Integumentary System Questions in Gujarati

(C) સંવેદનાત્મક કોર્પસલ્સ,જેમ કે મેઈસનરના કોર્પસલ્સ,હળવા સ્પર્શની સંવેદના માટે જવાબદાર વિશિષ્ટ ચેતા અંત છે.
ત્વચાના હિસ્ટોલોજીના સંદર્ભમાં,ખાસ કરીને ડર્મિસ અથવા ચોક્કસ એપિડર્મલ સ્તરોમાં,આ રચનાઓ ડર્મિસના પેપિલરી સ્તરમાં જોવા મળે છે,જે ઘણીવાર અમુક તુલનાત્મક શરીરરચનાના સંદર્ભમાં સ્ટ્રેટમ સ્પોન્જિયોસમ સાથે સંકળાયેલ હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) અધિચર્મ એ ત્વચાનું સૌથી બહારનું પડ છે.
તેમાં પ્રોવિટામિન-$D$ ($7$-ડીહાઇડ્રોકોલેસ્ટેરોલ) મોટી માત્રામાં હોય છે.
જ્યારે ત્વચા સૂર્યપ્રકાશના અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ કિરણોના સંપર્કમાં આવે છે, ત્યારે આ પ્રોવિટામિન-$D$ સક્રિય વિટામિન-$D$ $(\text{કોલેકેલ્સિફેરોલ})$ માં રૂપાંતરિત થાય છે।
તેથી, વિટામિન-$D$ નું સંશ્લેષણ એ અધિચર્મ સાથે સંકળાયેલું મુખ્ય કાર્ય છે.

(C) એક્ડાયસિસ એ ઉભયજીવીઓ અને સરીસૃપોમાં ત્વચાના સૌથી બહારના સ્તર, ખાસ કરીને $Stratum \text{ } corneum$ ને દૂર કરવાની પ્રક્રિયા છે.
એક્ડાયસિસ દરમિયાન, $Stratum \text{ } corneum$ નું ખરી પડવું ટુકડાઓમાં થાય છે.

(A) ઇન્વેસ્ટિંગ હાડકાં,જેને મેમ્બ્રેનસ હાડકાં તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ત્વચાના ડર્મિસમાં ઇન્ટ્રામેમ્બ્રેનસ અસ્થિભવન (ossification) દ્વારા બને છે.
આ હાડકાં કાસ્થિ (cartilage) થી સ્વતંત્ર રીતે વિકસે છે અને અંતે નીચે રહેલા કાસ્થિમય અંતઃકંકાલને ઢાંકવા માટે નીચે બેસી જાય છે.
ઉદાહરણ તરીકે ખોપરીના છતના હાડકાં જેમ કે પેરિએટલ,ફ્રન્ટલ,નેઝલ અને વોમરનો સમાવેશ થાય છે.

(A) $stratum \text{ } corneum$ એ અધિચર્મનું સૌથી બહારનું સ્તર છે, જે મૃત અને કેરાટિનાઇઝ્ડ કોષોનું બનેલું હોય છે। તે ભૌતિક નુકસાન, રોગકારકો અને પાણીના વ્યય સામે રક્ષણાત્મક અવરોધ તરીકે કાર્ય કરે છે.
સસલામાં, પગના તળિયા ખૂબ જ સંવેદનશીલ ભાગ હોય છે। આ રક્ષણાત્મક સ્તરને દૂર કરવાથી અધિચર્મનું જીવંત સ્તર અને અધિસ્તર (dermis) માં આવેલા ચેતાતંતુઓ ખુલ્લા થઈ જાય છે.
પરિણામે, ચેતાતંતુઓ બાહ્ય ઉત્તેજનાઓ પ્રત્યે વધુ ખુલ્લા બને છે, જેના કારણે તે વિસ્તારમાં સંવેદનામાં વધારો થાય છે.

(A) જેમ જેમ વ્યક્તિની ઉંમર વધે છે,તેમ તેમ ત્વચામાં અનેક રચનાત્મક ફેરફારો થાય છે.
કરચલીઓ પડવાનું મુખ્ય કારણ ડર્મિસ અને સબક્યુટેનિયસ સ્તરોમાં સ્થિતિસ્થાપક તંતુઓ (ઇલાસ્ટિન) ના અધઃપતનને કારણે સ્થિતિસ્થાપકતામાં થતો ક્રમશઃ ઘટાડો છે.
આ તંતુઓ ઓછા લવચીક બને છે અને તેમાં કેલ્સિફિકેશન થઈ શકે છે,જેના પરિણામે ત્વચાનો ટોન ઘટે છે અને કરચલીઓ રચાય છે.

(A) અધિચ્છદ (Epidermis) એ ત્વચાનું સૌથી બહારનું સ્તર છે અને તે સ્તૃત લાદીસમ અધિચ્છદ પેશીનું બનેલું છે.
અધિચ્છદ પેશી અવાહક (avascular) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં રુધિરવાહિનીઓ હોતી નથી.
અધિચ્છદને પોષક તત્વો અને ઓક્સિજન નીચે આવેલા અધિસ્તર (dermis) માંથી પ્રસરણ દ્વારા મળે છે,જે રુધિરવાહિનીઓ ધરાવે છે.

(B) ત્વચા (Integument) એ સજીવનું બાહ્ય આવરણ છે.
તે મુખ્યત્વે શરીરનું યાંત્રિક ઈજા,રોગકારકો અને પાણીના વ્યય સામે રક્ષણ કરવાનું કાર્ય કરે છે.
તે અમુક પદાર્થોના શોષણ અને ચયાપચયની નકામી નીપજોના ઉત્સર્જનમાં પણ ભૂમિકા ભજવે છે.
જો કે,ત્વચાને શરીરના પ્રવાહીના પરિવહન (Circulation) સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી; તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) શિયાળા દરમિયાન,ઠંડા તાપમાનને કારણે શરીરની ગરમી જાળવી રાખવા માટે રક્તવાહિનીઓનું સંકોચન (vasoconstriction) થાય છે. આ પ્રક્રિયા સીબેશિયસ ગ્રંથીઓને અસર કરે છે,જે ત્વચાને ભેજયુક્ત રાખવા માટે સીબમ (તેલ) ઉત્પન્ન કરવા માટે જવાબદાર છે. આ ગ્રંથીઓમાં રક્તનો પ્રવાહ ઘટવાથી સીબમનું ઉત્પાદન ઘટે છે. વધુમાં,ઠંડી અને સૂકી હવા તથા પરસેવાનું ઓછું પ્રમાણ ત્વચાના ભેજને ઘટાડે છે,જેના પરિણામે ત્વચા સૂકી થઈ જાય છે.

(C) સાપમાં, $stratum \text{ } corneum$ (બાહ્ય ત્વચાનું સૌથી બહારનું પડ) એક આખા ટુકડામાં ખરી પડે છે, જેને સ્લફ (slough) કહેવામાં આવે છે। આ પ્રક્રિયા સરીસૃપોમાં જોવા મળતી નિર્મોચન (ecdysis) પ્રક્રિયાની એક લાક્ષણિકતા છે।

(B) મેલેનોબ્લાસ્ટ્સ એ મેલેનોસાઇટ્સના પુરોગામી કોષો છે. આ કોષો મુખ્યત્વે અધિચર્મના પાયાના સ્તરમાં,ખાસ કરીને સ્ટ્રેટમ બેસલ (જેને સ્ટ્રેટમ જર્મિનેટિવમ અથવા સ્ટ્રેટમ મેલ્પિગી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) માં આવેલા હોય છે. તેઓ અધિચર્મ અને અધસ્તરના જોડાણ પર સ્થિત હોય છે,જ્યાં તેઓ મેલેનિન ઉત્પન્ન કરવા માટે મેલેનોસાઇટ્સમાં વિભેદિત થાય છે.

(D) સસ્તન પ્રાણીઓમાં,ત્વચાનું મુખ્ય કાર્ય રક્ષણ,શરીરના તાપમાનનું નિયમન અને સંવેદનાત્મક ગ્રહણ છે,ત્વચીય શ્વસન નથી.
ઉભયજીવીઓથી વિપરીત,જેમને વાયુ વિનિમય (ત્વચીય શ્વસન) માટે ભેજવાળી ત્વચાની જરૂર હોય છે અને તેથી તેઓમાં અસંખ્ય શ્લેષ્મ ગ્રંથિઓ હોય છે,સસ્તન પ્રાણીઓની ત્વચા જાડા,કેરાટિનાઇઝ્ડ અધિચ્છદ (epidermis) દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે જે કોષોના અનેક સ્તરો (જેમ કે સ્ટ્રેટમ કોર્નિયમ) ધરાવે છે.
આ કેરાટિનાઇઝ્ડ સ્તર શરીરને પાણી ગુમાવતા અટકાવે છે અને યાંત્રિક ઈજાઓ સામે રક્ષણ આપે છે,જેના કારણે શ્વસન માટે શ્લેષ્મ ગ્રંથિઓની હાજરી બિનજરૂરી બની જાય છે.
તેથી,સ્તરીય,કેરાટિનાઇઝ્ડ અધિચ્છદની હાજરી એ મુખ્ય કારણ છે કે શા માટે શ્લેષ્મ ગ્રંથિઓ ગેરહાજર હોય છે.

(C) સીબેશિયસ ગ્રંથિઓ શરીરના લગભગ તમામ ભાગોમાં જોવા મળે છે,સિવાય કે વાળ વગરના વિસ્તારો જેવા કે હથેળી અને તળિયા.
આ ગ્રંથિઓ સાદી,શાખિત અને કોથળી જેવી રચના ધરાવે છે.
તેઓ $Holocrine$ પ્રકારની હોય છે,જેનો અર્થ છે કે સ્ત્રાવ (સીબમ) સાથે આખો સ્ત્રાવી કોષ નાશ પામે છે અને મુક્ત થાય છે.

(C) ડર્મિસ એ અધિચર્મ (epidermis) ની નીચે આવેલું ત્વચાનું સ્તર છે. તે ઘટ્ટ,અનિયમિત સંયોજક પેશીઓનું બનેલું છે,જેમાં કોલેજન અને સ્થિતિસ્થાપક તંતુઓનું પ્રમાણ વધુ હોય છે. આ બંધારણને કારણે ડર્મિસ ઘટ્ટ,ટકાઉ અને સ્થિતિસ્થાપક બને છે,જે ચામડું બનાવવા માટે જરૂરી ગુણધર્મો છે. તેથી,ડર્મિસ એ ચામડાનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
ત્વચાનું રંજકદ્રવ્ય મુખ્યત્વે $Melanin$ નામના રંજકદ્રવ્યની હાજરી દ્વારા નક્કી થાય છે.
$Melanin$ એ અધિચ્છદના તલસ્થ સ્તરમાં આવેલા મેલેનોસાઇટ્સ (અથવા મેલેનોબ્લાસ્ટ્સ) તરીકે ઓળખાતા વિશિષ્ટ કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
આ કોષો રંજકદ્રવ્યનું સંશ્લેષણ કરે છે અને તેને આસપાસના કેરાટિનોસાઇટ્સમાં વિતરિત કરે છે,જે ત્વચાને રંગ આપે છે અને અલ્ટ્રાવાયોલેટ કિરણોત્સર્ગથી રક્ષણ આપે છે.

(A) મીબોમિયન ગ્રંથીઓ એ પોપચાંની કિનારી પર આવેલી વિશિષ્ટ પ્રકારની તેલયુક્ત (sebaceous) ગ્રંથીઓ છે. તે એક તેલી પદાર્થનો સ્ત્રાવ કરે છે જે આંખના આંસુના સ્તરને બાષ્પીભવન થતું અટકાવે છે અને પોપચાંને એકબીજા સાથે ચોંટતા અટકાવવામાં મદદ કરે છે.

(C) સ્નિગ્ધ ગ્રંથિઓ (Sebaceous glands) એ ત્વચામાં આવેલી સૂક્ષ્મ બહિઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ છે જે સ્નિગ્ધ (Sebum) નામનો તૈલી અથવા મીણ જેવો પદાર્થ સ્ત્રાવ કરે છે,જે સસ્તન પ્રાણીઓની ત્વચા અને વાળને લુબ્રિકેટ અને વોટરપ્રૂફ બનાવે છે.
$A$. સેર્યુમિનસ ગ્રંથિઓ કાનનું મીણ (earwax) ઉત્પન્ન કરે છે.
$B$. પ્રસ્વેદ ગ્રંથિઓ પરસેવો ઉત્પન્ન કરે છે.
$C$. સ્નિગ્ધ ગ્રંથિઓ સ્નિગ્ધ (Sebum) ઉત્પન્ન કરે છે.
$D$. સ્તનગ્રંથિઓ દૂધ ઉત્પન્ન કરે છે.

(A) સસ્તન પ્રાણીઓના બાહ્યકંકાલમાં અધિચર્મમાંથી ઉદ્ભવેલી રચનાઓ જેવી કે વાળ,નખ,પંજા,ખરી અને શિંગડાંનો સમાવેશ થાય છે.
શૂળો (Quills) એ અમુક સસ્તન પ્રાણીઓ જેવા કે સાહુડીમાં જોવા મળતા રૂપાંતરિત વાળ છે.
જોકે,સસ્તન પ્રાણીઓના બાહ્યકંકાલના પ્રમાણભૂત અભ્યાસમાં,'શૂળો' ને વાળના એક વિશિષ્ટ પ્રકાર તરીકે ગણવામાં આવે છે,જ્યારે 'શિંગડાં' (ખરા શિંગડાં) એ કેરાટિનના આવરણથી ઢંકાયેલા અસ્થિમય વૃદ્ધિ છે.
સસ્તન પ્રાણીઓના બાહ્યકંકાલના ઘટકો અંગેના બહુવિકલ્પ પ્રશ્નોમાં,'શૂળો' ને ઘણીવાર ખરી,નખ અને શિંગડાં જેવી મુખ્ય રક્ષણાત્મક રચનાઓથી અલગ ગણવામાં આવે છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી 'શૂળો' એ સૌથી યોગ્ય ઉત્તર છે કારણ કે તે અન્ય રચનાઓની જેમ બાહ્યકંકાલની મુખ્ય શ્રેણીમાં આવતા નથી.

(B) સીબમ એ ત્વચામાં આવેલી $Sebaceous$ $glands$ (સીબેશિયસ ગ્રંથિઓ) દ્વારા ઉત્પન્ન થતો તેલી અને મીણ જેવો પદાર્થ છે.
આ ગ્રંથિઓ ત્વચાના અધિસ્તર (dermis) સ્તરમાં જોવા મળે છે અને તે વાળના મૂળ (hair follicles) સાથે જોડાયેલી હોય છે.
સીબમ ત્વચા અને વાળને લુબ્રિકેટ કરવામાં અને વોટરપ્રૂફ બનાવવામાં મદદ કરે છે,જે રોગકારકો સામે રક્ષણ આપે છે અને પાણીના વધુ પડતા વ્યયને અટકાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) ત્વચાની સપાટીની નીચે રહેલી ચરબીને સબક્યુટેનિયસ (અધસ્તચીય) ચરબી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે શરીર માટે અવાહક (insulator) તરીકે કાર્ય કરે છે અને શરીરમાંથી ગરમીનો વ્યય અટકાવે છે,જેનાથી શરીરનું તાપમાન જળવાઈ રહે છે.

(A) વાળ એ પ્રોટીનનું તંતુ છે જે અધસ્તચા (dermis) માં જોવા મળતા ફોલિકલ્સમાંથી ઉગે છે.
જોકે વાળના ફોલિકલ અધસ્તચામાં આવેલા હોય છે,પરંતુ વાળનો મુખ્ય ભાગ (hair shaft) એ અધિચર્મ (epidermis) નો જ એક ભાગ છે.
જેમ જેમ વાળના કોષો ફોલિકલમાંથી ઉપરની તરફ ધકેલાય છે,તેમ તેમ તેમાં કેરાટિનાઇઝેશન થાય છે અને તે મૃત થઈ જાય છે.
તેથી,ત્વચાની બહાર દેખાતા વાળ અધિચર્મીય ઉદ્ભવ ધરાવે છે અને તે મૃત,કેરાટિનાઇઝ્ડ કોષોના બનેલા હોય છે.

(A) પેસીનિયન કણિકાઓ ત્વચાના ઊંડાણમાં આવેલા વિશિષ્ટ સંવેદનાત્મક ગ્રાહકો છે। તેઓ ખાસ કરીને ઊંડા દબાણ અને ઉચ્ચ-આવર્તન ધરાવતા કંપનને પારખવા માટે જવાબદાર છે.

મેઈસનરની કણિકાઓ	હળવું દબાણ અને સ્પર્શ
મર્કેલની તકતીઓ	સ્પર્શ અને પોત (texture)
રફીનીના અંત્ય અંગો	સતત દબાણ અને ગરમી

(B) સ્નિગ્ધ ગ્રંથિઓ ત્વચામાં આવેલી સૂક્ષ્મ બહિઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ છે જે 'સીબમ' (sebum) નામનો તૈલી અથવા મીણ જેવો પદાર્થ સ્ત્રવિત કરે છે,જે સસ્તન પ્રાણીઓની ત્વચા અને વાળને લુબ્રિકેટ કરે છે અને વોટરપ્રૂફ બનાવે છે.
$1$. સીબમ ત્વચાને નરમ રાખવામાં મદદ કરે છે અને તેને સુકાઈ જતી અટકાવે છે.
$2$. તે ત્વચાને રક્ષણાત્મક તૈલી કવચ પ્રદાન કરે છે,જે રોગકારક જીવાણુઓ અને પર્યાવરણીય પરિબળો સામે અવરોધ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,સાચું કાર્ય ત્વચાને રક્ષણાત્મક તૈલી કવચ પ્રદાન કરવાનું છે.