Apiculture Questions in Gujarati

(B) મધમાખીઓમાં,મીણનો સ્રાવ ઉદરના વક્ષ ભાગમાં આવેલી મીણ ગ્રંથીઓ દ્વારા થાય છે. આ ગ્રંથીઓ કામદાર મધમાખીઓમાં જોવા મળે છે અને તે મધપૂડો બનાવવા માટે જરૂરી મીણના ભીંગડા ઉત્પન્ન કરવા માટે જવાબદાર છે. તેથી,સાચો જવાબ ઉદરીય ગ્રંથી છે.

(C) મધમાખીના મીણ $(Beeswax)$ એ $Apis$ પ્રજાતિની મધમાખીઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું કુદરતી મીણ છે. તેનો ઉપયોગ સૌંદર્ય પ્રસાધનો,પોલિશ,રંગો અને કાર્બન પેપર બનાવવામાં વ્યાપકપણે થાય છે. મધ એ મધમાખીઓ દ્વારા ફૂલોના રસમાંથી એકત્રિત અને પ્રક્રિયા કરીને મેળવવામાં આવતો ખાદ્ય પદાર્થ છે,તે મીણમાંથી બનતી વસ્તુ નથી. તેથી,મધની બનાવટમાં મીણનો ઉપયોગ થતો નથી.

(A) મધના ઉત્પાદન માટે મધમાખીના મધપૂડાની જાળવણીને $Apiculture$ (મધમાખી ઉછેર) કહેવામાં આવે છે.
$Sericulture$ (રેશમ કીટ ઉછેર) એ રેશમના ઉત્પાદન માટે રેશમના કીડા ઉછેરવાની પ્રક્રિયા છે.
$Pisciculture$ (મત્સ્ય ઉછેર) એ માછલીઓના ઉછેર અને સંવર્ધનની પ્રક્રિયા છે.
$Poultry$ $culture$ (મરઘા ઉછેર) એ ખોરાકના હેતુ માટે પાલતુ પક્ષીઓના ઉછેરની પ્રક્રિયા છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) ઐતિહાસિક દસ્તાવેજો સૂચવે છે કે ભારતની મુલાકાત લેનારા પ્રાચીન મુસાફરોએ ભારતીય સંસ્કૃતિ અને ચિકિત્સાના વિવિધ પાસાઓનું દસ્તાવેજીકરણ કર્યું હતું.
ખાસ કરીને,ફા-હિયાન (એક ચીની બૌદ્ધ સાધુ) અને હ્યુએન-ત્સાંગ (એક ચીની મુસાફર) એ તેમના પ્રવાસવર્ણનોમાં મધના ઔષધીય ગુણધર્મો અને તેના ઉપયોગોનો ઉલ્લેખ કર્યો છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(i)$ અને $(iv)$ છે.

(A) $I.$ સાચું: મધનો ઔષધીય ઉપયોગ પ્રાચીન કાળથી જાણીતો છે.
$II.$ ખોટું: મધ એ મધમાખી દ્વારા એકત્રિત કરેલા મધુરસના ઉલટી દ્વારા થતા પાચન અને રૂપાંતરણની નીપજ છે,તે ઉદરીય ગ્રંથિઓનો સ્રાવ નથી.
$III.$ ખોટું: કામદાર મધમાખીઓ વંધ્ય માદા છે,નર નથી.
$IV.$ સાચું: એક વિકસિત વસાહતમાં એક રાણી,થોડા નર (ડ્રોન) અને હજારોની સંખ્યામાં વંધ્ય કામદાર માદાઓ હોય છે.
$V.$ ખોટું: મધ એ પ્રાણીજન્ય નીપજ છે (મધમાખી દ્વારા પ્રક્રિયા પામેલ),જે વનસ્પતિના મધુરસમાંથી મેળવવામાં આવે છે.

(D) મધમાખી ઉછેર (Apiculture) એ મધના ઉત્પાદન માટે મધમાખીઓના મધપૂડાની જાળવણી કરવાની પ્રક્રિયા છે. ઘણા દેશોમાં, તે મોટા વ્યાપારિક પાયે કરવામાં આવે છે. જોકે, $\text{ઇંગ્લેન્ડ}$, $\text{ડેનમાર્ક}$ અથવા $\text{સ્વીડન}$ જેવા પશ્ચિમી દેશોની તુલનામાં, જ્યાં તે અત્યંત ઔદ્યોગિક છે, $\text{ભારત}$ માં મધમાખી ઉછેર ઘણીવાર મોટા પાયે વ્યાપારિક સાહસને બદલે નાના પાયે અથવા કુટીર ઉદ્યોગ તરીકે કરવામાં આવે છે. તેથી, પરંપરાગત પાઠ્યપુસ્તકના પ્રશ્નોના સંદર્ભમાં, $\text{ભારત}$ સાચો જવાબ છે.

(B) મધમાખીનું મીણ એ $Apis$ પ્રજાતિની કામદાર મધમાખીઓ દ્વારા સ્ત્રવિત થતું કુદરતી મીણ છે.
તે કામદાર મધમાખીઓના ઉદરીય ખંડોની વક્ષ બાજુએ આવેલી મીણ ગ્રંથિઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
તે મધપૂડો બનાવવા માટે મધમાખીઓ દ્વારા જ સ્ત્રવિત થતું હોવાથી,તેને સંપૂર્ણપણે પ્રાણીજન્ય પેદાશ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) મધમાખી ઉછેરની પદ્ધતિ,જેને $Apiculture$ (મધમાખી ઉછેર) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે હજારો વર્ષોથી માનવસંસ્કૃતિનો એક ભાગ રહી છે. મધમાખીઓ અને તેમના ઉત્પાદનો (મધ અને મીણ) ના ઉપયોગના સંદર્ભો વિવિધ સંસ્કૃતિઓના પ્રાચીન ગ્રંથો અને ઐતિહાસિક લખાણોમાં જોવા મળે છે,જે માનવ ઇતિહાસમાં તેમનું મહત્વ દર્શાવે છે.

(A) મધ એ ફૂલોમાંથી એકત્રિત કરેલા મધુરસ (nectar) માંથી મધમાખીઓ દ્વારા બનાવવામાં આવે છે. મધમાખીઓ ફૂલોમાંથી મધુરસ ચૂસે છે અને તેને તેમના મધપૂડામાં લાવે છે. ત્યાં,મધમાખીઓ આ મધુરસ પર રાસાયણિક પ્રક્રિયા કરે છે અને તેને મધમાં રૂપાંતરિત કરે છે,જે મુખ્યત્વે શર્કરાનું જલીય દ્રાવણ છે. આ પ્રક્રિયામાં મધમાખીના પાચનતંત્રના ઉત્સેચકો પણ મદદરૂપ થાય છે.

(C) મધમાખીની વસાહતમાં મીણનું ઉત્પાદન કરવાની જવાબદારી કામદાર મધમાખીઓની હોય છે.
કામદાર મધમાખીઓના ઉદરમાં નીચેની તરફ વિશિષ્ટ મીણ ગ્રંથિઓ આવેલી હોય છે.
આ ગ્રંથિઓ મીણના ભીંગડાનો સ્ત્રાવ કરે છે,જેને મધમાખીઓ ચાવીને અને આકાર આપીને મધપૂડાના કોષો બનાવે છે,જેમાં મધ અને પરાગરજ સંગ્રહિત થાય છે અને બાળ મધમાખીઓનો ઉછેર થાય છે.

(A) મધમાખીનું મીણ એ $Apis$ પ્રજાતિની મધમાખીઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું કુદરતી મીણ છે.
તેના વિશિષ્ટ ગુણધર્મોને કારણે તેનો ઉપયોગ વિવિધ ઉદ્યોગોમાં વ્યાપકપણે થાય છે.
તેનો એક મુખ્ય ઔદ્યોગિક ઉપયોગ કાર્બન પેપર બનાવવામાં થાય છે,જ્યાં તે રંગદ્રવ્યો (pigments) માટે બાઈન્ડિંગ એજન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેનો ઉપયોગ સૌંદર્ય પ્રસાધનો,પોલિશ અને ફાર્માસ્યુટિકલ કોટિંગ્સમાં પણ થાય છે.

(B) મધ અને મીણના ઉત્પાદન માટે મધમાખીઓનો ઉછેર કરવાની પદ્ધતિને મધમાખી ઉછેર (Apiculture) કહેવામાં આવે છે. જે જગ્યાએ અથવા જે વાડામાં મધમાખીઓને મધપૂડામાં રાખવામાં આવે છે અને ઉછેરવામાં આવે છે,તેને $Apiary$ (એપિઅરી) કહેવામાં આવે છે.

(A) મધમાખીઓ ફૂલોમાંથી રસ એકત્રિત કરે છે અને તેને 'મધ જઠર' (Honey stomach) અથવા 'અન્નસંગ્રહાશય' (Crop) નામના વિશિષ્ટ અંગમાં સંગ્રહિત કરે છે.
આ અંગ પાચનતંત્રના જઠરથી અલગ હોય છે અને તેનો મુખ્ય ઉપયોગ રસને મધપૂડા સુધી પહોંચાડવા માટે થાય છે.
મધપૂડામાં પહોંચ્યા પછી,આ રસને બહાર કાઢીને તેમાંથી મધ બનાવવાની પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે.

(D) એપિઅરીમાં,મધમાખી ઉછેર કરનારાઓ સામાન્ય રીતે મધમાખીની માત્ર એક જ જાતિ રાખે છે જેથી વ્યવસ્થાપન અને મધનું ઉત્પાદન કાર્યક્ષમ રીતે થઈ શકે. વ્યાવસાયિક મધમાખી ઉછેર માટે સૌથી સામાન્ય રીતે વપરાતી જાતિ $Apis \ mellifera$ છે.

(B) મધમાખીના વસાહતમાં ત્રણ પ્રકારના સભ્યો હોય છે: રાણી,કામદાર અને નરમાખી (ડ્રોન).
$1$. રાણી એ ફળદ્રુપ માદા છે જે ઈંડા મૂકવાનું કાર્ય કરે છે.
$2$. નરમાખી (ડ્રોન) એ ફળદ્રુપ નર છે જે રાણી સાથે પ્રજનન કરે છે.
$3$. કામદાર મધમાખીઓ વંધ્ય માદાઓ છે જે મધપૂડામાં ખોરાક એકત્રિત કરવો,લાર્વાની સંભાળ રાખવી અને સફાઈ જેવા તમામ કાર્યો કરે છે.
તેથી,કામદાર મધમાખીઓ વંધ્ય હોય છે.

(A) મધ એ મધમાખીઓ અને કેટલાક સંબંધિત કીટકો દ્વારા ઉત્પન્ન થતો મીઠો,ઘટ્ટ ખાદ્ય પદાર્થ છે. મધમાખીઓ વનસ્પતિના શર્કરાયુક્ત સ્રાવ (પુષ્પરસ) અથવા અન્ય કીટકોના સ્રાવમાંથી ઉલટી (regurgitation),ઉત્સેચકીય પ્રક્રિયા અને પાણીના બાષ્પીભવન દ્વારા મધ બનાવે છે. તે મધમાખીના મધ-જઠર (crop) માં સંગ્રહિત થાય છે જ્યાં ઉત્સેચકો ઉમેરવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ મધપૂડામાં પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,જૈવિક મૂળના સંદર્ભમાં સૌથી સચોટ વર્ણન એ છે કે તે મધમાખીની સિસ્ટમમાં પુષ્પરસના પ્રોસેસિંગમાંથી મેળવેલ સ્રાવ/ઉત્પાદન છે,જેમાં ખાસ કરીને મધ-જઠર (crop) અને સંબંધિત ગ્રંથીઓનો સમાવેશ થાય છે.

(C) મધમાખીનું મીણ એ $Apis$ પ્રજાતિની મધમાખીઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું કુદરતી મીણ છે.
તાજું સ્ત્રાવ પામેલું મીણ શરૂઆતમાં સફેદ અથવા આછા પીળા રંગનું હોય છે,પરંતુ મધપૂડો બનાવવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન પરાગરજના તેલ અને પ્રોપોલિસના મિશ્રણને કારણે તે ધીમે ધીમે પીળાશપડતા બદામી રંગમાં ફેરવાય છે.
તેથી,મધમાખીના મીણનો લાક્ષણિક રંગ પીળાશપડતો બદામી હોય છે.

(C) મધમાખીની વસાહતમાં ત્રણ પ્રકારની માખીઓ હોય છે: રાણી,કામદાર અને નરમાખી (ડ્રોન).
$1$. રાણી એ વસાહતમાં એકમાત્ર પ્રજનનક્ષમ માદા છે અને તે ઈંડા મૂકવાનું કાર્ય કરે છે.
$2$. કામદાર માખીઓ વંધ્ય માદાઓ છે જે ખોરાક એકત્ર કરવો,સફાઈ કરવી અને લાર્વાની સંભાળ રાખવી જેવા વિવિધ કાર્યો કરે છે.
$3$. નરમાખીઓ એ નર છે જેનું મુખ્ય કાર્ય રાણી સાથે પ્રજનન કરવાનું છે.
આમ,રાણી એ વસાહતની એકમાત્ર પ્રજનનક્ષમ માદા છે જે વસાહતની વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.

(D) મધમાખીની વસાહતમાં કાર્યોનું સ્પષ્ટ વિભાજન હોય છે.
$1$. એક વસાહતમાં સામાન્ય રીતે $40,000$ થી $50,000$ મધમાખીઓ હોય છે.
$2$. તેમાં માત્ર એક જ ફળદ્રુપ માદા હોય છે,જેને રાણી કહેવામાં આવે છે.
$3$. વંધ્ય માદાઓ કામદાર મધમાખીઓ છે,જેની સંખ્યા $30,000$ થી $50,000$ ની વચ્ચે હોય છે.
$4$. ફળદ્રુપ નર મધમાખીઓને ડ્રોન (નર) કહેવામાં આવે છે. ડ્રોન મધ એકત્રિત કરતા નથી; તેમનું મુખ્ય કાર્ય રાણી સાથે પ્રજનન કરવાનું છે. તેથી,'ફળદ્રુપ નર મધમાખી - મધ એકત્રિત કરતી નર મધમાખી' એ વિધાન ખોટું છે.

(D) મધમાખીની વસાહતમાં ત્રણ પ્રકારના સભ્યો હોય છે:
$1$. રાણી: તે વસાહતમાં એકમાત્ર પ્રજનનક્ષમ માદા છે,જે ઈંડા મૂકવાનું કાર્ય કરે છે.
$2$. કામદાર: આ વંધ્ય માદાઓ છે જે મોટી સંખ્યામાં જોવા મળે છે,જે ખોરાક એકત્રિત કરવાનું,ઉછેર કરવાનું અને મધપૂડાની જાળવણીનું કાર્ય કરે છે.
$3$. નરમાખી (ડ્રોન): આ મોટી સંખ્યામાં જોવા મળતા નર છે,જેનું મુખ્ય કાર્ય રાણી સાથે પ્રજનન કરવાનું છે.
વિધાનોનું મૂલ્યાંકન:
$(i)$ ખોટું: કામદાર માખીઓ વંધ્ય માદાઓ છે,પ્રજનનક્ષમ નથી.
$(ii)$ ખોટું: રાણી એ પ્રજનનક્ષમ માદા છે,વંધ્ય નથી.
$(iii)$ સાચું: નરમાખી એ નર છે જે ફક્ત પ્રજનનનું કાર્ય કરે છે.
$(iv)$ સાચું: મીણનો સ્ત્રાવ કામદાર માખીઓના ઉદરના વક્ષ ભાગમાં આવેલી મીણ ગ્રંથીઓ દ્વારા થાય છે.
તેથી,વિધાન $(iii)$ અને $(iv)$ સાચા છે.

(D) મધમાખીની વસાહતમાં ત્રણ પ્રકારના સભ્યો હોય છે:
$1$. રાણી: એકમાત્ર ફળદ્રુપ માદા જે ઈંડા મૂકવાનું કાર્ય કરે છે.
$2$. કામદાર: વંધ્ય માદાઓ જે વસાહતના તમામ કાર્યો જેવા કે ખોરાકની શોધ,સફાઈ અને લાર્વાની સંભાળ રાખે છે.
$3$. નર (ડ્રોન): ફળદ્રુપ નર જેનું મુખ્ય કાર્ય રાણી સાથે પ્રજનન કરવાનું છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ ફળદ્રુપ માદા (રાણી),કામદાર વંધ્ય માદા અને ફળદ્રુપ નર (ડ્રોન) છે.

(B) મધમાખીની એક સામાન્ય વસાહતમાં એક રાણી,થોડાક સો નર (ડ્રોન) અને મોટી સંખ્યામાં કામદાર માખીઓ હોય છે.
કામદાર માખીઓ વંધ્ય માદાઓ છે.
મધમાખીની એક વસાહતમાં સામાન્ય રીતે $30,000$ થી $50,000$ જેટલી કામદાર માખીઓ હોય છે.
તેથી,વસાહતમાં વંધ્ય માદા માખીઓની સંખ્યા માટેની સાચી શ્રેણી $30,000$ થી $50,000$ છે.

(D) ફ્રાન્કોઈસ હુબેર $(1750-1831)$ એક સ્વિસ પ્રકૃતિવાદી હતા,જેમને 'આધુનિક મધમાખી-ઉછેરના પિતા' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેમણે અંધ હોવા છતાં મધમાખીઓના વર્તન,શરીરરચના અને જીવનચક્ર પર વ્યાપક સંશોધન કર્યું હતું.
તેમના અવલોકનો અને પ્રયોગો,જે તેમના પુસ્તક 'Nouvelles Observations sur les Abeilles' માં નોંધાયેલા છે,તેણે આધુનિક વૈજ્ઞાનિક મધમાખી-ઉછેર પદ્ધતિઓનો પાયો નાખ્યો હતો.

(C) મધમાખીઓની એક સામાન્ય વસાહતમાં એક રાણી,થોડાક સો નર (ડ્રોન) અને મોટી સંખ્યામાં કામદાર માખીઓ હોય છે. કામદાર માખીઓ વંધ્ય માદાઓ છે અને તે વસાહતના સૌથી વધુ સંખ્યા ધરાવતા સભ્યો છે. ઋતુ અને વસાહતના સ્વાસ્થ્યના આધારે,તેમની સંખ્યા સામાન્ય રીતે પ્રતિ મધપૂડો $30,000$ થી $50,000$ જેટલી હોય છે.

(D) મધમાખીનું મીણ એ $Apis$ પ્રજાતિની મધમાખીઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું કુદરતી મીણ છે.
તેનો ઉપયોગ ઔદ્યોગિક અને વ્યાવસાયિક ક્ષેત્રે ખૂબ જ વિશાળ પ્રમાણમાં થાય છે.
તેનો ઉપયોગ સૌંદર્ય પ્રસાધનો,મલમ અને પૉલિશ બનાવવામાં વ્યાપકપણે થાય છે.
આ ઉપરાંત,તેનો ઉપયોગ રંગો (paints),મીણબત્તીઓ અને વિવિધ ઔદ્યોગિક કોટિંગ્સના ઉત્પાદનમાં પણ થાય છે.
તેથી,તે ઉપર જણાવેલ તમામ શ્રેણીઓમાં વપરાય છે.

(B) મધમાખીનું મીણ એ $Apis$ પ્રજાતિની મધમાખીઓ દ્વારા સ્ત્રવિત કુદરતી મીણ છે. તેના વિશિષ્ટ ગુણધર્મોને કારણે તેનો ઉપયોગ વિવિધ ઉદ્યોગોમાં વ્યાપકપણે થાય છે.
$1$. તે લિપસ્ટિક,ક્રીમ અને લોશન જેવા સૌંદર્ય પ્રસાધનોના ઉત્પાદનમાં મુખ્ય ઘટક છે.
$2$. તેનો ઉપયોગ શૂ પૉલિશ અને ફર્નિચર પૉલિશ સહિત વિવિધ પ્રકારની પૉલિશના ઉત્પાદનમાં થાય છે.
$3$. તેનો ઉપયોગ કાર્બન પેપર અને વિવિધ ફાર્માસ્યુટિકલ બનાવટોમાં પણ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ કાર્બન પેપર,પૉલિશ અને સૌંદર્ય પ્રસાધનો છે.

(C) સાચી જોડી નીચે મુજબ છે:
$(1)$ સરડિન એ દરિયાઈ ખાદ્ય માછલીનો એક પ્રકાર છે,તેથી $(1)-(C)$.
$(2)$ હુબેરને મધમાખી-ઉછેર વિજ્ઞાન (Apiculture) ના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તેથી $(2)-(D)$.
$(3)$ ગુજરાતનો દરિયાકિનારો આશરે $1640 \ km$ લાંબો છે,તેથી $(3)-(A)$.
$(4)$ મીણ એ મધમાખીમાંથી મળતી નીપજ છે,જેનો ઉપયોગ કાર્બન પેપર બનાવવામાં પણ થાય છે,તેથી $(4)-(B)$.
આમ,સાચો ક્રમ $(1)-(C), (2)-(D), (3)-(A), (4)-(B)$ છે.

(B) એપિઅરી $(Apiary)$ એ એવી જગ્યા છે જ્યાં મધમાખીઓના મધપૂડા રાખવામાં આવે છે.
મધમાખી ઉછેર $(Apiculture)$ એટલે મધ અને મીણના ઉત્પાદન માટે મધમાખીઓના મધપૂડાની જાળવણી કરવી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) મધ એ મધમાખી ($Apis$ પ્રજાતિ) દ્વારા ઉત્પન્ન થતું મીઠું,ચીકાશયુક્ત અને ઘટ્ટ પ્રવાહી છે.
તે મુખ્યત્વે ફૂલોમાંથી એકત્રિત કરેલા રસ (નેક્ટર) માંથી મળતી શર્કરા (ગ્લુકોઝ અને ફ્રુક્ટોઝ) નું બનેલું હોય છે.
મધમાખીઓ ફૂલોમાંથી રસ એકત્રિત કરે છે,જેનું ત્યારબાદ મધપૂડામાં પ્રક્રિયા કરીને સંગ્રહ કરવામાં આવે છે.
તે મધમાખીની મુખગુહામાંથી ઉત્પન્ન થતું નથી; પરંતુ તે મધમાખીના જઠરમાં નેક્ટર પર થતી ઉત્સેચકીય પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ મધપૂડામાં થતા નિર્જલીકરણનું પરિણામ છે.
તેથી,વિધાન $D$ અયોગ્ય છે.

(B) વિધાન $X$ ખોટું છે કારણ કે મધમાખી ઉછેરની મુખ્ય પેદાશ મધ છે,પરંતુ વિધાન $Y$ માં દર્શાવેલ ઉપયોગો (સૌંદર્યપ્રસાધનો,રંગો,પૉલિશ,કાર્બન-પેપર) મધમાખીના મીણ (beeswax) માટે છે,મધ માટે નહીં.
મધમાખીનું મીણ એ મધમાખી ઉછેરની ગૌણ પેદાશ છે,જ્યારે મધ એ મુખ્ય પેદાશ છે.
આમ,વિધાન $Y$ માં મધમાખીના મીણના ઉપયોગોને મધ સાથે ખોટી રીતે જોડવામાં આવ્યા છે,તેથી તે પણ ખોટું છે.
તેથી,બંને વિધાનો ખોટાં છે.

(C) મધપૂડાનું મીણ (beeswax) એ $Apis$ પ્રજાતિની મધમાખીઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું કુદરતી મીણ છે.
તે કામદાર મધમાખીઓના ઉદરમાં આવેલી મીણ ગ્રંથિઓ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે,ઉરસીય (thoracic) ગ્રંથિઓ દ્વારા નહીં.
તેથી,તે ઉરસીય ગ્રંથિઓમાંથી સ્ત્રવિત થાય છે તે વિધાન ખોટું છે.
મીણ પીળાશ પડતા બદામી રંગનું હોય છે,પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે પરંતુ ઈથરમાં દ્રાવ્ય છે,અને તેનો ઉપયોગ કાર્બન પેપર,પોલિશ અને સૌંદર્ય પ્રસાધનો જેવા વિવિધ ઉદ્યોગોમાં થાય છે.

(C) મધમાખી ઉછેરની પદ્ધતિ,જેને મધમાખી પાલન (Apiculture) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે હજારો વર્ષોથી માનવસંસ્કૃતિનો એક ભાગ રહી છે. મધમાખીઓ અને તેમની પેદાશો (મધ અને મીણ) ના ઉપયોગ અને મહત્વના સંદર્ભો ભારતીય પ્રાચીન સાહિત્ય સહિત ઘણી સંસ્કૃતિઓના વિવિધ પ્રાચીન ગ્રંથો અને ઐતિહાસિક લખાણોમાં જોવા મળે છે.

(C) મધનો ઉપયોગ વિવિધ પરંપરાગત ચિકિત્સા પદ્ધતિઓ જેવી કે આયુર્વેદમાં દવા તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે. તેના ઉપચારાત્મક ગુણધર્મો,જેમાં બેક્ટેરિયા વિરોધી (antibacterial),સોજા વિરોધી (anti-inflammatory) અને એન્ટીઑકિસડન્ટ અસરોનો સમાવેશ થાય છે,તેને કારણે તે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. તેનો ઉપયોગ ઉર્જાના સ્ત્રોત તરીકે અને ઘા તથા ઉધરસની સારવારમાં પણ કરવામાં આવે છે.

(A) મધના ઉત્પાદન માટે મધમાખીના મધપૂડાની જાળવણીને $Apiculture$ (મધમાખી ઉછેર) કહેવામાં આવે છે.
$Apiculture$ માં મધ,મીણ અને અન્ય ઉત્પાદનો મેળવવા માટે મધમાખીઓની વસાહતોની માવજત અને વ્યવસ્થાપનનો સમાવેશ થાય છે.
$Sericulture$ એ રેશમ મેળવવા માટે રેશમના કીડાનો ઉછેર છે.
$Poultry$ ફાર્મિંગ એ માંસ અથવા ઈંડા માટે મરઘાં,બતક અને ટર્કી જેવા પક્ષીઓને ઉછેરવાની પદ્ધતિ છે.
$Fisheries$ એ માછલીઓ,શેલફિશ અથવા અન્ય જળચર પ્રાણીઓને પકડવા,પ્રોસેસ કરવા અથવા વેચવા માટેનો ઉદ્યોગ છે.

(C) મધમાખી ઉછેર એટલે મધ અને અન્ય ઉત્પાદનો જેવા કે મીણ મેળવવા માટે મધમાખીના મધપુડાની માવજત કરવી. આ એક એવો ઉદ્યોગ છે જે લાંબા સમયથી કરવામાં આવે છે અને તે ઘણા ખેડૂતો માટે આવકનો સ્ત્રોત છે.

(B) મધમાખીની વસાહતમાં સામાન્ય રીતે માત્ર એક રાણી અને થોડાક સો નર (ડ્રોન્સ) હોય છે. વસાહતની મોટાભાગની વસ્તી કામદાર માખીઓની બનેલી હોય છે,જે વંધ્ય માદાઓ છે. એક તંદુરસ્ત મધમાખીની વસાહતમાં સામાન્ય રીતે $30,000$ થી $50,000$ કામદાર માખીઓ હોય છે.

(D) મધમાખી ઉછેર એટલે મધ અને મીણના ઉત્પાદન માટે મધમાખીઓના મધપૂડાની જાળવણી કરવી.
$1$. મધ એ ઉચ્ચ પોષણ મૂલ્ય ધરાવતો ખોરાક છે અને તેનો ઉપયોગ દેશી દવાઓમાં પણ થાય છે.
$2$. મધમાખીના મીણનો ઉપયોગ સૌંદર્ય પ્રસાધનો અને વિવિધ પ્રકારના પોલિશ બનાવવામાં થાય છે.
તેથી,મધ અને મીણ બંને મધમાખી ઉછેરની મુખ્ય પેદાશો છે.

(C) મધમાખીઓ ફૂલોમાંથી મધુરસ એકત્રિત કરે છે. આ મધુરસ તેમના મધ-જઠર (crop) માં સંગ્રહિત થાય છે. જઠરમાં મધુરસમાં ઉત્સેચકો ઉમેરવામાં આવે છે અને પાણીનું બાષ્પીભવન થાય છે,જેના પરિણામે તે મધ તરીકે ઓળખાતા ઘટ્ટ,મીઠા અને ચીકણા પ્રવાહીમાં રૂપાંતરિત થાય છે. મધ એ શર્કરા,ખનિજો અને ઉત્સેચકોનો સમૃદ્ધ સ્ત્રોત છે.

(D) મધમાખીઓ ફૂલોમાંથી રસ (નેક્ટર) એકત્રિત કરે છે અને તેને 'મધ જઠર' (Honey stomach) તરીકે ઓળખાતી વિશિષ્ટ રચનામાં સંગ્રહિત કરે છે.
મધ જઠરમાં,રસ ઉત્સેચકો સાથે ભળે છે જે જટિલ શર્કરાને સરળ શર્કરામાં તોડવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરે છે.
ત્યારબાદ,આ રસને બહાર કાઢીને મધપૂડામાં વધુ પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે જેથી મધ બને છે.
તેથી,સાચો જવાબ 'મધ જઠર' છે.

(B) મધમાખી ($Apis$ પ્રજાતિ) દ્વારા ઉત્પન્ન થતું મધ તેના ઔષધીય ગુણધર્મો માટે જાણીતું છે. તેનો ઉપયોગ એન્ટિસેપ્ટિક તરીકે,ઉર્જાના સ્ત્રોત તરીકે અને તેના એન્ટિબેક્ટેરિયલ અને બળતરા વિરોધી ગુણધર્મોને કારણે ઉધરસ અને ગળાના દુખાવા જેવી વિવિધ બીમારીઓની સારવારમાં થાય છે.

(B) મધમાખી ઉછેર એ મધના ઉત્પાદન માટે મધમાખીના મધપૂડાની જાળવણી કરવાની પ્રક્રિયા છે.
મધ ઉપરાંત,મધપૂડામાંથી મધમાખીનું મીણ (Beeswax) મળે છે,જે એક અત્યંત અગત્યની ઉપપેદાશ છે.
મધમાખીના મીણનો ઉપયોગ સૌંદર્ય પ્રસાધનો અને પોલિશ ઉદ્યોગોમાં મોટા પાયે થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) મધમાખીઓ કામદાર માખીઓના ઉદરના વક્ષ ભાગમાં આવેલી મીણ ગ્રંથિઓમાંથી મધમાખીનું મીણ (beeswax) ઉત્પન્ન કરે છે. આ ગ્રંથિઓ પાતળા ભીંગડાના સ્વરૂપમાં મીણનો સ્ત્રાવ કરે છે,જેનો ઉપયોગ માખીઓ મધપૂડો બનાવવા માટે કરે છે.

(D) મધમાખીનું મીણ એ $Apis$ પ્રજાતિની મધમાખીઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું કુદરતી મીણ છે.
તાજું સ્ત્રવિત થયેલું મીણ શરૂઆતમાં સફેદ અથવા રંગહીન હોય છે.
જોકે,જેમ તે મધપૂડામાં ભળે છે અને પરાગરજના તેલ તથા પ્રોપોલિસ સાથે મિશ્રિત થાય છે,તેમ તે ધીમે ધીમે પીળાશ પડતા બદામી રંગનું બને છે.
તેથી,વ્યાવસાયિક ઉપયોગમાં લેવાતા મધમાખીના મીણનો લાક્ષણિક રંગ પીળાશ પડતો બદામી હોય છે.

(B) મીણ (Beeswax) એ $Apis$ પ્રજાતિની મધમાખીઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું કુદરતી મીણ છે.
તેના રક્ષણાત્મક અને પાણીને દૂર રાખવાના ગુણધર્મોને કારણે તેનો ઉપયોગ સૌંદર્ય પ્રસાધનો,પોલિશ,કાર્બન પેપર અને રંગોની બનાવટમાં મોટા પાયે થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) વિધાન $S$ ખોટું છે કારણ કે મધ મધમાખીના જઠરમાં સંગ્રહિત થતું નથી. તેના બદલે,તે 'હની સ્ટમક' (અન્નસંગ્રહકોથળી) નામની વિશિષ્ટ રચનામાં પ્રક્રિયા પામે છે,જ્યાં ફૂલોના રસમાં ઉત્સેચકો ઉમેરીને તેને મધમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ તેને પાછું ઠલવવામાં આવે છે.
વિધાન $R$ સાચું છે કારણ કે મધ તેના બેક્ટેરિયાનાશક,સોજા વિરોધી અને એન્ટીઓક્સિડન્ટ ગુણધર્મોને કારણે પરંપરાગત દવાઓમાં સદીઓથી વપરાય છે.
આમ,$S$ ખોટું છે અને $R$ સાચું છે,તેથી સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) મધ એ કામદાર મધમાખીઓ દ્વારા ફૂલોમાંથી એકત્રિત કરેલા રસ (nectar) માંથી બનાવવામાં આવે છે.
આ રસ કામદાર મધમાખીના પાચનતંત્રના એક વિશિષ્ટ ભાગમાં સંગ્રહિત થાય છે જેને 'હની સ્ટમક' (honey stomach) અથવા 'અન્ન સંગ્રહાલય' (crop) કહેવામાં આવે છે.
આ અન્ન સંગ્રહાલયમાં,રસ ઉત્સેચકો સાથે ભળે છે જે જટિલ શર્કરાનું સરળ શર્કરામાં રૂપાંતર કરે છે,ત્યારબાદ તેને બહાર કાઢીને મધમાં ફેરવવામાં આવે છે.

(C) મધનું મીણ એ કામદાર મધમાખીઓના ઉદરીય ખંડોની વક્ષ બાજુએ આવેલી મીણ ગ્રંથિઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો કુદરતી સ્ત્રાવ છે. કામદાર મધમાખીઓ વંધ્ય માદાઓ છે જે મધપૂડો બનાવવા માટે મીણનો સ્ત્રાવ કરવા સહિત વસાહતમાં વિવિધ કાર્યો કરે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) મધમાખી ઉછેર (Apiculture) અને મધના ઔષધીય ગુણધર્મોના સંદર્ભમાં ઐતિહાસિક દસ્તાવેજો મુજબ,પરદેશી મુસાફર $Wilkinson$ એ તેમના લખાણોમાં મધના ઔષધ તરીકેના ઉપયોગ વિશે ચર્ચા કરી છે. આ મધમાખી ઉછેરના ઇતિહાસમાં નોંધાયેલી એક તથ્યપૂર્ણ માહિતી છે.

(A) એપિયરી એ એવી જગ્યા છે જ્યાં મધના ઉત્પાદન અને પરાગનયન માટે મધપૂડા રાખવામાં આવે છે અને તેની જાળવણી કરવામાં આવે છે. તેને સામાન્ય રીતે મધમાખી ઉછેર કેન્દ્ર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) ફ્રાન્કોઈસ હુબેર $(1750-1831)$ એક સ્વિસ પ્રકૃતિવાદી હતા,જેમને 'આધુનિક મધમાખી-ઉછેરના પિતા' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમણે મધમાખીઓના વર્તન,શરીરરચના અને જીવનચક્ર પર વ્યાપક સંશોધન કર્યું હતું. તેમની 'લીફ હાઈવ' (leaf hive) ની શોધે મધમાખીઓની વસાહતોને નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના તેમના અવલોકન કરવાનું શક્ય બનાવ્યું,જેણે મધમાખી-ઉછેર (apiculture) ના અભ્યાસમાં ક્રાંતિ લાવી હતી.