Evidences of Evolution Questions in Gujarati

(C) કેટલાક માનવ બાળકોમાં નાની પૂંછડીની હાજરી એ $Atavism$ (પૂર્વજોના લક્ષણોનું પુનરાગમન) નું ઉદાહરણ છે.
$Atavism$ એ ઉત્ક્રાંતિ દરમિયાન ખોવાઈ ગયેલા પૂર્વજોના લક્ષણોનું ફરીથી દેખાવું છે.
આ કોઈ સામાન્ય વિકૃતિ (mutation) નું પરિણામ નથી,પરંતુ તે અવશેષી જનીનોની અભિવ્યક્તિ છે જે સામાન્ય રીતે આધુનિક મનુષ્યોમાં દબાયેલા હોય છે.
તેથી,વિધાન સાચું છે,પરંતુ કારણ ખોટું છે.

(D) મનુષ્યમાં બાહ્ય કાનના સ્નાયુઓ (auricular muscles) અવશેષી અંગો છે.
તેઓ સંપૂર્ણ રીતે વિકસિત હોતા નથી અને અન્ય ઘણા સસ્તન પ્રાણીઓની જેમ કર્ણપલ્લવને હલાવવાનું કાર્ય કરતા નથી.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને ખોટા છે.

(B) કાર્લ અર્ન્સ્ટ વોન બેરે અવલોકન કર્યું હતું કે વિવિધ જાતિઓના ભ્રૂણ તેમના પ્રારંભિક તબક્કામાં સામાન્ય વિકાસલક્ષી ભાત દર્શાવે છે,જે પાછળથી પુખ્ત રચનાઓ બનાવવા માટે અલગ પડે છે. આ અવલોકને ઉત્ક્રાંતિ જીવવિજ્ઞાનમાં સામાન્ય પૂર્વજોના પુરાવા પૂરા પાડ્યા હતા. તેમને ઘણીવાર ભ્રૂણવિજ્ઞાનના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) $1$. સમમૂલક અંગો એવા અંગો છે જે સમાન રચનાત્મક મૂળ અને વિકાસલક્ષી ભાત ધરાવે છે પરંતુ અલગ કાર્યો કરી શકે છે. તેઓ સામાન્ય પૂર્વજો સૂચવે છે.
$2$. કાર્યસદ્રશ અંગો એવા અંગો છે જે સમાન કાર્યો કરે છે પરંતુ અલગ રચનાત્મક મૂળ ધરાવે છે. તેઓ અભિસારી ઉત્ક્રાંતિનું પરિણામ છે.
$3$. શક્કરિયાં (મૂળનું રૂપાંતરણ) અને બટાકા (પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ) ખોરાક સંગ્રહનું સમાન કાર્ય કરે છે પરંતુ તેમના મૂળ અલગ છે,જે તેમને કાર્યસદ્રશ બનાવે છે.
$4$. પેંગ્વિન (પક્ષી) અને ડોલ્ફિન (સસ્તન) ના ફ્લિપર્સ એ કાર્યસદ્રશ રચનાઓ છે કારણ કે તેઓ સમાન કાર્ય (તરવું) કરે છે પરંતુ તેમની શરીરરચના અલગ છે. તેથી,તેઓ સમમૂલક છે તે વિધાન ખોટું છે.

(A) આંત્રપુચ્છ $(Vermiform$ $\text{appendix})$ એ એક સાંકડી, કૃમિ જેવી નળી છે જે મોટા આંતરડાના અંધાંત્ર $(Caecum)$ માંથી નીકળે છે.
મનુષ્યોમાં, તેને અવશિષ્ટ અંગ માનવામાં આવે છે, જેનો અર્થ છે કે ઉત્ક્રાંતિ દરમિયાન તેણે તેનું મૂળભૂત કાર્ય ગુમાવી દીધું છે.
જોકે તે આપણા પૂર્વજોમાં સેલ્યુલોઝના પાચનમાં ભૂમિકા ભજવતું હોઈ શકે છે, પરંતુ હવે તે લસિકા પેશીઓની હાજરીને કારણે મુખ્યત્વે રોગપ્રતિકારક તંત્ર સાથે સંકળાયેલું છે.

(A) ઉદ્વિકાસ માટેનો ગર્ભવિદ્યાકીય આધાર કાર્લ અન્સ્ટ્ર વોન બાયેર દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો. તેમણે અવલોકન કર્યું હતું કે વિવિધ પૃષ્ઠવંશીઓના ગર્ભ વિકાસના પ્રારંભિક તબક્કાઓ દરમિયાન સમાન લક્ષણો ધરાવે છે,જે સામાન્ય પૂર્વજો સૂચવે છે. ત્યારબાદ,અન્સ્ટ્ર હેકલે આ અવલોકનોના આધારે 'બાયોજેનેટિક લો' (વ્યક્તિગત વિકાસ એ જાતિવિકાસનું પુનરાવર્તન છે) પ્રસ્તાવિત કર્યો હતો,પરંતુ પાયાનો ગર્ભવિદ્યાકીય પુરાવો વોન બાયેરને આભારી છે.

(A) બધા જ પૃષ્ઠવંશીઓના ગર્ભમાં અવશિષ્ટ ઝાલર ફાટ જોવા મળે છે તે અવલોકનનો ઉપયોગ $Ernst \ Haeckel$ દ્વારા તેમના 'Biogenetic Law' અથવા 'Recapitulation Theory' $(Ontogeny \ repeats \ Phylogeny)$ ને રજૂ કરવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો.
જો કે,આ વિચારને $Karl \ Ernst \ von \ Baer$ દ્વારા નકારી કાઢવામાં આવ્યો હતો. તેમણે નોંધ્યું હતું કે ગર્ભ અન્ય પ્રાણીઓના પુખ્ત તબક્કાઓમાંથી પસાર થતા નથી; તેના બદલે,તેઓ સામાન્ય ગર્ભીય લક્ષણો ધરાવે છે જે વિકાસની સાથે અલગ પડે છે.

(D) વ્હેલ, ચામાચીડિયાં, ચિત્તા અને માનવના અગ્રઉપાંગો સમાન રચનાકીય આયોજન (હ્યુમરસ, રેડિયસ, અલ્ના, કાર્પલ્સ, મેટાકાર્પલ્સ અને ફેલેન્જીસ) ધરાવે છે, જે પૂર્વજો સમાન હોવાનું સૂચવે છે. આ અંગોને $\text{રચનાસદ્રશ}$ $\text{અંગો}$ (Homologous organs) કહેવામાં આવે છે. વિવિધ જરૂરિયાતોને કારણે આ રચનાઓનું અલગ-અલગ દિશાઓમાં વિકાસ પામવું તેને $\text{અપસારી}$ $\text{ઉદ્વિકાસ}$ (Divergent evolution) કહે છે.

(B) સમમૂલકતા એ વિવિધ સજીવોમાં અંગોની રચનાત્મક સમાનતા દર્શાવે છે,જે સમાન પૂર્વજોને કારણે હોય છે.
આ અંગો,જેને સમમૂલક અંગો કહેવામાં આવે છે,તે અલગ-અલગ કાર્યો કરે છે પરંતુ સમાન રચનાત્મક બંધારણ અને વિકાસશીલ મૂળ ધરાવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,વ્હેલ,ચામાચીડિયું,ચિત્તો અને મનુષ્યના અગ્ર ઉપાંગો સમાન રચનાત્મક આયોજન (હ્યુમરસ,રેડિયસ,અલ્ના,કાર્પલ્સ,મેટાકાર્પલ્સ અને ફેલેન્જીસ) ધરાવે છે,જે સૂચવે છે કે તેઓ એક સમાન પૂર્વજમાંથી ઉતરી આવ્યા છે.

(D) $P$ (બોગનવેલના કંટક) અને $Q$ (કુકરબીટાના પ્રતાન) એ રચનાસદશ અંગોના ઉદાહરણો છે.
રચનાસદશ અંગો એટલે કે જેઓ સમાન મૂળભૂત રચના અને વિકાસ ધરાવે છે પરંતુ અલગ-અલગ કાર્યો કરે છે.
આ રચનાઓ સમાન પૂર્વજમાંથી ઉતરી આવી છે પરંતુ અલગ-અલગ વાતાવરણમાં વિવિધ કાર્યો કરવા માટે વિકસિત થઈ છે,જે અપસારી ઉદ્દવિકાસની લાક્ષણિકતા છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ અપસારી ઉદ્દવિકાસ અને રચનાસદશ અંગો છે.

(B) આકૃતિમાં મનુષ્ય,ચિત્તો,વ્હેલ અને ચામાચીડિયાના અગ્ર ઉપાંગો દર્શાવવામાં આવ્યા છે. આ રચનાઓ સમાન શરીરરચના ધરાવે છે (હ્યુમરસ,રેડિયસ,અલ્ના,કાર્પલ્સ,મેટાકાર્પલ્સ અને ફેલેન્જીસ) પરંતુ તેમના કાર્યો અલગ-અલગ છે (પકડવું,દોડવું,તરવું અને ઉડવું). આવી રચનાઓને સમમૂલક અંગો કહેવામાં આવે છે. સમમૂલક અંગો અપસારી ઉદવિકાસને કારણે ઉદ્ભવે છે,જેમાં એક સામાન્ય પૂર્વજ વિવિધ વાતાવરણમાં અનુકૂલન સાધવા માટે અલગ-અલગ જાતિઓમાં વિકસિત થાય છે.

(A) કેન્દ્રાભિસારી ઉદવિકાસ એ પ્રક્રિયા છે જેમાં નજીકનો સંબંધ ન ધરાવતા સજીવો સમાન વાતાવરણ અથવા નિવસનતંત્રમાં અનુકૂલન સાધવા માટે સ્વતંત્ર રીતે સમાન લક્ષણો વિકસાવે છે. તેના ઉદાહરણો:
$I -$ શક્કરિયાં (મૂળ) અને બટાટા (પ્રકાંડ) (કાર્યસદ્રશ અંગો)
$IV -$ પેંગ્વિન અને ડોલ્ફિનના ફિલપર્સ (કાર્યસદ્રશ અંગો)
$V -$ પતંગિયાની પાંખ અને પક્ષીની પાંખ (કાર્યસદ્રશ અંગો)
$VI -$ ઓકટોપસ અને સસ્તનોની આંખ (કાર્યસદ્રશ અંગો)
અપસારી ઉદવિકાસ એ પ્રક્રિયા છે જેમાં સંબંધિત જાતિઓ અલગ-અલગ વાતાવરણમાં અનુકૂલન સાધવા માટે અલગ લક્ષણો વિકસાવે છે. તેના ઉદાહરણો:
$II -$ વ્હેલ,ચામાચીડિયાં,ચિત્તા અને માનવના અગ્રઉપાંગ (રચનાસદ્રશ અંગો)
$III -$ બોગનવેલના કંટક અને કુકુરબીટાના પ્રકાંડ સૂત્ર (રચનાસદ્રશ અંગો)
તેથી,કેન્દ્રાભિસારી ઉદવિકાસ $I, IV, V, VI$ અને અપસારી ઉદવિકાસ $II, III$ દર્શાવે છે.

(C) વિવિધ સજીવોમાં પ્રોટીન અને જનીનોની કાર્યશૈલી જેવી જૈવરાસાયણિક સમાનતાઓ ઉત્ક્રાંતિ માટે મજબૂત પુરાવા પૂરા પાડે છે.
કારણ કે પાયાની આણ્વિય પ્રક્રિયાઓ (જેમ કે $DNA$ પ્રતિકૃતિ,પ્રત્યાંકન અને ભાષાંતર) વિવિધ જાતિઓમાં સમાન રીતે જળવાયેલી છે,તે સૂચવે છે કે આ સજીવો એક સામાન્ય પૂર્વજ ધરાવે છે.
તેથી,કાર્યશૈલી સમાન છે અને પૂર્વજ સામાન્ય (common) છે.

(B) સીલાકાન્થ એ લોબ-ફિન્ડ (lobe-finned) માછલી છે,જે લાખો વર્ષો પહેલા લુપ્ત થઈ ગઈ હોવાનું માનવામાં આવતું હતું.
$1938$માં,દક્ષિણ આફ્રિકાના દરિયાકિનારે એક જીવંત નમૂનો પકડાયો હતો.
આ શોધે માછલીઓમાંથી ઉભયજીવીઓના ઉત્ક્રાંતિ માટે મહત્વપૂર્ણ પુરાવા પૂરા પાડ્યા હતા,કારણ કે સીલાકાન્થને આધુનિક ટેટ્રાપોડ્સના પૂર્વજ માનવામાં આવે છે.

(B) સાચો જવાબ વિકલ્પ $(B)$ છે,કારણ કે પેંગ્વિન અને ડોલ્ફિનના ફ્લિપર્સ સમાન કાર્ય (તરવાનું) કરે છે પરંતુ તેઓ રચનાત્મક રીતે સમાન નથી. આ સમધર્મી અંગોનું ઉદાહરણ છે.
- વિકલ્પ $(A)$ ખોટો છે કારણ કે કુદરતી પસંદગી એ ઉત્ક્રાંતિની એક પ્રક્રિયા છે,રચનાત્મક સમાનતાનું સ્વરૂપ નથી.
- વિકલ્પ $(C)$ ખોટો છે કારણ કે અપસારી ઉત્ક્રાંતિને પરિણામે સમમૂલક અંગોનું નિર્માણ થાય છે,જેમાં અંગોનું મૂળ સમાન હોય છે પરંતુ તેઓ અલગ-અલગ કાર્યો કરે છે.
- વિકલ્પ $(D)$ ખોટો છે કારણ કે અનુકૂલિત પ્રસરણ એ એક ભૌગોલિક વિસ્તારમાં એક બિંદુથી શરૂ કરીને અન્ય વિસ્તારોમાં ફેલાતી વિવિધ જાતિઓના ઉત્ક્રાંતિની પ્રક્રિયા છે.

(A) શક્કરિયા એ મૂળનું રૂપાંતરણ છે,જ્યારે બટાકા એ પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ છે.
બંને ખોરાક સંગ્રહ કરવાનું સમાન કાર્ય કરે છે,જે દર્શાવે છે કે તેઓ કાર્યસદ્રશ (Analogous) રચનાઓ છે.
કાર્યસદ્રશ રચનાઓ એ અભિસારી ઉત્ક્રાંતિનું પરિણામ છે,જેમાં સમાન પર્યાવરણીય દબાણને કારણે વિવિધ રચનાઓ સમાન કાર્યો કરવા માટે વિકસિત થાય છે.

(C) $1$. સમમૂલક અંગો એવા અંગો છે જે સમાન પૂર્વજ અને મૂળભૂત રચના ધરાવે છે પરંતુ અલગ કાર્યો કરી શકે છે. આ ઘટનાને અપસારી ઉત્ક્રાંતિ (divergent evolution) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$2$. બુગનવેલિયાના કંટક અને કુકરબિટાના પ્રતાન એ સમમૂલક અંગોના ઉત્તમ ઉદાહરણો છે કારણ કે બંને કક્ષકલિકાઓના રૂપાંતરણો છે,જે તેમના અલગ કાર્યો (રક્ષણ વિરુદ્ધ આધાર) હોવા છતાં સમાન મૂળભૂત શરીરરચના ધરાવે છે.
$3$. સમધર્મી અંગો (જેમ કે પતંગિયા અને પક્ષીઓની પાંખો) સમાન કાર્યો ધરાવે છે પરંતુ તેમની ઉત્ક્રાંતિની ઉત્પત્તિ અને શરીરરચના અલગ હોય છે,જે અભિસારી ઉત્ક્રાંતિ (convergent evolution) દર્શાવે છે.
$4$. તેથી,વિકલ્પ $C$ એ સાચું વિધાન છે.

(C) પેંગ્વિન (પક્ષી) અને ડોલ્ફિન (સસ્તન પ્રાણી) ના ફ્લિપર એ કાર્યસદ્રશ અંગો (Analogous structures) ના ઉદાહરણો છે.
કાર્યસદ્રશ અંગો એવા અંગો છે જે સમાન કાર્ય કરે છે પરંતુ તેમની રચનાત્મક ઉત્પત્તિ અને વિકાસની પદ્ધતિઓ અલગ હોય છે.
આ ઘટના અભિસારી ઉત્ક્રાંતિ (Convergent evolution) નું પરિણામ છે,જેમાં અસંબંધિત સજીવો સમાન પર્યાવરણીય દબાણને અનુકૂલિત થવા માટે સમાન લક્ષણો વિકસાવે છે (આ કિસ્સામાં,પાણીમાં તરવા માટે).
તેથી,પેંગ્વિન અને ડોલ્ફિનના ફ્લિપર કાર્યસદ્રશ અંગો અને અભિસારી ઉત્ક્રાંતિ દર્શાવે છે.

(B) જે અંગો સમાન ઉત્ક્રાંતિના મૂળ અને બંધારણીય આયોજન ધરાવે છે, પરંતુ વિવિધ વાતાવરણમાં અનુકૂલનને કારણે અલગ-અલગ કાર્યો કરવા માટે વિકસિત થયા છે, તેમને $\text{સમમૂલક}$ $\text{અંગો}$ (Homologous organs) કહેવામાં આવે છે।
આ અંગો અપસારી ઉત્ક્રાંતિ (divergent evolution) માટે પુરાવા પૂરા પાડે છે।
ઉદાહરણ તરીકે, મનુષ્ય, વ્હેલ, ચામાચીડિયા અને ચિત્તાના અગ્ર ઉપાંગો, જે સમાન પાયાનું હાડકાનું બંધારણ ધરાવે છે પરંતુ પકડવા, તરવા, ઉડવા અને દોડવા જેવા વિવિધ કાર્યો માટે વપરાય છે।

(A) સમમૂલક અંગો એવા અંગો છે જે સમાન રચનાત્મક મૂળ અને વિકાસલક્ષી આયોજન ધરાવે છે,પરંતુ તે અલગ-અલગ કાર્યો કરી શકે છે.
$A$. પતંગિયાની પાંખો (કીટક) અને પક્ષીઓની પાંખો એ કાર્યસદૃશ અંગો છે. તેઓ સમાન કાર્ય (ઉડવાનું) કરે છે,પરંતુ તેમનું ઉત્ક્રાંતિનું મૂળ અને રચના અલગ છે (પતંગિયાની પાંખો પટલમય વિસ્તરણ છે,જ્યારે પક્ષીઓની પાંખો રૂપાંતરિત અગ્ર ઉપાંગો છે).
$B$. પૃષ્ઠવંશીઓનું હૃદય સમમૂલક છે કારણ કે તે જટિલતામાં ભિન્નતા હોવા છતાં સમાન રચનાત્મક આયોજન ધરાવે છે.
$C$. પૃષ્ઠવંશીઓનું મગજ સમમૂલક છે કારણ કે તે સમાન વિકાસલક્ષી પદ્ધતિને અનુસરે છે.
$D$. સસ્તન પ્રાણીઓના અગ્ર ઉપાંગો (દા.ત.,વ્હેલ,ચામાચીડિયું,ચિત્તો,મનુષ્ય) સમમૂલક અંગોના ઉત્તમ ઉદાહરણો છે,કારણ કે તેઓ તરવા,ઉડવા,દોડવા કે પકડવા જેવા વિવિધ કાર્યો માટે અનુકૂલિત હોવા છતાં સમાન હાડકાંની રચના (હ્યુમરસ,રેડિયસ,અલ્ના,કાર્પલ્સ,મેટાકાર્પલ્સ અને ફાલેન્જીસ) ધરાવે છે.

(B) અશ્મિઓની ઉંમર મુખ્યત્વે $Radio-carbon$ ડેટિંગ (જેને $Carbon-14$ ડેટિંગ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
આ પદ્ધતિ સજીવ પદાર્થોમાં રહેલા કિરણોત્સર્ગી આઇસોટોપ $Carbon-14$ ના ક્ષયને માપે છે.
$Carbon-14$ એક નિશ્ચિત દરે ક્ષય પામતું હોવાથી,વૈજ્ઞાનિકો બાકી રહેલા $Carbon-14$ ની માત્રાની સરખામણી સ્થિર આઇસોટોપ $Carbon-12$ સાથે કરીને સજીવનું મૃત્યુ કેટલા સમય પહેલા થયું હતું તેની ગણતરી કરી શકે છે.

(C) $1$. પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓના મગજ અને હૃદય એ સમમૂલક અંગોના ઉદાહરણો છે કારણ કે તેઓ સમાન રચનાત્મક આયોજન અને ભ્રૂણીય મૂળ ધરાવે છે,ભલે તેઓ સમાન કાર્યો કરતા હોય. સમમૂલક અંગો અપસારી ઉત્ક્રાંતિ સૂચવે છે.
$2$. હાર $(i)$ માં,પૃષ્ઠવંશી મગજને કાર્યસદ્રશ અંગ તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યું છે,જે ખોટું છે.
$3$. હાર $(ii)$ માં,પૃષ્ઠવંશી હૃદયને અપસારી ઉત્ક્રાંતિના પરિણામે સમમૂલક અંગ તરીકે યોગ્ય રીતે ઓળખવામાં આવ્યું છે.
$4$. હાર $(iii)$ માં,ડોલ્ફિન અને પેંગ્વિનનું ફ્લિપર એ કાર્યસદ્રશ અંગો (અભિસારી ઉત્ક્રાંતિ) છે,સમમૂલક નથી. તેથી,$(iii)$ ખોટું છે.
$5$. આમ,માત્ર $(ii)$ સાચી જોડ છે.

(A) અભિસારી ઉત્ક્રાંતિ એ પ્રક્રિયા છે જેમાં નજીકનો સંબંધ ન ધરાવતા સજીવો સમાન પર્યાવરણ અથવા નિવસનતંત્રમાં અનુકૂલન સાધવાને પરિણામે સ્વતંત્ર રીતે સમાન લક્ષણો વિકસાવે છે. ઓક્ટોપસ અને સસ્તન પ્રાણીઓની આંખો તેનું ઉદાહરણ છે.
અપસારી ઉત્ક્રાંતિ એ પ્રક્રિયા છે જેમાં સંબંધિત જાતિઓ વિવિધ પર્યાવરણીય દબાણોને કારણે અલગ-અલગ લક્ષણો વિકસાવે છે. પૃષ્ઠવંશીઓના અગ્ર ઉપાંગોના હાડકાં (જેમ કે વ્હેલ,ચામાચીડિયા,ચિત્તા અને મનુષ્ય) એ અપસારી ઉત્ક્રાંતિનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે,કારણ કે તેઓ સમાન પૂર્વજ રચના ધરાવે છે પરંતુ અલગ-અલગ કાર્યો કરવા માટે વિકસિત થયા છે.
તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો જવાબ છે.

(A) પેંગ્વિન (પક્ષીઓ) અને ડોલ્ફિન (સસ્તન પ્રાણીઓ) ના ફ્લિપર્સ રચનાત્મક રીતે અલગ છે પરંતુ કાર્યાત્મક રીતે સમાન છે,એટલે કે તેઓ કાર્યસદ્રશ અંગો છે.
કાર્યસદ્રશ અંગો અભિસારી ઉત્ક્રાંતિ તરફ દોરી જાય છે,જેમાં અલગ-અલગ પૂર્વજ ધરાવતી જાતિઓ સમાન પર્યાવરણીય દબાણ અથવા કાર્યને અનુકૂળ થવા માટે સમાન લક્ષણો વિકસાવે છે.

(C) $Archaeopteryx$ એ સરીસૃપ અને પક્ષીઓ વચ્ચેની જાણીતી જોડતી કડી છે.
તે બંને જૂથોના લક્ષણો દર્શાવે છે.
$1$. સરીસૃપ લક્ષણો: જડબામાં દાંતની હાજરી (હોમોડોન્ટ દાંત),લાંબી પૂંછડી અને આંગળીઓ પર નખ.
$2$. પક્ષીઓના લક્ષણો: અગ્ર ઉપાંગો પાંખોમાં રૂપાંતરિત,પીંછાની હાજરી અને ખોપરીના હાડકાંનું જોડાણ.
તેથી,જડબામાં હોમોડોન્ટ દાંતની હાજરી એ સરીસૃપ લક્ષણ છે.

(B) $Archaeopteryx$ $lithographica$ એ એક પ્રખ્યાત અશ્મિ છે જે સરીસૃપ અને પક્ષીઓ વચ્ચેની જોડતી કડી તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે જર્મનીના બાવેરિયાના સોલનહોફેન ચૂનાના પથ્થરના થરોમાંથી મળી આવ્યું હતું.
આ અશ્મિઓ જુરાસિક સમયગાળાના છે, જે આશરે $150$ મિલિયન વર્ષ જૂના છે.

(D) કાર્યસદ્રશ અંગો એવા અંગો છે જે સમાન કાર્યો કરે છે પરંતુ તેમની ઉત્ક્રાંતિની ઉત્પત્તિ અને રચનાત્મક આયોજન અલગ હોય છે.
$A$,$B$,અને $C$ એ કાર્યસદ્રશ અંગોના ઉદાહરણો છે કારણ કે તેઓ સ્વતંત્ર રીતે સમાન કાર્યો (અનુક્રમે ઉડવું,દ્રષ્ટિ અને તરવું) કરવા માટે વિકસિત થયા છે.
$D$ (બધા પૃષ્ઠવંશીઓનું હૃદય) એ રચનાસદ્રશ અંગોનું ઉદાહરણ છે,કારણ કે જટિલતામાં તફાવત હોવા છતાં તેઓ સમાન પૂર્વજ રચનાત્મક યોજના ધરાવે છે.

(D) $Vermiform$ appendix (કૃમિરૂપ પરિશેષિકા) મનુષ્યમાં એક અવશેષી અંગ છે। તે એક સાંકડી, કૃમિ જેવી નળી છે જે અંધાંત્ર (cecum) નો અવશેષ છે. આપણા શાકાહારી પૂર્વજોમાં સેલ્યુલોઝના પાચન માટે તે કાર્યરત હતું. સમય જતાં, જેમ જેમ માનવીની આહાર પદ્ધતિ રાંધેલા અને સરળતાથી પચી જાય તેવા ખોરાક તરફ બદલાઈ, તેમ સેલ્યુલોઝના પાચન માટે મોટા અંધાંત્રની જરૂરિયાત ઘટી ગઈ, જેના પરિણામે પરિશેષિકા અવશેષી બની ગઈ છે.

(C) કાર્યસદ્રશ અંગો એવા અંગો છે જે સમાન કાર્ય કરે છે પરંતુ તેમની ઉત્ક્રાંતિની ઉત્પત્તિ અને શરીરરચના અલગ હોય છે.
$(A)$ ઘોડા અને પક્ષીઓના અગ્ર ઉપાંગો રચનાસદ્રશ અંગો છે કારણ કે તેઓ સમાન પૂર્વજની હાડપિંજર રચના ધરાવે છે.
$(B)$ પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓના મગજ રચનાસદ્રશ છે કારણ કે તેઓ સમાન મૂળભૂત આયોજન ધરાવે છે.
$(C)$ ઓક્ટોપસ અને સસ્તન પ્રાણીઓની આંખ કાર્યસદ્રશ અંગો છે. જોકે તેઓ સમાન કાર્ય (દ્રષ્ટિ) કરે છે,તેમનો વિકાસ અલગ-અલગ વંશાવળીમાં સ્વતંત્ર રીતે થયો છે,જે અભિસારી ઉત્ક્રાંતિ (convergent evolution) દર્શાવે છે.
$(D)$ બુગનવેલિયાના કંટક અને કુકરબિટાના પ્રતાન રચનાસદ્રશ અંગો છે કારણ કે બંને કક્ષકલિકાના રૂપાંતરણો છે.

(A) સમમૂલક અંગો એવા અંગો છે જે સમાન રચનાત્મક બંધારણ અને સામાન્ય ઉત્ક્રાંતિ મૂળ ધરાવે છે,ભલે તે અલગ-અલગ કાર્યો કરતા હોય.
$A$. ગરોળીના અગ્ર ઉપાંગો અને પક્ષીઓની પાંખો સમાન હાડકાની રચના (હ્યુમરસ,રેડિયસ,અલ્ના,કાર્પલ્સ,મેટાકાર્પલ્સ અને ફેલેન્જીસ) ધરાવે છે,જે સામાન્ય પૂર્વજો સૂચવે છે. તેથી,તેઓ સમમૂલક છે.
$B$. પક્ષીઓ અને કીટકોની પાંખો કાર્યસદ્રશ (analogous) અંગો છે; તેઓ સમાન કાર્ય (ઉડવાનું) કરે છે પરંતુ તેમના ઉત્ક્રાંતિ મૂળ અને બંધારણ અલગ છે.
$C$. ટેરોડેક્ટાઇલ અને કીટકની પાંખો પણ કાર્યસદ્રશ અંગો છે.
$D$. વર્મિફોર્મ એપેન્ડિક્સ અને સેક્રમ એ અવશેષી અંગો છે,સમમૂલક અંગો નથી.

(B) $Seymouria$ એ પ્રારંભિક પર્મિયન સમયગાળા દરમિયાન જીવતા નાના રેપ્ટિલિઓમોર્ફ્સનું લુપ્ત પ્રજાતિ છે。
તે ઉભયજીવીઓ અને સરીસૃપો બંનેના લક્ષણો દર્શાવે છે。
તે આ બે વર્ગો વચ્ચેના મધ્યવર્તી લક્ષણો ધરાવતું હોવાથી, તેને $\text{ઉભયજીવીઓ}$ અને $\text{સરીસૃપો}$ વચ્ચેની જોડતી કડીનું ઉત્તમ ઉદાહરણ માનવામાં આવે છે。

(D) સંવૃત્ત (Analogous) અંગો એવા અંગો છે જે સમાન કાર્ય કરે છે અને દેખાવમાં સમાન હોય છે,પરંતુ તે સમાન પૂર્વજ રચનાઓમાંથી ઉતરી આવ્યા નથી (એટલે કે,તેમનો વિકાસલક્ષી ઉદ્ભવ અલગ છે).
કીટકની પાંખ અને પક્ષીની પાંખના કિસ્સામાં,બંને રચનાઓ ઉડવા માટે વપરાય છે (સમાન કાર્ય).
જોકે,કીટકની પાંખ એ બાહ્ય કંકાલનો વિસ્તાર છે (કાઈટિનયુક્ત),જ્યારે પક્ષીની પાંખ એ આંતરિક હાડકાની રચનાઓ ધરાવતું રૂપાંતરિત અગ્ર ઉપાંગ છે.
તેથી,તેઓ અભિસારી ઉત્ક્રાંતિ (Convergent evolution) દર્શાવે છે,જે તેમને સંવૃત્ત અંગો બનાવે છે.

(B) કાર્યસદૃશતા એટલે એવી રચનાઓ કે જેની ઉત્પત્તિ અલગ હોય પરંતુ અભિસારી ઉત્ક્રાંતિને કારણે સમાન કાર્ય કરતી હોય.
$1$. શક્કરિયા એ મૂળનું રૂપાંતરણ છે,જ્યારે બટાકા એ પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ છે.
$2$. બંને ખોરાક સંગ્રહ કરવાનું કાર્ય કરે છે.
$3$. તેમની ઉત્પત્તિ અલગ હોવાથી (મૂળ વિરુદ્ધ પ્રકાંડ) પરંતુ કાર્ય સમાન હોવાથી (સંગ્રહ),તેમને કાર્યસદૃશ અંગો ગણવામાં આવે છે.
$4$. અન્ય વિકલ્પો જેવા કે બટાકા અને આદુ (બંને પ્રકાંડ) અથવા શક્કરિયા અને મૂળા (બંને મૂળ) એ રચનાસદૃશતા (homology) દર્શાવે છે.

(D) 'ભ્રૂણ ક્યારેય અન્ય પ્રાણીઓની પુખ્ત અવસ્થામાંથી પસાર થતું નથી' તેવું વિધાન $Karl \ Ernst \ von \ Baer$ દ્વારા આપવામાં આવ્યું હતું.
તેમને આધુનિક ભ્રૂણવિજ્ઞાનના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેમણે અવલોકન કર્યું હતું કે વિવિધ પૃષ્ઠવંશીઓના ભ્રૂણ પ્રારંભિક તબક્કે સામાન્ય લક્ષણો ધરાવે છે,પરંતુ તેઓ તેમના પૂર્વજોના પુખ્ત સ્વરૂપો જેવા દેખાતા નથી,જે $Ernst \ Haeckel$ દ્વારા પ્રસ્તાવિત પુનરાવર્તન સિદ્ધાંત (recapitulation theory) થી વિપરીત હતું.

(A) અપસારી ઉત્ક્રાંતિ ત્યારે થાય છે જ્યારે સમાન પૂર્વજ ધરાવતા સજીવો અલગ-અલગ વાતાવરણમાં અનુકૂલન સાધવા માટે વિવિધ લક્ષણો વિકસાવે છે,જેના પરિણામે સમમૂલક અંગો (homologous structures) જોવા મળે છે.
$1$. બુગનવેલિયાના કંટક અને કુકરબિટાના પ્રતાન એ સમમૂલક અંગો છે કારણ કે બંને શાખાઓના રૂપાંતરણો છે,જે અપસારી ઉત્ક્રાંતિ દર્શાવે છે.
$2$. પેંગ્વિન અને ડોલ્ફિનના ફ્લિપર્સ,ઓક્ટોપસ અને મનુષ્યની આંખ,તથા શક્કરિયા અને બટાટા એ અભિસારી ઉત્ક્રાંતિ (convergent evolution) ના ઉદાહરણો છે,જેમાં અસંબંધિત સજીવો સમાન પર્યાવરણીય દબાણને કારણે સમાન લક્ષણો વિકસાવે છે,જેના પરિણામે કાર્યસદ્રશ અંગો (analogous structures) જોવા મળે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) અર્ન્સ્ટ હેકેલે પુનરાવર્તનનો સિદ્ધાંત (recapitulation theory) રજૂ કર્યો હતો,જેને બાયોજેનેટિક નિયમ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. તેમના અવલોકનો સૂચવે છે કે વિવિધ પૃષ્ઠવંશીઓના ભ્રૂણ પ્રારંભિક વિકાસ દરમિયાન અમુક સામાન્ય લક્ષણો દર્શાવે છે,જેમ કે ફેરીન્જિયલ ગિલ સ્લિટ્સ (pharyngeal gill slits),જે ભ્રૂણીય તબક્કામાં હાજર હોય છે પરંતુ પુખ્ત તબક્કામાં અદૃશ્ય થઈ જાય છે અથવા તેમાં ફેરફાર થાય છે. તેથી,વિકલ્પ $B$ તેમના અવલોકનો પર આધારિત સાચું વિધાન છે.

(D) અપસારી ઉત્ક્રાંતિ ત્યારે થાય છે જ્યારે સંબંધિત પ્રજાતિઓ વિવિધ પર્યાવરણીય દબાણોને કારણે અલગ-અલગ લક્ષણો વિકસાવે છે,જે સમમૂલક અંગો તરફ દોરી જાય છે.
$A$. પેંગ્વિન અને ડોલ્ફિનના ફ્લિપર્સ એ કાર્યસદ્રશ અંગો છે (અભિસારી ઉત્ક્રાંતિ).
$B$. ઓક્ટોપસ અને સસ્તન પ્રાણીઓની આંખ એ કાર્યસદ્રશ અંગો છે (અભિસારી ઉત્ક્રાંતિ).
$C$. શક્કરિયા (મૂળનું રૂપાંતરણ) અને બટાકા (પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ) એ કાર્યસદ્રશ અંગો છે (અભિસારી ઉત્ક્રાંતિ).
$D$. પૃષ્ઠવંશીઓના હૃદય અને મગજ એક સામાન્ય પૂર્વજ યોજના ધરાવે છે પરંતુ વિવિધ જૂથોમાં અલગ-અલગ સ્વરૂપોમાં વિકસિત થયા છે,જે સમમૂલક અંગોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને તે અપસારી ઉત્ક્રાંતિનું પરિણામ છે.

(A) $Cucurbita$ ના સૂત્રાંગો અને $Bougainvillea$ ના કંટકો એ સમમૂલક અંગોના ઉત્તમ ઉદાહરણો છે.
સમમૂલક અંગો એવા અંગો છે જે સમાન રચનાત્મક બંધારણ અને ઉદ્ભવ ધરાવે છે,પરંતુ તે અલગ-અલગ કાર્યો કરી શકે છે.
આ ઘટના,જેમાં સમાન પૂર્વજ ધરાવતા સજીવો અલગ-અલગ વાતાવરણમાં અનુકૂલન સાધવા માટે વિવિધ લક્ષણો વિકસાવે છે,તેને અપસારી ઉત્ક્રાંતિ (Divergent evolution) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ (અપસારી) છે.

(A) વિવિધ સસ્તન પ્રાણીઓના (જેમ કે મનુષ્ય,વ્હેલ,ચામાચીડિયું અને ચિત્તા) અગ્ર ઉપાંગોની રચનાત્મક સમાનતા એ સમમૂલક અંગોનું ઉદાહરણ છે.
આ અંગો સમાન પૂર્વજમાંથી ઉતરી આવ્યા છે,પરંતુ વિવિધ પર્યાવરણમાં અનુકૂલન સાધવા માટે તેઓએ અલગ-અલગ કાર્યો કરવા માટે ઉત્ક્રાંતિ સાધી છે.
આ પ્રક્રિયા,જેમાં સમાન પૂર્વજ ધરાવતા સજીવો અલગ-અલગ લક્ષણો વિકસાવે છે,તેને $Divergent$ $evolution$ (અપસારી ઉત્ક્રાંતિ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) સીલેકેન્થ.
$1938$ માં,દક્ષિણ આફ્રિકામાં પકડાયેલી એક માછલી સીલેકેન્થ હોવાનું જણાયું હતું,જે લુપ્ત થઈ ગઈ હોવાનું માનવામાં આવતું હતું.
આ લોબ-ફિન્ડ માછલીઓને પ્રથમ ઉભયજીવીઓના ઉત્ક્રાંતિના પુરોગામી માનવામાં આવે છે જે જમીન અને પાણી બંને પર રહેવા માટે અનુકૂલિત થયા હતા.
પરિણામે,તેઓ આધુનિક ઉભયજીવીઓ જેવા કે દેડકા અને સેલેમન્ડરના પૂર્વજો તરીકે ઓળખાય છે.

(A) વિધાન $I$ સાચું છે કારણ કે તમામ પૃષ્ઠવંશી ગર્ભો, મનુષ્યો સહિત, તેમના વિકાસના કોઈક તબક્કે કંઠનાલીય ઝાલર ફાટો (pharyngeal gill slits) દર્શાવે છે, જે સ્થળજ પૃષ્ઠવંશીઓમાં અવશિષ્ટ માનવામાં આવે છે.
વિધાન $II$ ખોટું છે કારણ કે પુનરાવર્તનનો સિદ્ધાંત (von Baer's law) જણાવે છે કે ગર્ભ અન્ય પ્રાણીઓની પુખ્ત અવસ્થાઓમાંથી પસાર થતા નથી; તેના બદલે, તેઓ સામાન્ય ગર્ભીય લક્ષણો ધરાવે છે જે વિકાસની સાથે અલગ પડે છે.

(B) $Bougainvillea$ અને $Cucurbita$ માં સમમૂલક અંગો જોવા મળે છે,જેમાં કક્ષકલિકા અનુક્રમે કંટક (રક્ષણ માટે) અને સૂત્ર (આધાર માટે) માં રૂપાંતરિત થાય છે.
આ રચનાઓ સમાન મૂળ ધરાવે છે પરંતુ અલગ-અલગ કાર્યો કરે છે,જે સમમૂલક અંગોની મુખ્ય લાક્ષણિકતા છે.
સમમૂલક અંગો એ અપસારી ઉદવિકાસનું પરિણામ છે,જેમાં સમાન પૂર્વજો ધરાવતી જાતિઓ અલગ-અલગ પર્યાવરણીય દબાણોને અનુકૂળ થવા માટે વિવિધ લક્ષણો વિકસાવે છે.

(D) અપસારી ઉત્ક્રાંતિ.
$Bougainvillea$ ના કંટક અને $Cucurbita$ ના પ્રતાન એ રૂપાંતરિત શાખાઓ છે અને તે કક્ષીય સ્થાન ધરાવે છે.
આનો અર્થ એ છે કે $Bougainvillea$ માં કક્ષીય શાખાઓ પ્રાણીઓથી રક્ષણ મેળવવા માટે કંટકમાં રૂપાંતરિત થાય છે અને $Cucurbita$ માં તે આધાર પર ચઢવા માટે પ્રતાનમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
આને $\text{સમમૂલક}$ $\text{અંગો}$ કહેવામાં આવે છે અને તે $\text{અપસારી}$ $\text{ઉત્ક્રાંતિ}$ નું પરિણામ છે, એટલે કે, તેઓ સમાન પૂર્વજો ધરાવે છે પરંતુ તેમના કાર્યો અલગ-અલગ છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
પેલેઓન્ટોલોજી (અશ્મિ વિદ્યા) એ જીવવિજ્ઞાન અને ભૂસ્તરશાસ્ત્રની એક શાખા છે જે અશ્મિભૂત પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિઓના અભ્યાસ સાથે સંબંધિત છે.
તે પ્રાચીન જીવન સ્વરૂપો,તેમની રચના અને તેમના ઉત્ક્રાંતિના ઇતિહાસને સમજવા માટે અશ્મિઓના વિશ્લેષણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.

(A) અભિસારી ઉત્ક્રાંતિને કારણે સમાન કાર્ય કરતા પરંતુ અલગ મૂળ ધરાવતા અંગો વિકસે છે,જેને કાર્યસદ્રશ અંગો કહેવાય છે.
$(1)$ વ્હેલ અને ચામાચીડિયાના અગ્ર ઉપાંગો સમમૂલક અંગો છે કારણ કે તેઓ સમાન પૂર્વજ રચના ધરાવે છે પરંતુ અલગ કાર્યો માટે અનુકૂલિત થયા છે (તરવું વિરુદ્ધ ઉડવું). આ અપસારી ઉત્ક્રાંતિનું ઉદાહરણ છે.
$(2)$ પેંગ્વિન અને ડોલ્ફિનના ફ્લિપર્સ કાર્યસદ્રશ અંગો છે કારણ કે તેઓ તરવા માટે સ્વતંત્ર રીતે વિકસ્યા છે.
$(3)$ ઓક્ટોપસ અને સસ્તન પ્રાણીઓની આંખો કાર્યસદ્રશ અંગો છે જે દ્રષ્ટિના કાર્ય માટે સ્વતંત્ર રીતે વિકસ્યા છે.
$(4)$ પતંગિયા અને પક્ષીઓની પાંખો કાર્યસદ્રશ અંગો છે જે ઉડવા માટે સ્વતંત્ર રીતે વિકસ્યા છે.
તેથી,વ્હેલ અને ચામાચીડિયાના અગ્ર ઉપાંગો અપસારી ઉત્ક્રાંતિ દર્શાવે છે,અભિસારી ઉત્ક્રાંતિ નહીં.