General Characteristics Questions in Gujarati

(A) ઇલેક્ટ્રોનિક રચના અને અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા નીચે મુજબ છે:
$Sc (Z=21): [Ar] 4s^2 3d^1 \rightarrow 1 \text{ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન}$
$Ti (Z=22): [Ar] 4s^2 3d^2 \rightarrow 2 \text{ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન}$
$V (Z=23): [Ar] 4s^2 3d^3 \rightarrow 3 \text{ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન}$
$Mn (Z=25): [Ar] 4s^2 3d^5 \rightarrow 5 \text{ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન}$
$Cr (Z=24): [Ar] 4s^1 3d^5 \rightarrow 6 \text{ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન}$
અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનનો વધતો ક્રમ: $Sc(1) < Ti(2) < V(3) < Mn(5) < Cr(6)$,જે $A < D < C < E < B$ ને અનુરૂપ છે.

(C) વિધાન $I$ સાચું છે: સંક્રાંતિ તત્વો માટે,સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં ઊંચી ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓની સ્થિરતા વધે છે (દા.ત.,$W(VI)$ એ $Cr(VI)$ કરતા વધુ સ્થાયી છે),જ્યારે $p-$વિભાગના તત્વોમાં નિષ્ક્રિય યુગ્મ અસરને કારણે ઊંચી ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓની સ્થિરતા ઘટે છે.
વિધાન $II$ સાચું છે: કોપરનો પ્રમાણિત રિડક્શન પોટેન્શિયલ ધન છે $(E^{\circ}_{Cu^{2+}/Cu} = +0.34 \ V)$,જે હાઇડ્રોજન $(E^{\circ}_{H^{+}/H_2} = 0.00 \ V)$ કરતા વધારે છે. તેથી,કોપર એસિડમાંથી હાઇડ્રોજનને વિસ્થાપિત કરી શકતું નથી.

(B) બીજી આયનીકરણ એન્થાલ્પી $(IE_2)$ માં $M^{+}$ આયનમાંથી ઇલેક્ટ્રોન દૂર કરવાનો સમાવેશ થાય છે. $Cr$ $(Z=24)$ માટે,ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^5 4s^1$ છે. $Cr^{+}$ આયન $[Ar] 3d^5$ રચના ધરાવે છે. આ સ્થાયી અર્ધ-પૂર્ણ $d^5$ પેટાકોષમાંથી બીજો ઇલેક્ટ્રોન દૂર કરવા માટે ખૂબ જ ઊંચી ઊર્જાની જરૂર પડે છે.
આમ,$M = Cr$.
$Cr^{+}$ આયન $[Ar] 3d^5$ રચના ધરાવે છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં $n = 5$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે.
સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય મોમેન્ટની ગણતરી $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ BM$ તરીકે કરવામાં આવે છે.
$\mu = \sqrt{5(5+2)} = \sqrt{35} \approx 5.92 \ BM$.
નજીકના પૂર્ણાંકમાં રાઉન્ડિંગ કરતા,આપણને $6 \ BM$ મળે છે.

(B) $Mn^{3+} / Mn^{2+}$ યુગ્મ માટે પ્રમાણિત ઇલેક્ટ્રોડ પોટેન્શિયલ $E^{\circ}$ નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે કારણ કે $Mn^{3+}$ નું $Mn^{2+}$ માં રિડક્શન થતી વખતે તે $3d^4$ ઇલેક્ટ્રોન રચનામાંથી વધુ સ્થાયી $3d^5$ ઇલેક્ટ્રોન રચનામાં ફેરવાય છે.
$Mn^{3+} ([Ar] 3d^4) + e^- \rightarrow Mn^{2+} ([Ar] 3d^5)$
$3d^5$ ઇલેક્ટ્રોન રચના અર્ધ-પૂર્ણ $d$-કક્ષકને કારણે ખૂબ જ સ્થાયી છે,જે વિનિમય ઉર્જા (exchange energy) દ્વારા વધારાની સ્થિરતા પ્રદાન કરે છે.
તેની સરખામણીમાં,$Cr^{3+} (3d^3)$ નું $Cr^{2+} (3d^4)$ માં અથવા $Fe^{3+} (3d^5)$ નું $Fe^{2+} (3d^6)$ માં રિડક્શન થવાથી સ્થિરતામાં આવો મોટો વધારો થતો નથી.

(D) 'સ્પિન ઓન્લી' ચુંબકીય મોમેન્ટ $(\mu)$ ની ગણતરી $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ BM$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.

આયન અને ઇલેક્ટ્રોન રચના	અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$
$Ti^{3+}: 3d^{1}$	$1$
$Cr^{2+}: 3d^{4}$	$4$
$Mn^{2+}: 3d^{5}$	$5$
$Fe^{2+}: 3d^{6}$	$4$
$Sc^{3+}: 3d^{0}$	$0$

કારણ કે $Cr^{2+}$ અને $Fe^{2+}$ બંનેમાં $n = 4$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે,તેથી તેમની 'સ્પિન ઓન્લી' ચુંબકીય મોમેન્ટ સમાન છે.

(A, B, C, D) $(1)$ $Cr^{2+}$ $(d^4)$ એક રિડક્શનકર્તા છે કારણ કે તે $Cr^{3+}$ $(d^3)$ માં ઓક્સિડાઇઝ થાય છે,જે સ્થિર અર્ધ-ભરાયેલી $t_{2g}$ સબશેલ ધરાવે છે.
$(2)$ $Mn^{3+}$ $(d^4)$ એક ઓક્સિડેશનકર્તા છે કારણ કે તે $Mn^{2+}$ $(d^5)$ માં રિડ્યુસ થાય છે,જે સ્થિર અર્ધ-ભરાયેલી $d$-ઓર્બિટલ રચના ધરાવે છે.
$(3)$ $Cr^{2+}$ અને $Mn^{3+}$ બંને $d^4$ ઇલેક્ટ્રોનિક રચના ધરાવે છે.
$(4)$ તમામ વિધાનો $(A), (B), (C),$ અને $(D)$ સાચા છે.

(B) નાયોબિયમ $(Nb, Z=41)$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Kr] \ 4d^4 \ 5s^1$ છે. તેથી,$4d$ કક્ષકમાં ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $x = 4$ છે.
રૂથેનિયમ $(Ru, Z=44)$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Kr] \ 4d^7 \ 5s^1$ છે. તેથી,$4d$ કક્ષકમાં ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $y = 7$ છે.
તેથી,$x+y = 4+7 = 11$ થાય.

(A) $I$. $V^{2+}$ (જાંબલી),$Cr^{3+}$ (જાંબલી),$Mn^{3+}$ (જાંબલી).
$II$. $Zn^{2+}$ (રંગહીન),$V^{3+}$ (લીલો),$Fe^{3+}$ (પીળો).
$III$. $Ti^{4+}$ (રંગહીન),$V^{4+}$ (વાદળી),$Mn^{2+}$ (ગુલાબી).
$IV$. $Sc^{3+}$ (રંગહીન),$Ti^{3+}$ (જાંબલી),$Cr^{2+}$ (વાદળી).
તેથી,સમાન રંગ ધરાવતો સમૂહ $V^{2+}, Cr^{3+}, Mn^{3+}$ છે.

(B) સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય મોમેન્ટની ગણતરી $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ B.M.$ સૂત્ર દ્વારા કરવામાં આવે છે, જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે।
$A$. $Ti^{3+}$ $(3d^1)$: $n = 1$, $\mu = \sqrt{1(1+2)} = \sqrt{3} \approx 1.73 \ B.M.$ $(III)$
$B$. $V^{2+}$ $(3d^3)$: $n = 3$, $\mu = \sqrt{3(3+2)} = \sqrt{15} \approx 3.87 \ B.M.$ $(I)$
$C$. $Ni^{2+}$ $(3d^8)$: $n = 2$, $\mu = \sqrt{2(2+2)} = \sqrt{8} \approx 2.84 \ B.M.$ $(IV)$
$D$. $Sc^{3+}$ $(3d^0)$: $n = 0$, $\mu = \sqrt{0(0+2)} = 0.00 \ B.M.$ $(II)$
તેથી, સાચી જોડ $A-III, B-I, C-IV, D-II$ છે।

(B) $ClF_3$ ની રચના $T$-આકારની છે જેમાં અપાકર્ષણ ઘટાડવા માટે બે અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ વિષુવવૃત્તીય સ્થાનો પર હોય છે.
આમ,$n = 2$.
આપણે $2$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન ધરાવતા આયનો શોધવાના છે:
$(A) V^{3+}: [Ar] 3d^2$ (અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન = $2$)
$(B) Ti^{3+}: [Ar] 3d^1$ (અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન = $1$)
$(C) Cu^{2+}: [Ar] 3d^9$ (અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન = $1$)
$(D) Ni^{2+}: [Ar] 3d^8$ (અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન = $2$)
$(E) Ti^{2+}: [Ar] 3d^2$ (અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન = $2$)
તેથી,$n = 2$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન ધરાવતા આયનો $A, D,$ અને $E$ છે.

(C) સંક્રાંતિ ધાતુઓના ગલનબિંદુઓ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા અને ધાત્વિક બંધની મજબૂતી પર આધાર રાખે છે.
$3d$ શ્રેણી માટે, $Mn$ નું ગલનબિંદુ $Fe$ કરતા ઓછું હોય છે કારણ કે $Mn$ ની સ્થાયી $d^5$ ઇલેક્ટ્રોન રચનાને લીધે તેમાં $Fe$ ની સરખામણીમાં નબળો ધાત્વિક બંધ જોવા મળે છે.
$4d$ અને $5d$ શ્રેણી માટે, ક્રમ $Tc < Ru$ અને $Os < Re$ છે, કારણ કે ધાત્વિક બંધ માટે ઉપલબ્ધ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $Tc$ થી $Ru$ તરફ જતાં વધે છે અને $Re$ થી $Os$ તરફ જતાં ઘટે છે.
આમ, સાચો ક્રમ $Mn < Fe$, $Tc < Ru$ અને $Os < Re$ છે.

(B) વિધાન-$I$ સાચું છે કારણ કે $CrO_3$ એ $MoO_3$ કરતા પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે.
વિધાન-$II$ ખોટું છે કારણ કે $Cr(VI)$ એ $Mo(VI)$ કરતા ઓછું સ્થાયી છે.
$d$-બ્લોકમાં સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં,ઉચ્ચ ઓક્સિડેશન અવસ્થાની સ્થિરતા વધે છે. તેથી,$Mo(VI)$ એ $Cr(VI)$ કરતા વધુ સ્થાયી છે.
$Cr(VI)$ ની ઓછી સ્થિરતાને કારણે,$CrO_3$ પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે.

(D)

તત્વ	પરમાણ્વીકરણ એન્થાલ્પી $(\text{kJ/mol})$
$Sc$	$326$
$Mn$	$281$
$Co$	$425$
$Cu$	$339$

સૌથી વધુ પરમાણ્વીકરણ એન્થાલ્પી $Co$ $(425 \text{ kJ/mol})$ ની છે.
$Co$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^7 4s^2$ છે.
તેની $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં,$Co^{2+}$ ની રચના $[Ar] 3d^7$ થાય છે.
$3d^7$ માં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ $3$ છે.
સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય મોમેન્ટની ગણતરી $\mu = \sqrt{n(n+2)} \text{ BM}$ મુજબ થાય છે.
$\mu = \sqrt{3(3+2)} = \sqrt{15} \approx 3.87 \text{ BM}$.
નજીકનો પૂર્ણાંક $4$ છે.

(A) અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા નક્કી કરવા માટે,આપણે દરેક આયનની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના લખીએ છીએ:

$Ion$	$Electronic \ Configuration$	$Unpaired \ e^-$
$V^{2+}$	$[Ar] 3d^3$	$3$
$Co^{2+}$	$[Ar] 3d^7$	$3$
$Ti^{2+}$	$[Ar] 3d^2$	$2$
$Fe^{3+}$	$[Ar] 3d^5$	$5$
$Cr^{2+}$	$[Ar] 3d^4$	$4$
$Ti^{3+}$	$[Ar] 3d^1$	$1$
$Mn^{2+}$	$[Ar] 3d^5$	$5$

જોડીઓની સરખામણી કરતા:
$A. V^{2+} (3)$ અને $Co^{2+} (3)$ સમાન સંખ્યામાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન ધરાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) આયનીકરણ એન્થાલ્પી $(IE)$ એ વાયુરૂપ પરમાણુ અથવા આયનમાંથી ઇલેક્ટ્રોન દૂર કરવા માટે જરૂરી ઉર્જા છે.
$Mn^{2+}$ સ્થાયી $d^5$ ઇલેક્ટ્રોન રચના $([Ar] 3d^5)$ ધરાવે છે,જેમાંથી બીજો ઇલેક્ટ્રોન દૂર કરવો ખૂબ મુશ્કેલ છે,પરિણામે તેની $IE$ ખૂબ વધારે હોય છે.
$Fe^{2+}$ એ $d^6$ રચના $([Ar] 3d^6)$ ધરાવે છે.
$Mn^{2+}$ એ $Fe^{2+}$ કરતા વધુ સ્થાયી હોવાથી,$Mn^{2+}$ માંથી ઇલેક્ટ્રોન દૂર કરવા માટે જરૂરી ઉર્જા $Fe^{2+}$ કરતા વધારે હોય છે.
તેથી,$Mn^{2+} < Fe^{2+}$ સંબંધ ખોટો છે; સાચો સંબંધ $Mn^{2+} > Fe^{2+}$ છે.

(C) પરમાણ્વીકરણ એન્થાલ્પી ધાત્વિક બંધ માટે ઉપલબ્ધ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા પર આધાર રાખે છે. આપેલ સંક્રાંતિ ધાતુઓ ($Cr$,$Co$,$Fe$,$Ni$) માંથી,$Cr$ ની પરમાણ્વીકરણ એન્થાલ્પી સૌથી ઓછી છે કારણ કે તેની પાસે સ્થાયી $d^5$ રચના છે,જે અન્યની તુલનામાં ધાત્વિક બંધમાં ભાગ લેતા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યાને મર્યાદિત કરે છે.
$Cr$ $(Z=24)$ માટે,ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^5 4s^1$ છે.
કુલ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા એ સૌથી બહારની $s$ અને $d$ કક્ષકોમાં રહેલા ઇલેક્ટ્રોનનો સરવાળો છે.
સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન = $5 (d) + 1 (s) = 6$.

(C) સ્પિન ઓન્લી મેગ્નેટિક મોમેન્ટ $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ BM$ સૂત્ર દ્વારા ગણવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
$Cu^{+} : [Ar] 3d^{10}$,$n = 0$,$\mu = 0 \ BM$.
$Cu^{2+} : [Ar] 3d^{9}$,$n = 1$,$\mu = \sqrt{3} \approx 1.73 \ BM$.
$Cr^{2+} : [Ar] 3d^{4}$,$n = 4$,$\mu = \sqrt{24} \approx 4.90 \ BM$.
$Cr^{3+} : [Ar] 3d^{3}$,$n = 3$,$\mu = \sqrt{15} \approx 3.87 \ BM$.
મૂલ્યોની સરખામણી કરતા: $4.90 > 3.87 > 1.73 > 0$.
તેથી,ઉતરતો ક્રમ $Cr^{2+} > Cr^{3+} > Cu^{2+} > Cu^{+}$ છે.

(C) વિધાન $I$: ફેરોમેગ્નેટિઝમને ખરેખર પેરામેગ્નેટિઝમનું અત્યંત સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે કારણ કે પેરામેગ્નેટિઝમની જેમ જ તે અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની હાજરીને કારણે ઉદભવે છે,પરંતુ તેમની વચ્ચેની આંતરક્રિયા ઘણી મજબૂત હોય છે,જે બાહ્ય ચુંબકીય ક્ષેત્રની ગેરહાજરીમાં પણ કાયમી ચુંબકીય મોમેન્ટ તરફ દોરી જાય છે. આ વિધાન સાચું છે.
વિધાન $II$: $Cr^{2+}$ $(Z=24)$ માટે,ઇલેક્ટ્રોનિક કોન્ફિગરેશન $[Ar] 3d^4$ છે. તેમાં $4$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે.
$Nd^{3+}$ $(Z=60)$ માટે,ઇલેક્ટ્રોનિક કોન્ફિગરેશન $[Xe] 4f^3$ છે. તેમાં $3$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે.
$4 \neq 3$ હોવાથી,અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા સમાન નથી. આ વિધાન ખોટું છે.
તેથી,વિધાન $I$ સાચું છે પરંતુ વિધાન $II$ ખોટું છે.

(B) $p-$બ્લોકના તત્વો એસિડિક,બેઝિક અને ઉભયગુણી ઓક્સાઇડ બનાવે છે. તેથી,તેઓ માત્ર એસિડિક ઓક્સાઇડ બનાવે છે તે વિધાન ખોટું છે.
વધુમાં,$p-$બ્લોકના તત્વો માટે,નિષ્ક્રિય યુગ્મ અસરને કારણે ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ $2$ એકમ દ્વારા અલગ પડે છે (દા.ત.,$Pb^{+2}$ અને $Pb^{+4}$).

(B) . મિશ મેટલ એ જાણીતી મિશ્રધાતુ છે જે લેન્થેનોઇડ ધાતુ $(Ln)$ $(\approx 95\%)$,આયર્ન $(Fe)$ $(\approx 5\%)$,અને સલ્ફર $(S)$,કાર્બન $(C)$,સિલિકોન $(Si)$,એલ્યુમિનિયમ $(Al)$ તથા કેલ્શિયમ $(Ca)$ ના અલ્પ પ્રમાણ ધરાવે છે.
તેથી,બંધારણ દર્શાવતો સૌથી યોગ્ય વિકલ્પ $Ln + Fe$ છે.

(A) પારા $(Hg)$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Xe] 4f^{14} 5d^{10} 6s^2$ છે.
વિધાન-$I$ સાચું છે કારણ કે તેની વિશિષ્ટ ઇલેક્ટ્રોનિક રચનાને લીધે પારો એકમાત્ર એવી ધાતુ છે જે ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી અવસ્થામાં હોય છે.
વિધાન-$II$ પણ સાચું છે. કારણ કે $5d$ પેટાકોષ સંપૂર્ણ ભરાયેલ $(5d^{10})$ છે,તેથી ધાત્વિક બંધન માટે કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન ઉપલબ્ધ નથી. સાપેક્ષતાવાદી અસરોને કારણે $6s$ ઇલેક્ટ્રોન પણ કેન્દ્ર દ્વારા મજબૂતીથી પકડાયેલા હોય છે,જેના પરિણામે ધાત્વિક બંધન ખૂબ જ નબળું હોય છે,જે તેના નીચા ગલનબિંદુ અને પ્રવાહી અવસ્થાને સમજાવે છે.

(D) $Zn$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^{10} 4s^2$ છે.
$3d$ પેટાકોષ સંપૂર્ણ ભરાયેલ હોવાથી,$d$-ઇલેક્ટ્રોન ધાત્વિક બંધન બનાવવામાં ભાગ લેતા નથી.
સંક્રાંતિ તત્વોમાં ધાત્વિક બંધન $d$-કક્ષકોમાં રહેલા અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા પર આધાર રાખે છે.
$Zn$ માં શૂન્ય અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન $(U.P.E.)$ હોવાથી,ધાત્વિક બંધન નબળું હોય છે,પરિણામે $3d$ શ્રેણીના અન્ય તત્વોની તુલનામાં તેનું ગલનબિંદુ નીચું હોય છે.

(A) $i$. $Os$ $(\text{ઓસ્મિયમ})$ એક સંક્રાંતિ ધાતુ છે જે $OsO_4$ માં $+8$ ની મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે.
$ii$. $Mn$ $(\text{મેંગેનીઝ})$ એ $3d$ શ્રેણીનું તત્વ છે જે $+2$ થી $+7$ સુધીની ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ દર્શાવે છે (દા.ત.,$KMnO_4$ માં).
$iii$. $Cr$ $(\text{ક્રોમિયમ})$ ધાત્વિક બંધમાં વધુ ઇલેક્ટ્રોનની ભાગીદારીને કારણે $3d$ શ્રેણીના તત્વોમાં પ્રમાણમાં ઊંચું ગલનબિંદુ ધરાવે છે.
તેથી,સાચી જોડ $i-c, ii-a, iii-b$ છે.

(C) સંક્રાંતિ ધાતુઓ ચલ સંયોજકતા દર્શાવે છે કારણ કે $ns$ અને $(n-1)d$ કક્ષકો વચ્ચે ઉર્જાનો તફાવત ખૂબ જ ઓછો હોય છે.
આના કારણે $ns$ અને $(n-1)d$ બંને પેટાકોષોના ઇલેક્ટ્રોન બંધ બનાવવામાં ભાગ લઈ શકે છે.
તેથી,વિધાન સાચું છે,પરંતુ કારણ ખોટું છે કારણ કે ઉર્જાનો તફાવત ઓછો હોય છે,મોટો નહીં.

(D) પ્રથમ સંક્રાંતિ શ્રેણી ($3d$ શ્રેણી) માં,$Cr$ તત્વનું ગલનબિંદુ મહત્તમ હોય છે કારણ કે તેમાં $d$-કક્ષકોમાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા વધુ હોય છે,જે મજબૂત ધાત્વિક બંધ બનાવે છે.
દ્વિતીય સંક્રાંતિ શ્રેણી ($4d$ શ્રેણી) માં,$Cd$ તત્વનું ગલનબિંદુ ન્યૂનતમ હોય છે કારણ કે તેની પાસે સંપૂર્ણ ભરાયેલી $d^{10}$ ઇલેક્ટ્રોન રચના હોય છે,જેના પરિણામે નબળો ધાત્વિક બંધ બને છે.

(A) -વિભાગના તત્વોમાં,સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં ઉચ્ચ ઓક્સિડેશન અવસ્થાની સ્થિરતા વધે છે. $Cr(VI)$ એક પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે કારણ કે તે અસ્થાયી છે અને $Cr(III)$ માં રિડક્શન પામવાની વૃત્તિ ધરાવે છે.
તેનાથી વિપરીત,$Mo(VI)$ અને $W(VI)$ એ $Cr(VI)$ કરતા ઘણા વધારે સ્થાયી છે,જે $MoO_3$ અને $WO_3$ ને નબળા ઓક્સિડેશનકર્તા બનાવે છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને કારણ એ સમજાવે છે કે શા માટે $Cr(VI)$ પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે જ્યારે $Mo(VI)$ અને $W(VI)$ તેમ કરતા નથી.

(D) સાચો જવાબ $(d)$ છે.
સંક્રાંતિ તત્વો (જેને સંક્રાંતિ ધાતુઓ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એવા તત્વો છે જેમાં $d$ કક્ષકો અપૂર્ણ રીતે ભરાયેલી હોય છે.
$IUPAC$ સંક્રાંતિ તત્વોને એવા તત્વ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરે છે જેમાં $d$ પેટાકોષ ઇલેક્ટ્રોનથી અપૂર્ણ રીતે ભરાયેલ હોય,અથવા જે તત્વ અપૂર્ણ રીતે ભરાયેલી $d$ કક્ષક સાથે સ્થિર કેટાયન બનાવવાની ક્ષમતા ધરાવતું હોય.
સામાન્ય રીતે,આધુનિક આવર્ત કોષ્ટકનો $d$-બ્લોક (જેમાં સમૂહ $3-12$ નો સમાવેશ થાય છે) તે સંક્રાંતિ તત્વ ગણાય છે.

(B) સંક્રાંતિ તત્વોની દરેક શ્રેણી ($d$-બ્લોક તત્વો) એ $(n-1)d$ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોન ભરાવાને અનુરૂપ છે.
$d$-પેટાકોષમાં મહત્તમ $10$ ઇલેક્ટ્રોન સમાઈ શકે છે,તેથી દરેક સંક્રાંતિ શ્રેણીમાં $10$ તત્વો હોય છે.

(A) $3d$ સંક્રાંતિ શ્રેણીના તત્વોની પ્રથમ આયનીકરણ એન્થાલ્પી $(IE_1)$ સામાન્ય રીતે અસરકારક કેન્દ્રીય વીજભારમાં વધારાને કારણે ડાબેથી જમણે વધે છે.
જોકે,સ્થિર ઇલેક્ટ્રોનિક ગોઠવણી (જેમ કે અર્ધ-ભરાયેલી અથવા સંપૂર્ણ ભરાયેલી $d$-કક્ષકો) ને કારણે તેમાં અનિયમિતતાઓ જોવા મળે છે.
ઇલેક્ટ્રોનિક ગોઠવણીઓ આ મુજબ છે: $Sc ([Ar] 3d^1 4s^2)$,$Cr ([Ar] 3d^5 4s^1)$,$Fe ([Ar] 3d^6 4s^2)$,અને $Zn ([Ar] 3d^{10} 4s^2)$.
તેમની $(IE_1)$ કિંમતોની સરખામણી કરતા,સાચો ક્રમ $Zn > Fe > Cr > Sc$ છે.

(C) $Zn$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^{10} 4s^2$ છે.
સંપૂર્ણ ભરાયેલી $3d$ અને $4s$ કક્ષકોને કારણે,$Zn$ ઉચ્ચ સ્થિરતા દર્શાવે છે.
પરિણામે,$3d$ શ્રેણીના અન્ય તત્વો ($Ti$,$Sc$,$Ni$) ની તુલનામાં તેમાંથી ઇલેક્ટ્રોન દૂર કરવા માટે સૌથી વધુ ઉર્જાની જરૂર પડે છે.

(B) $Pr$ $(Z=59)$,$Gd$ $(Z=64)$,$Er$ $(Z=68)$,અને $Yb$ $(Z=70)$ તત્વો લેન્થેનોઇડ શ્રેણીના છે.
લેન્થેનોઇડ શ્રેણીમાં,જેમ પરમાણુ ક્રમાંક $(Z)$ વધે છે,તેમ લેન્થેનોઇડ સંકોચનને કારણે પરમાણ્વીય કદ ઘટે છે.
તેથી,પરમાણ્વીય કદનો સાચો ઉતરતો ક્રમ $Pr > Gd > Er > Yb$ છે.

(B) $Zn$ $(Z=30)$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^{10} 4s^2$ છે.
$+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં,$Zn^{2+}$ ની રચના $[Ar] 3d^{10}$ છે.
$3d$ કક્ષક સંપૂર્ણ ભરાયેલી હોવાથી,તેમાં કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન નથી.
તેથી,$d-d$ સંક્રમણના અભાવે $Zn^{2+}$ ના સંયોજનો રંગહીન હોય છે.

(A) સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય મોમેન્ટની ગણતરી $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ BM$ સૂત્ર દ્વારા કરવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
$1$. $V^{3+}$ $([Ar] 3d^2)$ માટે: $n = 2$,$\mu = \sqrt{8} \approx 2.83 \ BM$.
$2$. $Cr^{3+}$ $([Ar] 3d^3)$ માટે: $n = 3$,$\mu = \sqrt{15} \approx 3.87 \ BM$.
$3$. $Mn^{2+}$ $([Ar] 3d^5)$ માટે: $n = 5$,$\mu = \sqrt{35} \approx 5.92 \ BM$.
$4$. $Fe^{2+}$ $([Ar] 3d^6)$ માટે: $n = 4$,$\mu = \sqrt{24} \approx 4.90 \ BM$.
મૂલ્યોની સરખામણી કરતા,$V^{3+}$ માં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા સૌથી ઓછી $(n=2)$ હોવાથી તેનું ચુંબકીય મોમેન્ટ સૌથી ઓછું છે.

(D) સંક્રાંતિ તત્વ એટલે એવું તત્વ કે જેની ધરા અવસ્થામાં અથવા તેની કોઈપણ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં $d$-કક્ષક અપૂર્ણ રીતે ભરાયેલી હોય.
$Ni$ $(3d^8 4s^2)$,$Fe$ $(3d^6 4s^2)$,અને $Ag$ ($4d^{10} 5s^1$ ધરા અવસ્થામાં,પરંતુ $Ag^{2+}$ માં $4d^9$ હોય છે) સંક્રાંતિ તત્વો ગણાય છે.
$Hg$ $([Xe] 4f^{14} 5d^{10} 6s^2)$ ની ધરા અવસ્થામાં $(5d^{10})$ અને તેની સામાન્ય ઓક્સિડેશન અવસ્થા ($Hg^{2+}$ એ $5d^{10}$ છે) માં $d$-કક્ષક સંપૂર્ણ ભરાયેલી હોય છે.
તેથી,$Hg$ ને સંક્રાંતિ તત્વ ગણવામાં આવતું નથી.

(C) $Co$ (કોબાલ્ટ) તત્વનો પરમાણુ ક્રમાંક $27$ છે,જે તેને $3d$ સંક્રાંતિ શ્રેણી (પ્રથમ સંક્રાંતિ શ્રેણી) માં મૂકે છે.
$Mo$ (મોલિબ્ડેનમ) તત્વનો પરમાણુ ક્રમાંક $42$ છે,જે તેને $4d$ સંક્રાંતિ શ્રેણી (દ્વિતીય સંક્રાંતિ શ્રેણી) માં મૂકે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $3d$ અને $4d$ છે.

(B) આપેલા તત્વોની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના નીચે મુજબ છે:
$Dy$ $(Z=66)$: $[Xe] 4f^{10} 6s^2$. છેલ્લો ઇલેક્ટ્રોન $4f$ કક્ષકમાં દાખલ થાય છે.
$Ag$ $(Z=47)$: $[Kr] 4d^{10} 5s^1$. છેલ્લો ઇલેક્ટ્રોન $4d$ કક્ષકમાં દાખલ થાય છે,જે $(n-1)d$ છે જ્યાં $n=5$.
$Pu$ $(Z=94)$: $[Rn] 5f^6 7s^2$. છેલ્લો ઇલેક્ટ્રોન $5f$ કક્ષકમાં દાખલ થાય છે.
$Pa$ $(Z=91)$: $[Rn] 5f^2 6d^1 7s^2$. છેલ્લો ઇલેક્ટ્રોન $5f$ કક્ષકમાં દાખલ થાય છે.
તેથી,$Ag$ એ તત્વ છે જેમાં છેલ્લો ઇલેક્ટ્રોન $(n-1)d$ કક્ષકમાં દાખલ થાય છે.

(C) $Ti$ (ટાઇટેનિયમ) નો પરમાણુ ક્રમાંક $22$ છે.
$Ti$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Ar] 3d^2 4s^2$ છે.
$+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં,$Ti$ ત્રણ ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે ($4s$ માંથી બે અને $3d$ માંથી એક).
$Ti^{3+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Ar] 3d^1$ છે.
$3d$ કક્ષકમાં માત્ર એક જ ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી,અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $1$ છે.

(A) ચુંબકીય મોમેન્ટ $(\mu)$ ની ગણતરી $\mu = \sqrt{n(n+2)} \text{ BM}$ સૂત્ર દ્વારા કરવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
$1$. $Cu^{2+}$ $(Z=29)$ માટે: ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^9$ છે. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ = $1$.
$\mu = \sqrt{1(1+2)} = \sqrt{3} \approx 1.73 \text{ BM}$.
$2$. $Cr^{3+}$ $(Z=24)$ માટે: ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^3$ છે. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ = $3$.
$\mu = \sqrt{3(3+2)} = \sqrt{15} \approx 3.87 \text{ BM}$.
$3$. $Co^{2+}$ $(Z=27)$ માટે: ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^7$ છે. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ = $3$.
$\mu = \sqrt{3(3+2)} = \sqrt{15} \approx 3.87 \text{ BM}$.
$4$. $Fe^{2+}$ $(Z=26)$ માટે: ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^6$ છે. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ = $4$.
$\mu = \sqrt{4(4+2)} = \sqrt{24} \approx 4.90 \text{ BM}$.
મૂલ્યોની સરખામણી કરતા,$Cu^{2+}$ સૌથી ઓછી ચુંબકીય મોમેન્ટ ધરાવે છે.

(D) આપેલ સંક્રાંતિ ધાતુઓ પૈકી,$Cr$ (ક્રોમિયમ),$V$ (વેનેડિયમ) અને $Co$ (કોબાલ્ટ) એ મજબૂત ધાત્વીય બંધને કારણે ઊંચા ગલનબિંદુ ધરાવતી સખત ધાતુઓ છે.
$Cd$ (કેડમિયમ) એ સમૂહ $12$ માં આવે છે. આ તત્વોમાં સંપૂર્ણ ભરાયેલી $d^{10}$ ઇલેક્ટ્રોન રચના હોય છે,જેના કારણે અન્ય સંક્રાંતિ ધાતુઓની તુલનામાં તેમની વચ્ચેનો ધાત્વીય બંધ નબળો હોય છે.
તેથી,$Cr$,$V$ અને $Co$ ની સરખામણીમાં $Cd$ પ્રમાણમાં નરમ છે.

(D) સંક્રાંતિ ધાતુ આયનોનો રંગ મુખ્યત્વે $d-d$ સંક્રમણને કારણે હોય છે.
કોઈપણ આયન રંગીન હોવા માટે,તેની પાસે અપૂર્ણ $d$-પેટાકોષ (એટલે કે $d^1$ થી $d^9$ ઇલેક્ટ્રોન રચના) હોવી આવશ્યક છે.
$1$. $Sc^{3+}$ $(3d^0)$: $d$-ઇલેક્ટ્રોન નથી,તેથી રંગહીન છે.
$2$. $Ti^{4+}$ $(3d^0)$: $d$-ઇલેક્ટ્રોન નથી,તેથી રંગહીન છે.
$3$. $Zn^{2+}$ $(3d^{10})$: $d$-પેટાકોષ સંપૂર્ણ ભરાયેલ છે,તેથી રંગહીન છે.
$4$. $Cr^{3+}$ $(3d^3)$: $d$-પેટાકોષમાં ત્રણ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે,જે $d-d$ સંક્રમણ શક્ય બનાવે છે,તેથી તે રંગીન સંયોજનો બનાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) લેન્થેનોઇડ હાઇડ્રોક્સાઇડ્સ,$Ln(OH)_3$ ની બેઝિક પ્રબળતા લેન્થેનોઇડ સંકોચનને કારણે $Ln^{3+}$ આયનની આયનીય ત્રિજ્યા ઘટવાની સાથે ઘટે છે.
લેન્થેનોઇડ શ્રેણીમાં $La$ થી $Lu$ તરફ જતાં,આયનીય ત્રિજ્યા ઘટે છે.
તેથી,$La(OH)_3$ સૌથી વધુ બેઝિક છે અને $Lu(OH)_3$ સૌથી ઓછો બેઝિક (સૌથી નિર્બળ બેઇઝ) છે.

(A) સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય મોમેન્ટની ગણતરી $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ BM$ સૂત્ર દ્વારા કરવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
$1$. $Mn^{2+}$ $(Z=25)$ માટે: ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^5$ છે. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ = $5$. $\mu = \sqrt{5(5+2)} = \sqrt{35} \approx 5.92 \ BM$.
$2$. $Ti^{3+}$ $(Z=22)$ માટે: ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^1$ છે. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ = $1$. $\mu = \sqrt{1(1+2)} = \sqrt{3} \approx 1.73 \ BM$.
$3$. $Cu^{2+}$ $(Z=29)$ માટે: ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^9$ છે. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ = $1$. $\mu = \sqrt{1(1+2)} = \sqrt{3} \approx 1.73 \ BM$.
$4$. $Ni^{2+}$ $(Z=28)$ માટે: ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^8$ છે. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ = $2$. $\mu = \sqrt{2(2+2)} = \sqrt{8} \approx 2.83 \ BM$.
મૂલ્યોની સરખામણી કરતા,$Mn^{2+}$ માં સૌથી વધુ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે અને તેથી સૌથી વધુ ચુંબકીય મોમેન્ટ છે.

(B) આયનની ચુંબકીય મોમેન્ટ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે,જે $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ BM$ તરીકે ગણવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
$1$. $Cr^{3+}$ $([Ar] 3d^3)$ માટે,$n = 3$,તેથી તે પેરામેગ્નેટિક છે.
$2$. $Sc^{3+}$ $([Ar] 3d^0)$ માટે,$n = 0$,તેથી તેમાં કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન નથી અને તે કોઈ ચુંબકીય મોમેન્ટ દર્શાવતું નથી (ડાયામેગ્નેટિક).
$3$. $Cu^{2+}$ $([Ar] 3d^9)$ માટે,$n = 1$,તેથી તે પેરામેગ્નેટિક છે.
$4$. $V^{3+}$ $([Ar] 3d^2)$ માટે,$n = 2$,તેથી તે પેરામેગ્નેટિક છે.
તેથી,$Sc^{3+}$ કોઈ ચુંબકીય મોમેન્ટ દર્શાવતું નથી.

(A) ધાતુ આયનો રંગહીન સંયોજનો બનાવે છે જો તેમની પાસે $d^0$ અથવા $d^{10}$ ઇલેક્ટ્રોનિક રચના હોય (એટલે કે,કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન ન હોય).
$Zn^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $3d^{10}$ છે (સંપૂર્ણ ભરાયેલી,કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન નથી).
$Cu^{+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $3d^{10}$ છે (સંપૂર્ણ ભરાયેલી,કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન નથી).
આમ,$Zn^{2+}$ અને $Cu^{+}$ બંને $d^{10}$ રચના ધરાવતા હોવાથી,તેઓ રંગહીન સંયોજનો બનાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) સંક્રાંતિ તત્વો દ્વારા દર્શાવવામાં આવતી ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓની સંખ્યા તેમના $d$-કક્ષકોમાં રહેલા અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા પર આધાર રાખે છે.
$Sc$ $([Ar] 3d^1 4s^2)$ એ $+2, +3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ દર્શાવે છે.
$Ti$ $([Ar] 3d^2 4s^2)$ એ $+2, +3, +4$ ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ દર્શાવે છે.
$Cu$ $([Ar] 3d^{10} 4s^1)$ એ $+1, +2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ દર્શાવે છે.
$Zn$ $([Ar] 3d^{10} 4s^2)$ માં $d$-કોષ સંપૂર્ણ ભરાયેલ હોવાથી તે માત્ર $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે.
તેથી,$Zn$ સૌથી ઓછી સંખ્યામાં ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ દર્શાવે છે.

(B) સંક્રાંતિ ધાતુ આયનનો રંગ તેના $d$-ઓર્બિટલ્સમાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની હાજરી પર આધાર રાખે છે,જે $d-d$ સંક્રમણ માટે જવાબદાર છે.
| ધાતુ આયન | ઇલેક્ટ્રોનિક રચના | અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન |
| :--- | :--- | :--- |
| $Zn^{2+}$ | $4s^0 3d^{10}$ | $0$ |
| $Cu^{+}$ | $4s^0 3d^{10}$ | $0$ |
| $Fe^{2+}$ | $4s^0 3d^6$ | $4$ |
| $Sc^{3+}$ | $4s^0 3d^0$ | $0$ |
$Fe^{2+}$ માં $4$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી,તે $d-d$ સંક્રમણ દર્શાવે છે અને તેથી રંગીન સંયોજનો બનાવે છે.

(B) $Mn$ $(Z=25)$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Ar] 3d^5 4s^2$ છે,જેમાં અડધી ભરાયેલી $d$-ઉપકક્ષા $(d^5)$ છે.
$Cr$ $(Z=24)$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Ar] 3d^5 4s^1$ છે,જેમાં પણ અડધી ભરાયેલી $d$-ઉપકક્ષા $(d^5)$ છે.
તેથી,અડધી ભરાયેલી $d$-કક્ષકો ધરાવતા તત્વોની જોડી $Mn$ અને $Cr$ છે.

(C) ચુંબકીય મોમેન્ટ $\mu$ ની ગણતરી $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ BM$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
$1$. $Fe^{2+}$ $(3d^6)$ માટે: $n = 4$,$\mu = \sqrt{4(4+2)} = \sqrt{24} \approx 4.89 \ BM$.
$2$. $Cr^{2+}$ $(3d^4)$ માટે: $n = 4$,$\mu = \sqrt{4(4+2)} = \sqrt{24} \approx 4.89 \ BM$.
$3$. $Mn^{2+}$ $(3d^5)$ માટે: $n = 5$,$\mu = \sqrt{5(5+2)} = \sqrt{35} \approx 5.91 \ BM$.
$4$. $Ni^{2+}$ $(3d^8)$ માટે: $n = 2$,$\mu = \sqrt{2(2+2)} = \sqrt{8} \approx 2.83 \ BM$.
મૂલ્યોની સરખામણી કરતા,$Mn^{2+}$ માં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા સૌથી વધુ $(n=5)$ છે,અને તેથી તે સૌથી વધુ ચુંબકીય મોમેન્ટ દર્શાવે છે.

(C) $5d$ સંક્રાંતિ શ્રેણીમાં $Z=72$ $(Hf)$ થી $Z=80$ $(Hg)$ સુધીના તત્વોનો સમાવેશ થાય છે.
લેન્થેનમ ($La$,$Z=57$) એ $d$-વિભાગનું તત્વ છે પરંતુ તેને ઘણીવાર લેન્થેનાઇડ શ્રેણીની શરૂઆત માનવામાં આવે છે.
વિકલ્પ $C$ માં આપેલું વિધાન ખોટું છે કારણ કે $5d$ શ્રેણીમાં $La$ થી $Hg$ સુધીના તમામ તત્વોનો સમાવેશ થતો નથી અને આપેલી શ્રેણીની વ્યાખ્યા અચોક્કસ છે.

(D) આયનની ચુંબકીય ચાકમાત્રા $\mu = \sqrt{n(n+2)} \text{ BM}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
ચુંબકીય ચાકમાત્રા દર્શાવવા માટે,આયનમાં ઓછામાં ઓછો એક અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન $(n > 0)$ હોવો જોઈએ.
ચાલો $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં આપેલા તત્વોની ઇલેક્ટ્રોન રચનાનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$1$. $Mn^{2+}$: $[Ar]3d^5$ $(n = 5)$
$2$. $Co^{2+}$: $[Ar]3d^7$ $(n = 3)$
$3$. $Fe^{2+}$: $[Ar]3d^6$ $(n = 4)$
$4$. $Zn^{2+}$: $[Ar]3d^{10}$ $(n = 0)$
$Zn^{2+}$ માં $3d$ કક્ષક સંપૂર્ણ ભરાયેલી હોવાથી,તેમાં $0$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે. તેથી,તે ચુંબકીય ચાકમાત્રા દર્શાવતું નથી.