Mix Examples-Cell Cycle and Cell Division Questions in Gujarati

(D) $X$-bodies શબ્દ ચોક્કસ કોષરસના સમાવિષ્ટો અથવા રચનાઓનો ઉલ્લેખ કરે છે જે અમુક જૈવિક સંદર્ભોમાં જોવા મળે છે. આ સૌપ્રથમ $1891$ માં વૈજ્ઞાનિક $Hermann$ $Henking$ દ્વારા ફાયરબગ $Pyrrhocoris$ $apterus$ ના શુક્રકોષજનનનો અભ્યાસ કરતી વખતે વર્ણવવામાં અને ઓળખવામાં આવ્યા હતા. આપેલા વિકલ્પોમાં $Henking$ નું નામ ન હોવાથી, સાચો જવાબ $\text{આમાંથી કોઈ પણ નહીં}$ છે.

(B) યીસ્ટ $(Saccharomyces cerevisiae)$ એ એકકોષી ફૂગ છે।
તે મુખ્યત્વે કલિકાસર્જન દ્વારા અલિંગી પ્રજનન કરે છે, જેમાં સમભાજન (Mitosis) સંકળાયેલું હોય છે।
ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં, યીસ્ટના કોષો પ્લોઇડી સ્તર અને પર્યાવરણીય પરિબળોના આધારે અસમભાજન (Amitosis) અથવા કોષકેન્દ્ર વિભાજનના અન્ય સ્વરૂપોમાંથી પણ પસાર થઈ શકે છે।
તેથી, જૈવિક સંદર્ભમાં યીસ્ટના કોષ વિભાજનનું સૌથી સચોટ વર્ણન સમભાજન અને અસમભાજન છે।

(D) શ્વેત કણો $(WBCs)$ અત્યંત વિશિષ્ટ અને વિભેદિત કોષો છે.
એકવાર તેઓ પરિપક્વતા પ્રાપ્ત કરી લે,પછી તેઓ કોષ વિભાજનની ક્ષમતા ગુમાવી દે છે.
તેથી,તેઓ સમભાજન,અર્ધીકરણ કે અસૂત્રીભાજન દ્વારા વિભાજન પામતા નથી.
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) કોષ વિભાજન દરમિયાન,ખાસ કરીને ટીલોફેઝ (અંત્યાવસ્થા) તબક્કામાં,ગોલ્ગી પ્રસાધન કોષ પટ્ટિકા (cell plate) ના નિર્માણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
વનસ્પતિ કોષોમાં,ગોલ્ગીકાય પેક્ટીન અને હેમિસેલ્યુલોઝનું સંશ્લેષણ કરે છે,જે મધ્યપટલ (middle lamella) અને નવી કોષદીવાલના આવશ્યક ઘટકો છે.
જેમ જેમ કોષ બે બાળ કોષોમાં વિભાજિત થવાની તૈયારી કરે છે,તેમ તેમ ફ્રેગ્મોપ્લાસ્ટ અને ત્યારબાદ કોષ પટ્ટિકાના નિર્માણ માટે જરૂરી સામગ્રી પૂરી પાડવા માટે ગોલ્ગીકાયની સંખ્યામાં વધારો થાય છે.

(D) સમભાજન (mitosis) માં,રંગસૂત્રિકાઓ એકબીજાની આસપાસ પ્લેક્ટોનેમિક રીતે ગૂંચવાયેલી હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ એકબીજામાં વણાયેલી હોય છે અને તેને ઉકેલ્યા વિના સરળતાથી અલગ કરી શકાતી નથી.
અર્ધીકરણ (meiosis) માં,રંગસૂત્રિકાઓ પેરાનેમિક રીતે ગૂંચવાયેલી હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ એકબીજામાં વણાયા વગર બાજુ-બાજુમાં ગોઠવાયેલી હોય છે,જે અર્ધીકરણ દરમિયાન વ્યતિકરણ (crossing over) અને ત્યારબાદના અલગીકરણની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે.

(D) કોષ વિભાજન દરમિયાન,ક્રોમેટિન સઘન રંગસૂત્રો બનાવવા માટે ક્રમિક ઘનીકરણ પામે છે.
ક્રોમેટિનને મુખ્યત્વે બે પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: $Euchromatin$ (ઢીલી રીતે ગોઠવાયેલું,ટ્રાન્સક્રિપ્શનલી સક્રિય) અને $Heterochromatin$ (ઘટ્ટ રીતે ગોઠવાયેલું,ટ્રાન્સક્રિપ્શનલી નિષ્ક્રિય).
જેમ જેમ ઘનીકરણ વધે છે,તેમ આ બે પ્રદેશો વચ્ચેનો તફાવત વધુ સ્પષ્ટ બને છે કારણ કે ક્રોમેટિન તંતુઓ અત્યંત વ્યવસ્થિત અને ઘટ્ટ રચનાઓમાં પેક થાય છે,જેનાથી હેટરોક્રોમેટિક પ્રદેશો યુક્રોમેટિક પ્રદેશોથી વધુ અલગ દેખાય છે.
તેથી,હેટરોક્રોમેટિન અને યુક્રોમેટિન વચ્ચેનું વિભેદન વધે છે.

(D) ,$B$,અને $C$ (લેપ્ટોટીન,ઝાયગોટીન અને પેકીટીન) એ અર્ધીકરણ (meiosis) ના પૂર્વાવસ્થા-$I$ (Prophase-$I$) ના વિશિષ્ટ પેટા-તબક્કાઓ છે. સમભાજનમાં આ તબક્કાઓનો સમાવેશ થતો નથી,કારણ કે તેમાં પૂર્વાવસ્થા,ભાજનાવસ્થા,ભાજનોત્તરાવસ્થા અને અંત્યાવસ્થાનો સમાવેશ થાય છે. તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સમભાજનના લક્ષણો નથી.

(C) જનનપિંડમાં સમભાજન અને અર્ધીકરણ બંને પ્રકારના કોષવિભાજન જોવા મળે છે.
સમભાજન કોષોની વૃદ્ધિ,જાળવણી અને શુક્રકોષજનક કે અંડકોષજનક કોષોના નિર્માણ માટે થાય છે.
અર્ધીકરણ જનનકોષોના નિર્માણ (gametogenesis) દરમિયાન એકકીય જનનકોષો (શુક્રકોષ કે અંડકોષ) ઉત્પન્ન કરવા માટે થાય છે.

(C) એન્ડોમાઈટોસિસ એ કોષકેન્દ્ર વિભાજન અથવા કોષ વિભાજન વગર રંગસૂત્રોના સ્વયંજનનની પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયામાં,રંગસૂત્રોનું સ્વયંજનન થાય છે,પરંતુ કોષકેન્દ્રપટલ તૂટતું નથી અને કોઈ ત્રાકતંતુઓ (spindle apparatus) નું નિર્માણ થતું નથી.
તેથી,એન્ડોમાઈટોસિસમાં ત્રાકતંતુઓનું નિર્માણ થતું નથી.

(D) કોષચક્રની આંતરાવસ્થા દરમિયાન,કોષ વિભાજન માટે તૈયારી કરે છે.
$G_1$ તબક્કો (Gap $1$) એ કોષ વૃદ્ધિનો સમયગાળો છે જેમાં કોષ $RNA$,નિયમનકારી પ્રોટીન અને અંગિકાઓનું સંશ્લેષણ કરે છે.
$G_2$ તબક્કો (Gap $2$) એ સમયગાળો છે જેમાં કોષ સમભાજન માટે જરૂરી પ્રોટીન (જેમ કે સ્પિન્ડલ તંતુઓ માટે ટ્યુબ્યુલિન) અને $RNA$ નું સંશ્લેષણ કરવાનું ચાલુ રાખે છે.
તેથી,$RNA$ અને પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ $G_1$ અને $G_2$ બંને તબક્કાઓમાં થાય છે.

(A) સમભાજન એ કોષ વિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે બે સંતતિ કોષોમાં પરિણમે છે,જેમાં દરેક કોષમાં પિતૃ કોષ જેટલા જ રંગસૂત્રો હોય છે,જે સામાન્ય પેશીઓની વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે. વનસ્પતિઓમાં,આ મુખ્યત્વે વર્ધનશીલ પેશીઓમાં થાય છે.
અર્ધીકરણ એ કોષ વિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે ચાર સંતતિ કોષોમાં પરિણમે છે,જેમાં દરેક કોષમાં પિતૃ કોષ કરતા અડધા રંગસૂત્રો હોય છે,જે જન્યુઓના નિર્માણ દરમિયાન જોવા મળે છે. વનસ્પતિઓમાં,આ જન્યુજનક (પ્રજનન અંગો જ્યાં જન્યુઓ બને છે) માં થાય છે.
તેથી,સમભાજન વર્ધનશીલ પેશીમાં અને અર્ધીકરણ જન્યુજનકમાં થાય છે.

(D) કોષ વિભાજન (સમભાજન અથવા અર્ધીકરણ) દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રો અથવા સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સનું યોગ્ય રીતે અલગ ન થવાની ઘટનાને $Non-disjunction$ (અલગીકરણનો અભાવ) કહેવામાં આવે છે.
આ ભૂલને કારણે બાળ કોષોમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા અસામાન્ય બને છે,જેને $Aneuploidy$ કહેવાય છે.
$Interference$,$Complementation$ અને $Coincidence$ એ જિનેટિક મેપિંગ અથવા જનીન અભિવ્યક્તિ સાથે સંબંધિત શબ્દો છે,રંગસૂત્રોના અલગીકરણ સાથે નહીં.

(B) સમભાજનની ભાજનાવસ્થા $(Anaphase)$ દરમિયાન,દરેક રંગસૂત્રનું સેન્ટ્રોમિયર વિભાજિત થાય છે અને રંગસૂત્રિકાઓ અલગ પડે છે. દરેક અલગ પડેલી રંગસૂત્રિકા હવે સ્વતંત્ર રંગસૂત્ર તરીકે ગણાય છે. તેથી,આ તબક્કે દરેક રંગસૂત્ર $1$ રંગસૂત્રિકા ધરાવે છે.
અર્ધીકરણ-$I$ ની ભાજનાવસ્થા-$I$ દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રો અલગ પડે છે,પરંતુ સિસ્ટર રંગસૂત્રિકાઓ સેન્ટ્રોમિયર પર જોડાયેલી રહે છે. આમ,દરેક રંગસૂત્ર હજુ પણ $2$ રંગસૂત્રિકાઓ ધરાવે છે.
અર્ધીકરણ-$II$ ની ભાજનાવસ્થા-$II$ દરમિયાન,સેન્ટ્રોમિયર વિભાજિત થાય છે અને સિસ્ટર રંગસૂત્રિકાઓ અલગ પડે છે,જેના પરિણામે પ્રતિ રંગસૂત્ર $1$ રંગસૂત્રિકા મળે છે.
જોકે,ભાજનાવસ્થા દરમિયાન રંગસૂત્રોના પરિવર્તનના સંદર્ભમાં પ્રમાણભૂત પાઠ્યપુસ્તકના પ્રશ્નો મુજબ,સમભાજનમાં રંગસૂત્રિકાઓ સ્વતંત્ર રંગસૂત્ર બની જાય છે ($1$ રંગસૂત્રિકા પ્રતિ રંગસૂત્ર),જ્યારે અર્ધીકરણ-$I$ ની ભાજનાવસ્થામાં રંગસૂત્ર $2$ રંગસૂત્રિકાઓ જાળવી રાખે છે. તેથી,સાચો જવાબ સમભાજનમાં $1$ અને અર્ધીકરણમાં $2$ છે.

(B) કોષચક્ર બે મુખ્ય તબક્કાઓ ધરાવે છે: $Interphase$ (આંતરાવસ્થા) અને $M-phase$ (ભાજન અવસ્થા).
$Interphase$ એ તૈયારીનો તબક્કો છે જેમાં કોષ વૃદ્ધિ પામે છે અને તેના $DNA$ નું પ્રતિકૃતિ બનાવે છે,પરંતુ તે વાસ્તવિક કોષ વિભાજનનો તબક્કો નથી.
$Prophase$,$Metaphase$,$Anaphase$ અને $Telophase$ એ $M-phase$ (કોષ વિભાજન) ના ચાર તબક્કાઓ છે.
તેથી,$Interphase$ એ વિભાજનનો તબક્કો નથી.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. અર્ધીકરણ સમભાજનથી નીચેના કારણોસર અલગ પડે છે:
$1$. બનતા ચાર બાળ કોષકેન્દ્રો આનુવંશિક રીતે અલગ હોય છે અને પિતૃ કોષકેન્દ્ર જેવા હોતા નથી કારણ કે તેઓ એકકીય $(n)$ સ્વરૂપના હોય છે,જ્યારે સમભાજનમાં પિતૃ કોષ જેવા જ દ્વિકીય $(2n)$ કોષો ઉત્પન્ન થાય છે.
$2$. અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થા દરમિયાન,સમમૂલક રંગસૂત્રોની જોડ બને છે (સૂત્રયુગ્મન) અને વ્યતિકરણ (crossing over) નામની પ્રક્રિયા દ્વારા જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે કરે છે.
$3$. બાળ કોષોમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા પિતૃ કોષની સરખામણીમાં અડધી થઈ જાય છે,તેથી જ અર્ધીકરણને ન્યૂનકારી વિભાજન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(B) એન્ડોમાઈટોસિસ એ રંગસૂત્રના સ્વયંજનનની એવી પ્રક્રિયા છે જે કોષકેન્દ્રના વિભાજન કે કોષરસ વિભાજન વગર થાય છે.
આ પ્રક્રિયાને પરિણામે કોષકેન્દ્રમાં રંગસૂત્રોના સમૂહની સંખ્યામાં વધારો થાય છે, જેને બહુગુણિતતા (polyploidy) કહેવામાં આવે છે.
તેથી, તેને કોષકેન્દ્રના વિભાજન વગર રંગસૂત્રના વિભાજન તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.

(C) સમભાજન દરમિયાન વ્યતિકરણ (Mitotic crossing over) એ એક દુર્લભ ઘટના છે જે દૈહિક કોષોમાં સમભાજન દરમિયાન થાય છે.
તે $Parasexual$ $cycle$ (પેરાસેક્સ્યુઅલ ચક્ર) ની લાક્ષણિકતા છે,જે અમુક ફૂગમાં (દા.ત.,$Aspergillus$ $nidulans$) જોવા મળે છે.
આ ચક્રમાં,અર્ધીકરણ અથવા જન્યુઓના જોડાણ વગર,સમભાજન દરમિયાન વ્યતિકરણ અને ત્યારબાદ હેપ્લોઇડાઇઝેશન દ્વારા જનીનિક પુનઃસંયોજન થાય છે.

(C) સમભાજન એ કોષ વિભાજનનો એક પ્રકાર છે જેમાં સુકોષકેન્દ્રી કોષ તેના કોષકેન્દ્રમાં રહેલા રંગસૂત્રોને બે સમાન સમૂહોમાં વિભાજિત કરીને બે અલગ કોષકેન્દ્રો બનાવે છે. આ પ્રક્રિયા સામાન્ય રીતે કોષરસ વિભાજન (cytokinesis) દ્વારા અનુસરવામાં આવે છે,જે કોષરસ,અંગિકાઓ અને કોષરસપટલને બે નવા કોષોમાં વિભાજિત કરે છે. આમ,સમભાજનમાં કોષકેન્દ્રનું વિભાજન (karyokinesis) થાય છે અને ત્યારબાદ સામાન્ય રીતે કોષરસનું વિભાજન (cytokinesis) જોવા મળે છે.

(D) પોલિટિન રંગસૂત્રો એ એન્ડોરીડુપ્લિકેશન અથવા એન્ડોમાઈટોસિસની પ્રક્રિયા દ્વારા બનતા વિશાળ રંગસૂત્રો છે.
આ પ્રક્રિયામાં,$DNA$ કોષ વિભાજન (માઈટોસિસ) કે સાયટોકાઈનેસિસ વગર વારંવાર પ્રતિકૃતિ પામે છે.
આના પરિણામે ઘણી સમાંતર ક્રોમેટિડ્સ (ક્રોમોનેમાટા) બને છે જે એકબીજા સાથે જોડાયેલી રહે છે,જેનાથી જાડું અને પટ્ટીયુક્ત બંધારણ રચાય છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો પોલિટિન રંગસૂત્રના નિર્માણની પદ્ધતિનું વર્ણન કરે છે.

(A) $Cryptomitosis$ (જેને $Pleuromitosis$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) માં,કોષ વિભાજન દરમિયાન કોષકેન્દ્રપટલ અદ્રશ્ય થતું નથી. તેના બદલે,ત્રાક તંતુઓ કોષકેન્દ્રની અંદર બને છે અને રંગસૂત્રો અકબંધ કોષકેન્દ્રપટલની અંદર વિભાજિત થાય છે. આ સામાન્ય રીતે અમુક પ્રજીવો (protozoans) અને ફૂગમાં જોવા મળે છે.

(C) અંતઃસૂત્રીભાજન (Endomitosis) એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં કોષકેન્દ્રના વિભાજન વગર રંગસૂત્રોનું દ્વિગુણન થાય છે. આ પ્રક્રિયાને કારણે બહુગુણિતતા (polyploidy) સર્જાય છે,જેમાં કોષમાં રંગસૂત્રોના અનેક સેટ જોવા મળે છે. કોષરસ વિભાજન (Cytokinesis) એ કોષરસના વિભાજનની પ્રક્રિયા છે,જ્યારે ડાયનોમાઈટોસીસ એ ડાયનોફ્લેજેલેટ્સમાં જોવા મળતી એક પ્રકારની સમભાજન પ્રક્રિયા છે જેમાં કોષકેન્દ્રપટલ અકબંધ રહે છે.

(C) સામાન્ય પ્રાણીકોષના કોષચક્રમાં, દ્વિતીય (diploid) $(2n)$ સજીવ અર્ધીકરણ (meiosis) દ્વારા એકકીય (haploid) $(n)$ જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
આ એકકીય જન્યુઓ ફલન (fertilization) દરમિયાન જોડાઈને દ્વિતીય $(2n)$ અવસ્થા (યુગ્મનજ) પુનઃસ્થાપિત કરે છે.
ત્યારબાદ યુગ્મનજ વારંવાર સૂત્રીભાજન (mitosis) પામીને બહુકોષીય દ્વિતીય સજીવ તરીકે વિકાસ પામે છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $2n \xrightarrow{\text{અર્ધીકરણ}} n \xrightarrow{\text{ફલન}} 2n \xrightarrow{\text{સૂત્રીભાજન}} 2n$ છે.

(C) અસૂત્રીભાજન (Amitosis) ને કોષ વિભાજનનો સૌથી આદિ અથવા પ્રત્યક્ષ પ્રકાર માનવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,ત્રાકતંતુઓનું નિર્માણ કે રંગસૂત્રોના ઘનીકરણ વગર કોષકેન્દ્ર સીધું જ બે બાળ કોષકેન્દ્રોમાં વિભાજિત થાય છે.
તે સામાન્ય રીતે આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો (જેમ કે બેક્ટેરિયા),કેટલાક એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવો (જેમ કે અમીબા) અને વૃદ્ધ કોષોમાં જોવા મળે છે.
સમસૂત્રીભાજન અને અર્ધસૂત્રીભાજનથી વિપરીત,તેમાં પૂર્વાવસ્થા,ભાજનાવસ્થા,ભાજનોત્તરાવસ્થા અને અંત્યાવસ્થા જેવા જટિલ તબક્કાઓનો સમાવેશ થતો નથી.

(C) સમસૂત્રીભાજન એ કોષવિભાજનની એક પ્રક્રિયા છે જે સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં આનુવંશિક રીતે સમાન બાળકોષો ઉત્પન્ન કરવા માટે થાય છે.
બેક્ટેરિયા એ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જેમાં પટલમય કોષકેન્દ્ર અને જટિલ અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
સમસૂત્રીભાજનને બદલે,બેક્ટેરિયા કોષવિભાજન માટે 'દ્વિભાજન' (binary fission) નામની પ્રક્રિયા કરે છે.
લીલ,ફૂગ અને ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓ એ તમામ સુકોષકેન્દ્રી સજીવો છે અને તેથી તેમાં સમસૂત્રીભાજન જોવા મળે છે.

(D) સમસૂત્રી વિષ એ એવો પદાર્થ છે જે સમભાજન (mitosis) ની પ્રક્રિયામાં અવરોધ પેદા કરે છે.
$1$. કોલ્ચીસીન ટ્યુબ્યુલિન સાથે જોડાઈને ત્રાકતંતુઓ (spindle fibers) ના નિર્માણને અટકાવે છે,જેનાથી ભાજન અવસ્થા (anaphase) દરમિયાન રંગસૂત્રોનું અલગીકરણ થતું નથી.
$2$. મસ્ટર્ડ ગેસ અને એઝાઈડ્સ કોષીય ચયાપચય અને $DNA$ સંશ્લેષણમાં દખલ કરે છે,જેનાથી કોષચક્ર અટકી જાય છે.
$3$. સાયનાઈડ્સ ઈલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઈનને બ્લોક કરીને કોષીય શ્વસનને અટકાવે છે,જે કોષ વિભાજન માટે જરૂરી ઉર્જા $(ATP)$ ને રોકે છે.
તેથી,ઉપરના તમામ પદાર્થો સમસૂત્રી વિષ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(D) એસિટોકાર્માઈન એ કોષવિજ્ઞાનના અભ્યાસમાં કોષવિભાજન (સમભાજન અને અર્ધીકરણ) દરમિયાન રંગસૂત્રોનું અવલોકન કરવા માટે વપરાતું મુખ્ય ન્યુક્લિયર અભિરંજક છે.
તે રંગસૂત્રદ્રવ્યને અભિરંજિત કરે છે,જેનાથી સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ રંગસૂત્રો સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકાય છે.
સેફ્રેનીનનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે વનસ્પતિ પેશીઓ (લિગ્નિનયુક્ત કોષદીવાલ) ને અભિરંજિત કરવા માટે થાય છે,જ્યારે $PAS$ (પિરિયોડિક એસિડ-શિફ) નો ઉપયોગ ગ્લાયકોજન જેવા પોલીસેકેરાઈડ્સની હાજરી તપાસવા માટે થાય છે.

(C) $(1)$ અર્ધીકરણમાં $DNA$ સ્વયંજનનનું એક જ ચક્ર થાય છે,જે સાચું છે.
$(2)$ અર્ધીકરણ-$I$ ના અંતે બે એકકીય કોષો બને છે,ચાર નહીં. ચાર એકકીય કોષો અર્ધીકરણ-$II$ ના અંતે બને છે. તેથી,વિધાન $(2)$ ખોટું છે.
$(3)$ સમસૂત્રીભાજન એકકીય અને દ્વિકીય બંને પ્રકારના કોષોમાં થઈ શકે છે (દા.ત.,કેટલીક નિમ્ન કક્ષાની વનસ્પતિઓ અને સામાજિક કીટકોમાં). તેથી,વિધાન $(3)$ ખોટું છે.
$(4)$ યીસ્ટમાં,કોષચક્ર પૂર્ણ થવા માટે આશરે $90$ મિનિટનો સમય લાગે છે,જે સાચું છે.
આમ,વિધાન $(2)$ અને $(3)$ ખોટા છે.

(D) સાચું વિધાન એ છે કે $DNA$ નું પ્રતિકૃતિ (replication) $S$-તબક્કા દરમિયાન થાય છે.
$1$. $DNA$ સંશ્લેષણ (પ્રતિકૃતિ) કોષચક્રના માત્ર $S$-તબક્કા (સંશ્લેષણ તબક્કા) પૂરતું મર્યાદિત છે,સમગ્ર ચક્ર દરમિયાન નહીં.
$2$. સાયટોકાઈનિન એ વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે કોષ વિભાજનને પ્રોત્સાહન આપે છે,તેને અવરોધતું નથી.
$3$. રંગસૂત્રનું ઘનીકરણ એ સમભાજન (mitosis) ના $Prophase$ તબક્કાની લાક્ષણિક ઘટના છે,$S$-તબક્કાની નહીં.
$4$. $DNA$ નું પ્રતિકૃતિ એ $S$-તબક્કાની મુખ્ય ઘટના છે,તેથી વિકલ્પ $D$ વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચું વિધાન છે.

(D) અસૂત્રીભાજન,જેને પ્રત્યક્ષ કોષવિભાજન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં ત્રાકતંતુઓ (spindle apparatus) ના નિર્માણ કે રંગસૂત્રોના ઘનીકરણ વગર કોષકેન્દ્રનું વિભાજન થાય છે.
આ પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે નિમ્ન કક્ષાના સજીવો જેવા કે બેક્ટેરિયા,પ્રજીવો (દા.ત. અમીબા) અને કેટલાક વિશિષ્ટ કોષો જેવા કે પેરામિશિયમનું મહાકોષકેન્દ્ર અથવા સસ્તન પ્રાણીઓના ગર્ભીય પટલમાં જોવા મળે છે.
સમભાજન કે અર્ધીકરણથી વિપરીત,તેમાં તબક્કાઓની કોઈ જટિલ શ્રેણી હોતી નથી.
તેથી,તે નિમ્ન કક્ષાના સજીવોનું લક્ષણ છે.

(D) જ્યારે કોષકેન્દ્રના વિભાજનમાં રંગસૂત્રોની સમાન વહેંચણી સુનિશ્ચિત કરવા માટે તબક્કાઓની જટિલ શ્રેણી (પૂર્વાવસ્થા,ભાજનાવસ્થા,ભાજનોત્તરાવસ્થા અને અંત્યાવસ્થા) સામેલ હોય,ત્યારે તેને પરોક્ષ વિભાજન કહેવામાં આવે છે. $Mitosis$ (સૂત્રીભાજન) અને $Meiosis$ (અર્ધીકરણ) બંને આ જટિલ તબક્કાઓનું પાલન કરે છે,તેથી તેમને પરોક્ષ કોષકેન્દ્ર વિભાજન માનવામાં આવે છે. તેનાથી વિપરીત,$Amitosis$ (અસૂત્રીભાજન) એ પ્રત્યક્ષ વિભાજન છે જેમાં કોષકેન્દ્ર ત્રાકતંતુઓ કે સ્પષ્ટ રંગસૂત્રીય તબક્કાઓ વગર સીધું જ સંકોચાઈને વિભાજિત થાય છે.

(A) સમસૂત્રીભાજનમાં,ભાજનોત્તરાવસ્થા (anaphase) એ સેન્ટ્રોમિયરના વિભાજન દ્વારા ઓળખાય છે,જેના કારણે દરેક સિસ્ટર ક્રોમેટિડ એક સ્વતંત્ર રંગસૂત્ર બની જાય છે.
ભાજનોત્તરાવસ્થા દરમિયાન,કોષમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા ભાજનાવસ્થા (metaphase) ની સરખામણીમાં બમણી થઈ જાય છે કારણ કે ક્રોમેટિડ્સ અલગ થઈ જાય છે.
જો ભાજનોત્તરાવસ્થામાં કોષ પાસે $10$ રંગસૂત્રો હોય,તો તેનો અર્થ એ છે કે ક્રોમેટિડ્સ પહેલેથી જ અલગ થઈ ગયા છે.
આમ,આ અવસ્થામાં રંગસૂત્રોની કુલ સંખ્યા $10$ જ રહેશે.

(B) એસિટો કાર્માઈન એ કોષવિદ્યાના અભ્યાસમાં કોષ વિભાજન (સમભાજન અને અર્ધીકરણ) દરમિયાન રંગસૂત્રોનું અવલોકન કરવા માટે વપરાતું સામાન્ય કોષકેન્દ્રીય અભિરંજક છે. તે રંગસૂત્રદ્રવ્યને ઘેરા લાલ રંગમાં અભિરંજિત કરે છે,જેનાથી સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ રંગસૂત્રો સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકાય છે. ફ્યુલજન પ્રક્રિયકનો ઉપયોગ $DNA$ ની ઓળખ માટે થાય છે,ઈયોસિન એ કોષરસનું અભિરંજક છે અને સેફ્રેનીનનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે વનસ્પતિ પેશીઓને અભિરંજિત કરવા માટે થાય છે.

(A) અસૂત્રીભાજન એ પ્રત્યક્ષ કોષ વિભાજનનો એક પ્રકાર છે જેમાં કોષકેન્દ્ર લંબાય છે અને બે બાળ કોષકેન્દ્રોમાં વિભાજિત થાય છે. આ પ્રક્રિયામાં ત્રાકતંતુઓનું નિર્માણ થતું નથી અને ક્રોમેટિનનું સ્પષ્ટ,દૃશ્યમાન રંગસૂત્રોમાં ઘનીકરણ થતું નથી.
તેની સરખામણીમાં,સમસૂત્રીભાજન અને અર્ધસૂત્રીભાજનમાં પૂર્વાવસ્થા દરમિયાન ક્રોમેટિનનું સ્પષ્ટ અને અલગ રંગસૂત્રોમાં ઘનીકરણ થાય છે.
તેથી,અસૂત્રીભાજનમાં રંગસૂત્રો સ્પષ્ટપણે જોઈ શકાતા નથી.

(D) અસૂત્રીભાજન (Amitosis),જેને પ્રત્યક્ષ કોષવિભાજન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં કોષકેન્દ્ર લંબાય છે અને મધ્યમાં સંકોચાય છે,ત્યારબાદ ત્રાકતંતુઓ અથવા રંગસૂત્રોના નિર્માણ વગર કોષરસનું વિભાજન થાય છે.
આ પ્રકારનું વિભાજન ઉપાસ્થિકોષ (chondrocytes),$Paramecium$ ના મહાકેન્દ્રક અને ભ્રુણીય પટલના કોષોમાં જોવા મળે છે.
તેની સામે,સૂત્રીભાજન અને અર્ધીકરણમાં પૂર્વાવસ્થા,ભાજનાવસ્થા,ભાજનોત્તરાવસ્થા અને અંત્યાવસ્થા જેવા જટિલ તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે,જે અસૂત્રીભાજનમાં ગેરહાજર હોય છે.

(C) અસૂત્રીભાજન (Amitosis) એ કોષવિભાજનની સૌથી સરળ અને ઝડપી પદ્ધતિ છે. આ પ્રક્રિયામાં,ત્રાકતંતુઓનું નિર્માણ થયા વગર અથવા રંગસૂત્રોના સંઘનન વગર કોષકેન્દ્ર લંબાય છે અને મધ્યમાં સંકોચાય છે,ત્યારબાદ કોષરસનું વિભાજન થાય છે. તે સામાન્ય રીતે આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો,અમીબા જેવા કેટલાક એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવો અને વૃદ્ધ કોષોમાં જોવા મળે છે.

(D) પ્રોટીન સંશ્લેષણ કોષચક્રની આંતરાવસ્થા (interphase) દરમિયાન સતત થાય છે.
$G_1$ અવસ્થા: $DNA$ સ્વયંજનન માટેની તૈયારી રૂપે ઉચ્ચ ચયાપચયની પ્રક્રિયા અને પ્રોટીન તથા $RNA$ નું સતત સંશ્લેષણ થાય છે.
$S$ અવસ્થા: $DNA$ નું સ્વયંજનન થાય છે,પરંતુ પ્રોટીન સંશ્લેષણ (દા.ત. હિસ્ટોન પ્રોટીન) પણ ચાલુ રહે છે.
$G_2$ અવસ્થા: વધુ પ્રોટીન સંશ્લેષણ થાય છે,ખાસ કરીને સમભાજન દરમિયાન ત્રાકતંતુઓના નિર્માણ માટે જરૂરી ટ્યુબ્યુલિન પ્રોટીન.
આમ,પ્રોટીન સંશ્લેષણ એ આંતરાવસ્થા ($G_1$,$S$,અને $G_2$) દરમિયાન સતત ચાલતી પ્રક્રિયા હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(D) સમસૂત્રીભાજન (ભાજનાવસ્થા) અને અર્ધીકરણ-$II$ (ભાજનાવસ્થા-$II$) બંનેમાં,રંગસૂત્રો મધ્યરેખા (ભાજનાતલ) પર ગોઠવાય છે,જેમાં તેમના ગુણસૂત્રબિંદુઓ મધ્યરેખા પર હોય છે અને રંગસૂત્રિકાઓની ભુજાઓ વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ રહે છે.
તેનાથી વિપરીત,અર્ધીકરણની ભાજનાવસ્થા-$I$ દરમિયાન,દ્વિસૂત્રી (સમજાત રંગસૂત્રોની જોડી) મધ્યરેખા પર ગોઠવાય છે,વ્યક્તિગત ગુણસૂત્રબિંદુઓ નહીં.

(B) "અસૂત્રીભાજન" (Amitosis) શબ્દ જર્મન જીવવિજ્ઞાની $Robert$ $Remak$ દ્વારા $1841$ માં આપવામાં આવ્યો હતો। અસૂત્રીભાજન એ કોષ વિભાજનની એક પ્રત્યક્ષ પદ્ધતિ છે, જેમાં કોષકેન્દ્રનું વિભાજન ત્રાકતંતુઓ (spindle apparatus) ના નિર્માણ કે રંગસૂત્રોના ઘનીકરણ વગર થાય છે।

(D) કોષચક્ર અંતરાવસ્થા ($G_1$,$S$,$G_2$ તબક્કા) અને $M$ તબક્કાનું બનેલું છે.
$G_1$ તબક્કા (Gap $1$) માં કોષરસની વૃદ્ધિ અને $RNA$ તથા પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ થાય છે.
$S$ તબક્કા (Synthesis phase) માં $DNA$ નું પ્રતિકૃતિ નિર્માણ થાય છે. $DNA$ ની માત્રા બમણી થાય છે,પરંતુ રંગસૂત્રોની સંખ્યા સમાન રહે છે.
$G_2$ તબક્કા (Gap $2$) માં સમભાજન માટે જરૂરી પ્રોટીન અને અંગિકાઓનું સંશ્લેષણ થાય છે.
$G_2$ તબક્કામાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા બમણી થતી નથી; તે સમભાજનની ભાજનોત્તર અવસ્થા (anaphase) સુધી અચળ રહે છે.
તેથી,વિકલ્પ $D$ ખોટી રીતે સુસંગત છે.

(C) જીવંત કોષોમાં કોષ વિભાજનના સક્રિય તબક્કાઓનો અભ્યાસ કરવા માટે ફેઝ-કોન્ટ્રાસ્ટ સૂક્ષ્મદર્શકયંત્ર સૌથી વધુ યોગ્ય છે.
આનું કારણ એ છે કે તે પારદર્શક,અભિરંજિત ન કરેલા અને જીવંત નમૂનાઓમાંથી પસાર થતા પ્રકાશના ફેઝ શિફ્ટને છબીમાં તેજસ્વી ફેરફારોમાં રૂપાંતરિત કરીને તેનું અવલોકન કરવાની મંજૂરી આપે છે.
$EM$ (ઇલેક્ટ્રોન માઇક્રોસ્કોપ) અને $SEM$ (સ્કેનિંગ ઇલેક્ટ્રોન માઇક્રોસ્કોપ) માં નમૂનાને ફિક્સ,નિર્જલીકૃત અને કોટેડ કરવાની જરૂર હોય છે,જે કોષને મારી નાખે છે,તેથી તે કોષ વિભાજન જેવી સક્રિય અને ગતિશીલ પ્રક્રિયાઓને વાસ્તવિક સમયમાં અવલોકન કરવા માટે અયોગ્ય બનાવે છે.

(A) $DNA$ સ્વયંજનન કોષચક્રના $S$-તબક્કા (સંશ્લેષણ તબક્કો) દરમિયાન થાય છે.
સમસૂત્રીભાજન અને અર્ધીકરણ બંનેમાં,કોષચક્રમાં $S$-તબક્કો હોય છે જ્યાં વિભાજન પ્રક્રિયા શરૂ થાય તે પહેલાં $DNA$ ની માત્રા બમણી થાય છે.
તેથી,$DNA$ સ્વયંજનન એ સમસૂત્રીભાજન અને અર્ધીકરણ-$I$ બંને માટે પૂર્વશરત છે.
જોકે,અર્ધીકરણ-$II$ માં $S$-તબક્કો હોતો નથી,તેથી અર્ધીકરણ-$II$ પહેલાં $DNA$ સ્વયંજનન થતું નથી.
આમ,$DNA$ સ્વયંજનન સમસૂત્રીભાજન અને અર્ધીકરણ-$I$ માં જોવા મળે છે.

(D) વૃદ્ધિ માટે કોષ ચક્રની વિવિધ પ્રક્રિયાઓ અનિવાર્ય છે.
$1.$ કોષોમાં જનીનિક દ્રવ્ય ($DNA$ replication) નું પ્રતિકૃતિ થવું આવશ્યક છે જેથી દરેક બાળ કોષમાં જનીનિક માહિતી જળવાઈ રહે.
$2.$ કોષોના કદ અને દળમાં વધારો થવો જોઈએ.
$3.$ અંતે,કોષ વિભાજન દ્વારા સમાન જનીનિક દ્રવ્ય ધરાવતા બે બાળ કોષોનું નિર્માણ થાય છે.
આ તમામ પ્રક્રિયાઓ સજીવની વૃદ્ધિ અને વિકાસ માટે જરૂરી છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) કોષચક્રમાં,$G_1$ તબક્કો એ પ્રથમ ગૅપ તબક્કો છે જેમાં કોષ વૃદ્ધિ પામે છે અને $DNA$ સ્વયંજનન માટે તૈયારી કરે છે,પરંતુ $DNA$ સ્વયંજનન (રંગસૂત્રોનું સ્વયંજનન) $S$ તબક્કા (સંશ્લેષણ તબક્કો) દરમિયાન થાય છે.
તેથી,વિધાન $A$ ખોટું છે.
$S$ તબક્કા પછી,કોષ $G_2$ તબક્કામાં પ્રવેશે છે,જ્યાં તે સમભાજન માટે તૈયારી કરે છે. $G_2$ તબક્કો પૂર્ણ કર્યા પછી,કોષ $M$ તબક્કા (સમભાજન) માં પ્રવેશે છે.
તેથી,વિધાન $B$ સાચું છે.
આમ,વિધાન $A$ ખોટું છે અને વિધાન $B$ સાચું છે.

(D) કોષચક્ર એ ઘટનાઓની શ્રેણી છે જે કોષમાં થાય છે,જે કોષવિભાજન અને તેના $DNA$ ના દ્વિગુણન તરફ દોરી જાય છે જેથી બે સંતતિ કોષો ઉત્પન્ન થાય.
કોષચક્ર દરમિયાન,કોષ $DNA$ પ્રતિકૃતિ ($S$-તબક્કામાં) અને અંતે કોષવિભાજન ($M$-તબક્કામાં) માંથી પસાર થાય છે.
કોષવિભેદન એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં કોષ એક પ્રકારમાંથી બીજા પ્રકારમાં ફેરવાય છે,જે કોષચક્રની પ્રાથમિક ઘટના નથી.
તેથી,કોષવિભાજન અને $DNA$ પ્રતિકૃતિ બંને કોષચક્ર દરમિયાન થતી મુખ્ય પ્રક્રિયાઓ છે.

(D) કોષચક્ર બે મુખ્ય તબક્કાઓમાં વહેંચાયેલું છે:
$1$. આંતરાવસ્થા: આ તૈયારીનો તબક્કો છે જેમાં કોષ વૃદ્ધિ પામે છે અને તેના $DNA$ નું સ્વયંજનન કરે છે. તેમાં $G_1$,$S$ અને $G_2$ તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે.
$2$. $M$-તબક્કો (ભાજન અવસ્થા): આ કોષ વિભાજનનો વાસ્તવિક તબક્કો છે જેમાં સ્વયંજનિત રંગસૂત્રો બે બાળ કોષકેન્દ્રોમાં અલગ થાય છે.
તેથી,કોષચક્ર આંતરાવસ્થા અને $M$-તબક્કો બંનેનો બનેલો છે.

(C) કોષચક્રનો $S$ તબક્કો (સંશ્લેષણ તબક્કો) મુખ્યત્વે $DNA$ ના સ્વયંજનન અને હિસ્ટોન પ્રોટીનના સંશ્લેષણ માટે જાણીતો છે. આ તબક્કા દરમિયાન,કોષમાં $DNA$ નો જથ્થો બમણો થાય છે,પરંતુ રંગસૂત્રોની સંખ્યા સમાન રહે છે.
વિકલ્પ $A$ ($DNA$ સ્વયંજનન) અને વિકલ્પ $B$ (આનુવંશિક દ્રવ્યનું બમણું થવું) $S$ તબક્કા દરમિયાન થાય છે.
વિકલ્પ $C$ (સમભાજન ત્રાકતંતુઓનું સંશ્લેષણ) $G_2$ તબક્કા દરમિયાન થાય છે.
વિકલ્પ $D$ (દોહિત્ર રંગસૂત્રિકાઓનું છૂટા પડવું) એ સમભાજન ($M$ તબક્કો) ની ભાજનોત્તર અવસ્થા (Anaphase) દરમિયાન થાય છે.
આમ,$C$ અને $D$ બંને $S$ તબક્કા સાથે સંકળાયેલ નથી.

(B) કોષચક્ર વિવિધ તબક્કાઓ ધરાવે છે:
$1$. $G_1$ અવસ્થા: આ પ્રથમ ગેપ અવસ્થા છે જેમાં કોષ વૃદ્ધિ પામે છે અને પ્રતિકૃતિ માટે તૈયાર થાય છે,પરંતુ $DNA$ નું સંશ્લેષણ થતું નથી। તેથી,$(a-q)$.
$2$. $G_2$ અવસ્થા: આ બીજી ગેપ અવસ્થા છે જેમાં કોષ સમભાજન માટે તૈયાર થાય છે। $S$ અવસ્થામાં $DNA$ નું સંશ્લેષણ પૂર્ણ થઈ ગયું હોય છે,તેથી અહીં $DNA$ સંશ્લેષણ અટકી જાય છે। તેથી,$(b-r)$.
$3$. $S$ અવસ્થા: આ સંશ્લેષણ અવસ્થા છે જેમાં $DNA$ નું સ્વયંજનન (સંશ્લેષણ) થાય છે। તેથી,$(c-p)$.
$4$. પૂર્વાવસ્થા: આ અવસ્થા દરમિયાન રંગસૂત્રદ્રવ્યનું ઘનીકરણ થાય છે અને ત્રાકતંતુઓનું નિર્માણ શરૂ થાય છે। તેથી,$(d-s)$.
આમ,સાચી જોડ $(a-q), (b-r), (c-p), (d-s)$ છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ પુખ્ત માનવ શરીરમાં કોષોની સંખ્યા આશરે $10^{14}$ હોય છે. તેથી, $(a-q)$.
$(b)$ માનવ કોષના કોષચક્રનો સરેરાશ સમય $24$ કલાક હોય છે. તેથી, $(b-r)$.
$(c)$ આંતરાવસ્થા (Interphase) ત્રણ પેટા તબક્કાઓ ધરાવે છે: $G_1$ તબક્કો, $S$ તબક્કો અને $G_2$ તબક્કો. તેથી, $(c-s)$.
$(d)$ યીસ્ટના કોષચક્રનો સરેરાશ સમય આશરે $90$ મિનિટ હોય છે. તેથી, $(d-p)$.
આમ, સાચો ક્રમ $(a-q), (b-r), (c-s), (d-p)$ છે.

(B) કોષચક્ર મુખ્ય બે તબક્કાઓમાં વહેંચાયેલું છે: આંતરાવસ્થા અને $M$ તબક્કો (સમવિભાજન).
આંતરાવસ્થાને ત્રણ પેટા-તબક્કાઓમાં વહેંચવામાં આવે છે: $G_1$ તબક્કો,$S$ તબક્કો અને $G_2$ તબક્કો.
$1$. $G_1$ તબક્કો એ પ્રથમ ગેપ તબક્કો છે,જે આંતરાવસ્થાનો પ્રારંભિક તબક્કો છે.
$2$. $S$ તબક્કો (સંશ્લેષણ તબક્કો) એ મધ્યવર્તી તબક્કો છે જ્યાં $DNA$ નું સ્વયંજનન થાય છે.
$3$. $G_2$ તબક્કો એ બીજો ગેપ તબક્કો છે જ્યાં સમવિભાજનની તૈયારી માટે પ્રોટીન અને સૂક્ષ્મનલિકાઓનું સંશ્લેષણ થાય છે.
$4$. $M$ તબક્કામાં કોષકેન્દ્ર વિભાજન (Karyokinesis) અને કોષરસ વિભાજન (Cytokinesis) થાય છે.
તેથી,'$S$ તબક્કો - આંતરાવસ્થાનો અંતિમ તબક્કો' એ વિધાન ખોટું છે કારણ કે આંતરાવસ્થાનો અંતિમ તબક્કો $G_2$ તબક્કો છે.

(D) કોષવિભાજનની પ્રક્રિયામાં,એક માતૃકોષ વિભાજિત થઈને બે કે તેથી વધુ નવા કોષો ઉત્પન્ન કરે છે. આ નવા નિર્માણ પામેલા કોષોને બાળકોષો (daughter cells) કહેવામાં આવે છે. માતૃકોષ આ બાળકોષોને આનુવંશિક દ્રવ્ય અને કોષરસ પ્રદાન કરે છે,જે જીવનની સાતત્યતા જાળવી રાખે છે.