Class-Reptilia Questions in Gujarati

(D) હોમિયોથર્મ્સ (અથવા અંતઃઉષ્મી) એવા પ્રાણીઓ છે જે પર્યાવરણના તાપમાનને ધ્યાનમાં લીધા વિના શરીરનું તાપમાન સતત જાળવી શકે છે. પક્ષીઓ $(Aves)$ અને સસ્તન પ્રાણીઓ $(Mammalia)$ હોમિયોથર્મ્સ છે.
$Psittacula$ (પોપટ) એ પક્ષી છે.
$Macropus$ (કાંગારૂ) એ સસ્તન પ્રાણી છે.
$Camelus$ (ઊંટ) એ સસ્તન પ્રાણી છે.
$Chelone$ (લીલો દરિયાઈ કાચબો) એ $Reptilia$ (સરીસૃપ) વર્ગમાં આવે છે. સરીસૃપો પોઈકિલોથર્મ્સ (બાહ્યઉષ્મી) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ શરીરનું તાપમાન સતત જાળવી શકતા નથી અને તેમનું શરીરનું તાપમાન પર્યાવરણ સાથે બદલાય છે.
તેથી,$Chelone$ એ હોમિયોથર્મ નથી.

(D) $Chamaeleon$ (કાચિંડો) એ એક વિશિષ્ટ પ્રકારની ગરોળી છે જે તેની પકડવા માટે સક્ષમ (prehensile) પૂંછડી માટે જાણીતી છે,જેનો ઉપયોગ તે ઝાડ પર ચઢતી વખતે ડાળીઓને પકડવા માટે કરે છે.
તે તેના પર્યાવરણ સાથે ભળી જવા માટે રક્ષણાત્મક રંગ (છદ્માવરણ) દર્શાવે છે,જેથી તે શિકારીઓથી બચી શકે અને અસરકારક રીતે શિકાર કરી શકે.

(N/A) $\rightarrow$ વર્ગનું નામ તેમની સરકવાની કે પેટે ઘસડાઈને ચાલવાની પદ્ધતિ પરથી પડ્યું છે (લેટિન,$repere$ અથવા $reptum$,એટલે કે સરકવું કે ઘસડાવું).
$\rightarrow$ તેઓ મુખ્યત્વે જમીન પર રહેનારા પ્રાણીઓ છે અને તેમનું શરીર શુષ્ક અને શિંગીભૂત ત્વચા,અધિચર્મીય ભીંગડા કે કવચ દ્વારા આવરિત હોય છે.
$\rightarrow$ તેઓમાં બાહ્ય કર્ણછિદ્રો હોતા નથી. $Tympanum$ (કર્ણપટલ) કાનનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
$\rightarrow$ ઉપાંગો,જો હાજર હોય,તો બે જોડ હોય છે.
$\rightarrow$ હૃદય સામાન્ય રીતે ત્રિખંડી હોય છે,પરંતુ મગરમાં તે ચતુષ્ખંડી હોય છે.
$\rightarrow$ સરીસૃપો અસમતાપી (poikilotherms) પ્રાણીઓ છે.
$\rightarrow$ સાપ અને ગરોળી તેમના ભીંગડાને કાંચળી તરીકે ત્યાગ કરે છે.
$\rightarrow$ લિંગો અલગ-અલગ હોય છે (એકલિંગી).
$\rightarrow$ ફલન અંતઃફલન પ્રકારનું છે.
$\rightarrow$ તેઓ અંડપ્રસવી છે અને વિકાસ સીધો હોય છે.
$\rightarrow$ ઉદાહરણો: $Chelone$ (દરિયાઈ કાચબો),$Testudo$ (કાચબો),$Chameleon$ (વૃક્ષવાસી ગરોળી),$Calotes$ (બગીચાની ગરોળી),$Crocodilus$ (મગર),$Alligator$ (એલિગેટર),$Hemidactylus$ (ઘરની ગરોળી),ઝેરી સાપ - $Naja$ (નાગ),$Bangarus$ (કરેત),$Vipera$ (વાઈપર).

(A) મોટાભાગના સરીસૃપોમાં,હૃદય ત્રણ ખંડોનું હોય છે જેમાં ક્ષેપકનું વિભાજન અપૂર્ણ હોય છે.
જોકે,મગર સરીસૃપોમાં અપવાદ છે કારણ કે તેઓ ચાર ખંડોવાળું હૃદય ધરાવે છે જેમાં ક્ષેપક સંપૂર્ણપણે વિભાજિત હોય છે,જે બે કર્ણકો અને બે ક્ષેપકોનું બનેલું હોય છે.

(A) સરીસૃપ અને પક્ષીઓના ઈંડા સખત,કેલ્શિયમયુક્ત કવચ (calcareous shell) દ્વારા આવરિત હોય છે.
આ કવચ મુખ્યત્વે કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_3)$ નું બનેલું હોય છે.
તે વિકાસ પામતા ભ્રૂણને પર્યાવરણીય તણાવથી રક્ષણ આપે છે અને તેને સુકાઈ જતું અટકાવે છે.

(B) 'કશ્યપ' શબ્દ કાચબા માટે વપરાય છે.
કાચબા પ્રાણીસૃષ્ટિના $Reptilia$ (સરીસૃપ) વર્ગમાં આવે છે.
તેઓ શીત રુધિરવાળા,ફેફસાં દ્વારા શ્વસન કરતા પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓ છે,જેમના શરીર પર પાંસળીઓમાંથી વિકસેલું અસ્થિમય કે કાસ્થિમય કવચ હોય છે.

(B) ટાઉટારા ($Sphenodon$ $punctatus$) એ ન્યુઝીલેન્ડમાં જોવા મળતું સરીસૃપ પ્રાણી છે.
તે સરીસૃપ $(Reptilia)$ વર્ગના $Rhynchocephalia$ ગોત્રમાં આવે છે.
તેને 'જીવંત અશ્મિ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે તેના ગોત્રનો એકમાત્ર જીવંત સભ્ય છે,જે મેસોઝોઇક યુગ દરમિયાન અસ્તિત્વ ધરાવતું હતું.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) સાપ $Reptilia$ વર્ગના પ્રાણીઓ છે।
તેમના લાંબા શરીરના બંધારણ અને પ્રચલનના પ્રકારને કારણે, તેમાં ઉપાંગોનો અભાવ હોય છે, જેના પરિણામે અગ્ર ઉપાંગ મેખલા $(Pectoral girdle)$ અને પશ્ચ ઉપાંગ મેખલા $(Pelvic girdle)$ બંને ગેરહાજર હોય છે।
વધુમાં, સાપમાં મૂત્રાશય હોતું નથી અને તેમાં ઉરોસ્થિ $(Sternum)$ પણ ગેરહાજર હોય છે કારણ કે તેમની પાંસળીઓ મધ્યસ્થ વક્ષ હાડકા સાથે જોડાયેલી હોતી નથી।
તેથી, આપેલા તમામ બંધારણો સાપમાં ગેરહાજર હોય છે।

(B) સરીસૃપ વર્ગના પ્રાણીઓની ત્વચા સૂકી,શિંગીભૂત (cornified) અને ગ્રંથિઓ વગરની હોય છે. તેમના શરીરની સપાટી પર અધિચર્મીય ભીંગડા કે કવચ (scutes) આવેલા હોય છે,જે પાણીના વ્યયને અટકાવવામાં અને રક્ષણ આપવામાં મદદ કરે છે.

(C) કિંગ કોબ્રાનું વૈજ્ઞાનિક નામ $Ophiophagus$ $hannah$ છે.
$Naja$ $naja$ સામાન્ય રીતે ભારતીય કોબ્રા અથવા નાગ તરીકે ઓળખાય છે.
$Bungarus$ $caeruleus$ એ સામાન્ય ક્રેટ (સાપ) છે.
$Daboia$ $russelii$ એ રસેલ્સ વાઇપર (ચિત્તો) છે.

(A) સામાન્ય ભારતીય ક્રેઈટનું પ્રાણીશાસ્ત્રીય નામ $Bungarus$ $caeruleus$ છે.
તે ભારતીય ઉપખંડમાં જોવા મળતો અત્યંત ઝેરી સાપ છે.
$Ophiophagus$ $hannah$ એ કિંગ કોબ્રા છે,$Daboia$ $russelii$ એ રસેલ્સ વાઈપર છે,અને $Naja$ $naja$ એ ભારતીય કોબ્રા છે.

(D) આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Cobra$,$Krait$ અને $Viper$ એ ઝેરી સાપના ઉદાહરણો છે. $Python$ (અજગર) એ બિનઝેરી સાપ છે જે તેના શિકારને દબાવીને (constriction) મારી નાખે છે.

(A) $1$. કોબ્રા (પ્રજાતિ $Naja$) નું ઝેર મુખ્યત્વે ન્યુરોટોક્સિક હોય છે,જે ચેતાતંત્રને અસર કરે છે.
$2$. દરિયાઈ સાપ (કુળ $Hydrophiinae$) નું ઝેર પણ મુખ્યત્વે ન્યુરોટોક્સિક હોય છે.
$3$. વાઈપર (કુળ $Viperidae$) નું ઝેર મુખ્યત્વે હેમોટોક્સિક હોય છે,જે રુધિર અને પરિવહન તંત્રને અસર કરે છે.
$4$. ત્રણેય વિધાનો ($I, II$ અને $III$) વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) જેકોબ્સન અંગો (જેને વોમેરોનેઝલ અંગો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ સહાયક ઘ્રાણ સંવેદનાત્મક અંગો છે.
તેઓ સસ્તન પ્રાણીઓ અને સરીસૃપ સહિત ઘણા ટેટ્રાપોડ્સમાં જોવા મળે છે.
જોકે તે ઉંદર,સાપ અને મનુષ્યમાં હાજર હોય છે (મનુષ્યમાં તે ઘણીવાર અવશેષી સ્વરૂપે હોય છે),પરંતુ તે સાપ અને ગરોળીમાં ખૂબ જ સારી રીતે વિકસિત હોય છે,જ્યાં તેઓ પર્યાવરણમાં રાસાયણિક સંકેતોને ઓળખવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
તેથી,તેઓ આપેલ તમામ સજીવોમાં હાજર હોય છે.

(D) પ્રાણીસૃષ્ટિમાં,રક્તકણોનું બંધારણ વિવિધ વર્ગોમાં અલગ-અલગ હોય છે.
ઉભયજીવીઓ,સરીસૃપો અને પક્ષીઓ (Aves) માં રક્તકણો અંડાકાર,બાયકોન્વેક્સ અને કોષકેન્દ્રયુક્ત હોય છે.
તેની સામે,સસ્તન પ્રાણીઓમાં રક્તકણો ગોળાકાર,બાયકોન્કેવ અને કોષકેન્દ્રવિહીન (પરિપક્વ અવસ્થામાં કોષકેન્દ્રનો અભાવ) હોય છે.

(C) સાપમાં ઝેરી ગ્રંથીઓ એ પેરોટિડ લાળ ગ્રંથીઓમાંથી બનેલી વિશિષ્ટ રચનાઓ છે. આ ગ્રંથીઓ ઝેર ઉત્પન્ન કરે છે,જે શિકારને નિષ્ક્રિય કરવા અથવા મારવા માટે ફેંગ્સ (fangs) તરીકે ઓળખાતા વિશિષ્ટ દાંત દ્વારા શરીરમાં દાખલ કરવામાં આવે છે.

(C) સરીસૃપોમાં સામાન્ય રીતે ત્રણ ખંડોનું હૃદય જોવા મળે છે,જેમાં બે કર્ણક અને એક અપૂર્ણ વિભાજિત ક્ષેપક હોય છે. જોકે,આ લક્ષણ બધા સરીસૃપો માટે સાચું નથી,કારણ કે મગર (Crocodiles) જેવા સરીસૃપોમાં ચાર ખંડોનું હૃદય જોવા મળે છે. તેથી,'બધા જ સરીસૃપોમાં હૃદય ત્રણ ખંડોનું હોય છે' તે વિધાન ખોટું છે.

(B) મોટાભાગના સરીસૃપ પ્રાણીઓ,જેમ કે $Vipera$ (વાઇપર સાપ),$Testudo$ (કાચબો),અને $Hemidactylus$ (ઘરની ગરોળી),માં ત્રણ ખંડોવાળું હૃદય હોય છે,જેમાં બે કર્ણક અને એક અપૂર્ણ વિભાજિત ક્ષેપક હોય છે.
જોકે,$Crocodilus$ (મગર) સરીસૃપ વર્ગમાં અપવાદ છે કારણ કે તેમાં પક્ષીઓ અને સસ્તન પ્રાણીઓની જેમ સંપૂર્ણ ચાર ખંડોવાળું હૃદય જોવા મળે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Crocodilus$ છે.

(A) મોટાભાગના સરીસૃપ પ્રાણીઓ,જેમ કે $Testudo$ (કાચબો),$Chelone$ (દરિયાઈ કાચબો) અને $Bungarus$ (કરૈત સાપ),ત્રણ ખંડોવાળું હૃદય ધરાવે છે.
જોકે,$Alligator$ (મગર જેવું પ્રાણી),જે સરીસૃપ વર્ગના $Crocodilia$ ગોત્રમાં આવે છે,તે એક અપવાદ છે કારણ કે તે ચાર ખંડોવાળું હૃદય ધરાવે છે.

(A) $Crocodile$ (મગર) મધ્યમ લાંબા અને અણીદાર મુખ (snout) દ્વારા ઓળખાય છે. તે અત્યંત આક્રમક હોવા માટે જાણીતું છે અને મનુષ્યો માટે ખૂબ જ ખતરનાક છે. તેની સરખામણીમાં,$Alligator$ નું મુખ પહોળું અને ગોળાકાર હોય છે,$Gavialis$ (ઘડિયાલ) નું મુખ માછલી ખાવા માટે ખૂબ જ લાંબું અને પાતળું હોય છે,અને $Salamandra$ એ ઉભયજીવી છે જેને મુખ હોતું નથી.

(C) $Sphenodon$ એ $Rhynchocephalia$ શ્રેણી અને $Reptilia$ વર્ગનું પ્રાણી છે.
$Sphenodon$ ને સામાન્ય રીતે $Tuatara$ કહેવામાં આવે છે અને તેમાં પિનિયલ ગ્રંથિ અથવા ત્રીજી આંખ જોવા મળે છે.
$Sphenodon$ આદિ સરીસૃપોના લક્ષણો જાળવી રાખે છે,તેથી તેને જીવંત અશ્મિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) ગરોળીઓ સ્વયં-છેદન (autotomy) દર્શાવે છે,જે દુશ્મનોને મૂંઝવવા માટે સ્વેચ્છાએ પૂંછડી તોડી નાખવાની પ્રક્રિયા છે,ત્યારબાદ પૂંછડીનું પુનઃસર્જન થાય છે.
મોટાભાગની ગરોળીઓ અંડપ્રસવી હોય છે,જેમના ઈંડા કવચ દ્વારા સુરક્ષિત હોય છે.
ઝેરી સાપમાં,ઝેરની ગ્રંથિઓ એ સુપિરિયર લેબિયલ અથવા પેરોટિડ ગ્રંથિઓનું રૂપાંતરિત સ્વરૂપ છે.
તેથી,આપેલ તમામ વિધાનો સાચા છે.

(B) મોટાભાગની ગરોળીઓ અંડપ્રસવી (oviparous) હોય છે,એટલે કે તેઓ ઈંડા મૂકે છે. જોકે,કેટલીક પ્રજાતિઓ અપત્યપ્રસવી (viviparous) હોય છે,જે સીધા બચ્ચાને જન્મ આપે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Chameleon$ (કાચિંડો) એ અપત્યપ્રસવી ગરોળીનું જાણીતું ઉદાહરણ છે. $Uromastix$ અંડપ્રસવી છે અને $Hydrophis$ એ દરિયાઈ સાપ છે,ગરોળી નથી.

(B) પોઈકિલોથર્મસ એવા સજીવો છે જે તેમના આંતરિક શરીરનું તાપમાન આસપાસના વાતાવરણ મુજબ બદલે છે.
$1$. ઉભયજીવી (Amphibia): આ પ્રાણીઓ પોઈકિલોથર્મસ છે અને ડાયકોન્ડિલિક (બે ઓક્સિપિટલ કોન્ડાઇલ ધરાવતા) હોય છે.
$2$. સરીસૃપ (Reptilia): આ પ્રાણીઓ પોઈકિલોથર્મસ છે અને મોનોકોન્ડિલિક (એક ઓક્સિપિટલ કોન્ડાઇલ ધરાવતા) હોય છે.
$3$. વિહગ (Aves): આ પ્રાણીઓ હોમિયોથર્મસ (શરીરનું તાપમાન અચળ રાખનારા) છે અને મોનોકોન્ડિલિક હોય છે.
$4$. સસ્તન (Mammals): આ પ્રાણીઓ હોમિયોથર્મસ છે અને ડાયકોન્ડિલિક હોય છે.
તેથી,એક ઓક્સિપિટલ કોન્ડાઇલ ધરાવતા પોઈકિલોથર્મસ પ્રાણીઓ સરીસૃપ વર્ગમાં આવે છે.

(C) પાર્શ્વ રેખા તંત્ર એ જલીય પૃષ્ઠવંશીઓમાં જોવા મળતી એક સંવેદી પ્રણાલી છે,જેમાં માછલીઓ અને ઉભયજીવીઓના ડિંભ અવસ્થાઓ (જેમ કે દેડકાનું ટેડપોલ લાર્વા) નો સમાવેશ થાય છે,જે તેમને આસપાસના પાણીમાં હલનચલન,કંપન અને દબાણના તફાવતને શોધવામાં મદદ કરે છે.
$1$. માછલીઓ,જેમાં કાસ્થિ મત્સ્યનો પણ સમાવેશ થાય છે,તેમાં સુવિકસિત પાર્શ્વ રેખા તંત્ર હોય છે.
$2$. દેડકાનું ટેડપોલ લાર્વા જલીય છે અને તેમાં પણ પાર્શ્વ રેખા તંત્ર જોવા મળે છે.
$3$. સરીસૃપો મુખ્યત્વે સ્થળજ પૃષ્ઠવંશીઓ છે અને તેઓ જમીન પર રહેવા માટે અનુકૂલિત થયા છે; તેથી,તેમનામાં પાર્શ્વ રેખા સંવેદી અંગોનો અભાવ હોય છે કારણ કે સ્થળજ પર્યાવરણમાં તેમના અસ્તિત્વ માટે તેની જરૂર હોતી નથી.

(N/A) $\rightarrow$ સ્થળચર જીવનશૈલી માટે સરીસૃપોમાં જરૂરી બે અનુકૂલનો નીચે મુજબ છે:
$(a)$ શુષ્ક અને શિંગી ત્વચા (dry and cornified skin) અને અધિચર્મીય ભીંગડાં,જે શરીરમાંથી પાણીના વ્યયને અટકાવે છે.
$(b)$ અંતઃફલન (internal fertilization),જે પ્રજનનની પ્રક્રિયાને બાહ્ય પાણીના સ્ત્રોત પર આધાર રાખ્યા વિના પૂર્ણ કરવામાં મદદ કરે છે.

(A) મોટાભાગના સરિસૃપોમાં $3$-ખંડીય હૃદય હોય છે,જેમાં બે કર્ણક અને એક અપૂર્ણ રીતે વિભાજિત ક્ષેપક હોય છે. જોકે,મગર સરિસૃપોમાં અપવાદ છે કારણ કે તેમાં પક્ષીઓ અને સસ્તન પ્રાણીઓની જેમ $4$-ખંડીય હૃદય હોય છે,જેમાં બે કર્ણક અને બે સંપૂર્ણ રીતે અલગ થયેલા ક્ષેપકો હોય છે. તેથી,મગર એ અપવાદ છે.

(D) વર્ગ $Reptilia$ (સરીસૃપ) ની મુખ્ય લાક્ષણિકતા શુષ્ક અને શૃંગમય ત્વચા,અધિચર્મીય ભીંગડા અથવા કવચની હાજરી છે.
આ પ્રાણીઓ અસમતાપી (શીત રુધિરવાળા) હોય છે.
બગીચાની ગરોળી $(Calotes)$,મગર $(Crocodilus)$ અને નાગ $(Naja)$ એ બધા જ વર્ગ $Reptilia$ ના સભ્યો છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો શુષ્ક અને શૃંગમય ત્વચા ધરાવે છે.

(D) સરિસૃપો કાર્બોનિફેરસ સમયગાળા દરમિયાન ઉભયજીવીઓમાંથી ઉત્ક્રાંતિ પામ્યા હતા.
ઉભયજીવીઓથી વિપરીત,સરિસૃપોએ જાડા કવચવાળા ઈંડા મૂકવાની ક્ષમતા વિકસાવી જે સૂકાઈ જવાની સામે રક્ષણ આપે છે,જેનાથી તેઓ જમીન પર સૂર્યપ્રકાશમાં સુકાયા વિના જીવંત રહી શકે છે અને સેવન થઈ શકે છે.
પ્રાચીન સરિસૃપ વંશના આધુનિક વંશજોમાં કાચબા,ટોર્ટોઈઝ અને મગરનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(C) પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓમાં હૃદયની રચના અલગ-અલગ હોય છે:
$1$. $Scoliodon$ (ડોગફિશ) એ કાસ્થિ મત્સ્ય છે,જેમાં બે ખંડોવાળું હૃદય (એક કર્ણક અને એક ક્ષેપક) હોય છે.
$2$. $Hippocampus$ (સી-હોર્સ) એ અસ્થિ મત્સ્ય છે,જેમાં પણ બે ખંડોવાળું હૃદય હોય છે.
$3$. $Chelone$ (લીલો દરિયાઈ કાચબો) એ સરીસૃપ વર્ગનું પ્રાણી છે. મોટાભાગના સરીસૃપો,જેમાં કાચબાનો સમાવેશ થાય છે,તેમાં ત્રણ ખંડોવાળું હૃદય હોય છે,જેમાં બે કર્ણક અને એક અપૂર્ણ રીતે વિભાજિત ક્ષેપક હોય છે.
$4$. $Pteropus$ (વડવાગળ) એ સસ્તન પ્રાણી છે,જેમાં ચાર ખંડોવાળું હૃદય હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Chelone$ છે.

(D) $Vipera$ (વાઈપર),$Naja$ (નાગ),અને $Bungarus$ (કાળતરો) એ અત્યંત ઝેરી સાપના ઉદાહરણો છે. $Azgar$ (અજગર) એ બિનઝેરી સાપ છે જે તેના શિકારને દબાવીને મારી નાખે છે.

(D) અંડપ્રસવી પ્રાણી એટલે એવું પ્રાણી જે ઈંડા મૂકે છે,જે માતાના શરીરની બહાર સેવાય છે.
$A$. $Scoliodon$ (ડોગફિશ) એ અપત્યપ્રસવી શાર્ક છે,જેનો અર્થ છે કે તે જીવંત બચ્ચાંને જન્મ આપે છે.
$B$. $Viper$ એ અંડ-અપત્યપ્રસવી સાપ છે,જેમાં ઈંડા માતાના શરીરની અંદર જ સેવાય છે.
$C$. $Scorpion$ (વીંછી) સામાન્ય રીતે અંડ-અપત્યપ્રસવી અથવા અપત્યપ્રસવી હોય છે.
$D$. $Cobra$ એ અંડપ્રસવી પ્રાણી છે,કારણ કે તે ઈંડા મૂકે છે જે શરીરની બહાર વિકસે છે અને સેવાય છે.

(D) સાપ અને ગરોળી બંને $Reptilia$ (સરીસૃપ) વર્ગના પ્રાણીઓ છે.
આ પ્રાણીઓમાં કેરાટિનયુક્ત ભીંગડા અથવા કવચનું બાહ્ય કંકાલ હોય છે.
જેમ જેમ તેઓ વૃદ્ધિ પામે છે,તેમ તેમ તેઓ સમયાંતરે તેમની ત્વચાનું બહારનું પડ ઉતારે છે,જેને 'એક્ડાયસિસ' (ecdysis) અથવા નિર્મોચન કહેવામાં આવે છે,જે ઘણીવાર 'ત્વચાના કવચ' (skin cast) તરીકે જોવા મળે છે.

(D) સરીસૃપો $Reptilia$ વર્ગમાં આવે છે. તેઓ મોટે ભાગે સ્થળચર પ્રાણીઓ છે અને તેમનું શરીર શુષ્ક અને શલ્કી ત્વચા,અધિચર્મીય ભીંગડા અથવા કવચ દ્વારા ઢંકાયેલું હોય છે. તેમની ત્વચા ચીકણી હોતી નથી; તેના બદલે,તેમની ત્વચા શુષ્ક હોય છે. તેઓ મોટે ભાગે અંડપ્રસવી $(oviparous)$ હોય છે અને તેમાં સીધો વિકાસ જોવા મળે છે. તેથી,વિધાન $(1)$ અને $(2)$ બંને સાચા છે.

(C) કેટલાક જલીય પ્રાણીઓમાં,જેમ કે $Turtle$ (કાચબો) (ખાસ કરીને $Fitzroy$ નદીના કાચબા જેવી પ્રજાતિઓ),ક્લોએકા સહાયક શ્વસન અંગ તરીકે કાર્ય કરે છે.
આ પ્રાણીઓમાં વિશિષ્ટ બર્સી (ક્લોકલ બર્સી) હોય છે જે અત્યંત રુધિરવાહિનીયુક્ત હોય છે.
ક્લોએકામાં પાણીને અંદર અને બહાર પમ્પ કરીને,પ્રાણી પાણીમાં ઓગળેલા ઓક્સિજનને મેળવી શકે છે,જેનાથી તે શ્વાસ લેવા માટે સપાટી પર આવ્યા વિના લાંબા સમય સુધી પાણીની અંદર રહી શકે છે.

(D) કાચબો.
કાચબામાં કેરાટિનથી બનેલી અસ્થિમય પ્લેટોનું બાહ્યકંકાલ હોય છે અને કરોડસ્તંભ તથા આંતરિક હાડકાંઓનું બનેલું અંતઃકંકાલ હોય છે.
આ દ્વિ-કંકાલ પ્રણાલી રક્ષણ અને માળખાકીય આધાર પૂરો પાડે છે.
આ લક્ષણ કાચબાને દેડકા (માત્ર અંતઃકંકાલ),જેલીફિશ (બાહ્યકંકાલ કે અંતઃકંકાલનો અભાવ) અને મીઠા પાણીની છીપ (માત્ર બાહ્યકંકાલ) થી અલગ પાડે છે.