Significance of Meiosis Questions in Gujarati

(B) અર્ધીકરણની સૌથી મહત્વની ભૂમિકા રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરીને લિંગી પ્રજનન કરતા સજીવોના જીવનચક્રમાં એકકીય અવસ્થા $(n)$ જાળવી રાખવાની છે. આ પ્રક્રિયા ફલન દરમિયાન થતા રંગસૂત્રોની સંખ્યાના બમણા થવાની અસરને નાબૂદ કરે છે,જેથી પેઢી દર પેઢી જાતિ-વિશિષ્ટ રંગસૂત્રોની સંખ્યા અચળ રહે છે.

(D) અર્ધીકરણ એ કોષ વિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે,જેના પરિણામે એકકીય $(n)$ બાળ કોષો ઉત્પન્ન થાય છે.
$1$. તે રંગસૂત્રોની દ્વિતીય $(2n)$ સંખ્યાને ઘટાડીને એકકીય $(n)$ સંખ્યામાં ફેરવે છે,જે જનનકોષોના નિર્માણ માટે આવશ્યક છે.
$2$. એકકીય જનનકોષો ઉત્પન્ન કરીને,તે સુનિશ્ચિત કરે છે કે લિંગી પ્રજનન (ફલન) દરમિયાન પેઢી દર પેઢી રંગસૂત્રોની દ્વિતીય સંખ્યા જળવાઈ રહે.
$3$. વ્યતિકરણ (crossing over) અને સ્વતંત્ર વિશ્લેષણની પ્રક્રિયાઓ દ્વારા,અર્ધીકરણ આનુવંશિક વિવિધતા લાવે છે,જે જાતિના ઉત્ક્રાંતિ અને અનુકૂલન માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો અર્ધીકરણના મહત્વના પાસાઓ છે.

(B) અર્ધીકરણ એ કોષ વિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે,જેના પરિણામે એકકીય (haploid) જન્યુઓનું નિર્માણ થાય છે.
આ પ્રક્રિયા લિંગી પ્રજનન માટે આવશ્યક છે કારણ કે તે સુનિશ્ચિત કરે છે કે જ્યારે ફલન (નર અને માદા જન્યુઓનું જોડાણ) થાય છે,ત્યારે ફલિતાંડમાં રંગસૂત્રોની મૂળ દ્વિકીય (diploid) સંખ્યા પુનઃસ્થાપિત થાય છે.
તેથી,અર્ધીકરણ પેઢી દર પેઢી જાતિના રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અચળ જાળવી રાખે છે.

(B) અર્ધીકરણ એ કોષ વિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે,જેના પરિણામે એકકીય જન્યુઓનું નિર્માણ થાય છે.
જ્યારે ફલન દરમિયાન આ એકકીય જન્યુઓ જોડાય છે,ત્યારે યુગ્મનજમાં રંગસૂત્રોની દ્વિકીય સંખ્યા પુનઃસ્થાપિત થાય છે.
આ પ્રક્રિયા સુનિશ્ચિત કરે છે કે લિંગી પ્રજનન કરતા સજીવોમાં ક્રમિક પેઢીઓ દરમિયાન રંગસૂત્રોની સંખ્યા અચળ રહે છે.

(A) અર્ધીકરણ-$I$ એ ન્યૂનકારી વિભાજન છે જેમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી થાય છે,પરંતુ દરેક રંગસૂત્ર હજુ પણ બે સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સનું બનેલું હોય છે.
અર્ધીકરણ-$II$ એ સમવિભાજન જેવું જ વિભાજન છે,જે દરેક રંગસૂત્રની સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સને અલગ કરવા માટે જરૂરી છે.
આ પ્રક્રિયા સુનિશ્ચિત કરે છે કે દરેક બાળ કોષને એક જ ક્રોમેટિડ મળે,જેના પરિણામે $DNA$ ના યોગ્ય જથ્થા સાથે ચાર એકકીય કોષોનું નિર્માણ થાય છે.

(D) $1$. વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે કોષરસ વિભાજન સમસૂત્રીભાજન અને અર્ધીકરણ બંનેમાં થાય છે.
$2$. વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે $DNA$ નું સ્વયંજનન કોષચક્રના $S$-તબક્કા દરમિયાન થાય છે,જે સમસૂત્રીભાજન અને અર્ધીકરણ બંને પહેલા આવે છે.
$3$. વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે ત્રાકતંતુઓ સમસૂત્રીભાજન અને અર્ધીકરણ બંનેમાં બને છે.
$4$. વિકલ્પ $D$ સાચો છે કારણ કે જનીનિક પુનઃસંયોજન (વ્યતિકરણ) એ અર્ધીકરણ-$I$ ના પૂર્વાવસ્થા-$I$ ના પેકીટીન તબક્કાની વિશિષ્ટ લાક્ષણિકતા છે,જે સમસૂત્રીભાજનમાં જોવા મળતી નથી.

(D) અર્ધીકરણ એ કોષવિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે,જેના પરિણામે એકકીય કોષો ઉત્પન્ન થાય છે.
$1$. તે પ્રજનન કોષો (જન્યુઓ) ઉત્પન્ન કરીને જાતિમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા અચળ રાખે છે,જે ફલન દરમિયાન ફરીથી દ્વિકીય સંખ્યા પ્રાપ્ત કરે છે.
$2$. તે પૂર્વાવસ્થા-$I$ દરમિયાન વ્યતિકરણ (crossing over) અને રંગસૂત્રોના સ્વતંત્ર વિશ્લેષણ દ્વારા જનીનિક વિવિધતા લાવે છે.
$3$. તે દ્વિકીય $(2n)$ કોષોને એકકીય $(n)$ કોષોમાં રૂપાંતરિત કરે છે,જે લિંગી પ્રજનન માટે અનિવાર્ય છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(D) અર્ધીકરણ (Meiosis) એ લિંગી પ્રજનન કરતા સજીવોમાં થતી કોષ વિભાજનની એક પ્રક્રિયા છે. તેનું મહત્વ નીચે મુજબ છે:
$1$. તે જનીનિક પુનઃસંયોજન (Genetic Recombination) દ્વારા સંતતિમાં જનીનિક ભિન્નતા લાવે છે.
$2$. તે લિંગી પ્રજનન દરમિયાન રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી કરીને,ફલન પછી સંતતિમાં પિતૃઓ જેટલી જ રંગસૂત્રોની સંખ્યા જાળવી રાખે છે.
$3$. જનીનિક ભિન્નતા એ ઉદવિકાસ (Evolution) નો મુખ્ય આધાર છે,કારણ કે તે પ્રાકૃતિક પસંદગી માટે કાચો માલ પૂરો પાડે છે.
આમ,આપેલા તમામ વિકલ્પો અર્ધીકરણનું મહત્વ દર્શાવે છે.

(A) લિંગી પ્રજનનમાં બે એકકીય જન્યુઓ (દરેક $n$ રંગસૂત્રો ધરાવતા) ના જોડાણથી દ્વિકીય ફલિતાંડ $(2n)$ બને છે.
સંતતિમાં પિતૃઓ જેટલી જ રંગસૂત્રોની સંખ્યા જળવાઈ રહે તે માટે, જન્યુઓનું નિર્માણ $\text{અર્ધીકરણ}$ (Meiosis) નામની વિશિષ્ટ કોષવિભાજન પ્રક્રિયા દ્વારા થવું જરૂરી છે.
$\text{અર્ધીકરણ}$ રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી $(2n \rightarrow n)$ કરે છે, જે ફલન દરમિયાન થતા રંગસૂત્રોના બમણા થવાની પ્રક્રિયાને સંતુલિત કરે છે.
તેથી, પેઢી દર પેઢી રંગસૂત્રોની સંખ્યાની સ્થિરતા જાળવવા માટે $\text{અર્ધીકરણ}$ અનિવાર્ય છે.

(D) અર્ધીકરણ એ કોષવિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે,જેના પરિણામે એકકીય $(n)$ કોષો ઉત્પન્ન થાય છે.
$1$. તે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે,જે જન્યુઓના નિર્માણ માટે આવશ્યક છે.
$2$. લિંગી પ્રજનન દરમિયાન રંગસૂત્રોની સંખ્યા જાળવી રાખીને,તે સુનિશ્ચિત કરે છે કે ફલન પછી જાતિની દ્વિકીય $(2n)$ સ્થિતિ પુનઃસ્થાપિત થાય.
$3$. તે પૂર્વાવસ્થા-$I$ દરમિયાન વ્યતિકરણની પ્રક્રિયા દ્વારા જનીનિક વિવિધતા લાવે છે,જે ઉત્ક્રાંતિ અને અનુકૂલન માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(C) અર્ધીકરણ એ કોષ વિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે,જેના પરિણામે એકકીય (haploid) બાળ કોષોનું નિર્માણ થાય છે.
આ પ્રક્રિયા લિંગી પ્રજનન માટે અનિવાર્ય છે કારણ કે તે સુનિશ્ચિત કરે છે કે જ્યારે ફલન દરમિયાન જન્યુઓ (શુક્રકોષ અને અંડકોષ) જોડાય છે,ત્યારે ફલિતાંડમાં તે જાતિના દ્વિકીય (diploid) રંગસૂત્રોની સંખ્યા પુનઃસ્થાપિત થાય છે.
તેથી,અર્ધીકરણ પેઢી દર પેઢી જાતિમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અચળ જાળવી રાખવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(B) અર્ધીકરણ એ કોષવિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે,જેના પરિણામે એકકીય (haploid) જન્યુઓનું નિર્માણ થાય છે.
જ્યારે ફલન દરમિયાન આ એકકીય જન્યુઓ (શુક્રકોષ અને અંડકોષ) જોડાય છે,ત્યારે યુગ્મનજમાં રંગસૂત્રોની દ્વિકીય (diploid) સંખ્યા પુનઃસ્થાપિત થાય છે.
આ પ્રક્રિયા સુનિશ્ચિત કરે છે કે સજીવોમાં પેઢી દર પેઢી ચોક્કસ પ્રકારના અને નિશ્ચિત સંખ્યામાં રંગસૂત્રો જળવાઈ રહે છે.

(B) અર્ધીકરણ એ કોષ વિભાજનની એવી પ્રક્રિયા છે જેના પરિણામે ચાર બાળ કોષો ઉત્પન્ન થાય છે,જેમાં દરેક કોષમાં પિતૃ કોષ કરતા અડધા રંગસૂત્રો હોય છે.
અર્ધીકરણ દરમિયાન,ખાસ કરીને પૂર્વાવસ્થા-$I$ માં,સમજાત રંગસૂત્રો વચ્ચે વ્યતિકરણ (crossing over) ની પ્રક્રિયા થાય છે.
આ વ્યતિકરણ જનીનિક પુનઃસંયોજન તરફ દોરી જાય છે,જે સંતતિમાં વિવિધતા લાવે છે.
આ જનીનિક વિવિધતાઓ ઉત્ક્રાંતિ માટેનો કાચો માલ છે,કારણ કે તે વસ્તીને પેઢી દર પેઢી બદલાતા પર્યાવરણ સાથે અનુકૂલન સાધવામાં મદદ કરે છે.

(D) $1$. અર્ધીકરણ $(Meiosis)$ એ કોષવિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે, જેના પરિણામે એકકીય $(haploid)$ જન્યુઓનું નિર્માણ થાય છે。
$2$. અર્ધીકરણ-$I$ દરમિયાન, સમજાત રંગસૂત્રો વચ્ચે વ્યતિકરણ $(crossing over)$ ની પ્રક્રિયા થાય છે, જે જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે તરફ દોરી જાય છે。
$3$. જનીનિક દ્રવ્યનું આ પુનઃસંયોજન સંતતિમાં જનીનિક ભિન્નતા માટે જવાબદાર છે, જે ઉત્ક્રાંતિ અને અનુકૂલન માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે。
$4$. વિકલ્પો $A$, $B$ અને $C$ સામાન્ય રીતે સમભાજન $(Mitosis)$ સાથે સંકળાયેલા છે, જે રંગસૂત્રોની સંખ્યા જાળવી રાખે છે અને વૃદ્ધિ તથા પેશીઓના સમારકામમાં મદદ કરે છે。

(C) લિંગી પ્રજનન કરતા સજીવોમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા અર્ધીકરણ અને ફલનના ચક્ર દ્વારા જળવાય છે.
$1$. અર્ધીકરણ એ કોષવિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે,જેના પરિણામે એકકીય $(n)$ જન્યુઓનું નિર્માણ થાય છે.
$2$. ફલન એ એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં બે એકકીય જન્યુઓ $(n + n)$ જોડાઈને દ્વિકીય $(2n)$ યુગ્મનજ બનાવે છે.
$3$. આ ચક્ર સુનિશ્ચિત કરે છે કે પેઢી દર પેઢી જાતિ-વિશિષ્ટ રંગસૂત્રોની સંખ્યા અચળ રહે છે.

(C) અર્ધસૂત્રીવિભાજન (Meiosis) એ કોષવિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે લિંગી પ્રજનન કરતા સજીવોમાં જોવા મળે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,એક પિતૃ કોષ વિભાજિત થઈને ચાર એકકીય $(n)$ કોષો બનાવે છે,જેમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા પિતૃ કોષની સરખામણીમાં અડધી થઈ જાય છે.
આ પ્રક્રિયાનું મુખ્ય મહત્વ એ છે કે તે ફલન દરમિયાન રંગસૂત્રોની સંખ્યાને પુનઃસ્થાપિત કરીને કોઈ ચોક્કસ જાતિમાં પેઢી-દર-પેઢી રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અચળ જાળવી રાખે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) અર્ધીકરણ એ કોષવિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી કરે છે,જેના પરિણામે એકકીય જન્યુઓનું નિર્માણ થાય છે.
આ પ્રક્રિયા લિંગી પ્રજનન માટે અનિવાર્ય છે કારણ કે તે ફલન પછી પેઢી દર પેઢી રંગસૂત્રોની સંખ્યા અચળ રહે તે સુનિશ્ચિત કરે છે.
સમભાજનથી વિપરીત,જે શરીરની વૃદ્ધિ અને અલિંગી પ્રજનનમાં ભાગ લે છે,અર્ધીકરણ વ્યતિકરણ (crossing over) અને સ્વતંત્ર વિશ્લેષણ દ્વારા જનીનિક ભિન્નતા લાવે છે,જે ઉત્ક્રાંતિ માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.

(B) શુક્રકોષજનન (spermatogenesis) ની પ્રક્રિયામાં,એક પ્રાથમિક શુક્રકોષમાતૃકોષ (primary spermatocyte) અર્ધીકરણ પામીને $4$ એકકીય (haploid) શુક્રકોષો ઉત્પન્ન કરે છે.
$n$ સંખ્યામાં શુક્રકોષો મેળવવા માટે જરૂરી અર્ધીકરણ વિભાજનની સંખ્યા શોધવા માટેનું સૂત્ર $n / 4$ છે.
અહીં કુલ $32$ શુક્રકોષોની જરૂર છે,તેથી જરૂરી અર્ધીકરણ વિભાજનની સંખ્યા $32 / 4 = 8$ થશે.
આમ,$32$ શુક્રકોષોના નિર્માણ માટે $8$ અર્ધીકરણ વિભાજનની જરૂર પડે છે.

(A) અર્ધીકરણમાં,એક પિતૃ કોષ વિભાજન પામીને $4$ સંતતિ કોષો ઉત્પન્ન કરે છે.
અર્ધીકરણ દ્વારા $n$ સંખ્યામાં કોષો ઉત્પન્ન કરવા માટે,જરૂરી અર્ધીકરણના વિભાજનની સંખ્યા $n/4$ છે.
અહીં,આપણે $28$ કોષો ઉત્પન્ન કરવાના છે.
તેથી,જરૂરી અર્ધીકરણના વિભાજનની સંખ્યા = $28 / 4 = 7$.
આમ,$28$ કોષોના નિર્માણ માટે $7$ અર્ધીકરણના તબક્કા આવશ્યક છે.

(A) અર્ધીકરણ એ કોષ વિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે,જેના પરિણામે એકકીય $(n)$ જન્યુઓનું નિર્માણ થાય છે. જ્યારે ફલન દરમિયાન આ એકકીય જન્યુઓ જોડાય છે,ત્યારે યુગ્મનજમાં રંગસૂત્રોની દ્વિકીય $(2n)$ સંખ્યા પુનઃસ્થાપિત થાય છે. આ પ્રક્રિયા સુનિશ્ચિત કરે છે કે પેઢી દર પેઢી સજીવોમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા અચળ અને નિશ્ચિત રહે છે.

(A) અર્ધીકરણ એ કોષવિભાજનની એવી પ્રક્રિયા છે જેના પરિણામે ચાર એકકીય (haploid) કોષો ઉત્પન્ન થાય છે,જેમાં પિતૃકોષ કરતાં અડધા રંગસૂત્રો હોય છે.
અર્ધીકરણ દરમિયાન,ખાસ કરીને પૂર્વાવસ્થા-$I$ માં,સમજાત રંગસૂત્રો વચ્ચે જનીનિક પુનઃસંયોજન (વ્યતિકરણ - crossing over) થાય છે.
આ પ્રક્રિયા સંતતિમાં જનીનિક ભિન્નતા લાવે છે,જે ઉત્ક્રાંતિ અને પ્રાકૃતિક પસંદગી માટેનો મુખ્ય આધાર છે.
તેથી,ઉત્ક્રાંતિ માટે અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા અત્યંત મહત્ત્વની છે.

(A) વિધાન $(A)$ સાચું છે કારણ કે લિંગી પ્રજનનમાં જનનકોષોનું ફલન થાય છે,અને સંતતિમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા અચળ જાળવી રાખવા માટે જનનકોષો એકકીય $(n)$ હોવા જરૂરી છે.
કારણ $(R)$ સાચું છે કારણ કે અર્ધીકરણ એ કોષવિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે,જેના પરિણામે એકકીય જનનકોષોનું નિર્માણ થાય છે.
પેઢી દર પેઢી રંગસૂત્રોની સંખ્યા જાળવી રાખવી એ જનનકોષોના નિર્માણ દરમિયાન થતા અર્ધીકરણ પર સીધો આધાર રાખે છે,તેથી $R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(A) અર્ધીકરણ લિંગી પ્રજનન અને ઉત્ક્રાંતિ માટે આવશ્યક છે કારણ કે તે જનીનિક વિવિધતા ઉત્પન્ન કરે છે.
વ્યતિકરણ,જે અર્ધીકરણની પૂર્વાવસ્થા-$I$ ની પેકીટીન અવસ્થા દરમિયાન થાય છે,તેમાં સમજાત રંગસૂત્રોની અ-સિસ્ટર રંગસૂત્રિકાઓ વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે થાય છે.
આ પ્રક્રિયા જનીનોના નવા સંયોજનો (પુનઃસંયોજન) બનાવે છે,જે સંતતિમાં જનીનિક ભિન્નતા તરફ દોરી જાય છે.
આ ભિન્નતાઓ ઉત્ક્રાંતિ માટે કાચો માલ છે,કારણ કે તે વસ્તીને બદલાતા પર્યાવરણમાં અનુકૂલન સાધવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,$A$ સાચું છે,$R$ સાચું છે અને $R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(A) અર્ધીકરણ (Meiosis) ઉત્ક્રાંતિ માટે મહત્વનું માનવામાં આવે છે કારણ કે તે વ્યતીકરણ (crossing over) અને રંગસૂત્રોના સ્વતંત્ર વિશ્લેષણ (independent assortment) ની પ્રક્રિયાઓ દ્વારા જનીનિક ભિન્નતા લાવે છે.
આ ભિન્નતાઓ કુદરતી પસંદગી માટે કાચો માલ પૂરો પાડે છે,જે ઉત્ક્રાંતિની પ્રક્રિયાને આગળ વધારે છે.

(B) $X -$ વ્યતીકરણ,જે અર્ધીકરણ દરમિયાન થાય છે,તે જનીનિક પુનઃસંયોજન તરફ દોરી જાય છે,જે ઉત્ક્રાંતિની પ્રક્રિયા માટે આવશ્યક છે.
$Y -$ વ્યતીકરણ એટલે અર્ધીકરણની પૂર્વાવસ્થા-$I$ (prophase-$I$) ની પેકીટીન અવસ્થા દરમિયાન સમાનધર્મી રંગસૂત્રોની અ-ભગિની રંગસૂત્રિકાઓ (non-sister chromatids) વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે.
આમ,બંને વિધાનો અર્ધીકરણ માટે વિશિષ્ટ હોવાથી,વિકલ્પ $B$ સાચો જવાબ છે.

(C) અર્ધીકરણ એ કોષ વિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે,જેના પરિણામે એકકીય (haploid) બાળ કોષો ઉત્પન્ન થાય છે.
$(i)$ સાચું: અર્ધીકરણમાં વ્યતિકરણ (crossing over) અને રંગસૂત્રોનું સ્વતંત્ર વિશ્લેષણ સામેલ છે,જે વસ્તીમાં આનુવંશિક વિવિધતામાં નોંધપાત્ર વધારો કરે છે.
$(ii)$ ખોટું: અર્ધીકરણ આનુવંશિક વિવિધતા ઘટાડવાને બદલે વધારે છે.
$(iii)$ ખોટું: અર્ધીકરણ માત્ર વિશિષ્ટ પ્રજનન કોષો (જનન કોષો) માં જ થાય છે જેથી જન્યુઓ ઉત્પન્ન થાય,તે શરીરના તમામ કોષો (દૈહિક કોષો) માં થતું નથી.
$(iv)$ સાચું: આનુવંશિક વિવિધતા ઉત્પન્ન કરીને,અર્ધીકરણ કુદરતી પસંદગી માટે કાચો માલ પૂરો પાડે છે,જે તેને ઉત્ક્રાંતિ માટે એક મહત્વપૂર્ણ પ્રક્રિયા બનાવે છે.
તેથી,વિધાનો $(i)$ અને $(iv)$ સાચા છે.

(C) અર્ધીકરણ એ કોષ વિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે,જેના પરિણામે એકકીય (haploid) જન્યુઓનું નિર્માણ થાય છે.
જ્યારે ફલન દરમિયાન આ એકકીય જન્યુઓ જોડાય છે,ત્યારે યુગ્મનજ (zygote) માં રંગસૂત્રોની દ્વિકીય (diploid) સંખ્યા પુનઃસ્થાપિત થાય છે.
તેથી,લિંગી પ્રજનન કરતી જાતિઓમાં પેઢી દર પેઢી રંગસૂત્રોની સંખ્યા અચળ જાળવી રાખવા માટે અર્ધીકરણ આવશ્યક છે.
વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે અર્ધીકરણ અડધા રંગસૂત્રો ધરાવતા કોષો ઉત્પન્ન કરે છે.
વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે અર્ધીકરણ માત્ર પ્રજનન કોષોમાં જ થાય છે,શરીરના તમામ કોષોમાં નહીં.
વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે અંગોનો વિકાસ સમભાજન (mitosis) દ્વારા થાય છે.

(D) અર્ધીકરણ એ કોષવિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરીને ચાર એકકીય (haploid) કોષો બનાવે છે.
ઉત્ક્રાંતિ માટે તેનું મહત્વ પ્રોફેઝ-$I$ (પૂર્વાવસ્થા-$I$) દરમિયાન થતી જનીનિક પુનઃસંયોજનની પ્રક્રિયામાં રહેલું છે.
આ પ્રક્રિયા સમજાત રંગસૂત્રો વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્યની અદલાબદલી કરે છે,જેનાથી સંતતિમાં વિવિધતા સર્જાય છે.
આ વિવિધતાઓ કુદરતી પસંદગી અને ઉત્ક્રાંતિ માટેનો કાચો માલ છે.
જોકે વિકલ્પ $B$ અને $C$ અર્ધીકરણના પરિણામો દર્શાવે છે,પરંતુ તે ઉત્ક્રાંતિના સંદર્ભમાં જનીનિક પુનઃસંયોજન જેટલી સચોટ સમજૂતી આપતા નથી.

(N/A) શુક્રકોષજનન (Spermatogenesis),જે મનુષ્યમાં શુક્રકોષો બનવાની પ્રક્રિયા છે,તે અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે. તેના પરિણામે ચાર સમાન કદના બાળ કોષો (શુક્રકોષીય કોષો) બને છે.
$(b)$ અંડકોષજનન (Oogenesis),જે મનુષ્યમાં અંડકોષ બનવાની પ્રક્રિયા છે,તે અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે. તેના પરિણામે ચાર અસમાન કદના બાળ કોષો બને છે,જેમાં એક મોટો સક્રિય અંડકોષ અને ત્રણ નાના અક્રિય ધ્રુવીયકાય (polar bodies) હોય છે.

(N/A) અર્ધીકરણ એ એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં જનીનિક દ્રવ્યના જથ્થામાં ઘટાડો થાય છે. તેમાં $DNA$ ના સ્વયંજનનના એક ચક્ર સાથે બે ક્રમિક કોષકેન્દ્ર અને કોષ વિભાજનનો સમાવેશ થાય છે. પરિણામે,અર્ધીકરણ-$II$ ના અંતે,ચાર એકકીય (haploid) કોષો બને છે.
અર્ધીકરણનું મહત્વ:
$1$. અર્ધીકરણ પેઢી દર પેઢી રંગસૂત્રોની સંખ્યા જાળવી રાખે છે. તે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે જેથી ફલનની પ્રક્રિયા દ્વારા યુગ્મનજ (zygote) માં મૂળ સંખ્યા પુનઃસ્થાપિત થાય છે.
$2$. વ્યતિકરણ (cross-over) અને બાળ કોષો વચ્ચે સમજાત રંગસૂત્રોના યાદચ્છિક વિતરણને કારણે ભિન્નતાઓ સર્જાય છે. ઉત્ક્રાંતિમાં ભિન્નતાઓ મહત્વનો ભાગ ભજવે છે.
$3$. તે જનીનિક વિવિધતા લાવે છે,જે બદલાતા પર્યાવરણમાં જાતિઓના અસ્તિત્વ માટે આવશ્યક છે.

(N/A) $\Rightarrow$ અર્ધીકરણ દ્વારા લિંગી પ્રજનન કરતા સજીવોમાં દરેક પેઢીમાં ચોક્કસ રંગસૂત્ર સંખ્યા જળવાઈ રહે છે,ભલે આ પ્રક્રિયા પોતે વિરોધાભાસી રીતે રંગસૂત્રની સંખ્યાને અડધી કરી નાખે છે.
$\Rightarrow$ અર્ધીકરણ વ્યતિકરણ (crossing over) અને સ્વતંત્ર વિશ્લેષણની પ્રક્રિયા દ્વારા સજીવોની વસ્તીમાં એક પેઢીથી બીજી પેઢીમાં આનુવંશિક વિવિધતામાં વધારો કરે છે.

(B) અર્ધીકરણ મુખ્યત્વે જનીનિક ભિન્નતાના સર્જન દ્વારા ઉદવિકાસમાં ફાળો આપે છે.
અર્ધીકરણ દરમિયાન,વ્યતીકરણ (recombination) અને રંગસૂત્રોનું સ્વતંત્ર વિશ્લેષણ જેવી પ્રક્રિયાઓ જન્યુઓમાં જનીનોના નવા સંયોજનો બનાવે છે.
આ જનીનિક ભિન્નતાઓ પ્રાકૃતિક પસંદગી માટે આવશ્યક છે,જે ઉદવિકાસની પ્રક્રિયાને વેગ આપે છે.
વધુમાં,અર્ધીકરણ રંગસૂત્રની સંખ્યાને અડધી કરે છે,પરંતુ તે ફલન દ્વારા પેઢી દર પેઢી જાતિ-વિશિષ્ટ રંગસૂત્રની સંખ્યા જળવાઈ રહે તેની ખાતરી કરે છે.

(N/A) $(1)$ કોઈપણ જાતિના સજીવોમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા નિશ્ચિત હોય છે,જે સામાન્ય રીતે દ્વિકીય $(2n)$ હોય છે.
$\Rightarrow$ સજીવોમાં ફલન દ્વારા જનન કોષોના જોડાણથી યુગ્મનજ (zygote) બને છે અને નવો સજીવ ઉત્પન્ન થાય છે.
$\Rightarrow$ જનન કોષોના નિર્માણ દરમિયાન અર્ધીકરણ થાય છે,જેથી રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી થઈ જાય છે અને કોષો એકકીય $(n)$ બને છે.
$\Rightarrow$ જ્યારે બે એકકીય જનન કોષો જોડાય છે,ત્યારે બનતા યુગ્મનજમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા ફરીથી દ્વિકીય $(2n)$ થઈ જાય છે.
$\Rightarrow$ આમ,પેઢી દર પેઢી રંગસૂત્રોની ચોક્કસ સંખ્યા જાળવી રાખવા માટે અર્ધીકરણ અનિવાર્ય છે.
$(2)$ અર્ધીકરણની પૂર્વાવસ્થા-$I$ (prophase-$I$) દરમિયાન વ્યતીકરણ (crossing over) થાય છે,જેનાથી સમજાત રંગસૂત્રો વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે થાય છે.
$\Rightarrow$ આ પ્રક્રિયાથી જનીનોના નવા સંયોજનો બને છે,જેના પરિણામે સંતતિમાં વિવિધતા જોવા મળે છે.
$\Rightarrow$ આવી વિવિધતાઓ કુદરતી પસંદગી માટે જવાબદાર છે અને જાતિઓના ઉત્ક્રાંતિમાં મહત્વનો ભાગ ભજવે છે.

(N/A) અર્ધીકરણ એ કોષ વિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે, જેના પરિણામે એકકીય $(n)$ જન્યુઓનું નિર્માણ થાય છે.
લિંગી પ્રજનન કરતા સજીવોમાં, ફલન દરમિયાન બે એકકીય જન્યુઓ (નર અને માદા) ના જોડાણથી યુગ્મનજમાં મૂળ દ્વિકીય $(2n)$ રંગસૂત્ર સંખ્યા પુનઃસ્થાપિત થાય છે.
આમ, અર્ધીકરણ પોતે ન્યૂનકારી વિભાજન હોવા છતાં, તે પેઢી દર પેઢી જાતિની લાક્ષણિક રંગસૂત્ર સંખ્યાને અચળ રાખવા માટે આવશ્યક છે.
વધુમાં, અર્ધીકરણ વ્યતિકરણ (crossing over) અને સ્વતંત્ર વિશ્લેષણ દ્વારા જનીનિક ભિન્નતા લાવે છે, જે ઉત્ક્રાંતિ માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.

(N/A) ન્યૂનકારી વિભાજન (અર્ધીકરણ) લિંગી પ્રજનન સાથે સંકળાયેલું છે. તેના કારણો નીચે મુજબ છે:
$(a)$ લિંગી પ્રજનનમાં બે પ્રકારના જન્યુઓ (નર અને માદા) નું ફલન સામેલ હોવાથી,આ જન્યુઓમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા એકકીય $(n)$ હોવી જરૂરી છે.
$(b)$ જે કોષમાંથી જન્યુઓ ઉત્પન્ન થાય છે તેને મિયોસાઇટ (અર્ધસૂત્રણ કોષ) કહેવાય છે,જેમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા દ્વિકીય $(2n)$ હોય છે અને તે અર્ધીકરણ દ્વારા રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી કરે છે.
$(c)$ ન્યૂનકારી વિભાજન પેઢી દર પેઢી રંગસૂત્રોની સંખ્યાની જાળવણી સુનિશ્ચિત કરે છે,જેથી ફલન પછી રંગસૂત્રોની સંખ્યા બમણી થતી અટકે છે.

(B) જન્યુજનન (gametogenesis) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન,અર્ધીકરણ (meiosis) ની પ્રક્રિયા દ્વારા રંગસૂત્રની સંખ્યા ઘટીને અડધી $(n)$ થઈ જાય છે.
ત્યારબાદ,ફલન (fertilization) દરમિયાન,નર જન્યુ $(n)$ અને માદા જન્યુ $(n)$ નું સંયુગ્મન થાય છે.
આ સંયુગ્મન ફલિતાંડ (zygote) માં મૂળ દ્વિતીય રંગસૂત્ર સંખ્યા $(2n)$ ને પુનઃસ્થાપિત કરે છે,જે સંતતિમાં વિકસે છે.

(A) અર્ધીકરણનો વિરોધાભાસ એ હકીકત તરફ નિર્દેશ કરે છે કે તે જન્યુઓમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે,છતાં તે ફલન પછી એક પેઢીથી બીજી પેઢીમાં ચોક્કસ રંગસૂત્ર સંખ્યા જાળવી રાખવા માટે અનિવાર્ય છે. આ પ્રક્રિયા સુનિશ્ચિત કરે છે કે જાતિ-વિશિષ્ટ રંગસૂત્ર સંખ્યા પેઢીઓ સુધી જળવાઈ રહે છે.

(B) સમભાજનમાં,સેન્ટ્રોમીયરનું વિભાજન $Anaphase$ (ભાજનોત્તરાવસ્થા) દરમિયાન થાય છે.
અર્ધીકરણમાં,$Anaphase-I$ (ભાજનોત્તરાવસ્થા-$I$) ની મુખ્ય લાક્ષણિકતા સમજાત રંગસૂત્રોનું અલગીકરણ છે,જ્યારે રંગસૂત્રિકાઓ (sister chromatids) સેન્ટ્રોમીયર પર જોડાયેલી રહે છે.
તેથી,$Anaphase-I$ દરમિયાન સેન્ટ્રોમીયરનું વિભાજન થતું નથી.
$Anaphase-II$ (ભાજનોત્તરાવસ્થા-$II$) માં,દરેક રંગસૂત્રનું સેન્ટ્રોમીયર વિભાજિત થાય છે,જેનાથી રંગસૂત્રિકાઓ વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરી શકે છે.

(D) અર્ધીકરણ એ કોષવિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે,જેના પરિણામે એકકીય $(n)$ કોષો ઉત્પન્ન થાય છે.
$1$. તે પ્રજનન કોષો (જન્યુઓ) માં રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી કરીને જાતિમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા અચળ જાળવી રાખે છે,જે ફલન દરમિયાન ફરીથી દ્વિકીય $(2n)$ સંખ્યા પ્રાપ્ત કરે છે.
$2$. તે પૂર્વાવસ્થા-$I$ દરમિયાન વ્યતિકરણ (crossing over) ની પ્રક્રિયા દ્વારા જનીનિક ભિન્નતા લાવે છે,જે ઉદવિકાસ માટેનો કાચો માલ છે.
$3$. તે પ્રાકૃતિક પસંદગી માટે જરૂરી ભિન્નતા પૂરી પાડે છે,તેથી તે ઉદવિકાસની પ્રક્રિયા માટે અનિવાર્ય છે.
આથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.