Morphology of Cockroach Questions in Gujarati

(D) વંદામાં,નર અને માદા બંનેમાં $10$ માં ખંડમાંથી ઉદ્ભવતી સાંધાવાળી તંતુમય રચનાઓની એક જોડી હોય છે જેને $Anal \ cerci$ (પુચ્છશૂળ) કહેવાય છે. જોકે,નરમાં $9$ માં ઉરસ (sternum) માંથી ઉદ્ભવતી ટૂંકી,દોરી જેવી $Anal \ styles$ (પુચ્છ કંટિકા) ની એક વધારાની જોડી હોય છે. આ $Anal \ styles$ માદામાં ગેરહાજર હોય છે. તેથી,$Anal \ styles$ ની હાજરી એ નર વંદાને માદાથી અલગ પાડતો લાક્ષણિક ગુણધર્મ છે.

(D) વંદામાં,$anal$ $cerci$ (પુચ્છશૂળ) એ $10$ મા ઉદરીય ખંડ પર આવેલા જોડમાં રહેલા,સાંધાવાળા સંવેદનાત્મક ઉપાંગો છે.
આ રચનાઓ ધ્વનિગ્રાહી અંગો તરીકે કાર્ય કરે છે,જે વંદાને હવા અને જમીનમાં થતા કંપનોને પારખવામાં મદદ કરે છે,જેનાથી તે શિકારીઓ અથવા પર્યાવરણીય ફેરફારોને અનુભવી શકે છે.

(D) વંદાની સંયુક્ત આંખ આશરે $2000$ જેટલા ષટ્કોણીય એકમોની બનેલી હોય છે,જેને નેત્રિકા $(Ommatidia)$ કહેવામાં આવે છે.
દરેક નેત્રિકા એક સ્વતંત્ર દ્રષ્ટિ એકમ તરીકે કાર્ય કરે છે જે પ્રતિબિંબનો એક નાનો ભાગ ઝીલે છે.
આ એકમો સામૂહિક રીતે મોઝેક દ્રષ્ટિ બનાવે છે,જે હલનચલન પ્રત્યે ખૂબ જ સંવેદનશીલ હોય છે.

(D) વંદા $(Periplaneta \text{ } americana)$ ના ઈંડા મધ્યસ્થજરદી $(centrolecithal)$ પ્રકારના હોય છે।
મધ્યસ્થજરદી ઈંડામાં, જરદી (yolk) ઈંડાના કેન્દ્રમાં કેન્દ્રિત હોય છે અને કોષરસ (cytoplasm) પરિઘીય સ્તર સુધી મર્યાદિત હોય છે।
આ પ્રકારના ઈંડા મોટાભાગના કીટકોમાં જોવા મળે છે।

(A) સંયુક્ત આંખો એ $Arthropoda$ (સંધિપાદ) સમુદાયના પ્રાણીઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,વંદો ($Periplaneta$ $americana$) એ $Arthropoda$ સમુદાયના $Insecta$ (કીટક) વર્ગમાં આવે છે.
કીટકો સામાન્ય રીતે તેમના માથાના પૃષ્ઠ ભાગ પર એક જોડ સંયુક્ત આંખો ધરાવે છે.
કેમેલિયોન એ સરીસૃપ છે,પાયલા એ મૃદુકાય (Mollusca) પ્રાણી છે,અને ઑક્ટોપસ પણ મૃદુકાય સમુદાયનું પ્રાણી છે; આમાંથી કોઈ પણ સંયુક્ત આંખો ધરાવતું નથી.

(A) સંયુક્ત આંખો એ $Arthropoda$ (સંધિપાદ) સમુદાયનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,વંદો ($Periplaneta$ $americana$) એ $Arthropoda$ સમુદાયના $Insecta$ (કીટક) વર્ગમાં આવે છે.
તેથી,તે સંયુક્ત આંખો ધરાવે છે.
કેમિલિયોન એ સરીસૃપ છે,પાયલા એ મૃદુકાય (Mollusca) છે,અને ઑક્ટોપસ એ શીર્ષપાદ મૃદુકાય છે; આમાંથી કોઈ પણ સંયુક્ત આંખો ધરાવતું નથી.

(D) દરેક વિકલ્પનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$A$. અળસિયામાં,પાચનનળીનો ક્રમ મુખ,મુખગુહા,કંઠનળી,અન્નનળી,પેષણી,જઠર અને આંતરડું છે. આપેલ ક્રમમાં પેષણીનું સ્થાન અન્નનળી પછી આવે છે,પરંતુ સંપૂર્ણ રચનાત્મક ક્રમ મુજબ આ વિકલ્પ અપૂર્ણ છે.
$B$. દેડકાનું શરીર માત્ર શિર્ષ અને ધડમાં વિભાજીત હોય છે; તેમાં ગરદન હોતી નથી.
$C$. ઉંદર જેવા સસ્તન પ્રાણીઓમાં,જમણી બાજુએ યકૃતના સ્થાનને કારણે ડાબું મૂત્રપિંડ જમણા મૂત્રપિંડ કરતા સહેજ ઊંચાઈ પર આવેલું હોય છે.
$D$. વંદામાં $10$ જોડ શ્વસન છિદ્રો હોય છે,જે $2$ જોડ ઉરસમાં અને $8$ જોડ ઉદરમાં ગોઠવાયેલા હોય છે. આ વિધાન તથ્યની દ્રષ્ટિએ સાચું છે.

(A) પેરિપ્લેનેટા (વંદા) એ સંધિપાદ (Arthropoda) સમુદાયનું પ્રાણી છે.
સંધિપાદ સમુદાયના પ્રાણીઓમાં સાંધાવાળાં ઉપાંગો જોવા મળે છે,જે તેમના મુખ્ય પ્રચલન અંગો તરીકે કાર્ય કરે છે.
આ ઉપાંગો ચાલવા,દોડવા અને ચઢવા જેવી વિવિધ ક્રિયાઓ માટે અનુકૂલિત થયેલા હોય છે.
વજ્રકેશ નૂપુરક (Annelida) સમુદાયમાં,સ્નાયુલ પગ મૃદુકાય (Mollusca) સમુદાયમાં અને નાલીપગ શૂળત્વચી (Echinodermata) સમુદાયમાં જોવા મળે છે.

(A) વંદા $(Periplaneta \text{ } americana)$ નું બર્હિકંકાલ સખત, કાઈટિનયુક્ત તકતીઓનું બનેલું હોય છે જેને સ્ક્લેરાઈટ્સ કહેવામાં આવે છે। કાઈટિન એ નાઈટ્રોજનયુક્ત પોલીસેકેરાઈડ છે જે કીટકના શરીરને બંધારણીય આધાર અને રક્ષણ પૂરું પાડે છે।

(C) વંદા જેવા કીટકોમાં વૃદ્ધિ અને વિકાસ દરમિયાન બાહ્યકંકાલનો ત્યાગ કરવાની પ્રક્રિયાને $Ecdysis$ અથવા નિર્મોચન (molting) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા એટલા માટે થાય છે કારણ કે સખત બાહ્યકંકાલ શરીરની સાથે વૃદ્ધિ પામતું નથી,તેથી કીટકે તેના વધતા કદને સમાવવા માટે તેને ત્યાગવું પડે છે.
$Metamorphosis$ (રૂપાંતરણ) એ જૈવિક પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા પ્રાણી જન્મ અથવા ઈંડામાંથી બહાર આવ્યા પછી શારીરિક રીતે વિકસે છે.
$Polymorphism$ (બહુરૂપતા) એટલે એક જ જાતિની વસ્તીમાં બે કે તેથી વધુ સ્પષ્ટ રીતે અલગ સ્વરૂપોનું અસ્તિત્વ.
$Parthenogenesis$ (અસંયોગીજનન) એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં ગર્ભ ફલિત થયા વગરના અંડકોષમાંથી વિકસે છે.

(B) સામાન્ય વંદાનું વૈજ્ઞાનિક નામ $Periplaneta$ $americana$ છે.
તેથી,વંદાની પ્રજાતિ (Genus) $Periplaneta$ છે.
$Rana$ એ દેડકાની પ્રજાતિ છે.
$Pheretima$ એ અળસિયાની પ્રજાતિ છે.
$Zea$ એ મકાઈની પ્રજાતિ છે.

(B) અમેરિકન વંદા $(Periplaneta \ americana)$ નું વૈજ્ઞાનિક વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
$1$. સમુદાય: સંધિપાદ (સાંધાવાળા ઉપાંગો).
$2$. વર્ગ: કીટક (ત્રણ જોડ પગ,શરીરનું શીર્ષ,ઉરસ અને ઉદરમાં વિભાજન).
$3$. ગોત્ર: બ્લાટોડિયા (વંદા).
$4$. કુળ: બ્લાટીડી.
$5$. પ્રજાતિ: $Periplaneta$.
$6$. જાતિ: $americana$.
તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચું વર્ગીકરણ દર્શાવે છે.

(B) અમેરિકન વંદા $(Periplaneta \ americana)$ નું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
$1$. સમુદાય: સંધિપાદ (Arthropoda)
$2$. વર્ગ: કીટક (Insecta)
$3$. ગોત્ર: બ્લાટોડિયા (Blattodea)
$4$. કુળ: બ્લાટીડી (Blattidae)
$5$. પ્રજાતિ: પેરિપ્લેનેટા (Periplaneta)
$6$. જાતિ: અમેરિકાના (americana)
તેથી, સાચો ક્રમ $\text{સંધિપાદ } \rightarrow \text{કીટક } \rightarrow \text{બ્લાટોડિયા } \rightarrow \text{બ્લાટીડી } \rightarrow \text{પેરિપ્લેનેટા } \rightarrow \text{અમેરિકાના}$ છે.

(D) $Periplaneta$ $americana$ (વંદો) એ $Arthropoda$ સમુદાયનું પ્રાણી છે.
કીટકોમાં ભ્રૂણીય વિકાસ દરમિયાન થતું વિખંડન 'સુપરફિસિયલ' (પૃષ્ઠસ્થ) પ્રકારનું હોય છે,અરીય કે અનિશ્ચિત હોતું નથી.
અરીય અને અનિશ્ચિત વિખંડન એ ડ્યુટરોસ્ટોમ્સ (જેમ કે શૂળત્વચી અને મેરુદંડી) ની લાક્ષણિકતા છે.
તેથી,વિકલ્પ $D$ સાચો જવાબ છે કારણ કે તે $Periplaneta$ $americana$ ની લાક્ષણિકતા નથી.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
વંદાના શરીરમાં,બાહ્ય કંકાલ સખત પ્લેટોનું બનેલું હોય છે જેને સ્ક્લેરાઈટ્સ (sclerites) કહેવામાં આવે છે.
પૃષ્ઠ બાજુની પ્લેટોને ટર્ગા,વક્ષ બાજુની પ્લેટોને સ્ટર્ના અને પાર્શ્વ બાજુની પ્લેટોને પ્લ્યુરા કહેવામાં આવે છે.
આ સ્ક્લેરાઈટ્સ એકબીજા સાથે પાતળા,લવચીક અને મજબૂત ક્યુટિકલ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે જેને આર્થ્રોડિયલ પટલ (arthrodial membrane) કહેવામાં આવે છે,જે ખંડો વચ્ચે હલનચલન કરવામાં મદદ કરે છે.

(A) વંદો પૌરોમેટાબોલસ (paurometabolous) વિકાસ દર્શાવે છે,જેનો અર્થ છે કે નિમ્ફ અવસ્થાઓ પુખ્ત વંદા જેવી જ દેખાય છે. નિમ્ફ પુખ્ત સ્વરૂપ સુધી પહોંચવા માટે લગભગ $13$ વખત નિર્મોચન કરે છે. છેલ્લા નિમ્ફ તબક્કા પહેલાના તબક્કામાં વિંગ પેડ્સ (wing pads) હોય છે,પરંતુ માત્ર પુખ્ત વંદામાં જ સંપૂર્ણ વિકસિત પાંખો (અગ્ર પાંખો અને પશ્ચ પાંખો) હોય છે. તેથી,છેલ્લા નિર્મોચન પછી પાંખોનો વિકાસ એ મુખ્ય બાહ્ય ફેરફાર છે જે જોવા મળે છે.

(B) : માલ્પિઘિયન નલિકાઓ વંદામાં મુખ્ય ઉત્સર્જન અંગો છે. તે હિમોલિમ્ફમાંથી નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો અને પાણીનું શોષણ કરે છે અને અમુક ક્ષારોનું પુનઃશોષણ કરે છે,જેના પરિણામે યુરિક એસિડનો નિકાલ થાય છે. તેથી,વંદા યુરિકોટેલિક છે. નર વંદામાં $9^{th}$ ઉદરીય સ્ટર્નાઈટ પર ગુદા શૂક (anal styles) ની એક જોડ હોય છે,જે માદામાં ગેરહાજર હોય છે.

(B) એ સાચું વિધાન છે.
$Periplaneta$ $americana$ (વંદા) માં,ઉદરના પશ્ચ ભાગમાં એક જોડ સાંધાવાળી તંતુમય રચનાઓ હોય છે જેને 'એનલ સર્સી' (anal cerci) કહેવાય છે,જે નર અને માદા બંનેમાં જોવા મળે છે.
જોકે,નર વંદાને માદાથી અલગ ઓળખી શકાય છે કારણ કે તેમાં 'એનલ સ્ટાઈલ્સ' (anal styles) નામની વધારાની એક જોડ ટૂંકી,દોરી જેવી રચનાઓ હોય છે.
આ એનલ સ્ટાઈલ્સ પ્રજનન (સંગમ) દરમિયાન મદદરૂપ થાય છે.

(B) વંદાનું માથું ત્રિકોણાકાર હોય છે અને તે શરીરની લંબ અક્ષ સાથે કાટખૂણે આગળના ભાગે આવેલું હોય છે.
તે $6$ ભ્રૂણીય ખંડોના જોડાણથી બનેલું છે.
આ ખંડો મુખ્યત્વે માથાના કવચ (head capsule) બનાવવા માટે રૂપાંતરિત થયેલા હોય છે,જે મુખાગો,એન્ટેના અને સંયુક્ત આંખો ધરાવે છે.

(B) નર વંદામાં,ઉદર $10$ ખંડોનું બનેલું હોય છે.
નર જનન છિદ્ર વક્ષ બાજુએ,ખાસ કરીને $9^{th}$ ખંડના મધ્ય-વક્ષ ભાગમાં આવેલું હોય છે.
આ છિદ્ર જનન અંગો જેવા કે ગોનાપોફાઈસીસ અથવા ફેલોમેર્સ દ્વારા ઘેરાયેલું હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) વંદામાં જ્ઞાનેન્દ્રિયોમાં એન્ટેના (પૂર્વગ્રહ),આંખો (સંયુક્ત આંખો),મેક્સિલરી પાલ્પસ,લેબિયલ પાલ્પસ અને ગુદા શૂકનો સમાવેશ થાય છે.
એન્ટેના એ સંવેદનાત્મક અંગો છે જે પર્યાવરણનું નિરીક્ષણ કરવામાં મદદ કરે છે.
આંખો એ દ્રશ્ય અંગો છે.
ગુદા શૂક એ $10^{th}$ ઉદરીય ખંડ પરની જોડીમાં રહેલા ઉપાંગો છે જે જમીન અને હવામાં થતા કંપનો પ્રત્યે સંવેદનશીલ હોય છે.
પાંખો એ ઉડવા માટેના પ્રચલન અંગો છે,જ્ઞાનેન્દ્રિયો નથી.

(B) સામાન્ય અમેરિકન વંદાનું વૈજ્ઞાનિક નામ $Periplaneta$ $americana$ છે.
$Rana$ $tigrina$ એ ભારતીય દેડકાનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે.
$Pheretima$ $posthuma$ એ અળસિયાનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે.
$Eichhornia$ $crassipes$ એ જળકુંભીનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે.

(B) આર્થ્રોડિયલ પટલ એ એક પાતળું, લવચીક અને નરમ કાઈટિનયુક્ત પટલ છે.
તે કીટકોમાં, ખાસ કરીને વંદા $(Periplaneta \text{ } americana)$ માં, સ્ક્લેરાઈટ્સ (બાહ્ય કંકાલની સખત પ્લેટો) ને જોડે છે.
આ પટલ બાહ્ય કંકાલની સખત પ્લેટો વચ્ચે લવચીકતા પૂરી પાડીને શરીરના ખંડો અને ઉપાંગોની હલનચલનમાં મદદ કરે છે.
તેથી, સાચો જવાબ $B$ (વંદો) છે.

(A) વંદા $(Periplaneta \text{ } americana)$ માં ખુલ્લા પ્રકારનું રુધિરાભિસરણ તંત્ર જોવા મળે છે, બંધ પ્રકારનું નહીં. ખુલ્લા રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં રુધિર (હિમોલિમ્ફ) શરીરની ગુહાઓમાં વહે છે જેને સાઇનસ કહેવાય છે. તેથી, 'રુધિરાભિસરણ તંત્ર - બંધ પ્રકારનું' વિધાન ખોટું છે. અન્ય વિકલ્પો સાચા છે: શ્વસનતંત્ર શ્વાસનળીના જાળાનું બનેલું હોય છે, માથું ત્રિકોણાકાર હોય છે અને આંખો સંયુક્ત હોય છે.

(B) નર અને માદા બંને વંદામાં ઉદર $10$ ખંડોનું બનેલું હોય છે.
માદા વંદામાં,$7$મી ઉદરકવચ (sternum) હોડી આકારની હોય છે અને તે $8$મી અને $9$મી ઉદરકવચ સાથે મળીને પ્રજનન કોથળી (genital pouch) બનાવે છે.
નરમાં,પ્રજનન કોથળી ઉદરના પાછળના ભાગમાં આવેલી હોય છે,જે પૃષ્ઠ બાજુએ $9$મી અને $10$મી પૃષ્ઠકવચ (terga) અને વક્ષ બાજુએ $9$મી ઉદરકવચ દ્વારા ઘેરાયેલી હોય છે.

(D) નર વંદામાં,$9$ મા ઉદરીય ખંડ પર એક જોડ ટૂંકા,દોરા જેવા ગુદા શૂળ (Anal styles) આવેલા હોય છે,જે માદામાં ગેરહાજર હોય છે.
ગુદા સૂત્ર (Anal cerci) એ $10$ મા ખંડ પર જોવા મળતી સંધિવાળી તંતુમય રચના છે,જે નર અને માદા બંને વંદામાં જોવા મળે છે.
ફેલોમિયર એ નર જનન છિદ્રની આસપાસ આવેલી કાઈટિનયુક્ત અસમપ્રમાણ રચનાઓ છે,જે ફક્ત નર વંદામાં જ જોવા મળે છે.
આમ,ત્રણેય રચનાઓ (ગુદા સૂત્ર,ફેલોમિયર અને ગુદા શૂળ) નર વંદામાં જોવા મળતી હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(A) વંદામાં,નરના $9^{th}$ ઉદરીય ખંડમાં એક જોડ ટૂંકી,દોરી જેવી રચના હોય છે જેને પૂચ્છ શૂળ (Anal style) કહે છે,જે માદામાં ગેરહાજર હોય છે.
પૂચ્છ કંટિકા (Anal cerci) નર અને માદા બંનેમાં જોવા મળે છે.
પાદતલ (Tarsus) એ પગનો ભાગ છે અને તે બંને જાતિઓમાં હાજર હોય છે.
ખોરાક લેવા માટે મુખાંગો (Mouth parts) બંને જાતિઓમાં હાજર હોય છે.

(A) વંદામાં,એન્ટેના એ માથા પર આવેલા સંવેદનાત્મક અંગો છે. તેમાં વિવિધ સંવેદનાત્મક ગ્રાહકો હોય છે જે સજીવને આસપાસના પર્યાવરણનું નિરીક્ષણ કરવામાં મદદ કરે છે,જેમ કે કંપન,રસાયણો અને હવાની ગતિમાં થતા ફેરફારોને પારખવા. તેથી,વિધાન $(A)$ અને કારણ $(R)$ બંને સાચા છે,અને કારણ એ એન્ટેનાના કાર્યને યોગ્ય રીતે સમજાવે છે.

(A) વંદાનો વિકાસ પૌરોમેટાબોલસ (paurometabolous) પ્રકારનો છે, જેનો અર્થ છે કે વિકાસ અર્ભક અવસ્થા દ્વારા થાય છે。
અર્ભક દેખાવમાં પુખ્ત વંદા જેવું જ હોય છે。
અર્ભક પુખ્ત સ્વરૂપ પ્રાપ્ત કરવા માટે આશરે $13$ વાર નિર્મોચન (moulting) કરે છે。
પછીની અર્ભક અવસ્થાઓ પુખ્ત વંદા જેવી જ હોય છે, માત્ર પાંખો અને બાહ્ય જનન અંગોનો અભાવ હોય છે。

(C) વંદામાં અંડકોથળી બનવાની પ્રક્રિયા નીચે મુજબના તબક્કાઓ અનુસરે છે:
$1$. પ્રથમ,અંડકોષો જનન કોટરમાં પ્રવેશે છે.
$2$. દ્વિતીય,જનન કોટરમાં અંડકોષો શુક્રકોષો દ્વારા ફલિત થાય છે.
$3$. તૃતીય,ફલિત અંડકોષોની આસપાસ એક રક્ષણાત્મક કવચ (અંડકોથળી) સ્ત્રવિત થાય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $1 \rightarrow 3 \rightarrow 2$ છે.

(A) આ આકૃતિ વંદાના રુધિરાભિસરણ તંત્રને દર્શાવે છે.
વંદામાં,હૃદય $13$ ગળણી આકારના ખંડો ધરાવતી એક લાંબી નળીનું બનેલું હોય છે.
લેબલ $X$ હૃદયના આ વિશિષ્ટ ખંડો તરફ નિર્દેશ કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) વંદામાં,માદા એક ઘેરા લાલથી કાળાશ પડતી કથ્થઈ રંગની કેપ્સ્યુલ ઉત્પન્ન કરે છે જેને $ootheca$ (અંડકોથળી) કહેવામાં આવે છે.
આ $ootheca$ ફલિત ઈંડા ધરાવે છે.
દરેક $ootheca$ ને યોગ્ય સપાટી પર,સામાન્ય રીતે ખોરાકના સ્ત્રોતની નજીક વધુ ભેજવાળી તિરાડ કે ખાંચમાં મૂકવામાં આવે છે અથવા ચોંટાડવામાં આવે છે.
તેથી,$ootheca$ માદામાં ફલિત ઈંડાને આવરે છે.

(A) વંદામાં લિંગભેદ જોવા મળે છે.
નર વંદાને માદાથી અલગ પાડવા માટે નરના $9$મા ઉદરખંડ (sternum) પર આવેલી એક જોડ ટૂંકી,દોરી જેવી રચના જેને 'પુચ્છકંટિકા' (Anal styles) કહે છે,તે મુખ્ય લક્ષણ છે.
પુચ્છશૂળ (Anal cerci) નર અને માદા બંનેમાં $10$મા ખંડ પર જોવા મળે છે.
તેથી,નરમાં પુચ્છકંટિકાની હાજરી એ તેમને માદાથી અલગ પાડવા માટેનું મુખ્ય બાહ્ય લક્ષણ છે.

(C) વિધાન $-A$ સાચું છે કારણ કે $Periplaneta$ $americana$ (વંદો) એ નિશાચર,મિશ્રાહારી અને ઘરગથ્થુ જીવાત છે જે ખોરાકને નુકસાન પહોંચાડે છે અને તેને દૂષિત કરે છે.
કારણ $-R$ પણ સાચું છે કારણ કે વંદા મૃતભક્ષી (scavenger) છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ સડતા કાર્બનિક પદાર્થો,કચરો અને ખોરાકના અવશેષો પર નભે છે.
વંદાની મૃતભક્ષી તરીકેની આદત જ તેને ઘરગથ્થુ જીવાત તરીકે સફળ બનાવે છે (કારણ કે તેઓ માનવ કચરા અને ખોરાક પર નભે છે),તેથી $R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(B) $1$. વંદાનું ચેતાતંત્ર વક્ષ બાજુએ આવેલી ચેતાકંદોની હારમાળાનું બનેલું છે,જે આયામ ચેતાતંતુઓ દ્વારા જોડાયેલું હોય છે. તેથી,વિકલ્પ $A$ ખોટો છે.
$2$. નર વંદામાં એક જોડ ટૂંકી,તંતુમય પુચ્છકંટિકા (anal styles) જોવા મળે છે,જે માદામાં ગેરહાજર હોય છે. તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચો છે.
$3$. મધ્યાંત્ર અને પક્ષાંત્રના જોડાણ સ્થાને $100-150$ પીળા રંગની પાતળી માલ્પિધિયન નલિકાઓ આવેલી હોય છે,$16$ નહીં. તેથી,વિકલ્પ $C$ ખોટો છે.
$4$. ખોરાક દળવાનું કાર્ય જઠર (gizzard) દ્વારા થાય છે,મુખાંગો દ્વારા નહીં. તેથી,વિકલ્પ $D$ ખોટો છે.

(D) વંદાનો વિકાસ અપૂર્ણ કાયાંતરણ (paurometabolous) પ્રકારનો છે,જેનો અર્થ છે કે તે ડિંભક અવસ્થાઓ દ્વારા ક્રમિક કાયાંતરણ પામે છે. ડિંભક (નિંફ) દેખાવમાં પુખ્ત વંદા જેવો જ હોય છે. ડિંભક પુખ્ત સ્વરૂપમાં પહોંચવા માટે લગભગ $13$ વખત નિર્મોચન (ecdysis) પામે છે. અંતિમ ડિંભક અવસ્થામાં પાંખની કળીઓ (wing pads) જોવા મળે છે,પરંતુ માત્ર પુખ્ત વંદામાં જ સંપૂર્ણ રીતે વિકસિત પાંખો (અગ્ર પાંખો અને પશ્ચ પાંખો) જોવા મળે છે.

(A) વંદો $(Periplaneta \text{ } americana)$ એ સંધિપાદ (Arthropoda) સમુદાયનું પ્રાણી છે.
સંધિપાદ સમુદાયના મુખ્ય લક્ષણોમાં $N$-એસિટાઇલ ગ્લુકોસેમાઇનનું બનેલું કાઇટિનયુક્ત બાહ્યકંકાલ, સમખંડીય ખંડિત શરીર અને રુધિરગુહા (haemocoel) નો સમાવેશ થાય છે.
જોકે, અનિર્ધારિત અને અરીય વિખંડન એ ડ્યુટેરોસ્ટોમ (જેમ કે શૂળત્વચી અને મેરુદંડી) પ્રાણીઓના લાક્ષણિક લક્ષણો છે.
વંદા જેવા પ્રોટોસ્ટોમ પ્રાણીઓમાં ભ્રૂણીય વિકાસ દરમિયાન નિર્ધારિત અને સર્પિલ વિખંડન જોવા મળે છે.
તેથી, સાચો જવાબ $A$ છે.

(D) વંદા જેવા કીટકોમાં રુધિરાભિસરણ તંત્ર ખુલ્લા પ્રકારનું હોય છે. તેમનું રુધિર (હિમોલિમ્ફ) હિમોગ્લોબિન જેવા શ્વસન રંજકદ્રવ્યો ધરાવતું નથી અને તેમાં $RBC$ (રક્તકણો)નો અભાવ હોય છે. તેના બદલે,ઓક્સિજનનું વહન શ્વસનનલિકા તંત્ર દ્વારા સીધું પેશીઓ સુધી થાય છે. આની સરખામણીમાં,દેડકા,ગાય અને ઊંટ પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓ છે અને તેમના રુધિરમાં $RBC$ જોવા મળે છે.

(D) નર વંદામાં,$9$ મા ઉદરીય ખંડ પર એક જોડ ટૂંકા,દોરા જેવા પુચ્છ શૂક (caudal styles) આવેલા હોય છે.
આ રચનાઓ માદા વંદામાં ગેરહાજર હોય છે.
ગુદા શૂક (anal cerci) નર અને માદા બંને વંદામાં જોવા મળે છે.
માદામાં $7$ મું સ્ટર્નમ હોડી આકારનું હોય છે,નરમાં નહીં.
તેથી,પુચ્છ શૂકની હાજરી એ નર વંદાને માદાથી અલગ ઓળખવા માટેનું મુખ્ય લક્ષણ છે.

(B) વંદા એ $Insecta$ (કીટક) વર્ગ અને $Arthropoda$ (સંધિપાદ) સમુદાયમાં આવે છે.
$Arthropoda$ એ $Animalia$ (પ્રાણીસૃષ્ટિ) નો સૌથી મોટો સમુદાય છે જેમાં કીટકોનો સમાવેશ થાય છે.
વંદામાં કાઈટિનયુક્ત બાહ્ય કંકાલ,સાંધાવાળા ઉપાંગો અને ખંડિત શરીર જોવા મળે છે,જે $Arthropoda$ સમુદાયના મુખ્ય લક્ષણો છે.

(C) ડિસેક્ટિંગ માઇક્રોસ્કોપ $50x$ સુધીના મેગ્નિફિકેશન પર $3D$ છબીઓ જોવાની સુવિધા આપે છે. તેનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે ડિસેક્શન દરમિયાન બાહ્ય મોર્ફોલોજિકલ લક્ષણોનું અવલોકન કરવા માટે થાય છે.
અલ્ટ્રાસેન્ટ્રીફ્યુજનો ઉપયોગ મિશ્રણના ઘટકોને તેમની ઘનતાના આધારે અલગ કરવા માટે થાય છે.
માઇક્રોડિસેક્શન સાધનોનો ઉપયોગ કોષના કેન્દ્ર જેવા સૂક્ષ્મ બંધારણોને હેન્ડલ કરવા માટે થાય છે.
ઇલેક્ટ્રોન માઇક્રોસ્કોપ ખૂબ જ ઉચ્ચ મેગ્નિફિકેશન ($250,000x$ સુધી) પ્રદાન કરે છે અને તેનો ઉપયોગ સજીવના બાહ્ય લક્ષણોને બદલે આંતરિક કોષીય અલ્ટ્રાસ્ટ્રક્ચરનો અભ્યાસ કરવા માટે થાય છે.

(B) વંદાના મુખની રચનાના આધારે:
$A$ એ નેત્રિકા (Ocellus) દર્શાવે છે,જે એક સાદી આંખ છે.
$B$ એ સંયુક્ત આંખ દર્શાવે છે.
$C$ એ મેન્ડિબલ દર્શાવે છે,જે સખત,કરડવા માટેના જડબા છે.
$D$ એ મેક્સિલા દર્શાવે છે,જે ખોરાકના હેરફેર કરવામાં મદદ કરે છે.
$E$ એ લેબ્રમ દર્શાવે છે,જે ઉપરના હોઠ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$F$ એ લેબિયમ દર્શાવે છે,જે નીચેના હોઠ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $A-$ નેત્રિકા (Ocellus),$B-$ સંયુક્ત આંખ,$C-$ મેન્ડિબલ,$D-$ મેક્સિલા,$E-$ લેબ્રમ,$F-$ લેબિયમ છે.

(D) વંદાના બંને જાતિઓમાં ગુદા ઉપાંગો (anal cerci) હોય છે,જે $10$ માં ઉદરીય ખંડ પર જોવા મળતી સાંધાવાળી રચનાઓ છે.
જોકે,નર વંદામાં $9$ માં ઉદરીય ખંડ પર વધારાની એક જોડ સાંધા વગરની,સોય જેવી રચનાઓ હોય છે જેને ગુદા શૂળ (anal styles) કહેવામાં આવે છે.
આ ગુદા શૂળ માદા વંદામાં ગેરહાજર હોય છે,તેથી તે નર અને માદા વચ્ચે તફાવત કરવા માટેનું મુખ્ય બાહ્યાકાર લક્ષણ છે.

(N/A) $Periplaneta \text{ } americana$ નું સામાન્ય નામ અમેરિકન વંદો (American cockroach) છે.

(10) નર અને માદા બંને વંદામાં,ઉદર $10$ ખંડોનું બનેલું હોય છે.

(D) વંદાના મુખાંગોમાં લેબ્રમ (ઉપલા હોઠ),મેન્ડિબલની એક જોડ,મેક્સિલાની એક જોડ અને લેબિયમ (નિચલા હોઠ) નો સમાવેશ થાય છે.
મેક્સિલા,મેન્ડિબલ અને લેબ્રમ એ વંદાના મુખાંગોના ભાગો છે.
એન્ટેના એ વંદાના માથા પર આવેલા સંવેદનાંગો છે,તે મુખાંગોનો ભાગ નથી.
તેથી,એન્ટેના એ અસંગત છે.

(N/A) $\rightarrow$ વંદા બદામી અથવા કાળા રંગના શરીર ધરાવતા પ્રાણીઓ છે.
$\rightarrow$ વંદાને સંધિપાદ (Phylum $Arthropoda$) સમુદાયના કીટક (Class $Insecta$) વર્ગમાં સમાવવામાં આવ્યા છે. ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રદેશોમાં તેજસ્વી પીળા,લાલ અને લીલા રંગના વંદા પણ જોવા મળે છે.
$\rightarrow$ તેમનું કદ $1/4$ ઇંચથી $3$ ઇંચ સુધીનું હોય છે. તેઓ એન્ટેના (સ્પર્શકો),પગ અને શરીરની ઉપરની દીવાલના સપાટ વિસ્તરણ ધરાવે છે જે તેમના માથાને ઢાંકે છે.
$\rightarrow$ તેઓ નિશાચર અને મિશ્રાહારી છે જે વિશ્વભરમાં ભેજવાળી જગ્યાએ રહે છે.
$\rightarrow$ તેઓ માનવ ઘરોમાં રહેવા લાગ્યા છે અને તેથી તેઓ ગંભીર જીવાત અને અનેક રોગોના વાહક છે.

(N/A) $\rightarrow$ વંદાની સામાન્ય પ્રજાતિ $Periplaneta$ $americana$ છે.
$\rightarrow$ વંદાનું શરીર લાંબુ,પૃષ્ઠ-વક્ષ બાજુએથી ચપટું અને બદામી-લાલ રંગનું હોય છે.
$\rightarrow$ પુખ્ત વંદાની લંબાઈ $25 \ mm$ થી $45 \ mm$ અને પહોળાઈ $8 \ mm$ થી $12 \ mm$ હોય છે.
$\rightarrow$ શરીર કાઈટિનના બનેલા સખત બાહ્ય કંકાલ દ્વારા સુરક્ષિત હોય છે.
$\rightarrow$ દરેક ખંડમાં,બાહ્ય કંકાલ સખત પ્લેટો ધરાવે છે જેને ટર્ગાઈટ્સ (પૃષ્ઠ) અને સ્ટર્નાઈટ્સ (વક્ષ) કહેવાય છે,જે આર્થ્રોડિયલ પટલ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.
$\rightarrow$ શરીર ત્રણ મુખ્ય ભાગોમાં વહેંચાયેલું છે: શીર્ષ,ઉરસ અને ઉદર.
$\rightarrow$ શીર્ષ: શીર્ષ ત્રિકોણાકાર છે અને શરીરના અક્ષ સાથે કાટખૂણે ગોઠવાયેલું છે. તે છ ખંડોના જોડાણથી બને છે અને સંયુક્ત આંખો અને એન્ટેના ધરાવે છે.
$\rightarrow$ મુખાગો: મુખાગોમાં લેબ્રમ (ઉપલા હોઠ),જડબાં (મેન્ડિબલ્સ),મેક્સિલા અને લેબિયમ (નીચલા હોઠ) નો સમાવેશ થાય છે. હાઈપોફેરિંક્સ જીભ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$\rightarrow$ ઉરસ: ઉરસ ત્રણ ભાગોનું બનેલું છે: અગ્ર ઉરસ,મધ્ય ઉરસ અને પશ્ચ ઉરસ. દરેક ખંડમાં ચાલવા માટેના પગની એક જોડી હોય છે. પાંખોની બે જોડી હોય છે.
$\rightarrow$ ઉદર: નર અને માદા બંનેમાં ઉદર $10$ ખંડોનું બનેલું છે. માદામાં $7^{th}$ સ્ટર્નમ હોડી આકારનું હોય છે જે જનન કોથળી બનાવે છે. નરમાં જનન કોથળી ઉદરના પાછળના ભાગે હોય છે. એનલ સર્સી બંનેમાં જોવા મળે છે,જ્યારે એનલ સ્ટાઈલ માત્ર નરમાં જોવા મળે છે.

(N/A) $\rightarrow$ વંદાની ઘણી પ્રજાતિઓ જંગલી હોય છે અને તેનું કોઈ આર્થિક મહત્વ હોતું નથી.
કેટલીક પ્રજાતિઓ માનવ વસવાટની આસપાસ જોવા મળે છે.
તેઓને ઉપદ્રવી જીવ ગણવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ ખોરાકનો નાશ કરે છે અને તેને તેમના દુર્ગંધયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો દ્વારા દૂષિત કરે છે.
તેઓ વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે અને ખોરાક તથા પાણીને દૂષિત કરીને વિવિધ પ્રકારના બેક્ટેરિયલ રોગો ફેલાવી શકે છે.

(N/A) $\rightarrow$ વંદાનું શીર્ષ ત્રિકોણાકાર હોય છે અને તે શરીરની લંબ અક્ષ સાથે કાટખૂણે ગોઠવાયેલું હોય છે.
$\rightarrow$ તે ટૂંકી,પાતળી અને લવચીક ગ્રીવા (neck) દ્વારા ઉરસ (thorax) સાથે જોડાયેલું હોય છે.
$\rightarrow$ શીર્ષ છ ગર્ભીય ખંડોના જોડાણથી બનેલું છે.
$\rightarrow$ શીર્ષના કવચ પર એક જોડ મોટી,અદંડી,સંયુક્ત આંખો આવેલી હોય છે. તે વાલ (bean) આકારની હોય છે.
$\rightarrow$ આંખોની આગળના ભાગમાં આવેલા પટલીય ખાડાઓમાંથી એક જોડ સૂત્રાકાર સ્પર્શકો (antennae) ઉદ્ભવે છે. આ સ્પર્શકોમાં સંવેદી ગ્રાહીઓ હોય છે જે પર્યાવરણની દેખરેખ રાખવામાં મદદ કરે છે.
$\rightarrow$ શીર્ષના અગ્ર ભાગે ઉપાંગો આવેલા હોય છે જે કરડવા અને ચાવવા પ્રકારના મુખાગો બનાવે છે,જેમાં લેબ્રમ,એક જોડ મેન્ડિબલ્સ,એક જોડ મેક્સિલા અને લેબિયમનો સમાવેશ થાય છે.