Diseases caused by bacteria Questions in Gujarati

(C) ટેટાનોલાઈસિન એ કોલેસ્ટ્રોલ-બાઈન્ડિંગ સાયટોલાઈસિન (એક પ્રકારનું હિમોલાઈસિન) છે જે $Clostridium \ tetani$ બેક્ટેરિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
આ સજીવ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા બે મુખ્ય ઝેરી પદાર્થોમાંનું આ એક છે,જ્યારે બીજું ટેટાનોસ્પેઝમિન છે,જે ધનુર (tetanus) ના ક્લિનિકલ લક્ષણો માટે જવાબદાર છે.

(D) બેક્ટેરિયલ રોગ રોગકારક બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
$A$. ઓરી એ ઓરીના વાયરસ દ્વારા થતો વાયરલ રોગ છે.
$B$. શીતળા એ વેરીઓલા વાયરસ દ્વારા થતો વાયરલ રોગ છે.
$C$. હડકવા એ રેબીઝ વાયરસ દ્વારા થતો વાયરલ રોગ છે.
$D$. ક્ષય $(TB)$ એ $Mycobacterium tuberculosis$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો બેક્ટેરિયલ રોગ છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) $Bordetella \ pertussis$ એ ગ્રામ-નેગેટિવ,વાયુજીવી,રોગકારક બેક્ટેરિયા છે જે ઉટાંટિયું (Whooping cough) રોગ માટે જવાબદાર છે,જેને પર્ટુસિસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
તે મુખ્યત્વે શ્વસનતંત્રને અસર કરે છે,જેના પરિણામે ગંભીર ઉધરસના હુમલા આવે છે.

(C) મેનિન્જાઇટિસ એ મેનિન્જીસનો સોજો છે,જે મગજ અને કરોડરજ્જુને ઢાંકતી રક્ષણાત્મક પટલ છે.
તે વાયરસ,ફૂગ અને બેક્ટેરિયા સહિતના વિવિધ રોગકારકો દ્વારા થઈ શકે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Neisseria$ $meningitidis$ એ એક જાણીતું બેક્ટેરિયમ છે જે બેક્ટેરિયલ મેનિન્જાઇટિસનું કારણ બને છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) પેનિસિલિન એ $\beta$-લેક્ટમ એન્ટિબાયોટિક છે જે બેક્ટેરિયલ કોષ દીવાલના સંશ્લેષણના અંતિમ તબક્કાને અટકાવીને કાર્ય કરે છે.
તે ખાસ કરીને પેપ્ટીડોગ્લાયકેન સાંકળોના ક્રોસ-લિંકિંગમાં દખલ કરે છે, જે બેક્ટેરિયલ કોષ દીવાલની રચનાત્મક મજબૂતી માટે આવશ્યક છે.
આ ક્રોસ-લિંક્સના નિર્માણને અટકાવીને, કોષ દીવાલ નબળી પડી જાય છે, જેના પરિણામે કોષનું વિઘટન થાય છે અને બેક્ટેરિયા મૃત્યુ પામે છે.

(D) $Mycobacterium$ $tuberculosis$ ની કોષદીવાલ માયકોલિક એસિડની ઉચ્ચ સાંદ્રતા દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
આ લાંબી શૃંખલા ધરાવતા ફેટી એસિડ્સ કોષદીવાલના મીણ જેવા,જલવિરાગી સ્વભાવ માટે જવાબદાર છે,જે રોગકારકની એન્ટિબાયોટિક્સ અને યજમાનની રોગપ્રતિકારક શક્તિ સામે પ્રતિકાર કરવાની ક્ષમતામાં ફાળો આપે છે.
વિશેષરૂપે,'કોર્ડ ફેક્ટર' (ટ્રેહલોઝ ડાયમાયકોલેટ) તરીકે ઓળખાતું ગ્લાયકોલિપિડ એ $Mycobacterium$ $tuberculosis$ ની કોષદીવાલમાં જોવા મળતું મુખ્ય વિરુલન્સ ફેક્ટર (રોગકારકતા પરિબળ) છે.

(D) ટ્યુબરક્યુલિન એ $Mycobacterium$ $tuberculosis$ બેક્ટેરિયામાંથી મેળવેલ પ્રોટીન અર્ક છે। તેને અંતર્વિષ (Endotoxin) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તે બેક્ટેરિયાની કોષદીવાલનો એક ઘટક છે જે બેક્ટેરિયાના મૃત્યુ અને વિઘટન પછી મુક્ત થાય છે। તેનો ઉપયોગ સુષુપ્ત ક્ષય રોગના ચેપના નિદાન માટે ટ્યુબરક્યુલિન સ્કિન ટેસ્ટમાં વ્યાપકપણે થાય છે।

(B) ક્ષય $(TB)$ એ એક ચેપી રોગ છે જે મુખ્યત્વે $Mycobacterium$ $tuberculosis$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે।
તે સામાન્ય રીતે ફેફસાંને અસર કરે છે પરંતુ શરીરના અન્ય ભાગોને પણ અસર કરી શકે છે।
$Shigella$ શિગેલૉસિસ રોગ માટે જવાબદાર છે, $Salmonella$ સાલ્મોનેલોસિસ અથવા ટાઈફોઈડ તાવ માટે જવાબદાર છે, અને $TB$ વાયરસ દ્વારા થતો નથી।

(C) $Haemophilus$ $influenzae$ એ ગ્રામ-નેગેટિવ,કોકોબેસિલરી,વૈકલ્પિક અજારક બેક્ટેરિયા છે.
તેના નામ છતાં,તે ઈન્ફલ્યુએન્ઝા (જે એક વાયરલ રોગ છે) પ્રેરી શકતું નથી.
તે એક મહત્વપૂર્ણ માનવ રોગકારક છે જે બેક્ટેરિયલ મેનિનજાઈટિસ,એપિગ્લોટાઈટિસ,ન્યુમોનિયા અને ઓટાઈટિસ મીડિયા સહિતના વિવિધ ચેપ માટે જાણીતું છે.

(B) ટાઈફોઈડ તાવ એ $Salmonella$ $\text{typhi}$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો ચેપ છે।
તે દૂષિત ખોરાક અને પાણીના સેવન દ્વારા ફેલાય છે।
આ રોગકારક બેક્ટેરિયા નાના આંતરડામાં પ્રવેશ કરે છે અને રુધિર દ્વારા શરીરના અન્ય અંગોમાં ફેલાય છે।
તેના સામાન્ય લક્ષણોમાં સતત ઊંચો તાવ, નબળાઈ, પેટમાં દુખાવો, કબજિયાત, માથાનો દુખાવો અને ભૂખ ન લાગવી વગેરેનો સમાવેશ થાય છે।

(A) પ્લેગ એ $Yersinia$ $pestis$ (જેને અગાઉ $Pasteurella$ $pestis$ તરીકે ઓળખવામાં આવતું હતું) નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો ચેપી રોગ છે.
તે મુખ્યત્વે નાના ઉંદરો પર રહેતા ચેપગ્રસ્ત ચાંચડના કરડવાથી મનુષ્યોમાં ફેલાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) Citrus canker એ વનસ્પતિનો એક રોગ છે જે લીંબુ વર્ગની વનસ્પતિઓને અસર કરે છે. તે $Xanthomonas$ $citri$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે. આ રોગકારક બેક્ટેરિયા લીંબુના પાન,ડાળીઓ અને ફળો પર હુમલો કરે છે,જેના કારણે તેના પર લાક્ષણિક ડાઘા અથવા 'કેન્કર' જોવા મળે છે.

(D) ડિપ્થેરિયા એ $Corynebacterium$ $diphtheriae$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો ચેપી રોગ છે.
તે મુખ્યત્વે ગળા અને નાકના શ્લેષ્મ પટલને અસર કરે છે.
$Corynebacterium$ એ આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવ હોવાથી,તેને $Monera$ સૃષ્ટિ (બેક્ટેરિયા) માં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) ન્યુમોનિયા એ શ્વસનતંત્રનો રોગ છે જે ફેફસાના વાયુકોષ્ઠોને અસર કરે છે.
તે મુખ્યત્વે $Streptococcus$ $pneumoniae$ (જેને $Diplococcus$ $pneumoniae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) અને $Haemophilus$ $influenzae$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
આ બેક્ટેરિયા ફેફસાના વાયુકોષ્ઠોમાં ચેપ લગાડે છે,જેના કારણે તેમાં પ્રવાહી ભરાઈ જાય છે અને શ્વાસ લેવામાં ગંભીર તકલીફ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) એન્થ્રેક્સ એ $Bacillus$ $anthracis$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો ચેપી રોગ છે.
તે મુખ્યત્વે પ્રાણીઓને અસર કરે છે પરંતુ મનુષ્યોમાં પણ ફેલાઈ શકે છે.

(A) $Escherichia \ coli$ એ એક બેક્ટેરિયા છે જે મનુષ્યોમાં રોગ પેદા કરી શકે છે,જેમ કે મૂત્રમાર્ગના ચેપ અને ફૂડ પોઈઝનિંગ,ખાસ કરીને જ્યારે અમુક રોગકારક સ્ટ્રેન્સ (જેમ કે $E. \ coli \ O157:H7$) શરીરમાં પ્રવેશે છે.
$Xanthomonas \ citri$ વનસ્પતિઓમાં સાઇટ્રસ કેન્કર રોગ ફેલાવે છે.
$T.M.V.$ (Tobacco Mosaic Virus) એ વનસ્પતિઓને ચેપ લગાડતો વાયરસ છે.
$Pilobolus$ એ ફૂગની એક પ્રજાતિ છે.

(D) $Xanthomonas$ એ બેક્ટેરિયાનું એક પ્રજાતિ છે,જેની ઘણી જાતિઓ વનસ્પતિઓમાં રોગકારક હોય છે.
$Xanthomonas$ $citri$ એ બેક્ટેરિયા છે જે લીંબુવર્ગીય વનસ્પતિમાં કેન્કર ($Citrus$ canker) રોગ માટે જવાબદાર છે,જે લીંબુના પાન,થડ અને ફળ પર ડાઘા પડવા જેવી અસરો કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) કુષ્ઠરોગ એ $Mycobacterium \ leprae$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો એક લાંબા ગાળાનો ચેપી રોગ છે. તે મુખ્યત્વે ત્વચા,પરિઘવર્તી ચેતાઓ,ઉપલા શ્વસન માર્ગની શ્લેષ્મ સપાટી અને આંખોને અસર કરે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) ડાંગરનો બેક્ટેરિયલ બ્લાઈટ રોગ $Xanthomonas$ $oryzae$ $pv.$ $oryzae$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
આ રોગકારક બેક્ટેરિયા ડાંગરના છોડમાં હાઈડાથોડ્સ અથવા ઘા દ્વારા પ્રવેશ કરે છે,જેના પરિણામે પાંદડા પર ડાઘા પડે છે જે અંતે પીળા અને સફેદ થઈ જાય છે,જેના કારણે છોડ સુકાઈ જાય છે.

(C) $Doxycycline$ એ બ્રોડ-સ્પેક્ટ્રમ ટેટ્રાસાયક્લિન એન્ટિબાયોટિક છે જે બેક્ટેરિયલ પ્રોટીન સંશ્લેષણને અટકાવે છે.
સામાન્ય શરદી અને પોલિયો એ વાયરલ રોગો છે,અને એન્ટિબાયોટિક્સ વાયરસ સામે બિનઅસરકારક છે.
$Mycoplasma$ એ એવા બેક્ટેરિયા છે જેમાં કોષદીવાલનો અભાવ હોય છે અને તે $Doxycycline$ જેવી ટેટ્રાસાયક્લિન-વર્ગની એન્ટિબાયોટિક્સ પ્રત્યે સંવેદનશીલ હોય છે.
તેથી,$Mycoplasma$ ના ચેપને કારણે થતી પુરુષ વંધ્યત્વની સારવાર $Doxycycline$ દ્વારા કરી શકાય છે.

(B) $Salmonella$ $typhi$ બેક્ટેરિયાની શોધ $1880$ માં $K.J.$ $Eberth$ દ્વારા કરવામાં આવી હતી.
ત્યારબાદ $1884$ માં $G.Gaffky$ દ્વારા તેને શુદ્ધ સંવર્ધન (pure culture) માં અલગ કરવામાં આવ્યું હતું.

(B) $Xenopsylla$ $cheopis$ (ઉંદરની ચાંચડ) એ $Yersinia$ $pestis$ ના પ્રસારણ માટેનું પ્રાથમિક વાહક છે,જે બ્યુબોનિક પ્લેગ માટે જવાબદાર બેક્ટેરિયા છે. આ બેક્ટેરિયા ચાંચડના પાચનતંત્રમાં ગુણન પામે છે અને ચેપગ્રસ્ત ચાંચડના કરડવાથી મનુષ્યોમાં ફેલાય છે.

(C) ઘરમાખી ($Musca$ $domestica$) વિવિધ રોગકારકો માટે યાંત્રિક વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે દૂષિત સપાટીઓ,જેમ કે મળ અથવા સડતા કાર્બનિક પદાર્થો પરથી રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોને તેના પગ અને શરીરના ભાગો દ્વારા માનવ ખોરાક અને પાણી સુધી પહોંચાડે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ટાઈફોઈડ ($Salmonella$ $typhi$ દ્વારા થતો) એ ઘરમાખી દ્વારા ફેલાતા રોગનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
ડેન્ગ્યુ એ $Aedes$ મચ્છર દ્વારા ફેલાય છે અને ફાઈલેરિયાસિસ સામાન્ય રીતે $Culex$ મચ્છર દ્વારા ફેલાય છે.

(C) બેક્ટેરિયામાં પ્રોટીન સંશ્લેષણ વિવિધ એન્ટિબાયોટિક્સ દ્વારા અવરોધાય છે જે રાઈબોઝોમને લક્ષ્ય બનાવે છે.
$1$. એરિથ્રોમાયસિન $50S$ રાઈબોઝોમલ સબયુનિટ સાથે જોડાય છે,જે ખાસ કરીને ઉભરતી પોલીપેપ્ટાઈડ શૃંખલાના એક્ઝિટ ટનલને બ્લોક કરે છે,જેનાથી પ્રોટીન સંશ્લેષણ અટકે છે.
$2$. ટેટ્રાસાયક્લિન અને સ્ટ્રેપ્ટોમાયસિન $30S$ રાઈબોઝોમલ સબયુનિટ સાથે જોડાય છે.
$3$. પેનિસિલિન કોષ દીવાલના સંશ્લેષણને અવરોધીને કાર્ય કરે છે,પ્રોટીન સંશ્લેષણને નહીં.
તેથી,સાચો જવાબ એરિથ્રોમાયસિન છે.

(A) બેક્ટેરિયા હાનિકારક પદાર્થો ઉત્પન્ન કરે છે જેને ટોક્સિન્સ કહેવામાં આવે છે,જે યજમાન સજીવમાં રોગ પેદા કરી શકે છે.
આ ટોક્સિન્સને સામાન્ય રીતે બે પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: એક્ઝોટોક્સિન્સ (જીવંત બેક્ટેરિયા દ્વારા સ્ત્રાવ પામતા) અને એન્ડોટોક્સિન્સ (બેક્ટેરિયાના મૃત્યુ અને વિઘટન પછી મુક્ત થતા).
એન્ટિટોક્સિન્સ એ એન્ટિબોડીઝ છે જે ટોક્સિન્સને તટસ્થ કરે છે,જ્યારે ટોક્સૉઇડ્સ એ રસીમાં વપરાતા નિષ્ક્રિય કરેલા ટોક્સિન્સ છે.

(A) $B.C.G.$ નું પૂરું નામ $Bacillus$ $Calmette-Guérin$ છે.
આ રસી મુખ્યત્વે $Tuberculosis$ ($T.B.$ - ક્ષય) સામે રક્ષણ મેળવવા માટે વપરાય છે,જે $Mycobacterium$ $tuberculosis$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
તે શરીરમાં બેક્ટેરિયાની નબળી જાતિ દાખલ કરીને રોગ સામે રોગપ્રતિકારક શક્તિ પૂરી પાડે છે.

(A) એન્ટિટોક્સિન અને ટોક્સૉઇડ એ ચોક્કસ બેક્ટેરિયલ ઝેર (toxins) સામે રોગપ્રતિકારક શક્તિ પૂરી પાડવા માટે વપરાતી જૈવિક તૈયારીઓ છે.
$Diphtheria$ (ડિપ્થેરિયા) એ $Corynebacterium$ $diphtheriae$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો ગંભીર ચેપ છે,જે શક્તિશાળી એક્સોટોક્સિન ઉત્પન્ન કરે છે.
આ રોગને રોકવા માટે,$DPT$ રસીના ભાગરૂપે $Diphtheria$ ટોક્સૉઇડ (નિષ્ક્રિય ઝેર) આપવામાં આવે છે જેથી સક્રિય રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઉત્તેજિત થાય,અથવા ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિઓમાં નિષ્ક્રિય રોગપ્રતિકારક શક્તિ માટે એન્ટિટોક્સિન સીરમ આપવામાં આવે છે.
સ્મોલપોક્સ અને ચિકનપોક્સ એ વાયરલ રોગો છે,અને ક્રોનિક હેડએક એ લક્ષણ છે,રોગ નથી જે ટોક્સૉઇડ દ્વારા અટકાવી શકાય.

(A) ટેટનસ (ધનુર્વા) $Clostridium$ $tetani$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
આ બેક્ટેરિયા ટેટાનોસ્પેઝમિન નામનું શક્તિશાળી ન્યુરોટોક્સિન ઉત્પન્ન કરે છે.
આ ઝેર મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રમાં પહોંચે છે અને અવરોધક ન્યુરોટ્રાન્સમીટર્સ (જેમ કે ગ્લાયસીન અને $GABA$) ના મુક્ત થવાને અટકાવે છે.
પરિણામે,મોટર ન્યુરોન્સ અતિશય સક્રિય થઈ જાય છે,જેના કારણે ઐચ્છિક સ્નાયુઓમાં સતત અને પીડાદાયક ખેંચાણ અને સંકોચન થાય છે.
તેથી,આ ઝેર મુખ્યત્વે ઐચ્છિક સ્નાયુઓને અસર કરે છે,જેના કારણે જડબા જકડાઈ જવા અને સ્નાયુઓની જડતા જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે.

(D) બ્યુબોનિક પ્લેગનો રોગકારક $Yersinia pestis$ (અગાઉ $Pasteurella pestis$ તરીકે ઓળખાતો) છે.
આ રોગ મુખ્યત્વે પ્રાણીજન્ય ચેપ છે જે ઉંદરો અને મનુષ્યોને અસર કરે છે.
આ રોગકારક મનુષ્યોમાં ઉંદરના ચાંચડ $Xenopsylla cheopis$ ના કરડવાથી ફેલાય છે.

(A) $Leprosy$ (કુષ્ઠરોગ) એ $Mycobacterium$ $leprae$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો એક લાંબા ગાળાનો ચેપી રોગ છે.
તે મુખ્યત્વે ત્વચા, પરિઘવર્તી ચેતાઓ, ઉપલા શ્વસન માર્ગની શ્લેષ્મ સપાટીઓ અને આંખોને અસર કરે છે.
કારણ કે આ રોગકારક સજીવ $Mycobacterium$ પ્રજાતિનો છે, તેથી વિકલ્પ $A$ સાચો જવાબ છે.

(B) કોલેરા એ $Vibrio \text{ } cholerae$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો ચેપી રોગ છે.
તે મુખ્યત્વે દૂષિત પાણી અથવા ખોરાક દ્વારા ફેલાય છે.

(D) વિડાલ ટેસ્ટ એ ટાઈફોઈડ તાવના નિદાન માટે વપરાતી એક સીરોલોજીકલ કસોટી છે.
તે દર્દીના સીરમમાં $Salmonella$ $typhi$ બેક્ટેરિયાના $O$ અને $H$ એન્ટિજેન્સ સામેના એગ્લુટિનિન્સ (એન્ટિબોડીઝ) ની હાજરી તપાસે છે.
આ કસોટી $Salmonella$ $typhi$ દ્વારા થતા ચેપની પુષ્ટિ કરવામાં મદદ કરે છે.

(A) ક્ષય $(TB)$ એ $Mycobacterium$ $tuberculosis$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો ચેપી રોગ છે.
તે મુખ્યત્વે ફેફસાંને અસર કરે છે પરંતુ શરીરના અન્ય ભાગોને પણ અસર કરી શકે છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) ડિપ્થેરિયા એ $Corynebacterium$ $diphtheriae$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો એક તીવ્ર ચેપી રોગ છે.
તે મુખ્યત્વે નાક,ગળા અથવા સ્વરપેટી (larynx) ની શ્લેષ્મ પટલ (mucous membranes) ને અસર કરે છે.
બેક્ટેરિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થતું ઝેર ગળામાં જાડું,રાખોડી રંગનું પડ બનાવે છે,જેના કારણે શ્વાસ લેવામાં અને ગળવામાં તકલીફ થાય છે.

(A) ડિપ્થેરિયા એ $Corynebacterium$ $diphtheriae$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો ગંભીર ચેપ છે.
તે મુખ્યત્વે ગળા અને નાકના શ્લેષ્મ પટલને અસર કરે છે.
આ બેક્ટેરિયા એક ઝેરી પદાર્થ ઉત્પન્ન કરે છે જે ગળાના પાછળના ભાગમાં જાડું,રાખોડી રંગનું પડ બનાવે છે,જેના કારણે શ્વાસનળીમાં અવરોધ પેદા થઈ શકે છે.
આ અવરોધને કારણે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડે છે અને ગૂંગળામણ જેવો અનુભવ થાય છે.

(C) પ્લેગ એ $Yersinia \text{ pestis}$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો રોગ છે.
તે મુખ્યત્વે ચેપગ્રસ્ત ચાંચડના કરડવાથી મનુષ્યોમાં ફેલાય છે, ખાસ કરીને ઉંદરની ચાંચડ $(Xenopsylla \text{ cheopis})$ દ્વારા, જે સામાન્ય રીતે ઉંદર જેવા કૃંતક પ્રાણીઓ પર જોવા મળે છે.
તેથી, પ્લેગના પ્રસારણ માટે જવાબદાર વાહક ઉંદરની ચાંચડ છે.

(D) બેક્ટેરિયલ રોગોના સાચા સમૂહને ઓળખવા માટે,આપણે દરેક રોગના કારક સજીવોનું વિશ્લેષણ કરવું જોઈએ:
$1$. $A$: કોલેરા (બેક્ટેરિયલ),ટાઈફોઈડ (બેક્ટેરિયલ),ગાલપચોળિયાં (વાયરલ).
$2$. $B$: ધનુર્વા (બેક્ટેરિયલ),ક્ષય (બેક્ટેરિયલ),ઓરી (વાયરલ).
$3$. $C$: મેલેરિયા (પ્રજીવ),ગાલપચોળિયાં (વાયરલ),પોલિયોમાયલાઈટિસ (વાયરલ).
$4$. $D$: ડિપ્થેરિયા (બેક્ટેરિયલ),રક્તપિત્ત (બેક્ટેરિયલ),પ્લેગ (બેક્ટેરિયલ).
તેથી,માત્ર બેક્ટેરિયલ રોગો ધરાવતો સમૂહ ડિપ્થેરિયા,રક્તપિત્ત અને પ્લેગ છે.

(D) પાણીજન્ય રોગ એ સંક્રમિત વ્યક્તિના મળ દ્વારા દૂષિત થયેલ પાણીના સેવનથી થાય છે।
કોલેરા એ $Vibrio \text{ } cholerae$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો પાણીજન્ય રોગનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે।
તે મુખ્યત્વે દૂષિત પાણી અથવા ખોરાકના સેવન દ્વારા ફેલાય છે।
શીતળા એ વાયરસથી થતો રોગ છે જે સીધા સંપર્ક અથવા શ્વસન ટીપાં દ્વારા ફેલાય છે।
મેલેરિયા એ વાહકજન્ય રોગ છે જે સંક્રમિત માદા $Anopheles$ મચ્છરના કરડવાથી ફેલાય છે।
ક્ષય (Tuberculosis) એ $Mycobacterium \text{ } tuberculosis$ દ્વારા થતો હવાજન્ય રોગ છે।

(D) ક્ષય $(TB)$ એ એક ચેપી રોગ છે જે મુખ્યત્વે $Mycobacterium$ $tuberculosis$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
આ બેક્ટેરિયા સામાન્ય રીતે ફેફસાં પર હુમલો કરે છે પરંતુ શરીરના અન્ય ભાગોને પણ અસર કરી શકે છે.
જ્યારે ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિ ઉધરસ ખાય, છીંક ખાય અથવા વાત કરે ત્યારે તે હવામાં ફેલાય છે.
તેથી, સાચો જવાબ $Mycobacterium$ છે.

(A) આયુર્વેદમાં $Vishuchika$ (વિષૂચિકા) તરીકે ઓળખાતો રોગ કોલેરા છે.
વિષૂચિકા એ તીવ્ર જઠરાંત્રિય તકલીફ દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે, જેમાં ઉલટી અને ઝાડાનો સમાવેશ થાય છે, જે $Vibrio$ $\text{cholerae}$ બેક્ટેરિયા દ્વારા થતા કોલેરાના મુખ્ય લક્ષણો છે.

(B) લેપ્રસી, જેને હેન્સનનો રોગ પણ કહેવામાં આવે છે, તે $Mycobacterium$ $\text{leprae}$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો એક લાંબા ગાળાનો ચેપી રોગ છે.
તે મુખ્યત્વે ત્વચા, પેરિફેરલ ચેતાઓ, ઉપલા શ્વસન માર્ગની મ્યુકોસલ સપાટીઓ અને આંખોને અસર કરે છે.
તેના ક્લિનિકલ લક્ષણોમાં ત્વચાના રંગદ્રવ્યનો નાશ (રંગહીન ડાઘ), ભીંગડા અને ચાંદા પડવા, ચેતાના નુકસાનને કારણે શરીરના અંગોનું ક્ષીણ થવું અને આંગળીઓ તથા અંગૂઠામાં લાક્ષણિક વિકૃતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી, વિકલ્પ $B$ લેપ્રસી સાથે સંકળાયેલા લક્ષણોના સમૂહને યોગ્ય રીતે દર્શાવે છે.

(B) $Mycobacterium$ પ્રજાતિમાં અનેક રોગકારક બેક્ટેરિયાનો સમાવેશ થાય છે જે મનુષ્યમાં ગંભીર રોગો પ્રેરે છે.
$1$. $Mycobacterium$ $tuberculosis$ એ ક્ષય $(T.B.)$ રોગ માટે જવાબદાર છે.
$2$. $Mycobacterium$ $leprae$ એ રક્તપિત્ત (Leprosy) રોગ માટે જવાબદાર છે.
આથી,$Mycobacterium$ ની વિવિધ પ્રજાતિઓ $T.B.$ અને રક્તપિત્ત થવા માટે જવાબદાર છે.

(D) $Salmonella$ $typhosa$ એ ટાઈફોઈડ તાવ માટે જવાબદાર બેક્ટેરિયા છે.
$1$. તે નાના આંતરડાનો તીવ્ર ચેપ પ્રેરે છે, જેના કારણે સતત ઊંચો તાવ ($39^{\circ}C$ થી $40^{\circ}C$) અને અત્યંત નબળાઈ આવે છે.
$2$. ક્લિનિકલ લક્ષણોમાં પેટમાં દુખાવો, કબજિયાત અને બરોળનું કદ વધવું (splenomegaly) નો સમાવેશ થાય છે.
$3$. ગંભીર કિસ્સાઓમાં, દર્દીના ધડની ત્વચા પર ગુલાબી રંગના ચકામાં (rose spots) જોવા મળી શકે છે.
તેથી, આપેલા તમામ વિકલ્પો ટાઈફોઈડ તાવ સાથે સંકળાયેલા લક્ષણો છે.

(B) કુષ્ઠરોગ, જેને હેન્સનનો રોગ પણ કહેવામાં આવે છે, તે $Mycobacterium \text{ leprae}$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
આ રોગ ખૂબ જ ચેપી નથી અને સામાન્ય સંપર્ક દ્વારા ફેલાતો નથી.
તેનો ફેલાવો સામાન્ય રીતે સારવાર ન કરાવેલ ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિ સાથે લાંબા સમય સુધી ગાઢ સંપર્કમાં રહેવાથી થાય છે, જે મુખ્યત્વે નાક અને મોંમાંથી નીકળતા શ્વસન ટીપાં દ્વારા ફેલાય છે.

(C) પ્લેગ એ $Yersinia$ $pestis$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો ચેપી રોગ છે.
તે મુખ્યત્વે નાના ઉંદરો પર રહેતા ચેપગ્રસ્ત ચાંચડના કરડવાથી મનુષ્યોમાં ફેલાય છે.
$Salmonella$ $typhimurium$ ટાઈફોઈડ તાવનું કારણ બને છે, $Trichinella$ $spiralis$ ટ્રાયકિનોસિસનું કારણ બને છે, અને $Leishmania$ $donovani$ કાલા-આઝાર (લીશમેનિયાસિસ) નું કારણ બને છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) $Yersinia pestis$ એ ગ્રામ-નેગેટિવ,અચલિત,દંડાણુ આકારના કોકોબેસિલસ બેક્ટેરિયા છે.
તે પ્લેગ તરીકે ઓળખાતા રોગ માટે જવાબદાર કારક છે.
પ્લેગ એ પ્રાણીજન્ય રોગ છે,જે સામાન્ય રીતે ઉંદરો પર જોવા મળતા ચેપગ્રસ્ત ચાંચડના કરડવાથી મનુષ્યોમાં ફેલાય છે.

(A) 'બ્લેક ડેથ' શબ્દ $14$ મી સદીના મધ્યમાં યુરોપ અને એશિયામાં ફેલાયેલી બ્યુબોનિક પ્લેગની વિનાશક વૈશ્વિક મહામારીને દર્શાવે છે.
આ રોગ $Yersinia$ $pestis$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે,જે મુખ્યત્વે ઉંદરો પર જોવા મળતા ચાંચડ દ્વારા ફેલાય છે.
આ રોગમાં ત્વચા પર કાળા રંગના મૃતક પેશીઓના ડાઘા જોવા મળે છે,જેના કારણે તેને 'બ્લેક ડેથ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) પ્લેગ એ $Yersinia$ $pestis$ (જે અગાઉ $Bacillus$ $pestis$ તરીકે ઓળખાતું હતું) નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો રોગ છે.
આ બેક્ટેરિયા મુખ્યત્વે ચેપગ્રસ્ત ચાંચડના કરડવાથી મનુષ્યોમાં ફેલાય છે.
પ્લેગ માટે વાહક તરીકે કામ કરતા ઉંદરના ચાંચડનું ચોક્કસ જૈવિક નામ $Xenopsylla$ $cheopis$ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) કોચના સિદ્ધાંતો એ સૂક્ષ્મજીવ અને રોગ વચ્ચેના કારણભૂત સંબંધને સ્થાપિત કરવા માટેના માપદંડોનો સમૂહ છે.
$1$. સૂક્ષ્મજીવ રોગથી પીડાતા તમામ સજીવોમાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં જોવા મળવો જોઈએ, પરંતુ સ્વસ્થ સજીવોમાં જોવા મળવો જોઈએ નહીં.
$2$. સૂક્ષ્મજીવને રોગગ્રસ્ત સજીવમાંથી અલગ કરીને શુદ્ધ સંવર્ધન (pure culture) માં ઉછેરવો જોઈએ.
$3$. સંવર્ધિત સૂક્ષ્મજીવ જ્યારે સ્વસ્થ સજીવમાં દાખલ કરવામાં આવે ત્યારે તે રોગ પેદા કરવો જોઈએ.
$4$. સૂક્ષ્મજીવને ફરીથી રોગગ્રસ્ત પ્રાયોગિક યજમાનમાંથી અલગ કરી શકાય અને તે મૂળ કારણભૂત ઘટક જેવો જ હોવો જોઈએ.
રક્તપિત્ત (Leprosy), જે $Mycobacterium$ \text{ leprae} દ્વારા થાય છે, તે એક અપવાદ છે કારણ કે તેને કોષ-મુક્ત સંવર્ધન માધ્યમ (pure culture) માં ઉછેરી શકાતો નથી, જે કોચના બીજા સિદ્ધાંતનું ઉલ્લંઘન કરે છે.

(A) ડિપ્થેરિયા એ $Corynebacterium$ $diphtheriae$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો એક ગંભીર ચેપી રોગ છે.
તે સામાન્ય રીતે નાક,ગળા અને કાકડા (tonsils) ના શ્લેષ્મ પટલને અસર કરે છે.
તેના લક્ષણોમાં તીવ્ર તાવ,ગળામાં દુખાવો અને ગળામાં જાડા રાખોડી પડને કારણે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થવી વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.