Digestive system Questions in Gujarati

(A) ગ્લીસનની પુટિકા એ એક પાતળું સંયોજક પેશીનું આવરણ છે જે યકૃતના ખંડિકાઓ (hepatic lobules) ને આવરે છે,જે યકૃતના રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક એકમો છે.
દરેક યકૃત ખંડિકા આ પાતળા સંયોજક પેશીના આવરણ દ્વારા આવરી લેવામાં આવે છે જેને ગ્લીસનની પુટિકા કહેવામાં આવે છે.
તેથી,તે ખાસ કરીને યકૃત સાથે સંકળાયેલ છે.

(D) ઈનેમલ એ માનવ શરીરનો સૌથી સખત પદાર્થ છે, જે દાંતના મુગટ (crown) ને આવરે છે. તે મુખ્યત્વે અકાર્બનિક ક્ષારો, ખાસ કરીને હાઇડ્રોક્સિએપેટાઇટ (કેલ્શિયમ ફોસ્ફેટ) નું બનેલું છે. તેના અત્યંત ખનિજયુક્ત સ્વભાવને કારણે, તેમાં પાણીનું પ્રમાણ ખૂબ જ ઓછું, વજનના આશરે $3$% જેટલું હોય છે.

(B) અન્નનળી એ એક પાતળી અને લાંબી નલિકા છે જે પશ્ચ દિશામાં (posteriorly) વિસ્તરેલી હોય છે. તે ગ્રીવા,ઉરસ અને ઉરોદરપટલમાંથી પસાર થઈને અંતે જઠરમાં ખુલે છે. તેથી,સાચો જવાબ પશ્ચ ભાગે છે.

(C) પર્નિશિયસ એનિમિયા એ મેગાલોબ્લાસ્ટિક એનિમિયાનો એક પ્રકાર છે જે વિટામિન $B_{12}$ (કોબાલામિન) ની ઉણપને કારણે થાય છે.
આ ઉણપ ઘણીવાર 'ઇન્ટ્રિન્સિક ફેક્ટર' ના અભાવને કારણે થાય છે,જે જઠરના અસ્તર દ્વારા ઉત્પન્ન થતું પ્રોટીન છે અને નાના આંતરડામાં વિટામિન $B_{12}$ ના શોષણ માટે જરૂરી છે.
પૂરતા પ્રમાણમાં વિટામિન $B_{12}$ વગર,શરીર પૂરતા પ્રમાણમાં સ્વસ્થ રક્તકણો (RBCs) બનાવી શકતું નથી.

(D) મનુષ્યના જઠરમાં આશરે $35$ મિલિયન જેટલા જઠરીય ખાડાઓ (gastric pits) આવેલા હોય છે. આ ખાડાઓ જઠરના શ્લેષ્મસ્તર (gastric mucosa) માં અંતર્વલન પામીને બને છે. આ જઠરીય ખાડાઓની ઘનતા શ્લેષ્મસ્તરની સપાટી પર આશરે $100/mm^2$ જેટલી હોય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) ઓડીના મુદ્રિકા (Sphincter of Oddi) એક સ્નાયુબદ્ધ વાલ્વ છે જે વેટરની પુટિકા (Ampulla of Vater) દ્વારા પિત્ત અને સ્વાદુરસના વહનને નિયંત્રિત કરે છે.
તે પિત્ત અને સ્વાદુ ઉત્સેચકોના નાના આંતરડામાં પ્રવેશને નિયંત્રિત કરે છે.
તેથી,તે એવા જોડાણ પર સ્થિત છે જ્યાં સામાન્ય પિત્ત નલિકા અને મુખ્ય સ્વાદુ વાહિની જોડાઈને વેટરની પુટિકા બનાવે છે.

(D) મનુષ્યો 'ડાયફાયોડોન્ટ' (diphyodont) છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ તેમના જીવનકાળ દરમિયાન દાંતના બે સેટ વિકસાવે છે.
$1$. પ્રથમ સેટ એ દુધિયા દાંત (deciduous teeth) છે,જેમાં કુલ $20$ દાંત હોય છે.
$2$. બીજો સેટ એ કાયમી દાંત (permanent teeth) છે,જેમાં કુલ $32$ દાંત હોય છે.
$3$. જે દાંત બે વાર આવે છે તે દુધિયા દાંત છે,જે કાયમી દાંત દ્વારા બદલાય છે. આ દાંતની સંખ્યા $20$ છે (છેદક દાંત,રાક્ષી દાંત અને અગ્રદાઢ).
તેથી,સાચો જવાબ $20$ છે.

(B) ગાય જેવા વાગોળતા પ્રાણીઓનું જઠર જટિલ હોય છે અને તે ચાર ખંડોનું બનેલું હોય છે: અમાશય (Rumen),જાળીજઠર (Reticulum),પાનાજઠર (Omasum) અને અબomasum (Abomasum).
અમાશય એ વાગોળતા પ્રાણીઓના જઠરનો સૌથી મોટો ખંડ છે,જ્યાં સહજીવી સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા વનસ્પતિ પદાર્થોનું આથવણ (fermentation) થાય છે.
તેથી,અમાશય એ જઠરનો એક ભાગ છે.

(B) જઠરની દીવાલમાં ઘણા સ્તરો આવેલા હોય છે. જ્યારે જઠર ખાલી હોય છે,ત્યારે તેનું સૌથી અંદરનું સ્તર,શ્લેષ્મસ્તર (mucosa),અનિયમિત અને આયામ ગડીઓમાં ફેરવાય છે. આ ગડીઓને $Rugae$ (રુગે) કહેવામાં આવે છે. $Rugae$ જઠરને ખોરાક લેતી વખતે નોંધપાત્ર રીતે વિસ્તરવાની ક્ષમતા આપે છે,જેથી તેની ખોરાક સંગ્રહ કરવાની ક્ષમતા વધે છે. આનાથી વિપરીત,$Villi$ (રસાંકુરો) અને $Microvilli$ (સૂક્ષ્મરસાંકુરો) નાના આંતરડામાં શોષણ માટેની રચનાઓ છે,અને $Fissures$ એ જઠરના અસ્તર માટે વપરાતો શરીરરચનાકીય શબ્દ નથી.

(D) સસલાંના દાંત નીચે મુજબના લક્ષણો ધરાવે છે:
$1$. $\text{ગર્તદંતી}$ $(Thecodont)$: દાંત જડબાના હાડકાના ખાડામાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
$2$. $\text{દ્વિવારદંતી}$ $(Diphyodont)$: તેમના જીવનકાળ દરમિયાન દાંતના બે સમૂહ બને છે (દૂધિયા દાંત અને કાયમી દાંત).
$3$. $\text{વિષમદંતી}$ $(Heterodont)$: દાંત તેમના બંધારણ અને કાર્યના આધારે વિવિધ પ્રકારના (છેદક, અગ્રદાઢ અને દાઢ) હોય છે.
આમ, સસલાંમાં આ તમામ લક્ષણો જોવા મળે છે, તેથી સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) બ્રુનરની ગ્રંથિઓ (જેને ડ્યુઓડેનલ ગ્રંથિઓ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) પકવાશય (Duodenum) ના અધઃશ્લેષ્મસ્તર (submucosa) ની લાક્ષણિકતા છે.
આ ગ્રંથિઓ આલ્કલાઇન,શ્લેષ્મયુક્ત પ્રવાહીનો સ્ત્રાવ કરે છે જે જઠરમાંથી આવતા એસિડિક કાઈમ (chyme) ને તટસ્થ કરવામાં મદદ કરે છે અને આંતરડાના શ્લેષ્મસ્તરને નુકસાનથી બચાવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ (પકવાશય) છે.

(C) નરમ તાળવું એ મુખગુહાની છતનો પાછળનો સ્નાયુબદ્ધ ભાગ છે. નરમ તાળવાંનો પશ્વ,માંસલ,આંગળી જેવો પ્રવર્ધ જે કંઠનળીમાં નીચે લટકે છે તેને $Uvula$ (યુવ્યુલા) કહેવામાં આવે છે. તે ગળવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન ખોરાકને નાસિકા માર્ગમાં પ્રવેશતા અટકાવવામાં મદદ કરે છે.

(D) વિટામિન $B_{12}$ (કોબાલેમિન) માનવ શરીરના મોટા આંતરડા (કોલોન) માં રહેલા સહજીવી બેક્ટેરિયા દ્વારા સંશ્લેષણ પામે છે. જોકે $B_{12}$ નું શોષણ મુખ્યત્વે શેષાંત્ર (ileum) માં થાય છે,પરંતુ આંતરડાના માઇક્રોબાયોટા દ્વારા તેનું સંશ્લેષણ એ એક સુસ્થાપિત જૈવિક પ્રક્રિયા છે.

(A) દંતસૂત્ર એ ઉપરના અને નીચેના જડબાના અડધા ભાગમાં દાંતની ગોઠવણી દર્શાવે છે.
બાળકોમાં જોવા મળતા દાંતને દુધિયા દાંત (deciduous teeth) કહેવામાં આવે છે.
$3$ વર્ષના બાળકમાં દુધિયા દાંતનો સંપૂર્ણ સેટ હોય છે,જેમાં દરેક ચતુર્થાંશમાં (દરેક જડબાના અડધા ભાગમાં) $2$ છેદક દાંત (incisors),$1$ રાક્ષી દાંત (canine) અને $2$ દાઢ (molars) હોય છે.
બાળકોના દાંતમાં અગ્રદાઢ (premolars) હોતી નથી.
તેથી,સાચું દંતસૂત્ર $\frac{2102}{2102}$ છે.

(C) વેગસ ચેતા ($CN$ $X$) ઉરસ અને ઉદરના આંતરંગ અંગોને પરાનુકંપી ચેતાપુરવઠો પૂરો પાડે છે.
વેગસ ચેતાના પૂર્વ-ચેતાકંદીય પરાનુકંપી તંતુઓ લક્ષ્ય અંગોની દીવાલમાં આવેલા પશ્ચ-ચેતાકંદીય ચેતાકોષો સાથે ચેતોપાગમ (synapse) બનાવે છે.
પાચનમાર્ગની દીવાલમાં આવેલા ચેતાકોષો અને તંતુઓના આ જાળાને આંત્ર ચેતાતંત્ર (enteric nervous system) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જેમાં $Auerbach's$ જાળક (myenteric plexus) અને $Meissner's$ જાળક (submucosal plexus) નો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,આ તંતુઓ દ્વારા રચાતા જાળાને $Auerbach's$ જાળક કહેવામાં આવે છે.

(A) જ્યારે દરેક દાંત જડબાના હાડકાના ખાડામાં (socket) ગોઠવાયેલા હોય,ત્યારે તે સ્થિતિને થિકોડોન્ટ (Thecodont) પ્રકારનું દંતવિન્યાસ કહેવામાં આવે છે. આ પ્રકારનું દંતવિન્યાસ સસ્તન પ્રાણીઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે,જેમાં મનુષ્યોનો પણ સમાવેશ થાય છે. આનાથી વિપરીત,એક્રોડોન્ટ દાંત જડબાની સપાટી પર જોડાયેલા હોય છે અને પ્લ્યુરોડોન્ટ દાંત જડબાના હાડકાની અંદરની બાજુએ જોડાયેલા હોય છે.

(B) વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે સસ્તન પ્રાણીઓમાં વિવિધ પ્રકારના દાંત (છેદક,રાક્ષી,અગ્રદાઢ અને દાઢ) જોવા મળે છે,જેને વિષમદંતી (heterodont) દંતવિન્યાસ કહેવામાં આવે છે.
કારણ $R$ પણ સાચું છે કારણ કે સસ્તન પ્રાણીઓમાં સામાન્ય રીતે દ્વિવારદંતી (diphyodont) દંતવિન્યાસ જોવા મળે છે,જેમાં હંગામી દૂધિયા દાંતની જગ્યાએ કાયમી પુખ્ત દાંત આવે છે.
જોકે,કારણ $R$ એ સસ્તન પ્રાણીઓની દ્વિવારદંતી પ્રકૃતિ સમજાવે છે,વિષમદંતી પ્રકૃતિ નહીં. તેથી,$R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી નથી.

(B) મનુષ્યમાં જે દાંત બાળપણમાં પડી જાય છે અને તેની જગ્યાએ કાયમી દાંત આવે છે,તેને દૂધિયા દાંત (Deciduous teeth) અથવા પ્રાથમિક દાંત કહેવામાં આવે છે.
$A$. કૂપદંતી એટલે કે દાંત જ્યારે જડબાના હાડકાના ખાડામાં ગોઠવાયેલા હોય.
$B$. દૂધિયા દાંત એ કામચલાઉ દાંતનો સેટ છે જે પડી જાય છે.
$C$. વિષમદંતી એટલે કે વિવિધ પ્રકારના દાંત (છેદક,રાક્ષી,અગ્રદાઢ,દાઢ) ની હાજરી.
$D$. કાયમી દાંત એ દાંતનો અંતિમ સેટ છે જે દૂધિયા દાંતનું સ્થાન લે છે અને તે કુદરતી રીતે પડતા નથી.

(B) મોર જેવા પક્ષીઓમાં,પાચનતંત્રમાં $Crop$ (અન્નસંગ્રહાશય) નામની એક વિશિષ્ટ રચના હોય છે.
$Crop$ એ અન્નનળી સાથે જોડાયેલી એક ફૂલેલી,સ્નાયુબદ્ધ કોથળી જેવી રચના છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય ખોરાકને જઠરમાં (પ્રોવેન્ટ્રિક્યુલસ અને પેષણી) પાચન માટે મોકલતા પહેલા કામચલાઉ ધોરણે સંગ્રહ કરવાનું છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.

(B) બાળકના (દૂધિયા દાંત) માટેનું ડેન્ટલ સૂત્ર $2102/2102$ છે,જે કુલ $20$ દાંત દર્શાવે છે.
આ સેટમાં $8$ છેદક દાંત,$4$ રાક્ષી દાંત અને $8$ દાઢનો સમાવેશ થાય છે.
બે વર્ષના બાળકના પ્રાથમિક (દૂધિયા) દાંતમાં અગ્રદાઢ (Premolars) સંપૂર્ણપણે ગેરહાજર હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
મનુષ્યમાં,પ્રાથમિક દાંત (દૂધિયા દાંત) કુલ $20$ હોય છે,જેમાં $8$ છેદક દાંત,$4$ રાક્ષી દાંત અને $8$ દાઢનો સમાવેશ થાય છે.
પ્રાથમિક દાંતમાં અગ્રદાઢ (Premolars) સંપૂર્ણપણે ગેરહાજર હોય છે.
તેની સરખામણીમાં,કાયમી દાંતની સંખ્યા $32$ હોય છે,જેમાં $8$ છેદક દાંત,$4$ રાક્ષી દાંત,$8$ અગ્રદાઢ અને $12$ દાઢનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,અગ્રદાઢ એવા પ્રકારના દાંત છે જે પ્રાથમિક દાંતમાં જોવા મળતા નથી.

(A) માનવ $Caecum$ (અંધાંત્ર) એ એક નાની અંધ કોથળી છે જે કેટલાક સહજીવી સૂક્ષ્મજીવો ધરાવે છે. આ સૂક્ષ્મજીવો અમુક પદાર્થોના પાચનમાં અને વિટામિન્સના સંશ્લેષણમાં ભૂમિકા ભજવે છે. જોકે સમગ્ર મોટા આંતરડામાં વિશાળ માઇક્રોબાયોમ હોય છે,પરંતુ $Caecum$ ને ખાસ કરીને જૈવિક પાઠ્યપુસ્તકોમાં આ સહજીવી સજીવોના સ્થાન તરીકે નોંધવામાં આવે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. પુખ્ત માનવીમાં $32$ કાયમી દાંત હોય છે જે ચાર અલગ-અલગ પ્રકારના (વિષમદંતી - heterodont dentition) હોય છે,જેમ કે,છેદક દાંત $(I)$,રાક્ષી દાંત $(C)$,અગ્રદાઢ $(PM)$ અને દાઢ $(M)$.
ઉપલા અને નીચલા જડબાના દરેક અર્ધભાગમાં $I, C, PM, M$ ના ક્રમમાં દાંતની ગોઠવણીને દંત સૂત્ર દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
પુખ્ત માનવી માટે,દંત સૂત્ર $\frac{2123}{2123}$ છે,જેનો અર્થ છે કે જડબાના દરેક અર્ધભાગમાં $2$ છેદક,$1$ રાક્ષી,$2$ અગ્રદાઢ અને $3$ દાઢ હોય છે.
આ રજૂઆત $\frac{2}{2}, \frac{1}{1}, \frac{2}{2}, \frac{3}{3}$ ને અનુરૂપ છે.

(D) : આંતરડાના શ્લેષ્મ અધિચ્છદમાં ગોબ્લેટ કોષો હોય છે જે શ્લેષ્મ (mucus)નો સ્ત્રાવ કરે છે.
આ શ્લેષ્મ ખોરાકને ચીકણો બનાવે છે જેથી પાચનમાર્ગમાં તેની ગતિ સરળ બને છે.
તેથી,જો કોઈ કારણસર ગોબ્લેટ કોષો બિન-કાર્યક્ષમ બની જાય,તો તે આંતરડામાં ખોરાકની સરળ ગતિને પ્રતિકૂળ અસર કરશે.
વધુમાં,આ શ્લેષ્મ સ્વાદુપિંડમાંથી આવતા બાયકાર્બોનેટ્સ સાથે મળીને આંતરડાના શ્લેષ્મસ્તરને એસિડથી બચાવે છે અને ઉત્સેચકીય પ્રવૃત્તિઓ માટે આલ્કલાઇન માધ્યમ પૂરું પાડે છે.

(A) દાંતનું સૂત્ર ઉપલા અને નીચલા જડબાના અડધા ભાગમાં દાંતની ગોઠવણી દર્શાવે છે.
પુખ્ત મનુષ્યમાં દાંતની કુલ સંખ્યા $32$ હોય છે.
દાંતનું સૂત્ર $\frac{\text{છેદક (I)}, \text{રાક્ષી (C)}, \text{અગ્રદાઢ (PM)}, \text{દાઢ (M)}}{\text{છેદક (I)}, \text{રાક્ષી (C)}, \text{અગ્રદાઢ (PM)}, \text{દાઢ (M)}}$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
પુખ્ત મનુષ્યમાં,જડબાના દરેક અડધા ભાગમાં $2$ છેદક,$1$ રાક્ષી,$2$ અગ્રદાઢ અને $3$ દાઢ હોય છે.
આમ,સાચું સૂત્ર $\frac{2123}{2123}$ છે.

(A) અન્નનળીથી મળાશય સુધીની પાચનનળીની દીવાલમાં ચાર સ્તરો હોય છે: સીરોસા,સ્નાયુસ્તર,સબમ્યુકોસા અને મ્યુકોસા.
$1$. સૌથી બહારનું સ્તર સીરોસા $(A)$ છે,જે પાતળા મેસોથેલિયમ અને થોડા સંયોજક પેશીઓનું બનેલું હોય છે.
$2$. પાચનનળીના લ્યુમેન (પોલાણ) ને આવરતું સૌથી અંદરનું સ્તર મ્યુકોસા $(B)$ છે.
તેથી,$A$ એ સીરોસા દર્શાવે છે અને $B$ એ મ્યુકોસા દર્શાવે છે.

(A) માનવ પાચનતંત્રમાં, $Cecum$ (અંધાંત્ર) એ એક નાની અંધ કોથળી છે જે કેટલાક સહજીવી સૂક્ષ્મજીવોને આશ્રય આપે છે.
આ સૂક્ષ્મજીવો સેલ્યુલોઝના પાચનમાં અને અમુક વિટામિન્સના સંશ્લેષણમાં ભૂમિકા ભજવે છે.
જોકે $Vermiform \text{ } appendix$ (કૃમિરૂપ શેષિકા) એ $Cecum$ સાથે જોડાયેલ હોય છે, પરંતુ માનવ આંતરડામાં આ સહજીવી બેક્ટેરિયા માટેનું મુખ્ય સ્થાન $Cecum$ પોતે જ છે.

(D) પિત્તનું સંશ્લેષણ યકૃતના યકૃત કોષો (hepatocytes) દ્વારા થાય છે.
તે યકૃત નલિકાઓ દ્વારા વહન પામે છે.
જ્યારે પિત્ત પિત્તાશયમાં પ્રવેશતું નથી,ત્યારે તે સીધું સામાન્ય પિત્ત નલિકા દ્વારા વહન પામે છે.
સામાન્ય પિત્ત નલિકા અને સ્વાદુપિંડ નલિકા જોડાઈને યકૃત-સ્વાદુપિંડ નલિકા બનાવે છે,જે પકવાશયમાં ખુલે છે.
આ માર્ગ ઓડિના મુદ્રિકા સ્નાયુ (sphincter of Oddi) દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
તેથી,સાચો માર્ગ છે: યકૃત $\rightarrow$ યકૃત નલિકા $\rightarrow$ સામાન્ય પિત્ત નલિકા $\rightarrow$ યકૃત-સ્વાદુપિંડ નલિકા $\rightarrow$ પકવાશય.

(D) પાચનમાર્ગની દીવાલ ચાર સ્તરોની બનેલી છે: સીરોસા,મસ્ક્યુલેરિસ,સબમ્યુકોસા અને મ્યુકોસા.
$1$. સબમ્યુકોસા સ્તર એ છૂટક સંયોજક પેશીનું બનેલું છે જેમાં ચેતાઓ,રુધિર અને લસિકા વાહિનીઓ હોય છે.
$2$. પકવાશય (Duodenum) માં,સબમ્યુકોસામાં બ્રનરની ગ્રંથિઓ પણ આવેલી હોય છે,જે પાચનમાં મદદ કરવા માટે શ્લેષ્મ અને ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$3$. તેથી,ચેતાઓ,રુધિર વાહિનીઓ,લસિકા વાહિનીઓ અને બ્રનરની ગ્રંથિઓ ધરાવતું સ્તર પકવાશયનું સબમ્યુકોસા છે.

(A) નાના આંતરડાની દીવાલના આડછેદના આધારે,બહારથી અંદરના સ્તરો ક્રમશઃ સીરોસા,સ્નાયુસ્તર,સબ-મ્યુકોસા અને મ્યુકોસા છે.
આપેલી આકૃતિમાં,$X$ એ સબ-મ્યુકોસા સ્તરને દર્શાવે છે.
મ્યુકોસાના વિસ્તૃત દ્રશ્યમાં આંગળી જેવા પ્રવર્ધો જોવા મળે છે જેને રસાંકુરો (villi) કહેવાય છે.
આ વિસ્તૃત દ્રશ્યમાં,$Y$ એ ધમની (રુધિરવાહિનીઓના નેટવર્કનો ભાગ) દર્શાવે છે અને $Z$ એ રસાંકુરો દર્શાવે છે.
તેથી,સાચી ઓળખ $X-$ સબ-મ્યુકોસા,$Y-$ ધમની,$Z-$ રસાંકુરો છે.

(A) બ્રનરની ગ્રંથિઓ (જેને ડ્યુઓડેનલ ગ્રંથિઓ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) તે પકવાશય (duodenum) ની લાક્ષણિકતા છે.
આ ગ્રંથિઓ પકવાશયના અધઃશ્લેષ્મસ્તર (submucosa) માં આવેલી હોય છે.
તેમનું મુખ્ય કાર્ય આલ્કલાઇન,શ્લેષ્મયુક્ત પ્રવાહીનો સ્ત્રાવ કરવાનું છે,જે જઠરમાંથી આવતા એસિડિક પાચિત ખોરાક (chyme) સામે પકવાશયની દીવાલનું રક્ષણ કરે છે અને પાચક ઉત્સેચકોની પ્રવૃત્તિ માટે યોગ્ય $pH$ પૂરો પાડે છે.

(A) જઠરની અંદરની દીવાલ $HCl$ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા અત્યંત એસિડિક વાતાવરણથી સુરક્ષિત રહે છે,જેનું મુખ્ય કારણ જઠરના અધિચ્છદના ગોબ્લેટ કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થતું શ્લેષ્મનું જાડું પડ છે.
આ શ્લેષ્મનું સ્તર એક ભૌતિક અને રાસાયણિક અવરોધ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે કોષની સપાટીની નજીક એસિડને તટસ્થ કરે છે અને પેપ્સિન તથા $HCl$ દ્વારા જઠરની દીવાલનું સ્વ-પાચન થતું અટકાવે છે.

(A) ચાવવાની પ્રક્રિયા (mastication) માં ખોરાકને નાના કણોમાં યાંત્રિક રીતે તોડવાનો સમાવેશ થાય છે.
ઈનેમલ એ દાંતનું સૌથી સખત અને બહારનું પડ છે જે મુગટ (crown) ને આવરે છે.
તે ચાવવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન ખોરાકના કણોને કચડવા અને પીસવા માટે જરૂરી કઠિનતા અને ટકાઉપણું પ્રદાન કરે છે.
તેથી,ઈનેમલ એ દાંતનો એવો ભાગ છે જે મુખ્યત્વે ખોરાક ચાવવાની યાંત્રિક ક્રિયા માટે જવાબદાર છે.

(C) મનુષ્યની પાચનનળીની દીવાલ $4$ મુખ્ય સ્તરોની બનેલી છે.
પરિઘ (સૌથી બહાર) થી કેન્દ્ર (સૌથી અંદર) તરફ,આ સ્તરો નીચે મુજબ છે:
$1$. બાહ્યસ્તર (Serosa): સૌથી બહારનું સ્તર જે પાતળા મેસોથેલિયમ અને થોડા સંયોજક પેશીઓનું બનેલું છે.
$2$. સ્નાયુસ્તર (Muscularis): તે અરેખિત સ્નાયુઓનું બનેલું છે,જે સામાન્ય રીતે અંદરના વર્તુળાકાર અને બહારના આયામ સ્તરોમાં ગોઠવાયેલું હોય છે.
$3$. અધઃશ્લેષ્મસ્તર (Submucosa): તે છૂટક સંયોજક પેશીઓનું બનેલું છે જેમાં ચેતાઓ,રુધિર અને લસિકા વાહિનીઓ હોય છે.
$4$. શ્લેષ્મસ્તર (Mucosa): તે પોલાણનું સૌથી અંદરનું સ્તર છે,જે જઠરમાં અનિયમિત ગડીઓ (rugae) અને નાના આંતરડામાં રસાંકુરો (villi) બનાવે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ બાહ્યસ્તર $\rightarrow$ સ્નાયુસ્તર $\rightarrow$ અધઃશ્લેષ્મસ્તર $\rightarrow$ શ્લેષ્મસ્તર છે.

(A) લીબરકુહનના ક્રિપ્ટ્સ ($Crypts$ $of$ $Lieberkühn$) એ નાના આંતરડામાં રસાંકુરો $(villi)$ ના પાયામાં જોવા મળતી નલિકાકાર ગ્રંથીઓ છે.
આ ગ્રંથીઓ નાના આંતરડાના શ્લેષ્મસ્તર $(Mucosa)$ માં આવેલી હોય છે.
તેઓ આંતરડાના પાચકરસ ($succus$ $entericus$) ના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે,જેમાં વિવિધ ઉત્સેચકો હોય છે જે પાચનની અંતિમ પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.

(A) વિધાન $(A)$ સાચું છે કારણ કે દુધિયા (કામચલાઉ) દાંતનું સ્થાન કાયમી દાંત દ્વારા લેવાની પ્રક્રિયા સામાન્ય રીતે $6$ વર્ષની ઉંમરે શરૂ થાય છે.
કારણ $(R)$ સાચું છે કારણ કે મનુષ્યો તેમના જીવનકાળ દરમિયાન દાંતના બે સેટ ધરાવે છે: કામચલાઉ દુધિયા દાંતનો સેટ જે કાયમી અથવા પુખ્ત દાંતના સેટ દ્વારા બદલાય છે. આ પ્રકારના દાંતના બંધારણને વૈજ્ઞાનિક રીતે ડાયફાયોડોન્ટ (દ્વિદંતી) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,$A$ અને $R$ બંને સાચા છે.

(B) ઇલિયોસીકલ વાલ્વ એ એક સ્નાયુબદ્ધ વાલ્વ છે જે નાના આંતરડા અને મોટા આંતરડાના જોડાણ પર આવેલો હોય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,તે શેષાંત્ર (Ileum - નાના આંતરડાનો અંતિમ ભાગ) ને અંધાંત્ર (Caecum - મોટા આંતરડાનો શરૂઆતનો ભાગ) સાથે જોડે છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય મોટા આંતરડામાંથી મળના પદાર્થોને પાછા નાના આંતરડામાં જતા અટકાવવાનું છે.

(B) $Caecum$ (અંધાંત્ર) એ એક નાની અંધ કોથળી છે જે કેટલાક સહજીવી સૂક્ષ્મજીવોને આશ્રય આપે છે.
તે મોટા આંતરડાનો એક ભાગ છે અને મનુષ્યોમાં તે અવશેષી અંગ તરીકે હોય છે.
આ સૂક્ષ્મજીવો તૃણાહારી પ્રાણીઓમાં સેલ્યુલોઝના પાચનમાં મદદ કરે છે,પરંતુ મનુષ્યોમાં તે ખૂબ ઓછી સંખ્યામાં જોવા મળે છે.

(C) વિધાન $(A)$ સાચું છે કારણ કે માનવ પાચનતંત્ર ખરેખર પાચનનળી અને સંલગ્ન પાચક ગ્રંથીઓનું બનેલું છે.
કારણ $(R)$ ખોટું છે કારણ કે પિનિયલ ગ્રંથિ એ મગજમાં આવેલી અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ છે,પાચક ગ્રંથિ નથી. પાચનનળી સાથે સંકળાયેલી મુખ્ય પાચક ગ્રંથીઓ લાળ ગ્રંથીઓ,યકૃત અને સ્વાદુપિંડ છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
મનુષ્યોમાં,જે પ્રકારના જોડાણમાં દરેક દાંત જડબાના હાડકાના ખાડામાં ગોઠવાયેલો હોય છે તેને 'થીકોડોન્ટ' (thecodont) કહેવામાં આવે છે,'ડાયફાયોડોન્ટ' નહીં.
'ડાયફાયોડોન્ટ' એ જીવનકાળ દરમિયાન દાંતના બે સેટ (દૂધિયા દાંત અને કાયમી દાંત) બનવાની પ્રક્રિયાને દર્શાવે છે.
તેથી,વિકલ્પ $C$ માં આપેલું વિધાન વૈજ્ઞાનિક રીતે ખોટું છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. કોલોન એ મોટા આંતરડાનો એક ભાગ છે,પરંતુ તે ત્રણ ભાગોમાં વહેંચાયેલું નથી; વાસ્તવમાં,મોટું આંતરડું પોતે ત્રણ ભાગોમાં વહેંચાયેલું છે: અંધાંત્ર (cecum),કોલોન અને મળાશય (rectum). કોલોન પોતે ચાર ભાગોમાં વહેંચાયેલું છે: આરોહી (ascending),અનુપ્રસ્થ (transverse),અવરોહી (descending) અને સિગ્મોઇડ કોલોન. તેથી,કોલોન ત્રણ ભાગોમાં વહેંચાયેલું છે તે વિધાન ખોટું છે.

(A) દાંતનું સૂત્ર ઉપલા અને નીચલા જડબાના અડધા ભાગમાં દાંતની ગોઠવણી દર્શાવે છે.
$5$ વર્ષના બાળક માટે,પ્રાથમિક દંતવિન્યાસ (દૂધિયા દાંત) હાજર હોય છે.
બાળક માટે દાંતનું સૂત્ર $\frac{2102}{2102}$ છે,જેનો અર્થ છે કે જડબાના દરેક અડધા ભાગમાં $2$ છેદક દાંત,$1$ રાક્ષી દાંત,$0$ અગ્રદાઢ અને $2$ દાઢ હોય છે.
તેથી,દાંતની કુલ સંખ્યા $(2+1+0+2) \times 2 = 10$ દરેક જડબામાં,એટલે કે કુલ $20$ દાંત હોય છે.

(D) $\text{મોટું } \text{આંતરડું}$ એ અપાચિત ખોરાકમાંથી પાણી, ખનિજો અને અમુક વિટામિન્સના પુનઃશોષણ માટે જવાબદાર છે.
તે મળના નિર્માણ, તૈયારી અને મળદ્વાર દ્વારા શરીરની બહાર નીકળતા પહેલા તેના કામચલાઉ સંગ્રહમાં પણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(D) લેમિના પ્રોપ્રીઆ એ સંયોજક પેશીનું એક પાતળું સ્તર છે જે શ્લેષ્મ કલા (mucous membrane) અથવા મ્યુકોસાનો ભાગ બનાવે છે.
તે શ્વસન માર્ગ,મૂત્રમાર્ગ અને પાચન માર્ગ સહિતના વિવિધ અંગોમાં જોવા મળે છે.
પાચનતંત્રના સંદર્ભમાં,લેમિના પ્રોપ્રીઆ એ આંતરડાના મ્યુકોસાનો એક ઘટક છે,જે બંધારણીય આધાર પૂરો પાડે છે અને તેમાં રુધિરવાહિનીઓ તથા રોગપ્રતિકારક કોષો આવેલા હોય છે.
તેથી,તે સૌથી વધુ આંતરડાની દીવાલ સાથે સંબંધિત છે.

(A) બ્રુનર્સ ગ્રંથિઓ (જેને ડ્યુઓડેનલ ગ્રંથિઓ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ પક્વાશય (duodenum) ની લાક્ષણિકતા છે.
આ ગ્રંથિઓ પક્વાશયના અધઃશ્લેષ્મ (submucosa) સ્તરમાં આવેલી હોય છે.
તેમનું મુખ્ય કાર્ય આલ્કલાઇન પ્રવાહીનો સ્ત્રાવ કરવાનું છે,જે જઠરમાંથી આવતા એસિડિક કાયમ (chyme) સામે પક્વાશયના શ્લેષ્મ સ્તરનું રક્ષણ કરે છે અને સ્વાદુપિંડના ઉત્સેચકોની પ્રક્રિયા માટે યોગ્ય $pH$ પૂરો પાડે છે.

(D) મનુષ્યના મોટા આંતરડામાં સહજીવી સૂક્ષ્મજીવો હોય છે,જેમાં મુખ્યત્વે $Escherichia \ coli$ જેવા બૅક્ટરિયાનો સમાવેશ થાય છે.
આ બૅક્ટરિયા અમુક વિટામિન્સના સંશ્લેષણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જેમાં મુખ્યત્વે વિટામિન $K$ અને $B$-કોમ્પ્લેક્સના વિવિધ વિટામિન્સ (જેમ કે $B_{12}$ અને બાયોટિન)નો સમાવેશ થાય છે.
વિટામિન $K$ યકૃતમાં રુધિર ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા માટે જરૂરી કારકોના સંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી વિટામિન $K$ સાચો જવાબ છે.

(B) દાંતનું ઈનેમલ એ માનવ શરીરનો સૌથી સખત પદાર્થ છે. તેનો સ્ત્રાવ $Ameloblasts$ (એમીલોબ્લાસ્ટ) તરીકે ઓળખાતા વિશિષ્ટ અધિચ્છદીય કોષો દ્વારા થાય છે. આ કોષો દાંતના વિકાસ દરમિયાન ઈનેમલ અંગમાંથી ઉતરી આવે છે. એકવાર ઈનેમલ સંપૂર્ણ રીતે બની જાય પછી,આ કોષો સામાન્ય રીતે નાશ પામે છે. તેની સરખામણીમાં,$Odontoblasts$ (ઓડોન્ટોબ્લાસ્ટ) ડેન્ટિનના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે,જ્યારે $Osteoblasts$ (ઓસ્ટીઓબ્લાસ્ટ) હાડકાના નિર્માણમાં ભાગ લે છે.

(C) માનવીમાં પ્રાથમિક (દૂધિયા) દાંતનું દંતસૂત્ર $2102/2102$ છે,જ્યારે કાયમી દાંતનું દંતસૂત્ર $2123/2123$ છે.
આ બંનેની સરખામણી કરતા જણાય છે કે પ્રાથમિક દંતવિન્યાસમાં અગ્રદાઢ (Premolars) સંપૂર્ણપણે ગેરહાજર હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $C$ (અગ્રદાઢ) છે.

(C) મનુષ્યોમાં દુધિયા દાંતની કુલ સંખ્યા $20$ હોય છે. દુધિયા દાંતનું દંત સૂત્ર $\frac{2102}{2102}$ છે. આ સૂત્ર મુજબ,દરેક અડધા જડબામાં $2$ છેદક દાંત,$1$ રાક્ષી દાંત અને $2$ દાઢ હોય છે. કાયમી દાંતનું દંત સૂત્ર $\frac{2123}{2123}$ છે,જેમાં અગ્રદાઢ (premolars) હાજર હોય છે. તેથી,$2$ વર્ષના બાળકમાં અગ્રદાઢ સંપૂર્ણપણે ગેરહાજર હોય છે.

(D) માનવ દાંતની ગોઠવણી મુખ્યત્વે ત્રણ લાક્ષણિકતાઓ દ્વારા વર્ણવવામાં આવે છે:
$1$. $Thecodont$ (ગર્તદંતી): દાંત જડબાના હાડકાના ખાડામાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
$2$. $Diphyodont$ (દ્વિદંતી): વ્યક્તિના જીવનકાળ દરમિયાન દાંતના બે સમૂહ બને છે,જેમાં દૂધિયા દાંતનો સમૂહ કાયમી દાંતના સમૂહ દ્વારા બદલાય છે.
$3$. $Heterodont$ (વિષમદંતી): પુખ્ત મનુષ્યમાં વિવિધ પ્રકારના દાંત હોય છે,જેમ કે છેદક $(I)$,રાક્ષી $(C)$,અગ્રદાઢ $(PM)$ અને દાઢ $(M)$,જે અલગ-અલગ કાર્યો કરે છે.