Mix Example - TISSUES Questions in Gujarati

(N/A) માનવ શરીરમાં જોવા મળતા ત્રણ મુખ્ય પ્રકારના સ્નાયુઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. રેખિત સ્નાયુઓ (કંકાલ સ્નાયુઓ): આ સ્નાયુઓ નળાકાર,શાખાવિહીન અને બહુકોષકેન્દ્રીય હોય છે. તેમાં એકાંતરે ઘેરા અને આછા પટ્ટાઓ (રેખાઓ) જોવા મળે છે અને તે હાડકાં સાથે જોડાયેલા હોય છે.
$2$. સરળ સ્નાયુઓ (અરેખિત સ્નાયુઓ): આ સ્નાયુઓ ત્રાક આકારના હોય છે અને તેમાં એક મધ્યસ્થ કોષકેન્દ્ર હોય છે. તેમાં રેખાઓ જોવા મળતી નથી અને તે જઠર તથા આંતરડા જેવા આંતરિક અંગોની દીવાલોમાં જોવા મળે છે.
$3$. હૃદસ્નાયુઓ: આ સ્નાયુઓ નળાકાર,શાખાયુક્ત અને એકકોષકેન્દ્રીય હોય છે. તેમાં રેખાઓ જોવા મળે છે અને તે અનૈચ્છિક સ્નાયુઓ છે જે ફક્ત હૃદયમાં જ જોવા મળે છે.
(આ સ્નાયુઓના પ્રકારોની આકૃતિઓ માટે આપેલી છબી જુઓ.)

(N/A) વર્ધનશીલ પેશીના કોષો સતત વિભાજન પામતા કોષો છે. ઝડપી ચયાપચયની પ્રક્રિયા અને કોષ વિભાજન માટે સ્પષ્ટ કોષકેન્દ્ર અને ઘટ્ટ કોષરસ જરૂરી છે. આ કોષોમાં ખોરાકનો સંગ્રહ કરવાની કે આકાર જાળવી રાખવાની જરૂર ન હોવાથી તેમાં રસધાનીઓ હોતી નથી.
$(b)$ દ્રઢોતક કોષોની કોષદીવાલ લિગ્નિનને કારણે જાડી હોય છે અને આ કોષો એકબીજા સાથે ચુસ્ત રીતે જોડાયેલા હોય છે,તેથી તેમાં આંતરકોષીય અવકાશ હોતો નથી.
$(c)$ નાસપતીમાં વિશિષ્ટ પ્રકારના દ્રઢોતક કોષો હોય છે જેને 'સ્ટોન સેલ્સ' (stone cells) કહેવાય છે,જે તેને દાણાદાર અને કડક રચના આપે છે.
$(d)$ વનસ્પતિની ડાળીઓમાં સ્થૂલકોણક (Collenchyma) પેશી હોય છે. તે વનસ્પતિને આધાર અને લવચીકતા બંને આપે છે,જેના કારણે ડાળીઓ ભારે પવનમાં તૂટ્યા વગર વળી શકે છે.
$(e)$ નાળિયેરની છાલ દ્રઢોતક પેશીની બનેલી હોય છે,જે મૃત અને લિગ્નિનયુક્ત હોવાથી ખૂબ જ સખત હોય છે,તેથી તેને કાઢવી મુશ્કેલ છે.

(N/A) લક્ષણો:
- કોર્કના કોષો પરિપક્વતા સમયે મૃત હોય છે.
- આ કોષો આંતરકોષીય અવકાશ વગર સઘન રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે.
- કોષદીવાલમાં $suberin$ નામનું રાસાયણિક દ્રવ્ય હોય છે, જે તેમને વાયુઓ અને પાણી માટે અભેદ્ય બનાવે છે.
- તે અનેક સ્તરો ધરાવે છે.
નિર્માણ:
- જેમ જેમ વનસ્પતિ મોટી થાય છે, તેમ તેમ પ્રકાંડની અધિસ્તર $(epidermis)$ ના સ્થાને દ્વિતીય વર્ધનશીલ પેશી $(secondary meristem)$ આવે છે, જેને $phellogen$ અથવા કોર્ક કેમ્બિયમ કહેવાય છે.
- આ વર્ધનશીલ પેશી દ્વારા બહારની તરફ બનતા કોષો કોર્ક કોષોમાં વિભેદિત થાય છે.
ભૂમિકા:
- કોર્ક જૂના પ્રકાંડ, ડાળીઓ અને શાખાઓ માટે રક્ષણાત્મક પેશી તરીકે કાર્ય કરે છે.
- તે પાણીના વ્યયને અટકાવે છે અને વનસ્પતિને યાંત્રિક ઈજાઓ તથા સૂક્ષ્મજીવોના ચેપથી બચાવે છે.

(N/A) જલવાહક અને અન્નવાહકને જટિલ પેશીઓ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે એક કરતાં વધુ પ્રકારના કોષોની બનેલી હોય છે જે એક સામાન્ય કાર્ય કરવા માટે એકમ તરીકે સાથે મળીને કામ કરે છે.

જલવાહક (Xylem)	અન્નવાહક (Phloem)
તે જલવાહિનીકી,જલવાહિની,જલવાહક મૃદુતક અને જલવાહક તંતુઓની બનેલી છે.	તે ચાલની નલિકા,સાથી કોષો,અન્નવાહક મૃદુતક અને અન્નવાહક તંતુઓની બનેલી છે.
તે જમીનમાંથી પાણી અને ખનિજોનું વહન વનસ્પતિના હવાઈ ભાગો સુધી કરે છે.	તે પર્ણોમાંથી ખોરાકનું વહન વનસ્પતિના અન્ય ભાગો સુધી કરે છે.
જલવાહક મૃદુતક સિવાયના મોટાભાગના કોષો મૃત હોય છે.	અન્નવાહક તંતુઓ સિવાયના મોટાભાગના કોષો જીવંત હોય છે.

(N/A)

વર્ધનશીલ પેશી	સ્થાયી પેશી
આ પેશીના કોષો તેમના સમગ્ર જીવનકાળ દરમિયાન વિભાજન પામે છે.	તેઓ ચોક્કસ કાર્યો કરવા માટે વિભાજન પામવાની ક્ષમતા ગુમાવે છે.
તેઓ વનસ્પતિના ચોક્કસ ભાગોમાં જોવા મળે છે,જેમ કે અગ્રીય,પાર્શ્વ અને આંતરવિષ્ટ.	તેઓ સમગ્ર વનસ્પતિ શરીરમાં વિતરિત થયેલી હોય છે.
કોષો ખૂબ જ સક્રિય હોય છે,ઘટ્ટ કોષરસ,પાતળી કોષદીવાલ અને સ્પષ્ટ કોષકેન્દ્ર ધરાવે છે. તેમાં રસધાનીઓનો અભાવ હોય છે.	તેઓ રસધાનીયુક્ત હોય છે અને આકાર તથા કદમાં ભિન્ન હોય છે. તેમની કોષદીવાલ જાડી હોઈ શકે છે.
કોષદીવાલ સેલ્યુલોઝની બનેલી હોય છે.	કોષદીવાલ સેલ્યુલોઝ,લિગ્નિન અથવા સુબેરિનની બનેલી હોય છે.

$(b)$ વર્ધનશીલ પેશીમાંથી ઉદ્ભવેલા કોષો જ્યારે ચોક્કસ આકાર,કદ અને કાર્ય ધારણ કરે છે અને વિભાજન પામવાની ક્ષમતા ગુમાવે છે,ત્યારે તે પ્રક્રિયાને વિભેદન કહે છે.
$(c)$ સરળ સ્થાયી પેશીઓ: મૃદુતક (Parenchyma),સ્થૂલકોણક (Collenchyma) (કોઈપણ બે).
જટિલ સ્થાયી પેશીઓ: જલવાહક (Xylem),અન્નવાહક (Phloem).

(N/A) વર્ધનશીલ પેશીના કોષો ઘટ્ટ કોષરસ,પાતળી સેલ્યુલોઝની કોષદીવાલ અને સ્પષ્ટ કોષકેન્દ્ર ધરાવે છે. આ ઉપરાંત,તેમાં રસધાનીઓનો અભાવ હોય છે.

(C) પાર્શ્વીય વર્ધનશીલ પેશી (Lateral meristem) એ વનસ્પતિમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર વર્ધનશીલ પેશીનો પ્રકાર છે.
તે પ્રકાંડ અને મૂળની જાડાઈ અથવા વ્યાસમાં વધારો કરે છે.
આ પેશીને સામાન્ય રીતે કેમ્બિયમ (cambium) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) જે સ્નાયુ પેશીના કોષો ત્રાકાકાર અને એકકોષકેન્દ્રી હોય છે, તેને $\text{અરેખિત}$ $\text{સ્નાયુ}$ (Smooth muscle) કહેવામાં આવે છે.
આ કોષો લાંબા અને બંને છેડેથી અણીદાર (ત્રાકાકાર) હોય છે અને તેમાં એક જ મધ્યસ્થ કોષકેન્દ્ર હોય છે.
તેઓ જઠર, આંતરડા અને રુધિરવાહિનીઓ જેવા આંતરિક અંગોની દીવાલોમાં જોવા મળે છે.

(N/A) કાસ્થિનું ઘન આધારક પ્રોટીન અને શર્કરા (sugars) નું બનેલું હોય છે. આ ઘટકો મુખ્યત્વે પ્રોટીઓગ્લાયકેન્સ (proteoglycans) તરીકે ગોઠવાયેલા હોય છે,જે પેશીને તેની લાક્ષણિક લવચીકતા અને મજબૂતી પ્રદાન કરે છે.

(B) મેદપૂર્ણ પેશી (Adipose tissue) એ સંયોજક પેશીનો એક પ્રકાર છે જે ચરબીનો સંગ્રહ કરે છે. તે ત્વચાની નીચે અને આંતરિક અંગોની વચ્ચે જોવા મળે છે. ચરબીની હાજરીને કારણે,તે ઉષ્માના અવાહક તરીકે કાર્ય કરે છે અને શરીરમાંથી ગરમીનો વ્યય અટકાવે છે,જેનાથી શરીરનું તાપમાન જાળવી રાખવામાં મદદ મળે છે.

(D) પર્ણોની શિરાઓમાં $Xylem$ (જલવાહક) અને $Phloem$ (અન્નવાહક) નામની વાહક પેશીઓ આવેલી હોય છે. $Xylem$ પાણી અને ખનિજોના વહન માટે જવાબદાર છે,જ્યારે $Phloem$ ખોરાકના સ્થળાંતર માટે જવાબદાર છે. આ ઉપરાંત,વાહક પુલોની આસપાસ યાંત્રિક આધાર આપવા માટે ઘણીવાર $Sclerenchyma$ (દ્રઢોતક) તંતુઓ પણ હાજર હોય છે.

(B) મૂળ અને પ્રકાંડની વૃદ્ધિ પામતી ટોચ પર આવેલા કોષોને વર્ધનશીલ કોષો (Meristematic cells) કહેવામાં આવે છે.
આ કોષો સતત વિભાજન પામવાની ક્ષમતા ધરાવે છે,જેના કારણે વનસ્પતિની લંબાઈમાં વધારો થાય છે.
આ પ્રકારના વિશિષ્ટ વર્ધનશીલ પેશીને અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશી (Apical meristem) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) લિગામેન્ટ (અસ્થિબંધ) એ એક વિશિષ્ટ પ્રકારની સંયોજક પેશી છે જે અસ્થિને અસ્થિ સાથે જોડે છે. તે ખૂબ જ સ્થિતિસ્થાપક હોય છે અને સાંધાઓને સ્થિરતા પ્રદાન કરે છે.

(A) વનસ્પતિમાં ખોરાકનો સંગ્રહ કરતી પેશીને $Parenchyma$ (મૃદુત્તક) કહેવામાં આવે છે.
$Parenchyma$ એ એક પ્રકારની સરળ કાયમી પેશી છે જે આધાર આપવાનું અને પૂરક પેશી તરીકે કાર્ય કરે છે.
ખાસ કરીને,જ્યારે $Parenchyma$ માં હરિતદ્રવ્ય હોય અને તે પ્રકાશસંશ્લેષણ કરે,ત્યારે તેને $Chlorenchyma$ (હરિતકણોત્તક) કહેવાય છે,અને જ્યારે તે ખોરાક અને પાણીનો સંગ્રહ કરે છે,ત્યારે તે સંગ્રહક પેશી તરીકે કાર્ય કરે છે.

(N/A) વાહક પેશીઓ એ વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતી જટિલ પેશીઓ છે જે બે મુખ્ય વહન કરતી પેશીઓની બનેલી હોય છે: જલવાહક (Xylem) અને અન્નવાહક (Phloem).
જલવાહક પેશી મૂળમાંથી પાણી અને ઓગળેલા ખનિજોનું વનસ્પતિના અન્ય ભાગો સુધી વહન કરવા માટે જવાબદાર છે.
અન્નવાહક પેશી પ્રકાશસંશ્લેષણ દરમિયાન તૈયાર થયેલા ખોરાક (શર્કરા) નું પર્ણોમાંથી વનસ્પતિના અન્ય ભાગો સુધી વહન કરવા માટે જવાબદાર છે.
આ બંને પેશીઓ સાથે મળીને એક રચનાત્મક એકમ બનાવે છે જેને વાહક પેશી (Vascular bundle) કહેવામાં આવે છે,જે વાહક પેશીધારી વનસ્પતિઓમાં વહન તંત્ર માટે અનિવાર્ય છે.

(C) $WBC$ (શ્વેતકણ),જેને લ્યુકોસાઇટ્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે રોગપ્રતિકારક તંત્રનો એક આવશ્યક ભાગ છે.
તેમનું મુખ્ય કાર્ય બેક્ટેરિયા,વાયરસ અને અન્ય વિદેશી પદાર્થો જેવા રોગકારક જીવો સામે શરીરનું રક્ષણ કરવાનું છે.
તેઓ વિદેશી કણોનો નાશ કરીને અથવા એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરીને શરીરને રોગપ્રતિકારક શક્તિ પૂરી પાડે છે.

(B) $RBCs$ (રક્તકણો) માં હિમોગ્લોબિન નામનું શ્વસન રંજકદ્રવ્ય હોય છે.
હિમોગ્લોબિન $O_{2}$ સાથે જોડાઈને ઓક્સિહિમોગ્લોબિન બનાવે છે,જે ફેફસાંમાંથી શરીરના પેશીઓ સુધી ઓક્સિજનના વહનમાં મદદ કરે છે.
તે પેશીઓમાંથી $CO_{2}$ ને પાછા ફેફસાં સુધી લાવવામાં પણ ભૂમિકા ભજવે છે જેથી તેને ઉચ્છવાસ દ્વારા બહાર કાઢી શકાય.

(C) રુધિર કણિકાઓ,જેને થ્રોમ્બોસાઇટ્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે અસ્થિમજ્જામાં મેગાકેરિયોસાઇટ્સમાંથી ઉદ્ભવતા કોષીય ટુકડાઓ છે.
તેઓ ઈજાના સ્થાને રુધિર ગંઠાઈ જવાની (coagulation) પ્રક્રિયામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે જેથી વધુ પડતો રુધિરસ્ત્રાવ અટકાવી શકાય.

(N/A) વાયુરંધ્ર એ મુખ્યત્વે પર્ણની સપાટી પર જોવા મળતા સૂક્ષ્મ છિદ્રો છે. તે બે વિશિષ્ટ કોષો દ્વારા ઘેરાયેલા હોય છે જેને રક્ષક કોષો (guard cells) કહેવામાં આવે છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય વાતાવરણ અને વનસ્પતિ વચ્ચે વાયુઓ ($CO_2$ અને $O_2$) ની આપ-લે કરવાનું અને બાષ્પોત્સર્જન (transpiration) ની પ્રક્રિયા દ્વારા વધારાના પાણીનો વરાળ સ્વરૂપે ત્યાગ કરવાનું છે.

(B) કંકાલ સ્નાયુઓને પટ્ટીદાર સ્નાયુઓ કહેવામાં આવે છે કારણ કે જ્યારે તેમને સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ જોવામાં આવે છે અને યોગ્ય રીતે અભિરંજિત કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેઓ આછા અને ઘેરા પટ્ટાઓ અથવા રેખાઓની ભાત દર્શાવે છે. આ પટ્ટાઓ સ્નાયુ તંતુઓમાં રહેલા સંકોચનશીલ પ્રોટીન,ખાસ કરીને એક્ટિન અને માયોસિનની નિયમિત ગોઠવણીને કારણે જોવા મળે છે. પરિણામે,તેમને પટ્ટીદાર સ્નાયુઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(N/A) ટ્રેકીડ્સ અને વેસલ્સ એ વનસ્પતિઓમાં જલવાહક પેશીના મુખ્ય વહન કરતા ઘટકો છે.
તેમની નળાકાર રચના મૂળમાંથી પાંદડા સુધી પાણી અને ઓગળેલા ખનિજોના જથ્થાબંધ વહન માટે ઓછા અવરોધવાળો માર્ગ પૂરો પાડે છે.
આ ઊભી,પાઇપ જેવી ગોઠવણી ગુરુત્વાકર્ષણની વિરુદ્ધ કાર્યક્ષમ લાંબા અંતરના પરિવહનને મંજૂરી આપે છે,જે વાહક પેશી ધરાવતી વનસ્પતિઓના અસ્તિત્વ માટે આવશ્યક છે.

(N/A) સ્થાન: કોલેન્કાઇમા પર્ણદંડ (leaf stalks) માં અને દ્વિદળી પ્રકાંડમાં અધિસ્તરની નીચે જોવા મળે છે.
કાર્ય: તે વનસ્પતિને યાંત્રિક આધાર અને નમનીયતા (flexibility) પ્રદાન કરે છે,જેનાથી વનસ્પતિના ભાગો જેમ કે પર્ણદંડ તૂટ્યા વગર સરળતાથી વળી શકે છે.

(B) ત્વચા અને સ્નાયુઓની વચ્ચે જોવા મળતી સંયોજક પેશીને આરેઓલર સંયોજક પેશી કહેવામાં આવે છે. તે અંગોની વચ્ચે આધાર આપતી અને જગ્યા પૂરતી પેશી તરીકે કાર્ય કરે છે,અંગોની અંદરની ખાલી જગ્યા ભરે છે,આંતરિક અંગોને આધાર આપે છે અને પેશીઓના સમારકામમાં મદદ કરે છે.

(C) પ્રકાંડ અને મૂળની જાડાઈ (વ્યાસ) માં વધારો કરવા માટે જવાબદાર વર્ધનશીલ પેશીને $\text{પાર્શ્વીય}$ $\text{વર્ધનશીલ}$ $\text{પેશી}$ (જેને $\text{એધા}$ પણ કહેવાય છે) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે એક દ્વિતીયક વર્ધનશીલ પેશી છે જે વનસ્પતિના શરીરની જાડાઈમાં વધારો કરે છે.

(N/A) $(i)$ વાયુતક (Aerenchyma): આ મૃદુતક પેશીનો એક પ્રકાર છે જેમાં મોટી હવા ભરેલી ગુહાઓ હોય છે,જે જલીય વનસ્પતિઓને ઉત્પ્લાવકતા (buoyancy) આપે છે,જેનાથી તે પાણી પર તરી શકે છે.
$(ii)$ સ્થૂલકોણક (Collenchyma): આ એક યાંત્રિક પેશી છે જે વનસ્પતિને બંધારણીય આધાર અને લવચીકતા પ્રદાન કરે છે,જેથી વનસ્પતિ તૂટ્યા વગર સરળતાથી વળી શકે છે.

(N/A) વનસ્પતિઓમાં જટિલ પેશીઓના બે પ્રકારો $Xylem$ (જલવાહક પેશી) અને $Phloem$ (અન્નવાહક પેશી) છે.
$Xylem$ મૂળમાંથી પાણી અને ખનિજોનું વહન પર્ણો સુધી કરવા માટે જવાબદાર છે.
$Phloem$ પર્ણોમાંથી ખોરાક (પ્રકાશસંશ્લેષિત નીપજો) નું વહન વનસ્પતિના અન્ય ભાગો સુધી કરવા માટે જવાબદાર છે.

(A) સાદી લાદીસમ અધિચ્છદ પેશી અત્યંત પાતળા અને ચપટા કોષોના એક જ સ્તરની બનેલી હોય છે,જે નાજુક અસ્તર બનાવે છે,જેમ કે રુધિરવાહિનીઓ અથવા ફેફસાંની વાયુકોષ્ઠોમાં.
સ્તરિત લાદીસમ અધિચ્છદ પેશી ઘસારો અટકાવવા માટે ઘણા સ્તરોમાં ગોઠવાયેલા કોષોની બનેલી હોય છે.
આ બહુસ્તરીય ગોઠવણી ખાસ કરીને યાંત્રિક દબાણ અનુભવતા વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે,જેમ કે ત્વચા,મુખનું અસ્તર અને અન્નનળી.

(N/A) આંખની કીકી (iris) માં $Smooth$ સ્નાયુઓ (જેને અનૈચ્છિક સ્નાયુઓ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) જોવા મળે છે.
આ કોષો $\text{ત્રાકાકાર}$ (spindle-shaped) હોય છે, જેનો અર્થ છે કે તે મધ્યમાં પહોળા અને બંને છેડે સાંકડા હોય છે.

(N/A) $1$. અરેખિત સ્નાયુતંતુઓ અન્નનળી,આંખની કીકી,મૂત્રવાહિની અને શ્વાસવાહિનીઓની દીવાલોમાં જોવા મળે છે.
$2$. ઘનાકાર અધિચ્છદ પેશી મૂત્રપિંડ નલિકાઓ અને લાળ ગ્રંથિઓની નલિકાઓના અસ્તરમાં જોવા મળે છે.
$3$. મેદપૂર્ણ પેશી ત્વચાની નીચે અને આંતરિક અંગોની વચ્ચે જોવા મળે છે.
$4$. રેખિત સ્નાયુતંતુઓ હાથ-પગ (અંગો),જીભ અને શરીરની દીવાલમાં જોવા મળે છે.

(N/A) $(i)$ ખૂબ જ સૂકા વાતાવરણમાં,પાણીના વ્યયને રોકવા માટે અધિસ્તર ઘણીવાર જાડું હોય છે. આ ઉપરાંત,આવી વનસ્પતિઓના હવાઈ ભાગો પર પાણીના વ્યય,યાંત્રિક ઈજા અને પરોપજીવીઓના આક્રમણથી બચવા માટે બહારની સપાટી પર મીણ જેવું,પાણી-પ્રતિકારક સ્તર (ક્યુટિકલ) હોય છે.
$(ii)$ રક્ષક કોષોના મુખ્ય કાર્યો નીચે મુજબ છે:
$1.$ વાયુરંધ્રના ખુલવા અને બંધ થવાની પ્રક્રિયાનું નિયમન કરવું.
$2.$ વાતાવરણ અને વનસ્પતિ વચ્ચે વાયુઓ (જેમ કે $CO_2$ અને $O_2$) ની આપ-લે કરવામાં મદદ કરવી.
$3.$ બાષ્પોત્સર્જન દ્વારા પાણીની વરાળના વ્યયને નિયંત્રિત કરવું.

(N/A) ચેતાપેશી મુખ્યત્વે શરીરના નીચેના ભાગોમાં જોવા મળે છે:
$(i)$ મગજ
$(ii)$ કરોડરજ્જુ
$(iii)$ ચેતાઓ
ચેતાપેશી બનાવતા કોષોને ચેતાકોષો (Neurons) કહેવામાં આવે છે.

(N/A) સંયોજક પેશીને આ નામ આપવામાં આવ્યું છે કારણ કે તેનું મુખ્ય કાર્ય શરીરના વિવિધ અંગો અને પેશીઓને એકબીજા સાથે જોડવાનું,આધાર આપવાનું અને તેમને સાંકળવાનું છે.
$(b)$ આરિયોલર સંયોજક પેશી અંગોની અંદરની ખાલી જગ્યાઓ ભરે છે,આંતરિક અંગોને આધાર આપે છે અને પેશીઓના સમારકામમાં મદદ કરે છે.
$(c)$ એડિપોસાઇટ કોષોમાં ચરબીના ટીપાં (fat globules) સંગ્રહિત હોય છે. આ સંગ્રહિત ચરબી શરીરની ગરમીને બહાર જતી અટકાવવા માટે અવાહક (insulator) તરીકે કાર્ય કરે છે અને શરીરને ઊર્જા પૂરી પાડે છે.

(N/A)

જલવાહક (Xylem)	અન્નવાહક (Phloem)
$(i)$ તે મૂળમાંથી પાણી અને ખનિજોનું વહન વનસ્પતિના તમામ ભાગોમાં કરે છે.	$(i)$ તે પર્ણોમાં સંશ્લેષિત થયેલ કાર્બનિક ખોરાક અને પ્રરોહ તથા મૂળના અગ્રભાગે સંશ્લેષિત થયેલ અંતઃસ્ત્રાવોનું વહન વનસ્પતિના અન્ય ભાગોમાં કરે છે.
$(ii)$ વહનમાં મદદ કરતા ઘટકો જલવાહિનીકી (tracheids) અને જલવાહિની (vessels) છે. બંને નિર્જીવ છે અને જાડી દીવાલ ધરાવે છે.	$(ii)$ ચાલની નલિકા (sieve-tube) કોષો અન્નવાહક દ્વારા પદાર્થોના વહન માટે જવાબદાર છે. તેઓ જીવંત કોષો છે.
$(iii)$ જલવાહકમાં પદાર્થોનું વહન માત્ર એક જ દિશામાં થાય છે.	$(iii)$ અન્નવાહકમાં પદાર્થોનું વહન બંને દિશાઓમાં થઈ શકે છે.
$(iv)$ જલવાહક મૃદુતક (xylem parenchyma) સિવાયના અન્ય તમામ ઘટકો નિર્જીવ હોય છે.	$(iv)$ અન્નવાહક તંતુઓ (phloem fibres) સિવાયના અન્ય તમામ ઘટકો જીવંત હોય છે.

(N/A)

સ્કલેરેન્કાઇમા (દ્રઢોતક)	કોલેન્કાઇમા (સ્થૂલકોણક)
$1$. તે મૃત કોષોનું બનેલું છે.	$1$. તે જીવંત કોષોનું બનેલું છે.
$2$. તેની કોષદીવાલ લિગ્નિનયુક્ત હોય છે.	$2$. તેની કોષદીવાલ સેલ્યુલોઝયુક્ત હોય છે.
$3$. કોષનો અવકાશ (લ્યુમેન) સાંકડો હોય છે.	$3$. કોષનો અવકાશ (લ્યુમેન) પહોળો હોય છે.
$4$. તે વનસ્પતિને યાંત્રિક આધાર આપે છે.	$4$. તે વનસ્પતિના શરીરને યાંત્રિક આધાર અને સ્થિતિસ્થાપકતા પ્રદાન કરે છે.

(N/A) હૃદયના સ્નાયુઓની લાક્ષણિકતાઓ નીચે મુજબ છે:
$(i)$ આ અનૈચ્છિક સ્નાયુઓ છે જે જીવનભર લયબદ્ધ સંકોચન અને શિથિલન દર્શાવે છે.
$(ii)$ આ સ્નાયુઓ અણી વગરના કોષોના બનેલા હોય છે જેમાં ઝાંખા આડા પટ્ટાઓ (striations) જોવા મળે છે.
$(iii)$ આ સ્નાયુઓના કોષો નળાકાર,શાખાયુક્ત અને એકકોષકેન્દ્રીય હોય છે.
$(iv)$ આ સ્નાયુઓ સામાન્ય પરિસ્થિતિમાં થાકતા નથી.

(N/A) $(i)$ ટ્રેકીડ્સ (વાહિનીકી) અને વેસલ્સ (વાહિની) એ મુખ્ય વહન કરતા ઘટકો છે જે પાણી અને ખનિજોના વહનમાં મદદ કરે છે.
(ii) ઝાયલેમ પેરેન્કાઇમા (મૃદુતક) એ ઝાયલેમનો એકમાત્ર જીવંત ઘટક છે જે ખોરાકને સ્ટાર્ચ અથવા ચરબીના સ્વરૂપમાં સંગ્રહિત કરે છે.
(iii) ઝાયલેમ ફાઇબર્સ (જેને ઝાયલેમ સ્ક્લેરેન્કાઇમા પણ કહેવાય છે) એ જાડી દીવાલ ધરાવતા મૃત કોષો છે જે વનસ્પતિને યાંત્રિક આધાર પૂરો પાડે છે.

(N/A) $(1)$ કોષો વારંવાર વિભાજન પામે છે.
$(2)$ કોષદીવાલ પાતળી અને સેલ્યુલોઝની બનેલી હોય છે.
$(3)$ રસધાનીઓ (vacuoles) ગેરહાજર હોય છે અથવા ખૂબ જ નાની હોય છે.
$(4)$ તેઓ ચયાપચયની દ્રષ્ટિએ ખૂબ જ સક્રિય હોય છે.
$(5)$ તેઓ ઘટ્ટ કોષરસ ધરાવે છે.
$(6)$ તેઓ સ્પષ્ટ અને મોટું કોષકેન્દ્ર ધરાવે છે.

(N/A) રુધિરના બે મુખ્ય ઘટકો પ્લાઝમા (રુધિરરસ) અને રુધિર કોષો (રુધિરકણિકાઓ) છે.
રુધિરને સંયોજક પેશીનો એક પ્રકાર માનવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં પ્રવાહી આધારક (matrix) હોય છે,જેને પ્લાઝમા કહેવામાં આવે છે,જેમાં વિવિધ રુધિર કોષો નિલંબિત હોય છે. સંયોજક પેશીઓની વ્યાખ્યા મુજબ તેમાં કોષો આંતરકોષીય આધારકમાં ગોઠવાયેલા હોય છે,અને રુધિર આ વ્યાખ્યાને અનુરૂપ છે કારણ કે પ્લાઝમા એક આધારક તરીકે કાર્ય કરે છે જે પોષક તત્વો,વાયુઓ અને ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોનું વહન કરીને શરીરના વિવિધ ભાગોને જોડે છે.

(N/A) દ્રઢોતક (sclerenchyma) ના કોષોની કોષદીવાલને સખત બનાવતો રાસાયણિક પદાર્થ $Lignin$ (લિગ્નિન) છે. આ પદાર્થ સિમેન્ટ જેવું કાર્ય કરે છે અને કોષદીવાલને મજબૂત બનાવે છે.
દ્રઢોતક પેશી સામાન્ય રીતે નીચેના સ્થાનો પર જોવા મળે છે:
$1$. વાહક પેશીના પુલ (vascular bundles) ની આસપાસ.
$2$. પર્ણની શિરાઓમાં.
$3$. બીજ અને ફળોના સખત આવરણમાં (દા.ત.,નાળિયેરનું કવચ).

(N/A) રુધિરના પ્રવાહી આધારકને $Plasma$ (રુધિરરસ) કહેવામાં આવે છે.
$Plasma$ માં પાણી,પ્રોટીન (જેમ કે $albumin$,$globulin$ અને $fibrinogen$),ક્ષાર (ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ),અંતઃસ્ત્રાવો,ગ્લુકોઝ અને ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો હોય છે.
રુધિરના બે કાર્યો નીચે મુજબ છે:
$1$. તે ફેફસાં અને શરીરના પેશીઓ વચ્ચે શ્વસન વાયુઓ ($O_2$ અને $CO_2$) નું વહન કરે છે.
$2$. તે પાચિત ખોરાક,અંતઃસ્ત્રાવો અને ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોને શરીરના વિવિધ ભાગો સુધી પહોંચાડે છે.

(N/A)

રેખિત સ્નાયુઓ	અરેખિત સ્નાયુઓ
$1.$ આ કોષો લાંબા,નળાકાર,શાખાવિહીન અને બહુકોષકેન્દ્રીય હોય છે.	$1.$ આ કોષો લાંબા,ત્રાકાકાર (બંને છેડે અણીદાર) અને એકકોષકેન્દ્રીય હોય છે.
$2.$ આ સ્નાયુઓ મુખ્યત્વે હાડકાં સાથે જોડાયેલા હોય છે અને શરીરના સ્વૈચ્છિક હલનચલનમાં મદદ કરે છે.	$2.$ આ સ્નાયુઓ અન્નનળી,રુધિરવાહિનીઓ,આંખની કીકી,મૂત્રવાહિની અને શ્વાસવાહિનીઓની દીવાલોમાં જોવા મળે છે.

(N/A) એરિયોલર પેશી અંગોની અંદરની ખાલી જગ્યા ભરે છે,આંતરિક અંગોને આધાર આપે છે અને પેશીઓના સમારકામમાં મદદ કરે છે. (કોઈપણ $1$)
$(b)$ ઘનાકાર અધિચ્છદ પેશી યાંત્રિક આધાર પૂરો પાડે છે અને સ્ત્રાવ તથા શોષણમાં મદદરૂપ થાય છે.

(N/A) તે વનસ્પતિઓને યાંત્રિક આધાર પૂરો પાડે છે.
$(b)$ તે સ્ટાર્ચ,પ્રોટીન અને ચરબી જેવા ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે.
$(c)$ જલીય વનસ્પતિઓમાં,પેરનકાઈમા કોષોમાં મોટી હવા ભરેલી ગુહાઓ (વાયુતક - aerenchyma) હોય છે,જે ઉત્પ્લાવકતા પૂરી પાડે છે અને વનસ્પતિને તરવામાં મદદ કરે છે.

(D) ક્લોરેન્કાઇમા: આ વિશિષ્ટ પેરેન્કાઇમા કોષો છે જેમાં ક્લોરોફિલ હોય છે અને તે મુખ્યત્વે પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા કરવા માટે જવાબદાર છે.
એરેન્કાઇમા: આ જલીય વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ પેરેન્કાઇમા કોષો છે જેમાં મોટા હવાના પોલાણ હોય છે. આ પોલાણ વનસ્પતિને તરવામાં (ઉત્પ્લાવકતા) મદદ કરે છે અને વાયુઓના વિનિમયને સરળ બનાવે છે.

(N/A) આપણા શરીરમાં ઉત્તેજનાનું વહન કરતી પેશી ચેતાપેશી (Nervous tissue) છે.
$(b)$ ચેતાપેશીમાં ચેતાકોષો (neurons) નામના વિશિષ્ટ કોષો હોય છે જે વિદ્યુત આવેગોને ગ્રહણ કરે છે અને તેનું વહન કરે છે. જ્યારે કોઈ ઉત્તેજના મળે છે,ત્યારે ચેતાપેશી સ્નાયુપેશીને સંકેત મોકલે છે. આ સંકેતોના પ્રતિભાવમાં સ્નાયુપેશી સંકોચાય છે અથવા શિથિલ થાય છે,જેના કારણે પ્રાણીઓ ઝડપથી હલનચલન કરી શકે છે.

(N/A) તેમના વચ્ચેના બે મૂળભૂત રચનાત્મક તફાવતો નીચે મુજબ છે:
$1$. કોષદીવાલ: મૃદુતક પેશીના કોષોની કોષદીવાલ પાતળી હોય છે જે સેલ્યુલોઝની બનેલી હોય છે,જ્યારે સ્થૂલકોણક પેશીના કોષોની કોષદીવાલ ખૂણાના ભાગે સેલ્યુલોઝ,હેમિસેલ્યુલોઝ અને પેક્ટિનના જમા થવાને કારણે અનિયમિત રીતે જાડી હોય છે.
$2$. આંતરકોષીય અવકાશ: મૃદુતક પેશીના કોષો છૂટાછવાયા ગોઠવાયેલા હોય છે અને તેમની વચ્ચે મોટો આંતરકોષીય અવકાશ જોવા મળે છે,જ્યારે સ્થૂલકોણક પેશીના કોષો એકબીજાની ખૂબ નજીક ગોઠવાયેલા હોય છે અને તેમની વચ્ચે આંતરકોષીય અવકાશ ખૂબ જ ઓછો અથવા હોતો નથી.

(N/A) પેશી $A$ એ મેદપૂર્ણ પેશી (Adipose tissue) છે.
કારણ: આ એક પ્રકારની સંયોજક પેશી છે જેમાં કોષો ચરબીના ગોલકોના સ્વરૂપમાં સંગ્રહ કરવા માટે વિશિષ્ટ હોય છે. આ ચરબીનું સ્તર શરીરની ગરમીના વ્યય સામે અવાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
પેશી $B$ એ હૃદસ્નાયુ (Cardiac muscle) છે.
કારણ: હૃદસ્નાયુના કોષો નળાકાર,શાખિત અને એકકોષકેન્દ્રીય હોય છે. તે અનૈચ્છિક સ્નાયુઓ છે જે રુધિરને પંપ કરવા માટે સજીવના જીવનભર લયબદ્ધ સંકોચન અને શિથિલન દર્શાવે છે.

(N/A) આ સ્નાયુઓને કંકાલ સ્નાયુઓ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે મુખ્યત્વે શરીરના હાડકાં (કંકાલ) સાથે જોડાયેલા હોય છે અને શરીરના હલનચલનમાં મદદ કરે છે.
$(b)$ તેના બે બંધારણીય લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ જોતા તેમાં એકાંતરે ઘેરા અને ઝાંખા પટ્ટાઓ (રેખાઓ) જોવા મળે છે.
$(ii)$ તે બહુકોષકેન્દ્રીય હોય છે અને તેના કોષો નળાકાર અને અશાખિત હોય છે.

(N/A) આર્યોલર (Areolar) પેશી: આ એક પ્રકારની શિથિલ સંયોજક પેશી છે જે ત્વચા અને સ્નાયુઓ વચ્ચે આધાર આપતી અને પેકિંગ પેશી તરીકે કાર્ય કરે છે.
$(b)$ અસ્થિબંધ (Ligament): આ એક તંતુમય સંયોજક પેશી છે જે બે હાડકાંને એકબીજા સાથે જોડે છે.
$(c)$ ઘનાકાર અધિચ્છદ (Cuboidal epithelium): આ પેશી ઘનાકાર કોષોની બનેલી હોય છે અને તે મૂત્રપિંડ નલિકાઓ તથા લાળ ગ્રંથિઓની નલિકાઓના અસ્તરમાં જોવા મળે છે,જે યાંત્રિક આધાર પૂરો પાડે છે.
$(d)$ દ્રઢોતક (Sclerenchyma): આ એક સ્થાયી વનસ્પતિ પેશી છે જે જાડી લિગ્નિનયુક્ત કોષદીવાલ ધરાવતા મૃત કોષોની બનેલી હોય છે,જે પર્ણની શિરાઓને બંધારણીય મજબૂતી આપે છે.

(N/A) કંડરા (Tendons): આ તંતુમય સંયોજક પેશીઓ છે જે કંકાલ સ્નાયુઓને હાડકા સાથે જોડે છે.
$(b)$ લાદીસમ અધિચ્છદ પેશી (Squamous epithelium): ખાસ કરીને,સાદી લાદીસમ અધિચ્છદ પેશી ફેફસાંમાં વાયુકોષ્ઠોનું નાજુક અંદરનું સ્તર બનાવે છે જે વાયુઓના વિનિમયમાં મદદ કરે છે.
$(c)$ મેદપૂર્ણ પેશી (Adipose tissue): આ એક વિશિષ્ટ સંયોજક પેશી છે જે ચરબીના ગોલકોના સ્વરૂપમાં ચરબીનો સંગ્રહ કરે છે.
$(d)$ જલવાહક પેશી (Xylem): આ વનસ્પતિમાં એક જટિલ સ્થાયી પેશી છે જે મૂળમાંથી પાણી અને ઓગળેલા ખનિજોને વનસ્પતિના અન્ય ભાગો સુધી પહોંચાડવા માટે જવાબદાર છે.