જોડ $(i-c), (ii-d), (iii-b), (iv-a)$ છે.

(A) $Ca^{2+}$ આયન $CrO_4^{2-}$ સાથે અવક્ષેપ આપતું નથી કારણ કે કેલ્શિયમ ક્રોમેટ $(CaCrO_4)$ એ $Sr^{2+}$,$Ba^{2+}$ અને $Pb^{2+}$ ના ક્રોમેટની સરખામણીમાં પાણીમાં વધુ દ્રાવ્ય છે.
દ્રાવ્યતા ગુણાકાર $(K_{sp})$ નો ક્રમ આ મુજબ છે: $K_{sp}(BaCrO_4) < K_{sp}(SrCrO_4) < K_{sp}(CaCrO_4)$.
$CaCrO_4$ નું $K_{sp}$ મૂલ્ય ઘણું વધારે હોવાથી,તે દ્રાવણમાં દ્રાવ્ય રહે છે.

(D) બિસ્મથ આયન $(Bi^{3+})$ નો કાર્બોનેટ આછા પીળા રંગનો હોય છે.
બીજી તરફ,$Hg_{2}^{2+}$,$Sr^{2+}$ અને $Li^{+}$ ના કાર્બોનેટ રંગહીન હોય છે.

(D) $PbS$,$CuS$,$As_{2}S_{3}$,અને $CdS$ એ $50\% \ HNO_{3}$ માં દ્રાવ્ય છે.
$HgS$ એ $50\% \ HNO_{3}$ માં અદ્રાવ્ય છે (તેને એક્વા રેજિયાની જરૂર પડે છે).
$Sb_{2}S_{3}$ સામાન્ય રીતે $50\% \ HNO_{3}$ માં અદ્રાવ્ય માનવામાં આવે છે કારણ કે તે $Sb_{2}O_{5} \cdot xH_{2}O$ (એન્ટિમોનિક એસિડ) બનાવે છે જે સફેદ અવક્ષેપ છે.
તેથી,દ્રાવ્ય સલ્ફાઇડ્સની સંખ્યા $4$ છે.

(B) ગુણાત્મક વિશ્લેષણમાં,ધાતુ આયનોને તેમની અવક્ષેપન પ્રતિક્રિયાઓના આધારે સમૂહોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$Mn^{2+}$ એ સમૂહ-$IV$ માં આવે છે (આલ્કલાઇન માધ્યમમાં સલ્ફાઇડ તરીકે અવક્ષેપિત થાય છે).
$As^{3+}$ એ સમૂહ-$IIB$ માં આવે છે (એસિડિક માધ્યમમાં સલ્ફાઇડ તરીકે અવક્ષેપિત થાય છે).
$Cu^{2+}$ એ સમૂહ-$IIA$ માં આવે છે (એસિડિક માધ્યમમાં સલ્ફાઇડ તરીકે અવક્ષેપિત થાય છે).
$Al^{3+}$ એ સમૂહ-$III$ માં આવે છે ($NH_4Cl$ અને $NH_4OH$ ની હાજરીમાં હાઇડ્રોક્સાઇડ તરીકે અવક્ષેપિત થાય છે).
તેથી,સાચી જોડ છે: $(a)-(iii), (b)-(iv), (c)-(ii), (d)-(i)$.

(A) $1$. સાંદ્ર $H_{2}SO_{4}$ સાથે કથ્થઈ ધુમાડા અને $FeSO_{4}$ સાથે ઘેરા કથ્થઈ રંગનું વલય એ સંયોજન $X$ માં નાઈટ્રેટ આયન $(NO_{3}^{-})$ ની હાજરી સૂચવે છે.
$2$. સંયોજન $X$ ના મંદ $HCl$ દ્રાવણમાં $H_{2}S$ વાયુ પસાર કરતા અવક્ષેપ $Y$ મળે છે,જે સમૂહ-$II$ ના કેટાયનની હાજરી દર્શાવે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Cu^{2+}$ એ સમૂહ-$II$ નો કેટાયન છે જે $H_{2}S$ સાથે કાળા રંગના અવક્ષેપ $(CuS)$ આપે છે.
$3$. અવક્ષેપ $CuS$ $(Y)$ સાંદ્ર $HNO_{3}$ માં ઓગળીને $Cu(NO_{3})_{2}$ બનાવે છે.
$4$. $Cu(NO_{3})_{2}$ ના દ્રાવણમાં વધુ પ્રમાણમાં $NH_{4}OH$ ઉમેરતા ઘેરા વાદળી રંગનું સંકીર્ણ $[Cu(NH_{3})_{4}]^{2+}$ બને છે.
$5$. તેથી,સંયોજન $X$ એ $Cu(NO_{3})_{2}$ છે.

(B) સાંદ્ર $HCl$ ની હાજરીમાં,માધ્યમ ખૂબ જ એસિડિક હોય છે.
$Al^{3+}$ અને $Fe^{3+}$ એ $H_{2}S$ સાથે અવક્ષેપ બનાવતા નથી કારણ કે તેમના સલ્ફાઈડ પાણીમાં જળવિભાજન પામે છે.
$Ni^{2+}$ અને $Zn^{2+}$ ને $H_{2}S$ સાથે અવક્ષેપ બનાવવા માટે બેઝિક માધ્યમની જરૂર પડે છે.
$Ca^{2+}$ અને $Ba^{2+}$ દ્રાવ્ય સલ્ફાઈડ બનાવે છે.
માત્ર $Cu^{2+}$ એસિડિક માધ્યમમાં $(HCl + H_{2}S)$ અવક્ષેપ $(CuS)$ બનાવે છે.
તેથી,અવક્ષેપિત થતા કેટાયન્સની કુલ સંખ્યા $1$ છે.

(A) $Ni^{2+}$ આયનોના ગુણાત્મક વિશ્લેષણમાં એમોનિયાયુક્ત (આલ્કલાઇન) માધ્યમમાં ડાયમિથાઈલગ્લાયોક્સાઈમ $(DMG)$ ઉમેરવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયાના પરિણામે નિકલ ડાયમિથાઈલગ્લાયોક્સાઈમેટ,$[Ni(DMG)_{2}]$ ના તેજસ્વી લાલ અવક્ષેપ બને છે.
પ્રક્રિયા: $Ni^{2+} + 2DMG \xrightarrow{NH_4OH} [Ni(DMG)_{2}] \downarrow + 2H^+$.
તેથી,પ્રક્રિયક $(X)$ ડાયમિથાઈલગ્લાયોક્સાઈમ છે અને કેટાયન $(y^{2+})$ $Ni^{2+}$ છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
જ્યારે $H_2S$ વાયુને એસિડિક દ્રાવણમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે માત્ર સમૂહ $II$ ના કેટાયન્સ તેમના સલ્ફાઇડ તરીકે અવક્ષેપિત થાય છે કારણ કે $S^{2-}$ આયનોની ઓછી સાંદ્રતા ($H^+$ ના સામાન્ય આયન અસરને કારણે) સમૂહ $II$ ના સલ્ફાઇડના દ્રાવ્યતા ગુણાકાર $(K_{sp})$ કરતા વધી જાય છે.
આપેલા આયનોમાંથી,$Cu^{2+}$ અને $Pb^{2+}$ સમૂહ $II$ માં આવે છે.
$Al^{3+}$ સમૂહ $III$ માં અને $Ni^{2+}$ સમૂહ $IV$ માં આવે છે,જે એસિડિક માધ્યમમાં અવક્ષેપિત થતા નથી.
પ્રક્રિયાઓ નીચે મુજબ છે:
$Cu^{2+} + H_2S \longrightarrow CuS(s) + 2H^+$
$Pb^{2+} + H_2S \longrightarrow PbS(s) + 2H^+$

(D) કેશાયન્સના ગુણાત્મક વિશ્લેષણના આધારે સાચી જોડી નીચે મુજબ છે:
$P (Pb^{2+}, Cu^{2+})$ એ સમૂહ-$II$ માં આવે છે,જે મંદ $HCl$ ની હાજરીમાં $H_2S$ વાયુનો ઉપયોગ કરે છે.
$Q (Al^{3+}, Fe^{3+})$ એ સમૂહ-$III$ માં આવે છે,જે $NH_4Cl$ ની હાજરીમાં $NH_4OH$ નો ઉપયોગ કરે છે.
$R (Co^{2+}, Ni^{2+})$ એ સમૂહ-$IV$ માં આવે છે,જે $NH_4OH$ ની હાજરીમાં $H_2S$ નો ઉપયોગ કરે છે.
$S (Ba^{2+}, Ca^{2+})$ એ સમૂહ-$V$ માં આવે છે,જે $NH_4OH$ ની હાજરીમાં $(NH_4)_2CO_3$ નો ઉપયોગ કરે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $P$ $\rightarrow i, Q$ $\rightarrow iii, R$ $\rightarrow iv, S$ $\rightarrow ii$ છે.

(A) ગુણાત્મક અકાર્બનિક વિશ્લેષણમાં,કેટાયન્સને ચોક્કસ પ્રક્રિયકો સાથેની તેમની અવક્ષેપન પ્રતિક્રિયાઓના આધારે સમૂહોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$Zn^{2+}$,$Co^{2+}$,અને $Ni^{2+}$ સમૂહ $IV$ માં આવે છે,જે $NH_4OH$ અને $H_2S$ ની હાજરીમાં સલ્ફાઇડ તરીકે અવક્ષેપિત થાય છે.
$Fe^{3+}$ સમૂહ $III$ માં આવે છે,જે $NH_4Cl$ અને $NH_4OH$ ની હાજરીમાં હાઇડ્રોક્સાઇડ તરીકે અવક્ષેપિત થાય છે.
તેથી,$Fe^{3+}$ સમૂહ $IV$ માં આવતો નથી.

(C) $PbCrO_4$ (પીળા અવક્ષેપ),$PbI_2$ (પીળા અવક્ષેપ),અને $PbSO_4$ (સફેદ અવક્ષેપ) નું નિર્માણ $Pb^{2+}$ આયનો માટેની પ્રમાણિત પુષ્ટિકારક કસોટીઓ છે.
$Pb(NO_3)_2$ એ પાણીમાં અત્યંત દ્રાવ્ય,રંગહીન સંયોજન છે અને તે અવક્ષેપ બનાવતું નથી,તેથી તેનો ઉપયોગ $Pb^{2+}$ આયનો માટે પુષ્ટિકારક કસોટી તરીકે થઈ શકતો નથી.

(B) ગુણાત્મક પૃથ્થકરણમાં,$(NH_4)_2CO_3$ નો ઉપયોગ $5^{th}$ સમૂહના કેટાયન્સ $(Ba^{2+}, Ca^{2+}, Sr^{2+})$ માટે સમૂહ પ્રક્રિયક તરીકે થાય છે.
$Ba^{2+}$ ના અવક્ષેપન માટેની રાસાયણિક પ્રક્રિયા:
$Ba^{2+} + (NH_4)_2CO_3 \rightarrow BaCO_3 \downarrow + 2NH_4^{+}$
આમ,$Ba^{2+}$ ને બેરિયમ કાર્બોનેટ $(BaCO_3)$ ના સફેદ અવક્ષેપ મેળવીને ઓળખવામાં આવે છે.

(B)

$PbSO_4$ (લેડ સલ્ફેટ)	સફેદ
$(NH_4)_2S$ (એમોનિયમ સલ્ફાઇડ)	રંગહીન/દ્રાવ્ય
$PbI_2$ (લેડ આયોડાઇડ)	ઘાટો પીળો
$(NH_4)_3AsMo_{12}O_{40}$ (એમોનિયમ આર્સિનોમોલિબ્ડેટ)	પીળો

તેથી,સફેદ રંગ ધરાવતું સંયોજન લેડ સલ્ફેટ છે.

(C) ગુણાત્મક વિશ્લેષણમાં કેટાયન્સની ઓળખ તેમના સમૂહ પ્રક્રિયકો પર આધારિત છે:
$1$. સમૂહ $III$ ના કેટાયન્સ (જેમ કે $Al^{3+}$) $NH_4Cl + NH_4OH$ દ્વારા હાઇડ્રોક્સાઇડ તરીકે અવક્ષેપિત થાય છે $(A-III)$.
$2$. સમૂહ $V$ ના કેટાયન્સ (જેમ કે $Sr^{2+}$) $NH_4OH$ ની હાજરીમાં $(NH_4)_2CO_3$ દ્વારા કાર્બોનેટ તરીકે અવક્ષેપિત થાય છે $(B-IV)$.
$3$. સમૂહ $IV$ ના કેટાયન્સ (જેમ કે $Mn^{2+}$) $NH_4OH + NH_4Cl$ ની હાજરીમાં $H_2S$ દ્વારા સલ્ફાઇડ તરીકે અવક્ષેપિત થાય છે $(C-I)$.
$4$. સમૂહ $I$ ના કેટાયન્સ (જેમ કે $Pb^{2+}$) મંદ $HCl$ દ્વારા ક્લોરાઇડ તરીકે અવક્ષેપિત થાય છે $(D-II)$.
તેથી,સાચી જોડ $A-III, B-IV, C-I, D-II$ છે.

(D)

સમૂહ	કેટાયન્સ
સમૂહ $-II$	$Cu^{2+}$
સમૂહ $-III$	$Al^{3+}$
સમૂહ $-IV$	$Co^{2+}$
સમૂહ $-V$	$Ba^{2+}$
સમૂહ $-VI$	$Mg^{2+}$

આયનોના સમૂહ ક્રમનો સાચો ક્રમ $\underset{(B)}{Cu^{2+}} < \underset{(A)}{Al^{3+}} < \underset{(D)}{Co^{2+}} < \underset{(C)}{Ba^{2+}} < \underset{(E)}{Mg^{2+}}$ છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $B, A, D, C, E$ છે.

(A) જ્યારે $Zn^{2+}$ આયનો ધરાવતા દ્રાવણને $NH_4Cl$ ની હાજરીમાં $NH_4OH$ સાથે પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે,ત્યારે શરૂઆતમાં $Zn(OH)_2$ સફેદ અવક્ષેપ તરીકે બને છે.
વધારાનું $NH_4OH$ ઉમેરતા,$Zn(OH)_2$ અવક્ષેપ દ્રાવ્ય સંકીર્ણ $[Zn(NH_3)_4]^{2+}$ બનવાને કારણે ઓગળી જાય છે.
પ્રક્રિયા: $Zn(OH)_2 + 4NH_4OH \rightarrow [Zn(NH_3)_4](OH)_2 + 4H_2O$.
તેથી,$Zn(OH)_2$ એ અવક્ષેપ છે જે વધારાના $NH_4OH / NH_4Cl$ માં ઓગળી જાય છે.

(A) $Mg^{+2}$ આયનોની $NH_4OH$ અને $Na_2HPO_4$ સાથેની પ્રક્રિયા મેગ્નેશિયમ આયનો માટેની પ્રમાણિત ગુણાત્મક કસોટી છે.
સફેદ સ્ફટિકમય અવક્ષેપના નિર્માણ માટેનું રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$Mg^{+2} + NH_4^+ + PO_4^{-3} \rightarrow Mg(NH_4)PO_4 \downarrow$
આમ,સફેદ સ્ફટિકમય અવક્ષેપનું સૂત્ર $Mg(NH_4)PO_4$ છે.