Anatomy of Earthworm Questions in Gujarati

(D) અળસિયામાં,આંતરડામાં $chloragogen$ કોષો જોવા મળે છે. આ કોષો પૃષ્ઠવંશીઓના યકૃતને સમાન છે કારણ કે તેઓ સમાન કાર્યો કરે છે,જેમ કે ગ્લાયકોજન અને ચરબીનો સંગ્રહ,યુરિયાનું સંશ્લેષણ અને રુધિરનું શુદ્ધિકરણ. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,આંતરડું એ સ્થાન છે જ્યાં આ કોષો આવેલા હોય છે અને કાર્ય કરે છે.

(B) અળસિયામાં હિમોગ્લોબિનની હાજરીને કારણે રુધિર લાલ રંગનું હોય છે.
મનુષ્યોથી વિપરીત,જ્યાં હિમોગ્લોબિન રક્તકણો ($RBC$s) ની અંદર હોય છે,અળસિયામાં હિમોગ્લોબિન સીધું રુધિરરસમાં દ્રાવ્ય હોય છે.
તેથી,સાચું વિધાન એ છે કે રુધિર લાલ હોય છે પરંતુ હિમોગ્લોબિન રુધિરરસમાં દ્રાવ્ય હોય છે.

(A) અળસિયા $(Pheretima)$ માં,ઉત્સર્ગ અંગો તરીકે ગૂંચળાદાર નલિકાઓ હોય છે જેને ઉત્સર્ગિકા કહેવામાં આવે છે.
તેમના સ્થાનના આધારે ઉત્સર્ગિકાના ત્રણ પ્રકાર છે:
$1$. વિટપીય ઉત્સર્ગિકા: આ $15$ મા ખંડથી છેલ્લા ખંડ સુધી આંતરખંડીય પટલની બંને બાજુએ હાજર હોય છે,જે આંતરડામાં ખુલે છે.
$2$. ત્વચીય ઉત્સર્ગિકા: આ $3$ જા ખંડથી છેલ્લા ખંડ સુધી શરીરની દીવાલ સાથે જોડાયેલી હોય છે,જે શરીરની સપાટી પર ખુલે છે.
$3$. કંઠનાલીય ઉત્સર્ગિકા: આ $4$ થા,$5$ મા અને $6$ ઠા ખંડમાં ત્રણ જોડના સમૂહમાં હાજર હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,વિટપીય ઉત્સર્ગિકા એ રચના છે જે $15$ મા ખંડથી છેલ્લા ખંડ સુધી લગભગ દરેક ખંડમાં જોવા મળે છે,જે તેને શરીરના ખંડોની લાક્ષણિકતા બનાવે છે.

(A) અળસિયા ($Pheretima$ $posthuma$) માં,ચાર જોડ શુક્રસંગ્રહાશયો $6$ થી $9$ ખંડોમાં આવેલા હોય છે.
આ રચનાઓ $6, 7, 8,$ અને $9$ ખંડોની વક્ષ-પાર્શ્વીય દીવાલોમાં સ્થિત હોય છે.
તેઓ મૈથુન દરમિયાન શુક્રકોષોને ગ્રહણ કરવાનું અને સંગ્રહ કરવાનું કાર્ય કરે છે.

(B) અળસિયા ($Pheretima$ $posthuma$) માં,વલયિકા એ ગ્રંથિમય અને અગ્રંથિમય પેશીઓનો એક સ્પષ્ટ ઘેરો પટ્ટો છે.
તે શરીરના $14$ મા,$15$ મા અને $16$ મા ખંડોમાં આવેલું હોય છે.
આ પ્રદેશ કોશેટા (cocoon) બનાવવા માટે શ્લેષ્મ અને આલ્બ્યુમિનનો સ્ત્રાવ કરવા માટે જવાબદાર છે.
તેથી,સાચા ખંડો $14-16$ છે.

(B) $Pheretima$ (અળસિયા) માં,શુક્રપિંડો $10$ મા અને $11$ મા ખંડમાં આવેલા હોય છે.
આ શુક્રપિંડો વૃષણકોથળી (testis sacs) ની અંદર બંધ હોય છે.
શુક્રપિંડમાં ઉત્પન્ન થયેલા શુક્રાણુઓ વૃષણકોથળીમાં મુક્ત થાય છે અને ત્યારબાદ શુક્રસંગ્રહાશય (seminal vesicles) માં જાય છે.
શુક્રસંગ્રહાશય એ એવી રચનાઓ છે જ્યાં શુક્રાણુઓ પરિપક્વ થાય છે અને સમાગમ માટે તૈયાર ન થાય ત્યાં સુધી સંગ્રહિત રહે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ (શુક્રસંગ્રહાશય) છે.

(A) અળસિયામાં ઉત્સર્ગિકાઓને તેમના સ્થાનના આધારે ત્રણ પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: વિટપીય,ત્વચીય અને કંઠનાલીય ઉત્સર્ગિકા.
વિટપીય ઉત્સર્ગિકા $15$ મા ખંડથી છેલ્લા ખંડ સુધીના આંતરખંડીય પટલની બંને બાજુએ આવેલી હોય છે.
આ વિટપીય ઉત્સર્ગિકામાં ઉત્સર્ગિકાનિવાપ (nephrostome) હોય છે,જે દેહકોષ્ઠીય પ્રવાહીને એકત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે.
ત્વચીય અને કંઠનાલીય ઉત્સર્ગિકામાં ઉત્સર્ગિકાનિવાપનો અભાવ હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.

(B) અળસિયા ($Pheretima$ $posthuma$) માં,ઉત્સર્ગિકાઓને તેમના સ્થાનના આધારે ત્રણ પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. વિટપીય ઉત્સર્ગિકા: જે $15$ મા ખંડથી છેલ્લા ખંડ સુધીના આંતરખંડીય પટલની બંને બાજુએ આવેલી હોય છે અને આંતરડામાં ખુલે છે.
$2$. ત્વચીય ઉત્સર્ગિકા: જે $3$ જા ખંડથી છેલ્લા ખંડ સુધી શરીરની દીવાલની અંદરની સપાટી પર જોડાયેલી હોય છે અને શરીરની સપાટી પર ખુલે છે.
$3$. કંઠનાલીય ઉત્સર્ગિકા: જે $4, 5$ અને $6$ ઠા ખંડમાં ત્રણ જોડના સમૂહમાં જોવા મળે છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી 'વિટપીય અને ત્વચીય' એ ઉત્સર્ગિકાના પ્રકારો દર્શાવે છે.

(C) અળસિયા ($Pheretima$ $posthuma$) નું શરીર ખંડોમાં વિભાજિત હોય છે.
પુખ્ત અળસિયામાં,ગ્રંથિમય પેશીઓનો એક ઘેરો પટ્ટો જોવા મળે છે જેને વલયિકા (clitellum) કહેવામાં આવે છે.
આ વલયિકા $14$ મા,$15$ મા અને $16$ મા ખંડને આવરે છે.
તે પ્રજનન માટે શ્લેષ્મ અને કોશેટાના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે.

(B) વર્ણવેલ સજીવ $Detritivore$ (મૃતભક્ષી) છે.
$Detritivores$ એવા સજીવો છે જે $detritus$ (મૃત જૈવિક પદાર્થો) પર ખોરાક તરીકે આધાર રાખે છે,જેમાં મૃત કાર્બનિક દ્રવ્યો,સડતા વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓના પેશીઓ અને અન્ય કાર્બનિક કચરાનો સમાવેશ થાય છે.
ઘણા નિવસનતંત્રોમાં,જેમ કે જમીન અથવા પાંદડાના કચરામાં,અમુક કીટકો અથવા જીવાત મૃત કીટકો અને કાર્બનિક દ્રવ્યોનું સેવન કરે છે.
વધુમાં,કેટલાક સજીવો પોષક તત્વોના પુનઃચક્રણ માટે તેમના પોતાના ઉતરેલા $cuticle$ (બાહ્ય કંકાલ) ને ખાય છે,જે અમુક $detritivores$ અથવા $scavengers$ (મૃતભક્ષીઓ) નું લાક્ષણિક વર્તન છે.

(A) અળસિયા $(Pheretima)$ માં,ઉત્સર્ગિકાઓને તેમના સ્થાનના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
કંઠનાલીય ઉત્સર્ગિકાઓ ચોથા,પાંચમા અને છઠ્ઠા ખંડમાં ત્રણ જોડ જુમખાં સ્વરૂપે જોવા મળે છે.
આ ઉત્સર્ગિકાઓ કંઠનળીમાં ખુલે છે અને તેને કંઠનાલીય ઉત્સર્ગિકાઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) અળસિયાના શરીરની દેહગુહા એ સાચી દેહગુહા (coelom) છે,જે કોષ્ઠજળ (coelomic fluid) તરીકે ઓળખાતા પ્રવાહીથી ભરેલી હોય છે. આ પ્રવાહી જળસ્થિતિક કંકાલ તરીકે કાર્ય કરે છે અને પ્રચલનમાં મદદ કરે છે. જ્યારે અળસિયાની શરીરની દીવાલ અને પાચનમાર્ગને સોય વડે વીંધવામાં આવે છે,ત્યારે આ કોષ્ઠજળ તેની દેહગુહામાંથી બહાર નીકળે છે.

(B) અળસિયા ($Pheretima$ $posthuma$) માં,ચેતાતંત્ર ત્રીજા ખંડમાં કંઠનળીની ઉપર આવેલા મસ્તિષ્ક ચેતાકંદની એક જોડ ધરાવે છે. આ ચેતાકંદો ચોથા ખંડમાં કંઠનળીની નીચે આવેલા અધોકંઠનાલીય ચેતાકંદ સાથે પરિકંઠનાલીય યોજીની એક જોડ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે. આમ,પરિકંઠનાલીય યોજી એ મસ્તિષ્ક ચેતાકંદ અને અધોકંઠનાલીય ચેતાકંદ વચ્ચે સેતુ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(C) અળસિયામાં ફલન અને વિકાસ $Cocoon$ (અંડઘર) નામની રચનામાં થાય છે.
$Cocoon$ એ $Clitellum$ (ગ્રીવા) ના ગ્રંથિમય કોષો દ્વારા બનાવવામાં આવે છે.
પ્રજનન દરમિયાન,અળસિયા શુક્રકોષોની આપ-લે કરે છે અને અંડકોષોને શુક્રકોષો સાથે $Cocoon$ માં મુક્ત કરવામાં આવે છે.
આ $Cocoon$ ની અંદર જ ફલન થાય છે,જે ત્યારબાદ જમીનમાં મૂકવામાં આવે છે.

(A) અળસિયાના શરીરની પૃષ્ઠ સપાટી ઘેરા બદામી રંગની હોય છે. આ લાક્ષણિક ઘેરો બદામી રંગ તેની ત્વચામાં રહેલા $Porphyrin$ નામના રંજકદ્રવ્યને કારણે હોય છે. આ રંજકદ્રવ્ય અળસિયાને સૂર્યના હાનિકારક વિકિરણોથી બચાવવામાં મદદ કરે છે.

(C) અળસિયામાં જલસ્થિતિક કંકાલ (hydrostatic skeleton) હોય છે,જે તેના પ્રચલન અને દર બનાવવાની ક્રિયા માટે આવશ્યક છે.
આ જલસ્થિતિક કંકાલ દેહકોષ્ઠમાં રહેલા કોષ્ઠજળ (coelomic fluid) દ્વારા બને છે.
આ પ્રવાહી દ્વારા શરીરની દીવાલ પર લાગતું દબાણ શરીરને સ્ફીત (turgid) બનાવે છે,જેના કારણે અળસિયું દર બનાવતી વખતે જમીનમાં આગળ વધી શકે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $C$ (કોષ્ઠજળ) છે.

(C) અળસિયામાં,$Nephridiopores$ (ઉત્સર્ગિકા છિદ્રો) એ ઉત્સર્ગિકાઓના નાના છિદ્રો છે જેના દ્વારા નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોનો નિકાલ થાય છે. આ છિદ્રો શરીરના ખંડોની પૃષ્ઠ,વક્ષ અને પાર્શ્વ સપાટી પર જોવા મળે છે,સિવાય કે શરૂઆતના થોડા અગ્રસ્થ ખંડો. શુક્રસંગ્રહાશય છિદ્રો આંતરખંડીય ખાંચોમાં વક્ષ-પાર્શ્વ બાજુએ આવેલા હોય છે અને મુખ વક્ષ બાજુએ આવેલું હોય છે. તેથી,$Nephridiopores$ એ સાચો જવાબ છે કારણ કે તે શરીરની સપાટીઓ પર વહેંચાયેલા હોય છે.

(A) $Pheretima$ (અળસિયા) માં વલયિકા એ ગ્રંથિમય અને રુધિરવાહિનીયુક્ત અધિસ્તરનો જાડો ભાગ છે,જે સામાન્ય રીતે $14-16$ ખંડોમાં જોવા મળે છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય શ્લેષ્મ અને આલ્બ્યુમિનનો સ્ત્રાવ કરવાનું છે,જે અંડઘર (cocoon) ના નિર્માણ માટે આવશ્યક છે.
આ અંડઘરનો ઉપયોગ ઈંડાના નિકાલ અને ત્યારબાદ ગર્ભના વિકાસ માટે કરવામાં આવે છે.

(C) ફેરેટીમાં (Pheretima) અળસિયામાં:
$1$. ચાર જોડ શુક્રસંગ્રહાશય $6-9$ ખંડોમાં આવેલા હોય છે (દરેક ખંડમાં એક જોડ).
$2$. એક જોડ અંડપિંડ $12$ માં અને $13$ માં ખંડને છૂટા પાડતા આંતરખંડિય વિટપ સાથે જોડાયેલા હોય છે.
$3$. બે જોડ શુક્રપિંડ $10$ માં અને $11$ માં ખંડમાં આવેલા હોય છે (દરેક ખંડમાં એક જોડ).
$4$. સહાયક ગ્રંથિઓ $17$ અને $19$ માં ખંડમાં આવેલી હોય છે (દરેક ખંડમાં એક જોડ).
તેથી,વિકલ્પ $C$ એ સાચું વર્ણન છે.

(D) અળસિયા $(Pheretima)$ માં,શરીરનો અંતિમ ભાગ $Pygidium$ અથવા મળદ્વાર ખંડ તરીકે ઓળખાય છે. આ ખંડમાં એક નાનું આયામ ફાંટા જેવું છિદ્ર હોય છે જેને $Anus$ (મળદ્વાર) કહેવામાં આવે છે,જેના દ્વારા અપાચિત ખોરાકના કણો શરીરની બહાર ત્યાગ કરવામાં આવે છે.

(A) અળસિયામાં, ઉત્સર્ગિકાઓને તેમના સ્થાન અને નકામા પદાર્થોના નિકાલના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
વિટપીય અને કંઠાનાલીય ઉત્સર્ગિકાઓ તેમના નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોનો નિકાલ પાચનમાર્ગમાં કરે છે, જેને $enteronephric$ (આંત્રોત્સર્ગી) પ્રકાર કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા અળસિયાને ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો શરીરમાંથી બહાર નીકળે તે પહેલાં તેમાંથી પાણીનું પુનઃશોષણ કરવામાં મદદ કરે છે, જે સ્થળજ પર્યાવરણમાં $water \text{ } conservation$ (પાણીના સંરક્ષણ) માટેનું એક મહત્વપૂર્ણ અનુકૂલન છે.

(D) $Pheretima$ (અળસિયા) માં,ચોથા,પાંચમા અને છઠ્ઠા ખંડમાં પાચનમાર્ગની ઉપર આવેલા લાલ રંગના ગોળાકાર કાયને રુધિર ગ્રંથિઓ (blood glands) કહેવામાં આવે છે.
આ રુધિર ગ્રંથિઓ રુધિર કોષો (શ્વેતકણો) અને હિમોગ્લોબિનના ઉત્પાદન માટે જવાબદાર છે,જે રુધિરરસમાં ઓગળેલું હોય છે.
તેથી,તેઓ શ્વેતકણોના ઉત્પાદનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(C) $Pheretima\ \ posthuma$ (અળસિયું) માં,કલોરાગોજન કોષો એ દેહકોષ્ઠીય પ્રવાહીમાં અને આંતરડાની આસપાસ જોવા મળતા વિશિષ્ટ કોષો છે. આ કોષો ગ્લાયકોજન અને ચરબીનું સંશ્લેષણ,પ્રોટીનનું વિએમિનેશન (deamination) અને યુરિયાનું નિર્માણ જેવી વિવિધ ચયાપચયની ક્રિયાઓ કરે છે,જે મેરુદંડી પ્રાણીઓના યકૃત દ્વારા કરવામાં આવતા કાર્યોને સમાન છે. તેથી,કલોરાગોજન કોષોને અળસિયાનું 'યકૃત' કહેવામાં આવે છે.

(C) $Pheretima$ (અળસિયા) માં હલનચલન શરીરની દીવાલના સ્નાયુઓ અને વજ્રકેશની સંકલિત ક્રિયા દ્વારા થાય છે.
$1$. શરીરની દીવાલમાં આયામ અને વર્તુળીય એમ બંને પ્રકારના સ્નાયુઓ આવેલા હોય છે.
$2$. આ સ્નાયુઓના સંકોચન અને શિથિલનને કારણે શરીરના આકારમાં ફેરફાર થાય છે,જે અળસિયાને ગતિ કરવામાં મદદ કરે છે.
$3$. વજ્રકેશ,જે દરેક ખંડની અધિસ્તરીય ગર્ત (પ્રથમ,અંતિમ અને ક્લાઈટેલમ સિવાય) માં ખૂંપેલા $S$-આકારના કાઈટિનયુક્ત બંધારણો છે,તે હલનચલન દરમિયાન આધાર સાથે પકડ જાળવી રાખવા માટે અંકુશ (anchor) તરીકે કાર્ય કરે છે.
$4$. આમ,આયામ સ્નાયુઓ,વર્તુળીય સ્નાયુઓ અને વજ્રકેશની સંયુક્ત ક્રિયા હલનચલનને સરળ બનાવે છે.

(A) અળસિયા $(Pheretima)$ માં પાચનમાર્ગ એક સીધી નળી જેવો હોય છે. મુખ એ મુખગુહામાં ખુલે છે ($1$ થી $3$ ખંડ). લાળગ્રંથિઓ $4$ થી $6$ ખંડમાં આવેલી હોય છે,પરંતુ તે ખાસ કરીને મુખગુહાની પૃષ્ઠ દિવાલ સાથે જોડાયેલી હોય છે. આ ગ્રંથિઓ મ્યુસિન અને પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચકો ધરાવતી લાળનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ખોરાકના પાચનમાં મદદ કરે છે.

(D) અળસિયું વિવિધ રચનાઓની મદદથી સંકલિત રીતે હલનચલન કરે છે:
$1$. શરીરની દીવાલમાં આયામ અને વર્તુળીય સ્નાયુઓ આવેલા હોય છે,જેનું સંકોચન અને શિથિલન હલનચલનમાં મદદ કરે છે.
$2$. દરેક ખંડમાં (પ્રથમ,અંતિમ અને ક્લાઈટેલમ સિવાય) આવેલ કાઈટીનયુક્ત વજ્રકેશ આધાર સાથે પકડ જમાવવામાં મદદ કરે છે.
$3$. કોષ્ઠજળ જલસ્થિતિક કંકાલ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે સ્નાયુઓના સંકોચન માટે જરૂરી દબાણ અને આધાર પૂરો પાડે છે.
આમ,આ તમામ પરિબળો અળસિયાના હલનચલન માટે જવાબદાર છે.

(A) આપેલ આકૃતિ અળસિયા (Pheretima) ની છે. અળસિયાના રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં, પૃષ્ઠ રુધિરવાહિની એ મુખ્ય વાહિની છે જે અન્નમાર્ગની પૃષ્ઠ બાજુએ આવેલી હોય છે. "a" તરીકે નિર્દેશિત ભાગ આ પૃષ્ઠ રુધિરવાહિની દર્શાવે છે.

(A) અળસિયું $(Pheretima)$ એ $Annelida$ સમુદાયનું પ્રાણી છે.
અળસિયામાં પ્રચલન મુખ્યત્વે $Setae$ (વજ્રકેશ) દ્વારા થાય છે.
આ $S$-આકારની કાઈટીનયુક્ત રચનાઓ છે જે દરેક ખંડની અધિસ્તરીય ગર્ત (પ્રથમ,અંતિમ અને ક્લાઈટેલમ સિવાય) માં ખૂંપેલી હોય છે.
$Parapodia$ (અભિચરણપાદ) એ $Nereis$ જેવા જલીય નૂપુરક પ્રાણીઓમાં જોવા મળે છે.
$Suckers$ (શોષક) એ જળો $(Hirudinaria)$ નું લાક્ષણિક અંગ છે.
$Pseudopodia$ (ખોટાપગ) એ $Amoeba$ માં જોવા મળતી પ્રચલન રચના છે.

(A) અળસિયું $(Pheretima)$ એ $Annelida$ સમુદાયનું પ્રાણી છે.
અળસિયામાં પ્રચલન મુખ્યત્વે $Setae$ (વજ્રકેશ) દ્વારા થાય છે,જે શરીરની દીવાલમાં ખૂંપેલા નાના,વાળ જેવા કાઈટિનના બનેલા અંગો છે.
આ $Setae$ જમીન પર પકડ જમાવવામાં અને હલનચલન દરમિયાન ઘર્ષણ પૂરું પાડવામાં મદદ કરે છે.
$Parapodia$ (અભિચરણ પાદ) $Nereis$ જેવા જલીય સંધિપાદોમાં જોવા મળે છે,$Suckers$ (શોષક) જળો $(Hirudinaria)$ માં જોવા મળે છે,અને $Pseudopodia$ (ખોટાપગ) એ $Amoeba$ નું લાક્ષણિક અંગ છે.

(B) $1$. વિધાન $(P)$: અળસિયા $(Pheretima)$ માં બંધ પ્રકારનું રુધિરાભિસરણતંત્ર જોવા મળે છે,જેનો અર્થ છે કે રુધિર રુધિરવાહિનીઓ અને કેશિકાઓમાં વહે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$2$. કારણ $(Q)$: અળસિયામાં હિમોગ્લોબિન રુધિરરસમાં ઓગળેલું હોય છે,તે રક્તકણોમાં હોતું નથી. આ વિધાન પણ સાચું છે.
$3$. સંબંધ: બંને વિધાનો વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચાં છે,પરંતુ રુધિરરસમાં હિમોગ્લોબિનની હાજરી એ રુધિરના બંધારણનું લક્ષણ છે,તે રુધિરાભિસરણતંત્ર 'બંધ' પ્રકારનું હોવાનું સીધું કારણ નથી. તેથી,$P$ એ $Q$ ની સાચી સમજૂતી નથી.

(A) અળસિયા $(Pheretima)$ નું ચેતાતંત્ર મુખ્યત્વે વક્ષ બાજુએ આવેલી બેવડી ચેતારજ્જુ પર ખંડવાર ગોઠવાયેલા ચેતાકંદો દ્વારા બનેલું હોય છે.
$1$. અગ્ર ભાગમાં ($3$જા અને $4$થા ખંડમાં) ચેતારજ્જુ બે ભાગમાં વહેંચાઈને કંઠનળીને ઘેરે છે અને પૃષ્ઠ બાજુએ મસ્તિષ્ક ચેતાકંદો સાથે જોડાઈને ચેતા વલય બનાવે છે.
$2$. મસ્તિષ્ક ચેતાકંદો,વલયની અન્ય ચેતાઓ સાથે મળીને સંવેદનાત્મક માહિતીનું સંકલન કરે છે અને સ્નાયુબદ્ધ પ્રતિભાવોનું નિયંત્રણ કરે છે.
$3$. તેથી,અળસિયાનું ચેતાતંત્ર મસ્તિષ્ક ચેતાકંદો અને બેવડા વક્ષચેતારજ્જુનું બનેલું હોય છે.

(A) અળસિયામાં $(Pheretima)$,હિમોગ્લોબિન સીધું જ રુધિરરસમાં ઓગળેલું હોય છે. પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓથી વિપરીત,અળસિયામાં હિમોગ્લોબિનનું વહન કરવા માટે રક્તકણો $(erythrocytes)$ હોતા નથી. તેથી,રુધિરરસમાં હાજર હિમોગ્લોબિનને કારણે અળસિયાનું રુધિર લાલ રંગનું દેખાય છે.

(C) વજ્રકેશો એ અળસિયા (Annelida) જેવા ઘણા અપૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓમાં જોવા મળતી વાળ જેવી રચનાઓ છે. તેમનું મુખ્ય કાર્ય પ્રચલન દરમિયાન શરીરને આધાર સાથે જકડી રાખીને ગતિ કરવામાં મદદ કરવાનું છે.

(D) અળસિયું ઉભયલિંગી પ્રાણી છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં નર અને માદા બંને પ્રજનન અંગો એક જ સજીવમાં આવેલા હોય છે.
જોકે,આનુવંશિક વિવિધતા જાળવવા માટે તેઓ સામાન્ય રીતે સ્વ-ફલન ટાળે છે.
તેના બદલે,તેઓ પર-ફલન (Cross-fertilization) કરે છે,જેમાં બે અળસિયા પ્રજનન દરમિયાન શુક્રકોષોની આપ-લે કરે છે અને એકબીજાના અંડકોષોને ફલિત કરે છે.

(B) અળસિયા $(Pheretima)$ માં બર્હિકોષીય પાચન જોવા મળે છે. પાચનમાર્ગ મુખથી મળદ્વાર સુધી વિસ્તરેલી એક સંપૂર્ણ નલિકા જેવી રચના છે. પાચક ઉત્સેચકો પાચનમાર્ગના પોલાણમાં મુક્ત થાય છે,જ્યાં કોષોની બહાર જટિલ ખોરાકના કણોનું સરળ શોષણીય સ્વરૂપમાં રૂપાંતર થાય છે.

(B) અળસિયા $(Pheretima)$ માં રુધિર લાલ રંગનું હોય છે. આ લાલ રંગ શ્વસનરંજક હીમોગ્લોબિનની હાજરીને કારણે હોય છે. પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓથી વિપરીત,જેમાં હીમોગ્લોબિન રક્તકણો $(RBCs)$ ની અંદર હોય છે,અળસિયામાં હીમોગ્લોબિન સીધું રુધિરરસમાં ઓગળેલું હોય છે. તેથી,સાચું વિધાન એ છે કે હીમોગ્લોબિન રુધિરરસમાં ઓગળેલું હોય છે.

(A) અળસિયા $(Pheretima)$ માં,પાચનમાર્ગ એક સીધી નળી જેવો હોય છે. રેત્રિકા એ પાચનમાર્ગના અગ્ર ભાગમાં આવેલી સ્નાયુબદ્ધ અને જાડી દીવાલવાળી રચના છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય સડેલા પાંદડા અને કાર્બનિક પદાર્થો (ખોરાક) ને નાના કણોમાં દળવાનું છે,જે પાચનની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે.

(B) વિધાન $(A)$ સાચું છે કારણ કે અળસિયા $(Pheretima)$ માં બંધ પ્રકારનું રુધિરાભિસરણતંત્ર હોય છે,જેમાં રુધિર રુધિરવાહિનીઓમાં વહે છે.
કારણ $(R)$ પણ સાચું છે કારણ કે અળસિયામાં હિમોગ્લોબિન રુધિરરસમાં દ્રાવ્ય હોય છે,તે રક્તકણોમાં હોતું નથી.
જોકે,હિમોગ્લોબિન રુધિરરસમાં દ્રાવ્ય હોવું એ તેમના રુધિરના બંધારણની લાક્ષણિકતા છે,પરંતુ તે રુધિરાભિસરણતંત્ર બંધ પ્રકારનું હોવાનું કારણ નથી. તેથી,$R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી નથી.

(B) સામાન્ય અળસિયા ($Pheretima$ $posthuma$) નું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
$(i)$ વર્ગ: ઓલિગોકીટા (જેમાં ઓછા વજ્રકેશ જોવા મળે છે).
$(ii)$ પ્રજાતિ: ફેરીટિમા.
$(iii)$ ગોત્ર: ઓપિસ્થોપોરા (જે નર જનન છિદ્રોના સ્થાનને દર્શાવે છે).
$(iv)$ કુળ: મેગાસ્કોલેસીડી.
તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચો જવાબ છે.

(C) અળસિયાનું વૈજ્ઞાનિક નામ $Pheretima$ $posthuma$ છે.
$Rana$ $tigrina$ એ દેડકાનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે.
$Helianthus$ $annuus$ એ સૂર્યમુખીનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે.
$Periplaneta$ $americana$ એ વંદાનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે.

(D) અળસિયાનું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
સૃષ્ટિ: પ્રાણી (Animalia)
સમૂહ: નૂપુરક (Annelida)
વર્ગ: અલ્પલોમી (Oligochaeta)
ગોત્ર: ઓપિસ્થોપોરા (Opisthopora)
કુળ: મેગાસ્કોલેસીડી (Megascolecidae)
તેથી,મેગાસ્કોલેસીડી,ઓપિસ્થોપોરા અને ઓલિગોકીટા એ અળસિયા સાથે સંકળાયેલી વર્ગીકૃત કક્ષાઓ છે.

(B) $Pheretima$ (અળસિયું) અને તેના સંબંધિત સજીવો 'ડેટ્રીટીવોર્સ' (detritivores) છે.
તેઓ જમીનમાં જોવા મળતા સડતા કાર્બનિક પદાર્થો,જેમ કે ખરી પડેલા પાંદડા અને અન્ય વિઘટન પામતા વનસ્પતિ કે પ્રાણીજન્ય પદાર્થો પર ખોરાક તરીકે નિર્ભર રહે છે.
આ કાર્બનિક પદાર્થોનું સેવન કરીને,તેઓ જમીનની ફળદ્રુપતા અને પોષક તત્વોના ચક્રમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(A) : અળસિયાનો દેહકોષ્ઠ અથવા શરીરની ગુહા દેહકોષ્ઠીય પ્રવાહીથી ભરેલી હોય છે.
તે શરીરની દીવાલ અને પાચનનળીની વચ્ચે આવેલું હોય છે.
તેથી,જો જીવંત અળસિયાને તેની પાચનનળીને નુકસાન પહોંચાડ્યા વગર તેની બાહ્ય સપાટી પર સોય વડે ટોચવામાં આવે,તો માત્ર દેહકોષ્ઠીય પ્રવાહી જ બહાર આવશે.

(B) : $Pheretima$ માં,જઠર પછી આંતરડું આવેલું હોય છે. તે $15$ મા ખંડથી છેલ્લા ખંડ સુધી વિસ્તરેલી લાંબી,પહોળી અને પાતળી દીવાલવાળી નળી છે. આંતરડાનો મધ્ય ભાગ,જે $27$ મા ખંડ અને મળદ્વારની આગળના $23-25$ ખંડોની વચ્ચે આવેલો છે,તેમાં અત્યંત ગ્રંથિમય અને રુધિરવાહિનીયુક્ત આયામી ગડી જોવા મળે છે. આ ગડી આંતરડાની ગુહાની પૃષ્ઠ દીવાલના મધ્યવર્તી અંતઃવલન તરીકે ઉદભવે છે,જેને ટાયફલોસોલ કહેવામાં આવે છે. ટાયફલોસોલ આંતરડામાં પાચિત ખોરાકના શોષણ માટેની અસરકારક સપાટીમાં નોંધપાત્ર વધારો કરે છે.

(A) : પુખ્ત અળસિયામાં,$14^{th}-16^{th}$ ખંડો ગ્રંથિમય પેશીઓના ઘેરા પટ્ટાથી ઢંકાયેલા હોય છે જેને Clitellum (પિંડ) કહેવાય છે,જે કોશેટો (cocoon) ઉત્પન્ન કરે છે જ્યાં ફલન અને વિકાસ થાય છે.
પાચનમાર્ગમાં,સ્નાયુબદ્ધ Gizzard (પેષણી) ($8^{th}-9^{th}$ ખંડો) માટીના કણો અને સડતા પાંદડાઓને દળવામાં મદદ કરે છે.
$26^{th}-35^{th}$ ખંડો વચ્ચેના આંતરડાની લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં પૃષ્ઠ દીવાલનો આંતરિક મધ્યવર્તી ગડી જેવો ભાગ હોય છે જેને Typhlosole (આંત્રપુચ્છ) કહેવાય છે,જે શોષણ માટેની અસરકારક સપાટીમાં વધારો કરે છે.
પ્રથમ,છેલ્લા અને Clitellum વાળા ખંડો સિવાય,દરેક દેહખંડમાં $S$-આકારના વજ્રકેશ (Setae) હોય છે જે અધિચર્મી ખાડાઓમાં ખૂંપેલા હોય છે. તેમનું મુખ્ય કાર્ય પ્રચલન (locomotion) માં મદદ કરવાનું છે.

(C) : $Pheretima$ માં,શુક્રપિંડ કોથળીઓની બે જોડ $10^{th}$ અને $11^{th}$ ખંડોમાં આવેલી હોય છે. $10^{th}$ ખંડની દરેક શુક્રપિંડ કોથળીમાં એક શુક્રપિંડ અને એક શુક્રવાહિકા ગળણી હોય છે. $11^{th}$ ખંડની દરેક શુક્રપિંડ કોથળીમાં એક શુક્રપિંડ,એક શુક્રાશય અને એક શુક્રવાહિકા ગળણી હોય છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
જલીય કંકાલ એ નરમ શરીર ધરાવતા અપૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓમાં જોવા મળતી આધાર પ્રણાલી છે,જે શરીરની ગુહામાં રહેલા પ્રવાહીની અદબનીયતા (incompressibility) પર આધાર રાખે છે.
અળસિયામાં,દેહકોષ્ઠીય પ્રવાહી દેહકોષ્ઠની અંદર દબાણ હેઠળ હોય છે,જે આંતરિક અંગોને આધાર પૂરો પાડે છે.
ખોદકામની પ્રક્રિયા દરમિયાન,આ દેહકોષ્ઠીય પ્રવાહી અગ્ર ભાગને ફૂલેલો બનાવે છે,જે તેને જલીય કંકાલ તરીકે કાર્ય કરવામાં મદદ કરે છે અને જમીનમાં આગળ વધવામાં સહાયક બને છે.

(A) અળસિયાંમાં ઉત્સર્ગ અંગો તરીકે $nephridia$ (વૃક્કો) આવેલા હોય છે.
જ્યારે પાણી પુષ્કળ પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ હોય છે,ત્યારે તેઓ એમોનિયાનો મુખ્ય ઉત્સર્ગ દ્રવ્ય તરીકે ત્યાગ કરે છે,તેથી તેઓ $ammonotelic$ (એમોનોટેલિક) હોય છે.
જોકે,જમીન પરના વાતાવરણમાં જ્યાં પાણી મર્યાદિત હોઈ શકે છે,તેઓ યુરિયાનો ત્યાગ કરી શકે છે,જે તેમને $ureotelic$ (યુરિયોટેલિક) બનાવે છે.
તેથી,સાચું વિધાન એ છે કે જ્યારે પુષ્કળ પાણી ઉપલબ્ધ હોય ત્યારે તેઓ $ammonotelic$ હોય છે.

(A) અળસિયાને સામાન્ય રીતે 'ખેડૂતોના મિત્રો' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ જમીનના સ્વાસ્થ્યમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તેઓ જટિલ કાર્બનિક પદાર્થો (મૃતદ્રવ્ય) ને સરળ પદાર્થોમાં તોડવામાં મદદ કરે છે,જે વિઘટનની પ્રક્રિયાનો મુખ્ય ભાગ છે.
વધુમાં,તેમની દર બનાવવાની પ્રવૃત્તિ જમીનને પોચી બનાવવામાં મદદ કરે છે,જે હવા અને પાણીના પ્રવેશમાં સુધારો કરે છે,જેનાથી છોડનો સારો વિકાસ થાય છે.
આમ,વિધાન $(A)$ અને કારણ $(R)$ બંને વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચા છે અને $R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી આપે છે,તેથી બંને સાચા છે તે વિકલ્પ યોગ્ય છે.

(D) અળસિયાના પ્રજનન તંત્રની આપેલી આકૃતિમાં,$X$ તરીકે દર્શાવેલ રચના પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિ છે,જે નર પ્રજનન તંત્ર સાથે સંકળાયેલી છે. $Y$ તરીકે દર્શાવેલ રચના શુક્રાશય છે,જે શુક્રકોષોના સંગ્રહ માટે જવાબદાર છે. તેથી,સાચી ઓળખ $X$ એટલે પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિ અને $Y$ એટલે શુક્રાશય છે.