Algae (General) Questions in Gujarati

(D) પાયરેનોઇડ્સ એ વિશિષ્ટ પ્રોટીનયુક્ત રચનાઓ છે જે ક્લેમિડોમોનાસ $(Chlamydomonas)$ અને સ્પાયરોગાયરા $(Spirogyra)$ જેવા ઘણા લીલના હરિતકણોમાં જોવા મળે છે.
તેઓ સ્ટાર્ચના સંગ્રહ અને નિર્માણ માટેના કેન્દ્રો તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) $Ulothrix$ અને $Spirogyra$ માં,વનસ્પતિ દેહ એકકીય $(n)$ હોય છે.
લિંગી પ્રજનન દરમિયાન બે જન્યુઓનું જોડાણ થઈને દ્વિકીય $(2n)$ યુગ્મનજ (zygote) બને છે.
સજીવ એકકીય હોવાથી,યુગ્મનજમાં અર્ધીકરણ (reduction division) થવું જરૂરી છે જેથી એકકીય અવસ્થા પુનઃસ્થાપિત થઈ શકે.
આ પ્રક્રિયા ઝાયગોસ્પોર $(2n)$ ના અંકુરણ સમયે થાય છે,જેના પરિણામે એકકીય ઝુસ્પોર અથવા નવા તંતુઓનું નિર્માણ થાય છે.

(B) $Chlamydomonas$ એ $Chlorophyceae$ વર્ગનું એકકોષી લીલ છે.
તેની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં એક મોટું,પ્યાલા-આકારનું હરિતકણ આવેલું હોય છે જે કોષનો મોટો ભાગ રોકે છે.
આ હરિતકણમાં પાયરેનોઈડ આવેલું હોય છે,જે સ્ટાર્ચના સંગ્રહ માટેનું કેન્દ્ર છે.

(B) $Chlorophyceae$ (લીલી લીલ) માં,લિંગી પ્રજનન જાતીય કોષોના પ્રકાર અને નિર્માણની દ્રષ્ટિએ નોંધપાત્ર વિવિધતા દર્શાવે છે.
તે આઇસોગેમસ (સમજન્યુક),એનઆઇસોગેમસ (અસમજન્યુક) અથવા ઓગેમસ (અંડજન્યુક) પ્રકારનું હોઈ શકે છે.
$1$. આઇસોગેમસ: બાહ્યાકાર રીતે સમાન જન્યુઓનું જોડાણ (દા.ત.,$Ulothrix$).
$2$. એનઆઇસોગેમસ: બાહ્યાકાર રીતે અસમાન જન્યુઓનું જોડાણ (દા.ત.,$Eudorina$).
$3$. ઓગેમસ: મોટા અચલિત માદા જન્યુ અને નાના ચલિત નર જન્યુનું જોડાણ (દા.ત.,$Volvox$).
તેથી,$Chlorophyceae$ માં લિંગી પ્રજનનના ત્રણેય પ્રકારો જોવા મળે છે.

(D) $Ulothrix$ માં,સૌથી નીચેનો કોષ એક વિશિષ્ટ રચનામાં રૂપાંતરિત થાય છે જેને હોલ્ડફાસ્ટ (holdfast) કહેવામાં આવે છે. આ કોષમાં હરિતદ્રવ્યનો અભાવ હોય છે કારણ કે તેનું મુખ્ય કાર્ય તંતુને આધાર સાથે જોડવાનું છે,પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવાનું નથી. સજીવના સામાન્ય કાર્ય (પ્રકાશસંશ્લેષણ) ને બદલે કોઈ ચોક્કસ કાર્ય (જોડાણ) માટે કોષનું આ વિશિષ્ટકરણ બહુકોષીય સજીવમાં શ્રમવિભાજનની શરૂઆત દર્શાવે છે.

(A) અગર એ એક જેલી જેવો પદાર્થ છે જે વ્યાપારિક ધોરણે દરિયાઈ લાલ લીલ (Rhodophyceae) ની કેટલીક જાતિઓ,ખાસ કરીને $Gelidium$ અને $Gracilaria$ માંથી મેળવવામાં આવે છે. તેનો ઉપયોગ પ્રયોગશાળાઓમાં સૂક્ષ્મજીવોના ઉછેર માટે સંવર્ધન માધ્યમ તરીકે અને ખાદ્ય ઉદ્યોગમાં ઘટ્ટ કરવાના પદાર્થ (thickening agent) તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે.

(C) બદામી લીલ,જે $Phaeophyceae$ વર્ગમાં આવે છે,તેની લાક્ષણિકતા વિશિષ્ટ રંજકદ્રવ્યોની હાજરી છે જે તેમને તેમનો વિશિષ્ટ બદામી રંગ આપે છે.
આ લીલમાં ક્લોરોફિલ $a$,$c$ અને કેરોટીનોઈડ્સ હોય છે,જેમાં ખાસ કરીને $Fucoxanthin$ નામનું ઝેન્થોફિલ રંજકદ્રવ્ય જોવા મળે છે.
$Fucoxanthin$ ક્લોરોફિલના લીલા રંગને ઢાંકી દે છે,જેના પરિણામે તેનો રંગ ઓલિવ લીલાથી લઈને બદામી સુધીનો જોવા મળે છે.
ફાયકોસાયનીન અને ફાયકોએરીથ્રીન અનુક્રમે લાલ અને ભૂરી-લીલી લીલના લાક્ષણિક રંજકદ્રવ્યો છે.

(A) યુલોથ્રીક્સ એ તંતુમય લીલી લીલનું એક પ્રજાતિ છે. યુલોથ્રીક્સમાં,લિંગી પ્રજનન કશાધારી જન્યુઓના જોડાણ દ્વારા થાય છે જે બાહ્યાકાર રીતે સમાન હોય છે. આવા જન્યુઓને સમજન્યુ (Isogametes) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેથી,યુલોથ્રીક્સના તંતુઓ સમજન્યુ ઉત્પન્ન કરે છે.

(D) $Ulothrix$ એ અશાખિત તંતુમય લીલી લીલનું એક પ્રજાતિ છે.
તે મીઠા અને ખારા પાણીમાં જોવા મળે છે.
$Ulothrix$ ના જીવનચક્રમાં કશાયુક્ત પ્રજનન તબક્કો હોય છે,જેમાં તે કશાધારી ઝુસ્પોર્સ અને જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,તે કશાયુક્ત પ્રજનન તબક્કો ધરાવતી તંતુમય લીલ તરીકે ઓળખાય છે.

(A) ફાયકોઈરીથ્રીનની હાજરી એ લાલ લીલનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે,જે રોડોફાયસી વર્ગમાં આવે છે.
લાલ લીલમાં સામાન્ય રીતે ક્લોરોફિલ $a$ અને $d$ હોય છે,તેની સાથે ફાયકોઈરીથ્રીન (લાલ રંજકદ્રવ્ય) અને ફાયકોસાયનિન પણ જોવા મળે છે.
જોકે પ્રશ્નમાં ક્લોરોફિલ $a, b, c$ અને $d$ નો ઉલ્લેખ છે,પરંતુ સહાયક રંજકદ્રવ્ય ફાયકોઈરીથ્રીનની હાજરી એ રોડોફાયસી માટેનું મુખ્ય નિદાન લક્ષણ છે.
તેથી,સાચો વર્ગ રોડોફાયસી છે.

(A) $Spirogyra$ માં લિંગી પ્રજનન સંયુગ્મન (conjugation) દ્વારા થાય છે. જોકે જન્યુઓ બાહ્યાકાર રીતે સમાન (isogamous) હોય છે,પરંતુ તેઓ દેહધાર્મિક રીતે નર $(+)$ અને માદા $(-)$ પ્રકારમાં વિભેદિત હોય છે. આ દેહધાર્મિક વિભેદનને સાદા વાનસ્પતિક કે અલિંગી પ્રજનન કરતા ઉત્ક્રાંતિની દ્રષ્ટિએ વધુ વિકસિત માનવામાં આવે છે,કારણ કે તે સુકાયક (thalloid) શરીરની રચનાની સરળતા જાળવી રાખીને જનીનિક પુનઃસંયોજન (genetic recombination) પ્રેરે છે.

(D) સાયનોબેક્ટેરિયા $Anabaena$ $azollae$ એ મુક્તજીવી નાઇટ્રોજન સ્થાપક સજીવ છે.
તે જળ હંસરાજ $Azolla$ ના પર્ણના પોલાણમાં વસવાટ કરીને તેની સાથે સહજીવી સંબંધ પણ ધરાવે છે.
આ જોડાણમાં,$Anabaena$ હંસરાજને નાઇટ્રોજન પૂરો પાડે છે,જ્યારે હંસરાજ સાયનોબેક્ટેરિયાને આશ્રય અને પોષક તત્વો પૂરા પાડે છે.

(A, B, C, D) લીલને મુખ્યત્વે ત્રણ વર્ગોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: $Chlorophyceae$ (લીલી લીલ),$Phaeophyceae$ (બદામી લીલ) અને $Rhodophyceae$ (લાલ લીલ).
આ વર્ગીકરણ નીચેના મુખ્ય માપદંડો પર આધારિત છે:
$1$. કોષમાં હાજર પ્રકાશસંશ્લેષી રંજકદ્રવ્યોનો પ્રકાર (દા.ત.,ક્લોરોફિલ $a, b, c, d$,ફ્યુકોઝેન્થિન,ફાયકોએરિથ્રિન).
$2$. કોષદીવાલનું રાસાયણિક બંધારણ (દા.ત.,સેલ્યુલોઝ,આલ્જિન,કેરેજીનિન).
$3$. સંગ્રહિત ખોરાકનું સ્વરૂપ (દા.ત.,સ્ટાર્ચ,મેનિટોલ,લેમિનારિન,ફ્લોરિડિયન સ્ટાર્ચ).
આપેલા તમામ વિકલ્પો $(A, B, C, D)$ લીલના વર્ગીકરણ માટે વપરાતા માન્ય માપદંડો છે,તેથી આ તમામ લક્ષણોનો ઉપયોગ વર્ગીકરણ માટે કરવામાં આવે છે.

(C) લીલમાં સંગ્રહિત ખોરાક વિવિધ વર્ગોમાં અલગ-અલગ હોય છે.
$1$. $\text{કારા}$ (Chara) એ ક્લોરોફાયસી (લીલી લીલ) માં આવે છે, જેમાં ખોરાક સ્ટાર્ચ સ્વરૂપે સંગ્રહિત થાય છે.
$2$. $\text{પોરફાયરા}$ (Porphyra) અને $\text{ગ્રેસીલેરિયા}$ (Gracilaria) એ રોડોફાયસી (લાલ લીલ) માં આવે છે, જેમાં ખોરાક ફ્લોરિડિયન સ્ટાર્ચ સ્વરૂપે સંગ્રહિત થાય છે.
$3$. $\text{ફ્યુક્સ}$ (Fucus) એ ફીઓફાયસી (બદામી લીલ) માં આવે છે. બદામી લીલમાં ખોરાક જટિલ કાર્બોદિતો, ખાસ કરીને મેનીટોલ અને લેમિનારીન સ્વરૂપે સંગ્રહિત થાય છે.
તેથી, મેનીટોલ એ $\text{ફ્યુક્સ}$ માં સંગ્રહિત ખોરાક છે.

(A) લીલની કોષદીવાલ સેલ્યુલોઝ,ગેલેક્ટન્સ અને મેનોઝની બનેલી હોય છે,સાથે કેટલીક જાતિઓમાં કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ જેવા ખનિજો પણ જોવા મળે છે.
આ બંધારણ લીલની કોષદીવાલનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે,જે તેને ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓની કોષદીવાલથી અલગ પાડે છે,જે મુખ્યત્વે સેલ્યુલોઝ,હેમીસેલ્યુલોઝ અને પેક્ટિન્સની બનેલી હોય છે.

(A) સ્ત્રીજન્યુધાનીધર એ એક વિશિષ્ટ દાંડી જેવી રચના છે જે $Marchantia$ જેવા અમુક દ્વિઅંગી (Bryophytes) વનસ્પતિઓમાં સ્ત્રીજન્યુધાની (Archegonia) ધારણ કરે છે.
$Chara$ એ લીલ (Algae) છે,જેમાં સ્ત્રીજન્યુધાનીધર હોતા નથી; તેના બદલે તેમાં અંડધાની (Oogonia) અને પુજન્યુધાની (Antheridia) હોય છે.
$Adiantum$ એ ત્રિઅંગી (Pteridophyte) છે,જેમાં સ્ત્રીજન્યુધાનીધર જોવા મળતા નથી.
$Funaria$ એ એક મોસ (દ્વિઅંગી) છે,જેમાં સ્ત્રીજન્યુધાની પર્ણમય જન્યુજનક (Gametophyte) ની ટોચ પર ઉત્પન્ન થાય છે,પરંતુ તેમાં સ્ત્રીજન્યુધાનીધર જેવી વિશિષ્ટ દાંડી હોતી નથી.
આમ,આપેલા વિકલ્પોમાં $Chara$ એ લીલ હોવાથી તેમાં સ્ત્રીજન્યુધાનીધરનો અભાવ હોય છે.

(B) દરિયાઈ લીલની ઘણી જાતિઓ જેવી કે $Porphyra$,$Laminaria$ અને $Sargassum$ નો ઉપયોગ ખોરાક તરીકે થાય છે,જેવી કુલ $70$ જેટલી દરિયાઈ લીલની જાતિઓ ખોરાક તરીકે વપરાય છે.
$Chlorella$ એ એકકોષીય લીલ છે જે પ્રોટીનથી ભરપૂર હોય છે અને તેનો ઉપયોગ અવકાશયાત્રીઓ દ્વારા પૂરક આહાર તરીકે કરવામાં આવે છે.
તેથી,$Chlorella$ એ સાચો જવાબ છે.

(C) કારા એ એકલિંગી (monoecious) લીલ છે. તેની નર પ્રજનન રચનાને ગ્લોબ્યુલ (પુંજન્યુધાની) અને માદા પ્રજનન રચનાને ન્યુસલ (અંડજન્યુધાની) કહેવામાં આવે છે. કારામાં,ન્યુસલ (અંડજન્યુધાની) હંમેશા ઉપરના ભાગે અને ગ્લોબ્યુલ (પુંજન્યુધાની) તેની નીચેના ભાગે આવેલી હોય છે. તેથી,પુંજન્યુધાની ઉપર અને અંડજન્યુધાની નીચે હોય તેવું વિધાન અસંગત છે.

(D) $\text{સ્પાયરોગાયરા}$ માં લિંગી પ્રજનન સંયુગ્મન (conjugation) દ્વારા થાય છે. ઉત્પન્ન થતા જન્યુઓ સમજન્યુક (બાહ્યાકાર રીતે સમાન) અને બિનકશાધારી (અચલિત) હોય છે.
$\text{યુલોથ્રીક્સ}$ સમજન્યુક અને કશાધારી જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
$\text{ઍક્ટોકાર્પસ}$ માં સમજન્યુકતા, અસમજન્યુકતા અને અંડજન્યુકતા જોવા મળે છે જેમાં કશાધારી જન્યુઓ હોય છે.
$\text{સરગાસમ}$ માં અંડજન્યુકતા (oogamy) જોવા મળે છે.

(B) સાચું વિધાન એ છે કે આલ્જીન બદામી લીલ (Phaeophyceae) માંથી અને કારાજીન લાલ લીલ (Rhodophyceae) માંથી મેળવવામાં આવે છે.
વિકલ્પ $B$ માં આનાથી ઉલટું આપેલું છે,તેથી તે અસંગત વિધાન છે.
લીલ પ્રકાશસંશ્લેષણ કરે છે અને પાણીમાં $O_2$ મુક્ત કરે છે,જેનાથી ઓગળેલા ઓક્સિજનનું સ્તર વધે છે.
$Gelidium$ અને $Gracilaria$ એ લાલ લીલ છે જેનો ઉપયોગ અગર-અગર બનાવવા માટે થાય છે.
$Laminaria$ અને $Sargassum$ ની ઘણી જાતિઓનો ઉપયોગ મનુષ્યો દ્વારા ખોરાક તરીકે કરવામાં આવે છે.

(B) લીલનું વર્ગીકરણ તેમના દેહના આયોજનના આધારે કરવામાં આવે છે.
$1$. $Chlorella$ (ક્લોરેલા) એ એકકોષી લીલ છે.
$2$. $Volvox$ (વોલ્વોક્સ) એ વસાહતી લીલ છે,જેમાં વ્યક્તિગત કોષો ગોળાકાર વસાહતમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
$3$. $Ulothrix$ (યુલોથ્રીક્સ) અને $Spirogyra$ (સ્પાયરોગાયરા) એ તંતુમય લીલ છે.
તેથી,$Volvox$ એ વસાહતી લીલનું સાચું ઉદાહરણ છે.

(D) ઘણી લીલના જીવનચક્રમાં,જેમ કે $Chlamydomonas$ માં,મુખ્ય અવસ્થા એકકીય $(n)$ હોય છે.
જ્યારે આ સજીવો લિંગી પ્રજનન કરે છે,ત્યારે તેઓ જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે જે જોડાઈને દ્વિકીય $(2n)$ ફલિતાંડ બનાવે છે.
આ ફલિતાંડ તરત જ અર્ધીકરણ પામે છે અને એકકીય ચલ બીજાણુઓ (zoospores) ઉત્પન્ન કરે છે,જે પછી નવા એકકીય સજીવોમાં વિકસે છે.
આ પ્રક્રિયાને ફલિતાંડનું અર્ધીકરણ કહેવામાં આવે છે,જે $Chlamydomonas$ અને $Volvox$ જેવા સજીવોમાં જોવા મળતા એકવિધ (haplontic) જીવનચક્રની લાક્ષણિકતા છે.

(C) $Acetabularia$ એ એકકોષીય લીલી લીલનું પ્રજાતિ છે જે તેના મોટા કદ અને જટિલ આકાર માટે જાણીતી છે.
તે એક એકકોષીય સજીવ છે જેમાં માત્ર એક જ કોષકેન્દ્ર હોય છે,જે રાઈઝોઈડ (આધાર) માં સ્થિત હોય છે.
જોઆચિમ હેમરલિંગે તેમના પ્રયોગોમાં $Acetabularia$ નો ઉપયોગ કોષના વિકાસ અને બાહ્યકારવિદ્યા પર કોષકેન્દ્રના પ્રભાવને દર્શાવવા માટે કર્યો હતો,જે સાબિત કરે છે કે કોષકેન્દ્ર કોષીય પ્રવૃત્તિઓનું નિયંત્રણ કરે છે.

(B) અંડજન્યુ (Oogamy) એ વિષમજન્યુ (anisogamy) નો એક પ્રકાર છે જેમાં માદા જન્યુ મોટું અને અચલિત (અંડકોષ) હોય છે,જ્યારે નર જન્યુ નાનું અને ચલિત (શુક્રકોષ અથવા પુજન્યુ) હોય છે.
આ પ્રકારનું લિંગી પ્રજનન ઘણી લીલ,દ્વિઅંગી (bryophytes),ત્રિઅંગી (pteridophytes) અને તમામ બીજધારી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે.

(A) પાઈરેનોઈડ્સ એ લીલના હરિતકણમાં જોવા મળતી સંગ્રહકારી અંગિકાઓ છે.
તેઓ સામાન્ય રીતે પ્રોટીનના બનેલા કેન્દ્રસ્થ ભાગના બનેલા હોય છે,જે $RuBisCO$ ઉત્સેચકનું સ્થાન છે,અને તેની ફરતે સ્ટાર્ચનું આવરણ આવેલું હોય છે.
તેથી,તેઓ કેન્દ્રસ્થ પ્રોટીન અને સ્ટાર્ચના આવરણના બનેલા હોય છે.

(C) જલોદભિદ વનસ્પતિઓ એવી વનસ્પતિઓ છે જે જલીય વાતાવરણમાં રહેવા માટે અનુકૂલિત થયેલી હોય છે.
તેમના નિવાસસ્થાનમાં પાણી પુષ્કળ પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ હોવાથી,તેમને પાણીના વહન માટે વિકસિત વાહકપેશીની જરૂર પડતી નથી.
વધુમાં,આસપાસનું પાણી તેમને તારકબળ (buoyancy) પૂરું પાડતું હોવાથી,તેમને આધાર આપવા માટે મજબૂત યાંત્રિકપેશીની જરૂર હોતી નથી.
આ ઉપરાંત,તેઓ પાણીથી ભરપૂર વાતાવરણમાં રહેતા હોવાથી,પાણીના વ્યયને રોકવા માટે જાડા ક્યુટિકલની પણ જરૂર હોતી નથી.
તેથી,વાહકપેશી,યાંત્રિકપેશી અને ક્યુટિકલનું અલ્પપ્રમાણ એ $Hydrophytes$ (જલોદભિદ) વનસ્પતિઓની લાક્ષણિકતા છે.

(A) લીલના લક્ષણો અને નિવાસસ્થાન વિશેના આપેલા તમામ વિધાનો $(i)$ થી $(vii)$ વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચા છે.
- લીલી લીલ $(Chlorophyceae)$ મીઠા,ખારા અને દરિયાઈ પાણી સહિત વિવિધ નિવાસસ્થાનોમાં જોવા મળે છે.
- બદામી લીલ $(Phaeophyceae)$ મુખ્યત્વે દરિયાઈ છે,જે મીઠા પાણીમાં ભાગ્યે જ જોવા મળે છે.
- લાલ લીલ $(Rhodophyceae)$ મુખ્યત્વે દરિયાઈ છે પરંતુ તે મીઠા અને ખારા પાણીમાં પણ જોવા મળે છે.
- લાલ લીલ મોટાભાગે બહુકોષીય હોય છે અને સપાટીના પાણીથી લઈને ખૂબ ઊંડાણ સુધી વ્યાપક વિતરણ દર્શાવે છે.
- લાલ લીલની કોષદીવાલ સેલ્યુલોઝ,પેક્ટીન અને અગર જેવા ફાઈકોકોલોઈડ્સની બનેલી હોય છે.
- લીલી લીલમાં સામાન્ય રીતે $2-8$ સમાન,અગ્રસ્થ કશા હોય છે.

(D) વિધાન $(i)$ ખોટું છે કારણ કે ક્લોરોફાયસીમાં મુખ્ય રંજકદ્રવ્યો ક્લોરોફિલ $-a$ અને $b$ છે,$a$ અને $d$ નથી.
વિધાન $(ii)$ ખોટું છે કારણ કે ફીઓફાયસીમાં મુખ્ય રંજકદ્રવ્યો ક્લોરોફિલ $-a, c$ અને ફ્યુકોઝેન્થિન છે,$a$ અને $b$ નથી.
વિધાન $(iii)$ સાચું છે કારણ કે રોડોફાયસીમાં સંગ્રહિત ખોરાક ફ્લોરિડિયન સ્ટાર્ચ છે અને મુખ્ય રંજકદ્રવ્યો ક્લોરોફિલ $-a, d$ અને ફાયકોએરિથ્રિન છે.
તેથી,માત્ર વિધાન $(iii)$ સાચું છે.

(A) લાલ લીલ,ખાસ કરીને $Corallinales$ ગોત્રના સભ્યો,કોરાલાઈન લીલ તરીકે ઓળખાય છે.
આ લીલ તેમની કોષદીવાલમાં કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_3)$ નો સ્ત્રાવ કરે છે અને તેને જમા કરે છે,જે તેમને સખત અને પથ્થર જેવી બનાવે છે.
આ કેલ્કેરિયસ જમાવટ દરિયાઈ પર્યાવરણમાં પરવાળાના ટાપુઓ (coral reefs) અને ચૂનાના પથ્થરોના નિર્માણમાં નોંધપાત્ર ફાળો આપે છે.
તેથી,કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી આપે છે કે શા માટે લાલ લીલ પરવાળાના ટાપુઓના નિર્માણમાં ફાળો આપે છે.

(A) ફીઓફાયસી (બ્રાઉન આલ્ગી) માં ક્લોરોફિલ $a, c$,કેરોટીનોઈડ્સ અને ઝેન્થોફિલ્સ (ખાસ કરીને ફ્યુકોઝેન્થિન) આવેલા હોય છે.
આ રંજકદ્રવ્યો આ લીલના લાક્ષણિક રંગ માટે જવાબદાર છે.
ઓલિવ લીલાથી લઈને ભૂરા રંગની વિવિધ છાયાઓમાં જોવા મળતી રંગની વિવિધતા કોષોમાં હાજર ઝેન્થોફિલ રંજકદ્રવ્યો (ફ્યુકોઝેન્થિન) ના પ્રમાણ પર આધાર રાખે છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.

(N/A) લીલને ત્રણ મુખ્ય વર્ગોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: $Chlorophyceae$ (લીલી લીલ),$Phaeophyceae$ (બદામી લીલ) અને $Rhodophyceae$ (લાલ લીલ). આ વિભાજન નીચેના પરિબળો પર આધારિત છે:
$(a)$ મુખ્ય પ્રકાશસંશ્લેષી રંજકદ્રવ્યો
$(b)$ સંગ્રહિત ખોરાકનું સ્વરૂપ
$(c)$ કોષદીવાલનું બંધારણ
$(d)$ કશાની સંખ્યા અને તેનું સ્થાન
$1$. $Chlorophyceae$: મુખ્ય રંજકદ્રવ્યો ક્લોરોફિલ $a$ અને $b$ છે; સંગ્રહિત ખોરાક સ્ટાર્ચ છે; કોષદીવાલ સેલ્યુલોઝની બનેલી છે; કશાની સંખ્યા $2-8$,સમાન અને અગ્રસ્થ હોય છે.
$2$. $Phaeophyceae$: મુખ્ય રંજકદ્રવ્યો ક્લોરોફિલ $a, c$ અને ફ્યુકોઝેન્થિન છે; સંગ્રહિત ખોરાક મેનિટોલ અને લેમિનારિન છે; કોષદીવાલ સેલ્યુલોઝ અને આલ્જિનની બનેલી છે; કશાની સંખ્યા $2$,અસમાન અને પાર્શ્વસ્થ હોય છે.
$3$. $Rhodophyceae$: મુખ્ય રંજકદ્રવ્યો ક્લોરોફિલ $a, d$ અને ફાયકોએરિથ્રિન છે; સંગ્રહિત ખોરાક ફ્લોરિડિયન સ્ટાર્ચ છે; કોષદીવાલ સેલ્યુલોઝ,પેક્ટિન અને પોલિસલ્ફેટ એસ્ટર્સની બનેલી છે; કશા ગેરહાજર હોય છે.

(N/A) $\Rightarrow$ નિવાસસ્થાન: લીલ મુખ્યત્વે જલીય સજીવો છે,જે મીઠા પાણી અને દરિયાઈ બંને પર્યાવરણમાં જોવા મળે છે.
$\Rightarrow$ તેઓ ભીના પથ્થરો,જમીન અને લાકડા જેવા વિવિધ નિવાસસ્થાનોમાં પણ જોવા મળે છે.
$\Rightarrow$ કેટલીક લીલ ફૂગ (લાઈકેન તરીકે) અને પ્રાણીઓ (દા.ત.,સ્લોથ રીંછ પર) સાથે સહજીવનમાં જોવા મળે છે.
$\Rightarrow$ રચના: લીલ હરિતદ્રવ્ય ધરાવતા,સરળ,સુકાયક (thalloid) અને સ્વયંપોષી સજીવો છે.
$\Rightarrow$ લીલનું સ્વરૂપ અને કદ ખૂબ જ ભિન્ન હોય છે:
$\Rightarrow$ $Chlamydomonas$ - એકકોષીય સૂક્ષ્મ સ્વરૂપો.
$\Rightarrow$ $Volvox$ - વસાહતી સ્વરૂપ.
$\Rightarrow$ $Ulothrix$ અને $Spirogyra$ - તંતુમય સ્વરૂપો.
$\Rightarrow$ કેટલીક દરિયાઈ લીલ,જેમ કે કેલ્પ (kelps),વિશાળ વનસ્પતિ દેહ બનાવે છે.
$\Rightarrow$ પ્રજનન: લીલમાં વાનસ્પતિક,અલિંગી અને લિંગી પ્રજનન પદ્ધતિઓ જોવા મળે છે.
$\Rightarrow$ વાનસ્પતિક પ્રજનન અવખંડન (fragmentation) દ્વારા થાય છે. દરેક ટુકડો નવા સુકાયમાં વિકસે છે.
$\Rightarrow$ અલિંગી પ્રજનન વિવિધ પ્રકારના બીજાણુઓ દ્વારા થાય છે,જેમાં સૌથી સામાન્ય ચલ બીજાણુઓ (zoospores) છે,જે કશાધારી અને પ્રચલનશીલ હોય છે.
$\Rightarrow$ લિંગી પ્રજનન બે જન્યુઓના જોડાણ દ્વારા થાય છે. આ જન્યુઓ કશાધારી અને સમાન કદના (સમજન્યુક,દા.ત.,$Chlamydomonas$),અકશાધારી પણ સમાન કદના (સમજન્યુક,દા.ત.,$Spirogyra$),અસમાન કદના (અસમજન્યુક,દા.ત.,$Chlamydomonas$ ની કેટલીક જાતિઓ) અથવા એક મોટો અચલ માદા જન્યુ અને નાનો ચલ નર જન્યુ (અંડજન્યુક,દા.ત.,$Volvox, Fucus$) હોઈ શકે છે.
$\Rightarrow$ મહત્વ: લીલ પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા પૃથ્વી પરના કુલ કાર્બન ડાયોક્સાઇડના સ્થાપનનો ઓછામાં ઓછો અડધો ભાગ પૂર્ણ કરે છે અને તેમના પર્યાવરણમાં ઓગળેલા ઓક્સિજનનું સ્તર વધારે છે.

(N/A) ક્લોરોફાયસીના સભ્યોને સામાન્ય રીતે લીલી લીલ (green algae) કહેવામાં આવે છે.
બંધારણ અને લાક્ષણિકતાઓ:
- વનસ્પતિ દેહ એકકોષીય,વસાહતી અથવા તંતુમય હોઈ શકે છે.
- ક્લોરોફિલ $a$ અને $b$ રંજકદ્રવ્યોની પ્રભુતાને કારણે તેઓ સામાન્ય રીતે ઘાસ જેવા લીલા રંગના હોય છે.
- રંજકદ્રવ્યો ચોક્કસ હરિતકણોમાં સ્થાન પામેલા હોય છે. વિવિધ પ્રજાતિઓમાં હરિતકણો તકતી આકારના,પ્લેટ જેવા,જાળીદાર,પ્યાલા આકારના,સર્પાકાર અથવા રિબન આકારના હોઈ શકે છે.
- મોટાભાગના સભ્યોમાં હરિતકણમાં એક અથવા વધુ સંગ્રહકો આવેલા હોય છે,જેને પાયરેનોઈડ્સ (pyrenoids) કહે છે. પાયરેનોઈડ્સમાં સ્ટાર્ચ ઉપરાંત પ્રોટીન પણ હોય છે.
- લીલી લીલ સામાન્ય રીતે સખત કોષદીવાલ ધરાવે છે જે અંદરના સ્તરે સેલ્યુલોઝ અને બહારના સ્તરે પેક્ટોઝની બનેલી હોય છે.
લીલી લીલમાં પ્રજનન:
- વાનસ્પતિક પ્રજનન સામાન્ય રીતે અવખંડન દ્વારા અથવા વિવિધ પ્રકારના બીજાણુઓના નિર્માણ દ્વારા થાય છે.
- અલિંગી પ્રજનન કશાધારી ચલ બીજાણુઓ (zoospores) દ્વારા થાય છે જે ચલ બીજાણુધાનીમાં ઉત્પન્ન થાય છે.
- લિંગી પ્રજનન લિંગી કોષોના પ્રકાર અને નિર્માણમાં ઘણી વિવિધતા દર્શાવે છે અને તે સમજન્યુક (isogamous),અસમજન્યુક (anisogamous) અથવા અંડજન્યુક (oogamous) હોઈ શકે છે.
- ઉદાહરણો: ક્લેમિડોમોનાસ $(Chlamydomonas)$,વોલ્વોક્સ $(Volvox)$,યુલોથ્રિક્સ $(Ulothrix)$,સ્પાયરોગાયરા $(Spirogyra)$ અને કારા $(Chara)$ સામાન્ય રીતે જોવા મળતી લીલી લીલ છે.

(N/A) $\rightarrow$ ફિઓફાયસીના સભ્યોને સામાન્ય રીતે બદામી લીલ (brown algae) કહેવામાં આવે છે.
$\rightarrow$ નિવાસસ્થાન: તેઓ મુખ્યત્વે દરિયાઈ નિવાસસ્થાનોમાં જોવા મળે છે.
$\rightarrow$ કદ અને આકાર: તેઓ કદ અને સ્વરૂપમાં ઘણી વિવિધતા દર્શાવે છે,જે સાદા શાખિત,તંતુમય સ્વરૂપો (દા.ત.,$Ectocarpus$) થી લઈને કેલ્પ (Kelps) જેવા અત્યંત શાખિત સ્વરૂપો સુધી હોય છે,જે $100 \ m$ ની ઊંચાઈ સુધી પહોંચી શકે છે.
$\rightarrow$ રંજકદ્રવ્યો: તેઓ ક્લોરોફિલ $a, c$,કેરોટીનોઈડ્સ અને ઝેન્થોફિલ ધરાવે છે. તેમાં રહેલા ઝેન્થોફિલ રંજકદ્રવ્ય,ફ્યુકોઝેન્થિનના પ્રમાણને આધારે તેમનો રંગ ઓલિવ ગ્રીનથી લઈને બદામીના વિવિધ શેડ્સ સુધીનો હોય છે.
$\rightarrow$ સંગ્રહિત ખોરાક: ખોરાક જટિલ કાર્બોદિત પદાર્થો તરીકે સંગ્રહિત થાય છે,જે લેમિનારિન અથવા મેનિટોલ સ્વરૂપે હોય છે.
$\rightarrow$ કોષ રચના: વાનસ્પતિક કોષોમાં સેલ્યુલોઝની બનેલી કોષદીવાલ હોય છે,જે સામાન્ય રીતે બહારની તરફ આલ્જિનના જિલેટીનયુક્ત આવરણથી ઢંકાયેલી હોય છે. પ્રોટોપ્લાસ્ટમાં પ્લાસ્ટિડ્સ,મધ્યમાં આવેલી રસધાની અને કોષકેન્દ્ર હોય છે.
$\rightarrow$ વનસ્પતિ દેહ: વનસ્પતિ દેહ સામાન્ય રીતે હોલ્ડફાસ્ટ દ્વારા આધાર સાથે જોડાયેલ હોય છે,અને તેમાં એક દાંડી જેવો ભાગ,સ્ટાઈપ (stipe) અને પર્ણ જેવું પ્રકાશસંશ્લેષી અંગ,ફ્રોન્ડ (frond) હોય છે.
$\rightarrow$ પ્રજનન:
$\rightarrow$ વાનસ્પતિક પ્રજનન: અવખંડન (fragmentation) દ્વારા થાય છે.
$\rightarrow$ અલિંગી પ્રજનન: મોટાભાગની બદામી લીલમાં તે દ્વિ-કશાધારી ચલ બીજાણુઓ (zoospores) દ્વારા થાય છે,જે નાસપાતી આકારના હોય છે અને તેમાં અસમાન પાર્શ્વીય કશાઓ હોય છે.
$\rightarrow$ લિંગી પ્રજનન: તે સમજન્યુક (isogamous),અસમજન્યુક (anisogamous) અથવા અંડજન્યુક (oogamous) પ્રકારનું હોઈ શકે છે.

(N/A) $\rightarrow$ રોડોફાયસીના સભ્યોને સામાન્ય રીતે લાલ લીલ (red algae) કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમના શરીરમાં લાલ રંજકદ્રવ્ય,$r$-ફાયકોએરિથ્રિનનું પ્રમાણ વધુ હોય છે.
$\rightarrow$ નિવાસસ્થાન: મોટાભાગની લાલ લીલ દરિયાઈ છે,જે ગરમ વિસ્તારોમાં વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.
$\rightarrow$ તેઓ પાણીની સપાટીની નજીક પ્રકાશિત વિસ્તારોમાં અને મહાસાગરોમાં ખૂબ ઊંડાણમાં પણ જોવા મળે છે જ્યાં પ્રમાણમાં ઓછો પ્રકાશ પહોંચે છે.
$\rightarrow$ શરીરની રચના: મોટાભાગની લાલ લીલના સુકાય (thalli) બહુકોષીય હોય છે. તેમાંથી કેટલાકમાં જટિલ શારીરિક આયોજન જોવા મળે છે.
$\rightarrow$ સંગ્રહિત ખોરાક: ખોરાક ફ્લોરિડિયન સ્ટાર્ચ (floridean starch) તરીકે સંગ્રહિત થાય છે,જે રચનામાં એમાયલોપેક્ટીન અને ગ્લાયકોજન જેવું જ હોય છે.
$\rightarrow$ પ્રજનન:
$\rightarrow$ વાનસ્પતિક પ્રજનન: લાલ લીલ સામાન્ય રીતે અવખંડન (fragmentation) દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન કરે છે.
$\rightarrow$ અલિંગી પ્રજનન: તેઓ અચલિત બીજાણુઓ (non-motile spores) દ્વારા અલિંગી પ્રજનન કરે છે.
$\rightarrow$ લિંગી પ્રજનન: લાલ લીલ સામાન્ય રીતે જન્યુઓ દ્વારા પ્રજનન કરે છે. લિંગી પ્રજનન અંડજન્યુ પ્રકારનું (oogamous) હોય છે અને તેમાં જટિલ ફલન-પશ્ચાત વિકાસ જોવા મળે છે.
$\rightarrow$ સામાન્ય સભ્યો $Polysiphonia$,$Porphyra$,$Gracilaria$ અને $Gelidium$ છે.

(N/A) લીલને મુખ્યત્વે તેમના રંજકદ્રવ્યો અને અન્ય લાક્ષણિકતાઓના આધારે ત્રણ મુખ્ય વર્ગોમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે. તેની વિગતો નીચેના કોષ્ટકમાં દર્શાવેલ છે:

વર્ગ	સામાન્ય નામ	મુખ્ય રંજકદ્રવ્યો	સંગ્રહિત ખોરાક	કોષદીવાલ	કશાની સંખ્યા અને સ્થાન	નિવાસસ્થાન
ક્લોરોફાયસી	લીલી લીલ	ક્લોરોફિલ $a, b$	સ્ટાર્ચ	સેલ્યુલોઝ	$2-8$,સમાન,અગ્રસ્થ	મીઠું પાણી,ખારાશવાળું પાણી,દરિયાઈ પાણી
ફિયોફાયસી	બદામી લીલ	ક્લોરોફિલ $a, c$,ફ્યુકોઝેન્થિન	મેનિટોલ,લેમિનારિન	સેલ્યુલોઝ અને આલ્જિન	$2$,અસમાન,પાર્શ્વસ્થ	મીઠું પાણી (દુર્લભ),ખારાશવાળું પાણી,દરિયાઈ પાણી
રોડોફાયસી	લાલ લીલ	ક્લોરોફિલ $a, d$,ફાયકોએરિથ્રિન	ફ્લોરિડિયન સ્ટાર્ચ	સેલ્યુલોઝ,પેક્ટિન અને પોલિસલ્ફેટ એસ્ટર્સ	ગેરહાજર	મીઠું પાણી (કેટલીક),ખારાશવાળું પાણી,દરિયાઈ પાણી (મોટે ભાગે)

(A) લીલને મુખ્યત્વે તેમના રંજકદ્રવ્યોના બંધારણ,સંગ્રહિત ખોરાક અને કોષદીવાલના બંધારણને આધારે ત્રણ મુખ્ય વર્ગોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. $Chlorophyceae$ (લીલી લીલ): તેમાં ક્લોરોફિલ $a$ અને $b$ હોય છે અને ખોરાકનો સંગ્રહ સ્ટાર્ચ સ્વરૂપે થાય છે.
$2$. $Phaeophyceae$ (બદામી લીલ): તેમાં ક્લોરોફિલ $a, c$ અને ફ્યુકોઝેન્થિન હોય છે,જે ખોરાકનો સંગ્રહ મેનિટોલ અથવા લેમિનારિન સ્વરૂપે કરે છે.
$3$. $Rhodophyceae$ (લાલ લીલ): તેમાં ક્લોરોફિલ $a, d$ અને ફાયકોએરિથ્રિન હોય છે,જે ખોરાકનો સંગ્રહ ફ્લોરિડિયન સ્ટાર્ચ સ્વરૂપે કરે છે.

(N/A) $\rightarrow$ લીલ મનુષ્ય માટે ઘણી રીતે ઉપયોગી છે.
$\rightarrow$ પૃથ્વી પર કુલ કાર્બન ડાયોક્સાઇડના સ્થાપનનો અડધો ભાગ લીલ દ્વારા પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે.
$\rightarrow$ પ્રકાશસંશ્લેષી હોવાને કારણે,તેઓ તેમના આસપાસના પર્યાવરણમાં ઓગળેલા ઓક્સિજનનું સ્તર વધારે છે.
$\rightarrow$ તેઓ ઉર્જાસભર સંયોજનોના પ્રાથમિક ઉત્પાદકો તરીકે અત્યંત મહત્વના છે,જે તમામ જલીય પ્રાણીઓના આહાર ચક્રનો આધાર બનાવે છે.
$\rightarrow$ $Porphyra$,$Laminaria$ અને $Sargassum$ ની ઘણી પ્રજાતિઓ દરિયાઈ લીલની $70$ પ્રજાતિઓમાં સામેલ છે જેનો ઉપયોગ ખોરાક તરીકે થાય છે.
$\rightarrow$ કેટલીક દરિયાઈ બદામી અને લાલ લીલ મોટા પ્રમાણમાં હાઇડ્રોકોલોઇડ્સ (પાણી ધારણ કરતા પદાર્થો) ઉત્પન્ન કરે છે,દા.ત. આલ્જિન (બદામી લીલ) અને કેરેજીન (લાલ લીલ),જેનો વ્યાપારી ઉપયોગ થાય છે.
$\rightarrow$ $Gelidium$ અને $Gracilaria$ માંથી મેળવવામાં આવતું અગર (Agar),સૂક્ષ્મજીવોને ઉછેરવા માટે અને આઈસ્ક્રીમ તથા જેલી બનાવવામાં વપરાય છે.
$\rightarrow$ $Chlorella$ અને $Spirulina$ એકકોષીય લીલ છે,જે પ્રોટીનથી ભરપૂર હોય છે અને તેનો ઉપયોગ અવકાશયાત્રીઓ દ્વારા ખોરાકના પૂરક તરીકે પણ કરવામાં આવે છે.

(N/A) $\rightarrow$ રચના અને લાક્ષણિકતાઓ:
$\rightarrow$ વનસ્પતિ દેહ એકકોષીય,વસાહતી અથવા તંતુમય હોઈ શકે છે.
$\rightarrow$ હરિતદ્રવ્ય $a$ અને $b$ ની પ્રબળતાને કારણે તેઓ સામાન્ય રીતે ઘાસ જેવા લીલા રંગના હોય છે.
$\rightarrow$ રંજકદ્રવ્યો ચોક્કસ હરિતકણોમાં આવેલા હોય છે. વિવિધ પ્રજાતિઓમાં હરિતકણો તકતી આકારના,પ્લેટ જેવા,જાળીદાર,પ્યાલા આકારના,સર્પાકાર અથવા રિબન જેવા હોઈ શકે છે.
$\rightarrow$ મોટાભાગના સભ્યોમાં એક અથવા વધુ સંગ્રહકો હોય છે જેને પાયરેનોઇડ્સ કહેવાય છે,જે હરિતકણોમાં આવેલા હોય છે.
$\rightarrow$ પાયરેનોઇડ્સમાં સ્ટાર્ચ ઉપરાંત પ્રોટીન પણ હોય છે.
$\rightarrow$ લીલી શેવાળમાં સામાન્ય રીતે સખત કોષદીવાલ હોય છે જે અંદરના સ્તરે સેલ્યુલોઝ અને બહારના સ્તરે પેક્ટોઝની બનેલી હોય છે.

(B) $Phaeophyceae$ (બદામી લીલ) માં પ્રજનન ત્રણ પદ્ધતિઓ દ્વારા થાય છે:
$1$. વાનસ્પતિક પ્રજનન: તે અવખંડન (fragmentation) દ્વારા થાય છે.
$2$. અલિંગી પ્રજનન: તે દ્વિ-કશાધારી (biflagellate) ચલ બીજાણુઓ (zoospores) દ્વારા થાય છે,જે નાસપતી આકારના હોય છે અને તેમાં બે પાર્શ્વિય રીતે જોડાયેલી અસમાન કશાઓ હોય છે.
$3$. લિંગી પ્રજનન: તે સમજન્યુક (isogamous),અસમજન્યુક (anisogamous) અથવા અંડજન્યુક (oogamous) પ્રકારનું હોઈ શકે છે. જન્યુઓ નાસપતી આકારના હોય છે અને તેમાં બે પાર્શ્વિય રીતે જોડાયેલી કશાઓ હોય છે.

(N/A) $\rightarrow$ મોટાભાગની લાલ લીલ દરિયાઈ હોય છે અને તે ગરમ વિસ્તારોમાં વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.
$\rightarrow$ તેઓ પાણીની સપાટીની નજીક જ્યાં પ્રકાશ વધુ હોય છે ત્યાં અને સમુદ્રમાં ખૂબ ઊંડાણમાં જ્યાં પ્રકાશ ઓછો પહોંચે છે ત્યાં પણ જોવા મળે છે.
$\rightarrow$ દેહ રચના: મોટાભાગની લાલ લીલના સુકાય (thalli) બહુકોષીય હોય છે. તેમાંથી કેટલીક જટિલ દેહ રચના ધરાવે છે.
$\rightarrow$ સંગ્રહિત ખોરાક: ખોરાક ફ્લોરિડિયન સ્ટાર્ચ (floridean starch) સ્વરૂપે સંગ્રહિત થાય છે,જે બંધારણમાં એમાયલોપેક્ટીન અને ગ્લાયકોજન જેવું જ હોય છે.

(N/A) લાલ લીલ,જે $Rhodophyceae$ વર્ગમાં આવે છે,તેમાં પ્રજનનની ત્રણ મુખ્ય પદ્ધતિઓ જોવા મળે છે:
$1$. વાનસ્પતિક પ્રજનન: આ મુખ્યત્વે સુકાયના ટુકડા થવાથી (fragmentation) થાય છે.
$2$. અલિંગી પ્રજનન: આ અચલિત બીજાણુઓના નિર્માણ દ્વારા થાય છે. લાલ લીલના જીવનચક્રના તમામ તબક્કે કશા (flagella)નો અભાવ હોવાથી,તેઓ મોનોસ્પોર,ન્યુટ્રલ સ્પોર અને ટેટ્રાસ્પોર જેવા અચલિત બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
$3$. લિંગી પ્રજનન: આ અંડજન્યુ પ્રકારનું (oogamous) હોય છે. તેમાં ફલન પછીનો જટિલ વિકાસ જોવા મળે છે. નર પ્રજનન અંગને સ્પર્મેટેન્જિયમ કહેવાય છે,જે અચલિત નર જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે જેને સ્પર્મેશિયમ કહેવાય છે. માદા પ્રજનન અંગને કાર્પોગોનિયમ કહેવાય છે,જે ટ્રાયકોગાઈન નામની ગ્રહણશીલ ગ્રીવા જેવી રચના ધરાવે છે.

(N/A) લીલ વિવિધ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં વિવિધ પ્રકારના બીજાણુઓ દ્વારા અલિંગી પ્રજનન કરે છે.
આ બીજાણુઓ અને તે જે પરિસ્થિતિઓમાં ઉત્પન્ન થાય છે તે નીચે મુજબ છે:
$(a)$ ચલ બીજાણુઓ (Zoospores): આ કશાધારી,પ્રચલન કરી શકે તેવા બીજાણુઓ છે. તે અનુકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં ઉત્પન્ન થાય છે.
$(b)$ અચલ બીજાણુઓ (Aplanospores): આ પાતળી દીવાલ ધરાવતા,અચલ બીજાણુઓ છે. તે પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં ઉત્પન્ન થાય છે.
$(c)$ હિપ્નોસ્પોર (Hypnospores): આ જાડી દીવાલ ધરાવતા બીજાણુઓ છે જે અત્યંત પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં સજીવને ટકી રહેવામાં મદદ કરે છે.
$(d)$ અકિનેટ્સ (Akinetes): આ જાડી દીવાલ ધરાવતા,અચલ વિશ્રામી બીજાણુઓ છે જે વાનસ્પતિક કોષોમાંથી બને છે,સામાન્ય રીતે પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં.

(A) લીલના લાક્ષણિક રંગો ક્લોરોફિલ ઉપરાંત ચોક્કસ સહાયક રંજકદ્રવ્યોની હાજરીને કારણે હોય છે.
$1$. બ્લુ-ગ્રીન આલ્ગી ($BGA$ અથવા સાયનોબેક્ટેરિયા) માં ફાયકોસાયનિન હોય છે,જે તેમને તેમનો લાક્ષણિક વાદળી-લીલો રંગ આપે છે.
$2$. લાલ લીલ (રોડોફાયસી) માં મોટી માત્રામાં r-ફાયકોએરિથ્રિન હોય છે,જે ક્લોરોફિલના લીલા રંગને ઢાંકી દે છે અને લાલ દેખાવ આપે છે.
$3$. બદામી લીલ (ફિયોફાયસી) માં ફ્યુકોઝેન્થિનનું પ્રમાણ વધુ હોય છે,જે એક ઝેન્થોફિલ રંજકદ્રવ્ય છે અને તેમને તેમનો લાક્ષણિક બદામી રંગ આપે છે.
તેથી,સાચા રંજકદ્રવ્યો છે: બ્લુ-ગ્રીન: ફાયકોસાયનિન; લાલ: ફાયકોએરિથ્રિન; બદામી: ફ્યુકોઝેન્થિન.

(N/A)

બદામી લીલ (Phaeophyceae)	લાલ લીલ (Rhodophyceae)
$(1)$ મુખ્ય રંજકદ્રવ્યો ક્લોરોફિલ-$a, c$ અને ફ્યુકોઝેન્થિન છે.	$(1)$ મુખ્ય રંજકદ્રવ્યો ક્લોરોફિલ-$a, d$ અને ફાયકોએરિથ્રિન છે.
$(2)$ સંગ્રહિત ખોરાક મેનિટોલ અને લેમિનારિન સ્વરૂપે હોય છે.	$(2)$ સંગ્રહિત ખોરાક ફ્લોરિડિયન સ્ટાર્ચ સ્વરૂપે હોય છે.
$(3)$ કોષદીવાલ સેલ્યુલોઝ અને આલ્જિનની બનેલી હોય છે.	$(3)$ કોષદીવાલ સેલ્યુલોઝ,પેક્ટિન અને પોલિસલ્ફેટ એસ્ટર્સની બનેલી હોય છે.
$(4)$ ઉદાહરણ: $Sargassum$.	$(4)$ ઉદાહરણ: $Polysiphonia$.

(N/A) $\rightarrow$ પૃથ્વી પરના કુલ કાર્બન ડાયોક્સાઇડના સ્થાપનનો ઓછામાં ઓછો અડધો ભાગ લીલ દ્વારા પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા દ્વારા કરવામાં આવે છે.
પ્રકાશસંશ્લેષી હોવાને કારણે,તેઓ તેમના તાત્કાલિક પર્યાવરણમાં દ્રાવ્ય ઓક્સિજનનું સ્તર વધારે છે.
તેઓ જલીય પ્રાણીઓના આહાર ચક્રનો આધાર બનાવે છે.
ઘણી દરિયાઈ લીલનો ખોરાક તરીકે ઉપયોગ થાય છે અને તે આલ્જિન (Algin) અને કેરેજીન (Carrageen) જેવા વ્યાપારી ઉત્પાદનો પણ બનાવે છે.

(B) $(i)$ અસમજન્યુક (Anisogamous): આ લિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં કદમાં બાહ્યાકાર રીતે અસમાન હોય તેવા બે જન્યુઓનું જોડાણ થાય છે (દા.ત.,ક્લેમિડોમોનાસની કેટલીક જાતિઓમાં).
$(ii)$ અંડજન્યુક (Oogamous): આ લિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં એક મોટા,અચલિત (સ્થિર) માદા જન્યુ અને નાના,ચલિત (કશાધારી) નર જન્યુ વચ્ચે જોડાણ થાય છે (દા.ત.,વોલવોક્સ,ફ્યુકસ).

(A) $(i)$ લીલમાં,ચલબીજાણુઓ $(zoospores)$ એ પ્રચલન કરી શકે તેવા,કશાધારી અલિંગી બીજાણુઓ છે. તેની સામે,કશાવિહીન અને અચલ અલિંગી બીજાણુઓને અચલબીજાણુ $(aplanospores)$ કહેવામાં આવે છે.
$(ii)$ વૉલ્વોક્સ એ લીલનું વસાહતી સ્વરૂપ છે. સ્પાયરોગાયરા એ લીલનું તંતુમય સ્વરૂપ છે,જે કોષોની શાખાવિહીન શૃંખલાઓનું બનેલું હોય છે.

(B) ફિયોફાયસી (બદામી શેવાળ) ના સભ્યોમાં,સંગ્રહિત ખોરાક જટિલ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ સ્વરૂપે હોય છે,જે લેમિનારિન અથવા મેનિટોલ હોઈ શકે છે. તેથી,મેનિટોલ એ ફિયોફાયસીમાં જોવા મળતો સંગ્રહિત ખોરાક છે.