Integumentary System Questions in Gujarati

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. દેડકાની ત્વચા પાતળી,ભેજયુક્ત અને શ્લેષ્મના સ્ત્રાવને કારણે અત્યંત રુધિરવાહિનીયુક્ત હોય છે. આ તેને ત્વચીય શ્વસન (cutaneous respiration) કરવાની ક્ષમતા આપે છે,જ્યાં વાયુઓની આપ-લે સીધી ત્વચા દ્વારા થાય છે,ખાસ કરીને જ્યારે પ્રાણી પાણીની અંદર હોય અથવા નિષ્ક્રિય અવસ્થામાં (hibernation) હોય ત્યારે.

(C) અધિચર્મ $Avascular$ (અરુધિરવાહિનીયુક્ત) છે કારણ કે તેમાં કોઈ રુધિરવાહિનીઓ હોતી નથી. તે તેની નીચે આવેલા અધિસ્તર (dermis) માંથી પ્રસરણ દ્વારા પોષક તત્વો અને ઓક્સિજન મેળવે છે,જે રુધિરવાહિનીયુક્ત હોય છે.

(A) મેલેનિન એ પ્રાણીઓમાં જોવા મળતા રંજકદ્રવ્યોનો એક સમૂહ છે.
તે એમિનો એસિડ $Tyrosine$ માંથી મેળવવામાં આવે છે.

(C) સાચો જવાબ $(c)$ છે.
સ્વેદ ગ્રંથિઓ સસ્તન પ્રાણીઓની ત્વચાના અધિસ્તર (dermis) માં ઊંડે આવેલી હોય છે.
તે પરસેવો નામનું જલીય પ્રવાહી ઉત્પન્ન કરે છે.
જ્યારે પરસેવો ત્વચાની સપાટી પરથી બાષ્પીભવન પામે છે,ત્યારે તે શરીરમાંથી ગરમી શોષી લે છે,જેનાથી તાપમાનના નિયમન (thermoregulation) માં મદદ મળે છે.

(A) માનવ શરીરમાં ત્વચાની જાડાઈ તેના સ્થાનના આધારે બદલાય છે. પોપચાંની ત્વચા માનવ શરીરની સૌથી પાતળી ત્વચા છે,જેની જાડાઈ આશરે $0.5 \ mm$ હોય છે. આનાથી વિપરીત,હાથની હથેળીઓ અને પગના તળિયાની ત્વચા સૌથી જાડી હોય છે,કારણ કે તે યાંત્રિક દબાણ અને ઘર્ષણને સહન કરવા માટે રચાયેલ છે.

(C) સ્ક્લેરોપ્રોટીન,જેને તંતુમય પ્રોટીન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે બંધારણીય પ્રોટીન છે જે પાણીમાં અદ્રાવ્ય હોય છે અને કોષો તથા પેશીઓને યાંત્રિક આધાર પૂરો પાડે છે.
સ્ક્લેરોપ્રોટીનના ઉદાહરણોમાં $Keratin$ નો સમાવેશ થાય છે,જે વાળ,નખ અને ત્વચામાં જોવા મળે છે,અને $Collagen$ નો સમાવેશ થાય છે,જે સંયોજક પેશીઓમાં મુખ્ય બંધારણીય પ્રોટીન છે.
તેથી,$Keratin$ અને $Collagen$ બંનેને સ્ક્લેરોપ્રોટીન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(D) કેરોટીનોઈડ્સ એ પીળા,નારંગી,લાલ અથવા કથ્થઈ રંગના રંજકદ્રવ્યો છે. તેઓ બે પ્રકારના હોય છે: કેરોટીન અને ઝેન્થોફિલ.
કેરોટીન અધિસ્તરના કોષોમાં અને અધઃસ્તર (hypodermis) માં આવેલા મેદપૂર્ણ કોષોમાં જોવા મળે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(A) દેડકાની ત્વચાના વિવિધ રંગો મુખ્યત્વે અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત $MSH$ (મેલાનોસાઇટ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) મેલાનોફોર્સમાં રંજકદ્રવ્યના કણોના ફેલાવાને નિયંત્રિત કરે છે.
મેટાક્રોસિસ એ ત્વચાનો રંગ બદલવાની ઘટના છે,જે દેડકાને તેના દુશ્મનો સામે રક્ષણ આપવા માટેની એક સુરક્ષા પદ્ધતિ છે.

(B) શિકાર એ એક જૈવિક આંતરક્રિયા છે જેમાં એક સજીવ (શિકારી) બીજા સજીવ (શિકાર) ને મારીને ખાય છે. પ્રાણીઓએ શિકાર થવાથી બચવા માટે વિવિધ રક્ષણાત્મક પદ્ધતિઓ વિકસાવી છે.
$A$. પફર માછલી પોતાના શરીરનું કદ વધારવા માટે હવા ગળે છે,જેથી શિકારીઓ માટે તેમને ગળવા મુશ્કેલ બને છે.
$B$. ફૂદામાં મેલેનિઝમ (જેમ કે પેપર્ડ મોથ) એ ઔદ્યોગિક મેલેનિઝમનું ઉદાહરણ છે,જે રાખ કે ધુમાડાવાળી પૃષ્ઠભૂમિ સામે છદ્માવરણ (camouflage) માટેનું અનુકૂલન છે,તે સક્રિય સંરક્ષણ દ્વારા શિકારથી બચવાની સીધી પદ્ધતિ નથી.
$C$. સાપમાં ઝેરી દાંત એ શિકારીઓને ડરાવવા અથવા મારવા માટે વપરાતી રક્ષણાત્મક પદ્ધતિ છે.
$D$. કાચિંડામાં રંગ બદલવો એ મુખ્યત્વે છદ્માવરણ માટે વપરાય છે જેથી તે પર્યાવરણમાં ભળી જાય અને શિકારીઓની નજરમાં ન આવે.
તેથી,મેલેનિઝમ એ છદ્માવરણ માટેનું ઉત્ક્રાંતિજન્ય અનુકૂલન છે,પરંતુ તે અન્ય સૂચિબદ્ધ ઉદાહરણોની જેમ શિકારથી બચવા માટેની સીધી વર્તણૂકીય કે મોર્ફોલોજિકલ પદ્ધતિ નથી.

(B) અધિચર્મ (Epidermis) એ ભ્રૂણીય બાહ્યગર્ભસ્તર (Ectoderm) માંથી ઉદ્ભવે છે. તે અધિચ્છદીય કોષોના અનેક સ્તરોથી બનેલું સ્તૃત શલ્કી અધિચ્છદ (stratified squamous epithelium) છે,જે શરીર માટે રક્ષણાત્મક કવચ પૂરું પાડે છે.

(D) અધિચર્મીય વ્યુત્પન્નો એ રચનાઓ છે જે ત્વચાના અધિચ્છદ (epidermis) માંથી વિકસે છે. આમાં વાળ,નખ અને ત્વચાની વિવિધ ગ્રંથિઓ જેવી કે પરસેવાની ગ્રંથિઓ અને તૈલ ગ્રંથિઓનો સમાવેશ થાય છે. તેથી,વાળ,પરસેવાની ગ્રંથિઓ અને તૈલ ગ્રંથિઓ એ તમામ અધિચર્મીય વ્યુત્પન્નો ગણાય છે.

(C) સીબેશિયસ ગ્રંથિઓ સીબમ નામનો તેલી પદાર્થ સ્ત્રાવ કરે છે. આ સ્ત્રાવ વાળના મૂળને લુબ્રિકેટ કરે છે અને ત્વચા પર એક રક્ષણાત્મક પડ બનાવે છે,જે ત્વચાને વોટરપ્રૂફ બનાવે છે અને તેને સુકાઈ જતી અટકાવે છે.

(B) સીબેશિયસ ગ્રંથિઓનો સ્ત્રાવ એક તેલી પદાર્થ છે જેને સીબમ (sebum) કહેવામાં આવે છે.
સીબમ સસ્તન પ્રાણીઓની ત્વચા અને વાળને લુબ્રિકેટ કરવામાં અને વોટરપ્રૂફ બનાવવામાં મદદ કરે છે.

(B) $Sudorific$ શબ્દ લેટિન શબ્દ $sudor$ પરથી આવ્યો છે,જેનો અર્થ પરસેવો થાય છે.
તેથી,$Sudorific$ ગ્રંથીઓને સામાન્ય રીતે સ્વેદ ગ્રંથીઓ (Sweat glands) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ ગ્રંથીઓ પરસેવાના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે,જે શરીરના તાપમાનના નિયમન અને ચયાપચયના નકામા પદાર્થોના ઉત્સર્જનમાં મદદ કરે છે.

(C) મીબોમિયન ગ્રંથીઓ એ પોપચામાં આવેલી વિશિષ્ટ ગ્રંથીઓ છે જે 'મીબમ' નામનો તેલી પદાર્થ સ્ત્રાવ કરે છે.
આ તેલી સ્ત્રાવ આંખના અશ્રુ પટલ (tear film) ને બાષ્પીભવન થતું અટકાવવામાં મદદ કરે છે.
આ ગ્રંથીઓ રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક રીતે રૂપાંતરિત તૈલ ગ્રંથીઓ (સીબેશિયસ ગ્રંથીઓ) છે,જે સીબમ ઉત્પન્ન કરવા માટે જવાબદાર છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
પેરિનિયલ ગ્રંથિઓ,જેને ઇન્ગ્યુનલ ગ્રંથિ અથવા ગંધ ગ્રંથિ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે સસલા જેવા પ્રાણીઓમાં પેરિનિયમની ત્વચામાં,જનન અંગો અને ગુદાની આસપાસ જોવા મળે છે.
આ ગંધ ગ્રંથિઓ એવા સ્ત્રાવ ઉત્પન્ન કરે છે જે સમાન જાતિના સભ્યોને ઓળખવામાં મદદ કરે છે.
વધુમાં,આ સ્ત્રાવ ફેરોમોન્સ મુક્ત કરે છે જે પ્રજનન હેતુઓ માટે વિરુદ્ધ જાતિના સભ્યોને આકર્ષવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(A) સસ્તન પ્રાણીઓના વાળ એ અધિચર્મીય (Epidermal) વ્યુત્પન્ન છે.
અધિચર્મીય વ્યુત્પન્ન એ ત્વચાના અધિચર્મ (epidermis) દ્વારા બનતી રચનાઓ છે.
આમાં અધિચર્મીય ગ્રંથીઓ અને સખત,શિંગીય રચનાઓ જેવી કે ભીંગડા,કવચ,ચાંચ,શીંગડાં,નહોર,ખરી અને વાળનો સમાવેશ થાય છે.

(B) સીબેશિયસ ગ્રંથીઓ એ ત્વચામાં આવેલી બહિઃસ્ત્રાવી ગ્રંથીઓ છે જે સીબમ (sebum) નામનો તેલી અથવા મીણ જેવો પદાર્થ સ્ત્રાવ કરે છે,જે સસ્તન પ્રાણીઓની ત્વચા અને વાળને લુબ્રિકેટ અને વોટરપ્રૂફ બનાવે છે.
આ ગ્રંથીઓ ત્વચાના મધ્યચર્મ (Dermis) સ્તરમાં આવેલી હોય છે અને સામાન્ય રીતે વાળના મૂળ (hair follicles) સાથે જોડાયેલી હોય છે.

(C) અશ્રુ ગ્રંથિ એ આંખના નેત્રપથમાં આવેલી એક સંયુક્ત ટ્યુબ્યુલોએસીનાર ગ્રંથિ છે.
તે અશ્રુઓનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ક્ષાર,થોડા પ્રમાણમાં શ્લેષ્મ અને લાયસોઝાઇમ નામના બેક્ટેરિયાનાશક ઉત્સેચક ધરાવતું જલીય દ્રાવણ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) સ્તન ગ્રંથીઓ એ સસ્તન પ્રાણીઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે. મોટાભાગના સસ્તન પ્રાણીઓ (યુથેરિયા) માં,તે સ્વેદ ગ્રંથીઓ (પરસેવાની ગ્રંથીઓ) નું રૂપાંતરિત સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે. પ્રોટોથેરિયા (મોનોટ્રીમ્સ) જેવા કેટલાક આદિમ સસ્તન પ્રાણીઓમાં,તે તૈલ ગ્રંથીઓ સાથે સંકળાયેલી હોય છે.

(C) દેડકાની ત્વચામાં બહુકોષીય શ્લેષ્મ ગ્રંથિઓ હોય છે જે ત્વચાને ભેજયુક્ત રાખવા માટે શ્લેષ્મનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ત્વચીય શ્વસન માટે જરૂરી છે.
સસ્તન પ્રાણીઓની ત્વચામાં તૈલી ગ્રંથિઓ (sebaceous glands) અને પરસેવાની ગ્રંથિઓ હોય છે,પરંતુ તેમાં ઉભયજીવીઓમાં જોવા મળતી વિશિષ્ટ પ્રકારની શ્લેષ્મ ગ્રંથિઓનો અભાવ હોય છે.
તેથી,શ્લેષ્મ ગ્રંથિઓ એ દેડકાની ત્વચાની લાક્ષણિકતા છે જે સસ્તન પ્રાણીઓમાં જોવા મળતી નથી.

(B) સસ્તન પ્રાણીઓની ત્વચા મુખ્યત્વે બે સ્તરોની બનેલી હોય છે: બહારનું $Epidermis$ (અધિચર્મ) અને અંદરનું $Dermis$ (મધ્યચર્મ).
લેધર (ચામડું) ટેનિંગ પ્રક્રિયા દ્વારા બનાવવામાં આવે છે,જે મુખ્યત્વે $Dermis$ સ્તર પર કાર્ય કરે છે.
$Dermis$ એ કોલેજન તંતુઓથી સમૃદ્ધ ઘટ્ટ સંયોજક પેશીઓનું બનેલું હોય છે,જે લેધર ઉત્પાદનો માટે જરૂરી મજબૂતી અને ટકાઉપણું પ્રદાન કરે છે.
ચામડાની પ્રક્રિયા દરમિયાન $Epidermis$ ને દૂર કરવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં લેધર માટે જરૂરી માળખાકીય ગુણધર્મો હોતા નથી.

(B) પ્રાણીઓની ચામડી કે કાચી ચામડીને લેધરમાં રૂપાંતરિત કરવાની પ્રક્રિયાને ટેનિંગ (Tanning) કહેવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,મોટા કદના સસ્તન પ્રાણીઓની ચામડીના ડર્મિસ (dermis) સ્તર પર ટેનિનની પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે જેથી તે ટકાઉ,લવચીક અને સડવાથી મુક્ત બને. બીજી તરફ,ટેક્સિડર્મી એ પ્રદર્શન માટે પ્રાણીના શરીરને સાચવવાની અથવા તેમાં સ્ટફિંગ કરવાની કળા છે.

(A) મનુષ્યમાં,પરસેવાની ગ્રંથીઓ હોઠ,ગ્લેન્સ પેનિસ અને નખની નીચેની ત્વચામાં ગેરહાજર હોય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,હોઠ એ ચોક્કસ ભાગ છે જ્યાં પરસેવાની ગ્રંથીઓ જોવા મળતી નથી.

(A) $Zeis$ ની ગ્રંથિઓ એ રૂપાંતરિત તૈલી ગ્રંથિઓ (sebaceous glands) છે જે પાંપણના મૂળ (follicles) સાથે જોડાયેલી હોય છે. તેમનો તૈલી સ્ત્રાવ પાંપણોને મુલાયમ અને ચીકણી રાખવામાં મદદ કરે છે.

(C) વાળનો શાફ્ટ એ વાળનો દૃશ્યમાન ભાગ છે જે ત્વચાની સપાટીની ઉપર વિસ્તરેલો હોય છે.
તે મૃત,કેરાટિનાઇઝ્ડ કોષોનો બનેલો હોય છે જે વાળના ફોલિકલમાંથી ઉપરની તરફ ધકેલાય છે.
જ્યારે મૂળ અને બલ્બ એ ડર્મિસમાં સ્થિત જીવંત પેશીઓ છે,ત્યારે શાફ્ટ સંપૂર્ણપણે કેરાટિનાઇઝ્ડ હોય છે અને તે નિર્જીવ કોષોનો બનેલો હોય છે.

(C) માનવ સ્વેદ ગ્રંથિઓ,ખાસ કરીને ઇક્રાઇન ગ્રંથિઓ,બે મુખ્ય કાર્યો કરે છે:
$1$. તાપમાનનું નિયમન: પરસેવો ઉત્પન્ન કરીને,જે ત્વચાની સપાટી પરથી બાષ્પીભવન પામે છે,શરીર ઠંડું પડે છે,જેનાથી શરીરનું તાપમાન અને પાણીનું સંતુલન જળવાય છે.
$2$. ઉત્સર્જન: પરસેવામાં પાણી,ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ (મુખ્યત્વે સોડિયમ અને ક્લોરાઇડ આયનો) અને યુરિયાનો થોડો જથ્થો હોય છે,જે શરીરમાંથી વધારાના ક્ષાર અને ચયાપચયના કચરાને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.

(B) આંગળીના નખ ત્વચાના વ્યુત્પન્ન (derivatives) છે. તે અધિચર્મી કોષોના કેરાટિનાઇઝેશન દ્વારા બને છે. ખાસ કરીને,નખની પ્લેટ અધિચર્મના સ્ટ્રેટમ જર્મિનેટિવમ (stratum germinativum) માંથી ઉતરી આવે છે. તેથી,આંગળીના નખનું સાચું ઉદ્ભવ સ્થાન અધિચર્મ (Epidermis) છે.

(B) $\text{કેરાટિન}$ એ સ્થળચર પૃષ્ઠવંશીઓની અધિચર્મ (epidermis) માં જોવા મળતું એક વિશિષ્ટ, અદ્રાવ્ય, તંતુમય બંધારણીય પ્રોટીન છે। તે વાળ, પીંછા, નખ, પંજા અને ખરી જેવા સખત પેશીઓનો મુખ્ય ઘટક છે, જે તેમને મજબૂતી અને રક્ષણ પૂરું પાડે છે।

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
અશ્રુ ગ્રંથીઓ આંખો સાથે સંકળાયેલી હોય છે અને તેને રૂપાંતરિત પરસેવાની ગ્રંથીઓ માનવામાં આવે છે.
તેઓ આંસુનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે આંખો અને પોપચાને સ્વચ્છ,લુબ્રિકેટેડ અને ભેજયુક્ત રાખવામાં મદદ કરે છે.

(C) સસલાનું (સસ્તન પ્રાણી) અધિચર્મ વિશિષ્ટ ત્વચા ગ્રંથિઓની હાજરી દ્વારા લાક્ષણિક છે,જેમાં તૈલી ગ્રંથિઓ (sebaceous glands) અને પરસેવાની ગ્રંથિઓનો સમાવેશ થાય છે,જે દેડકામાં (ઉભયજીવી) ગેરહાજર હોય છે.
તૈલી ગ્રંથિઓ સીબમ ઉત્પન્ન કરે છે,જે એક તેલી સ્ત્રાવ છે જે ત્વચા અને વાળને ચીકણા,નરમ અને જલરોધક રાખે છે.
તેનાથી વિપરીત,દેડકાની ત્વચા ભેજયુક્ત હોય છે અને સપાટીને લપસણી રાખવા અને ત્વચીય શ્વસનને સરળ બનાવવા માટે તેમાં અસંખ્ય શ્લેષ્મ ગ્રંથિઓ હોય છે.
તેથી,ઉભયજીવીઓની તુલનામાં સસ્તન પ્રાણીઓના અધિચર્મમાં તૈલી ગ્રંથિઓની હાજરી એ એક વિશિષ્ટ લક્ષણ છે.

(A) સસ્તન પ્રાણીઓમાં નખ, પંજા, શીંગડા અને ખરીઓ એ અધિચ્છદ (epidermis) ના વ્યુત્પન્ન છે. ખાસ કરીને, તે ત્વચાના $Stratum \text{ } corneum$ સ્તરના કેરાટિનાઇઝેશન દ્વારા બને છે. આ સ્તર મૃત, ચપટા કોષોનું બનેલું હોય છે જે કેરાટિન પ્રોટીનથી ભરેલા હોય છે, જે આ રચનાઓને સખતપણું અને રક્ષણ પૂરું પાડે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. સસ્તન પ્રાણીઓમાં,સાચા શીંગડાં એ ખોપરીના અસ્થિમય બહારના ભાગો છે,જે કેરાટિનાઇઝ્ડ અધિચર્મ (સ્ટ્રેટમ કોર્નિયમ) ના આવરણથી ઢંકાયેલા હોય છે. જોકે,મોટાભાગના શીંગડાંવાળા સસ્તન પ્રાણીઓમાં શીંગડાંના મુખ્ય માળખાકીય પાયા અને ઉદ્ભવ સ્થાન ખોપરીના અગ્રસ્થ અસ્થિ (frontal bones) હોય છે. તેથી,તે ખોપરી દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે તેમ માનવામાં આવે છે.

(D) વાળ ત્વચાની સપાટી પાસે હવાને પકડી રાખીને એક અવાહક સ્તર (insulating layer) તરીકે કાર્ય કરે છે. હવાનું આ પકડાયેલું સ્તર શરીરમાંથી ગરમીના અતિશય વ્યયને અટકાવે છે,જેનાથી તે તાપમાનના નિયમનમાં મદદ કરે છે.

(C) સસલા અને હેરમાં,મનુષ્યોની જેમ પરસેવાની ગ્રંથીઓ સમગ્ર શરીરની સપાટી પર ફેલાયેલી હોતી નથી. તેના બદલે,તે ચોક્કસ વિસ્તારો સુધી મર્યાદિત હોય છે. ખાસ કરીને,આ પ્રાણીઓમાં પરસેવાની ગ્રંથીઓ પંજાના તળિયા (ફૂટપેડ્સ) સુધી મર્યાદિત હોય છે.

(D) $Rabbit$ (સસલા) માં ત્વચા વિવિધ પ્રકારની અધિચર્મીય ગ્રંથિઓ ધરાવે છે.
$1$. $Sebaceous$ (તૈલી) ગ્રંથિઓ વાળના મૂળ સાથે જોડાયેલી હોય છે અને ત્વચા તથા વાળને ચીકણા રાખવા માટે સીબમનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$2$. $Sweat$ (પરસેવાની) ગ્રંથિઓ શરીરના તાપમાનના નિયમન માટે હાજર હોય છે.
$3$. $Ceruminous$ ગ્રંથિઓ એ બાહ્ય કર્ણનળીમાં જોવા મળતી રૂપાંતરિત પરસેવાની ગ્રંથિઓ છે.
$4$. $Mammary$ (સ્તન) ગ્રંથિઓ માદામાં દૂધના ઉત્પાદન માટે વિશિષ્ટ અધિચર્મીય ગ્રંથિઓ છે.
$5$. $Meibomian$ ગ્રંથિઓ અને $glands \, of \, Moll$ એ પોપચામાં જોવા મળતી વિશિષ્ટ તૈલી અને પરસેવાની ગ્રંથિઓ છે.
તેથી, $Rabbit$ માં ઉપરની તમામ ગ્રંથિઓ હાજર હોય છે.

(D) સસ્તન પ્રાણીઓમાં,સુગંધ ગ્રંથીઓ એ રાસાયણિક સંદેશાવ્યવહાર માટે વપરાતી વિશિષ્ટ રચનાઓ છે. આ ગ્રંથીઓ સામાન્ય રીતે તૈલ ગ્રંથીઓ (sebaceous glands) અથવા સ્વેદ ગ્રંથીઓ (sudorific glands) ના રૂપાંતરિત સ્વરૂપો છે. ઉદાહરણ તરીકે,ઘણી પ્રજાતિઓમાં,વિશિષ્ટ સ્વેદ ગ્રંથીઓ અથવા તૈલ ગ્રંથીઓ ફેરોમોન્સ અથવા અન્ય સુગંધિત પદાર્થો ઉત્પન્ન કરે છે. તેથી,બંને પ્રકારની ગ્રંથીઓ સુગંધ ગ્રંથીઓના મૂળ તરીકે કાર્ય કરી શકે છે.

(C) $Paniculus$ $\text{ } carnosus$ એ ઘણા સસ્તન પ્રાણીઓના અધસ્તચીય પેશીઓમાં જોવા મળતા રેખિત સ્નાયુઓનું એક પાતળું પડ છે। તે ત્વચાની હિલચાલ અને ધ્રુજારી માટે જવાબદાર છે, જે પ્રાણીઓને જીવજંતુઓ અથવા કચરો ખંખેરવામાં મદદ કરે છે। મનુષ્યોમાં, આ સ્નાયુ મોટાભાગે અવશિષ્ટ છે, જે મુખ્યત્વે ગળામાં $platysma$ સ્નાયુ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે।

(B) માનવ ત્વચા મુખ્યત્વે બે સ્તરોની બનેલી છે: અધિચર્મ (Epidermis) અને ચર્મ (Dermis).
અધિચર્મ એ સૌથી બહારનું સ્તર છે,જેમાં રુધિરવાહિનીઓ હોતી નથી.
ચર્મ એ ઊંડું સ્તર છે જે ઘટ્ટ સંયોજક પેશીઓનું બનેલું હોય છે.
પરસેવાની ગ્રંથીઓ (સ્વેદ ગ્રંથીઓ),વાળના મૂળ,તૈલ ગ્રંથીઓ અને રુધિરવાહિનીઓ ત્વચાના ચર્મ (Dermis) સ્તરમાં આવેલી હોય છે.

(D) સીબમ એ ત્વચામાં રહેલી સીબેશિયસ ગ્રંથિઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો તેલી પદાર્થ છે.
$1$. તે ત્વચા અને વાળ માટે લુબ્રિકન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે તેમને સૂકા કે બરડ થતા અટકાવે છે.
$2$. તે ત્વચાની સપાટી પર એક રક્ષણાત્મક પડ બનાવે છે,જે ભેજ જાળવી રાખવામાં અને પર્યાવરણીય નુકસાન સામે રક્ષણ આપવામાં મદદ કરે છે.
$3$. તેમાં ફેટી એસિડ્સ હોય છે જે એન્ટિબેક્ટેરિયલ અને એન્ટિફંગલ અસર પ્રદાન કરે છે,જે ત્વચાની સપાટી પર હાનિકારક સૂક્ષ્મજીવોની વૃદ્ધિને અટકાવવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,સીબમ આ તમામ કાર્યો કરે છે.

(C) $Moll$ ની ગ્રંથિઓ (જેને સિલિઅરી ગ્રંથિઓ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ પોપચાની કિનારી પર આવેલી વિશિષ્ટ પરસેવાની ગ્રંથિઓ છે. આ રૂપાંતરિત એપોક્રાઇન પરસેવાની ગ્રંથિઓ છે જે પાંપણના ફોલિકલ્સમાં ખુલે છે. તેથી,તેમને રૂપાંતરિત પરસેવાની ગ્રંથિઓ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) અધિચર્મ (Epidermis) માંથી વિવિધ પ્રકારની ત્વચીય ગ્રંથિઓ ઉદ્ભવે છે.
આમાં તૈલ ગ્રંથિઓ (Sebaceous glands),પરસેવાની ગ્રંથિઓ,અશ્રુ ગ્રંથિઓ,સ્તન ગ્રંથિઓ અને કેટલીક અત્યંત વિશિષ્ટ ગ્રંથિઓનો સમાવેશ થાય છે.
ત્વચીય ગ્રંથિઓ ત્વચા (આવરણ તંત્ર) સાથે સંકળાયેલી હોય છે,જ્યારે જઠરીય ગ્રંથિઓ પાચનતંત્રનો ભાગ છે,અને થાયરોઇડ તથા થાઇમસ ગ્રંથિઓ અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ છે.

(D) $Erector$ $\text{pilli}$ (જેને $Arrector$ $\text{pili}$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ વાળના મૂળ સાથે જોડાયેલા નાના સરળ સ્નાયુઓ છે.
જ્યારે શરીર ઠંડીનો અનુભવ કરે છે, ત્યારે આ સ્નાયુઓ સંકોચાય છે, જેના કારણે વાળ સીધા ઊભા થાય છે (પિલોઇરેક્શન).
આ ક્રિયા ત્વચાની સપાટીની નજીક હવાના સ્તરને જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે, જે શરીરની ગરમીના નુકસાનને ઘટાડવા માટે ઇન્સ્યુલેટર તરીકે કાર્ય કરે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. સીબેશિયસ ગ્રંથિઓ એ સાદી શાખિત આલ્વિઓલર ગ્રંથિઓ છે જે વાળના ફોલિકલ્સ (રોમકૂપ) સાથે ગાઢ રીતે સંકળાયેલી હોય છે. તે સીબમ નામનો તૈલી પદાર્થ સ્ત્રાવ કરે છે,જે વાળ અને ત્વચાની સપાટીને ચીકણી રાખે છે.

(C) સાચી જોડ $C$ છે.
$1$. લાળ સ્ટાર્ચના પાચનમાં અને ખોરાકને લપસણો બનાવવામાં મદદ કરે છે,તે મુખ્યત્વે ખોરાકના સ્વાદ માટે નથી.
$2$. $Humerus$ એ અગ્ર ઉપાંગ (હાથ) નું હાડકું છે,પશ્ચ ઉપાંગનું નહીં.
$3$. પરસેવો પરસેવાની ગ્રંથીઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે અને તે શરીરમાં તાપમાનના નિયમન (thermregulation) માટે આવશ્યક છે.
$4$. સીબમ એ એક તેલી સ્ત્રાવ છે જે ત્વચા અને વાળને લુબ્રિકેટ કરે છે,તે મુખ્યત્વે જાતીય આકર્ષણ માટે નથી.

(B) પ્લેકોઇડ ભીંગડાં કાસ્થિમત્સ્ય (Chondrichthyes) વર્ગના માછલીઓ જેવા કે શાર્કમાં જોવા મળે છે.
આ ભીંગડાં સસ્તન પ્રાણીઓના દાંત સાથે સમજાત (homologous) છે કારણ કે તે બહારના ભાગમાં દંતવલ્ક (enamel) જેવું પડ (vitrodentine) અને અંદરના ભાગમાં મજ્જા પોલાણ (pulp cavity) ધરાવતા ડેન્ટાઇન (dentine) ના બનેલા હોય છે.
દાંતની જેમ જ,તેનો વિકાસ ત્વચાના અધિસ્તર (epidermis) અને અંતઃસ્તર (dermis) માંથી થાય છે,તેથી તેનું બંધારણ અને ઉદ્ભવ સસ્તન પ્રાણીઓના દાંત જેવું જ હોય છે.

(B) બાહ્યકંકાલ એ કેટલાક અપૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓમાં શરીરનું સખત બાહ્ય આવરણ છે,જે આધાર અને રક્ષણ બંને પૂરું પાડે છે.
પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓમાં,આ શબ્દ ભીંગડા,પીંછા,વાળ,નખ અથવા પંજા જેવી રચનાઓનો સંદર્ભ આપે છે.
$A$. શાર્ક: તેમાં પ્લેકોઇડ ભીંગડા (dermal denticles) હોય છે,જેને બાહ્યકંકાલ ગણવામાં આવે છે.
$B$. દેડકો: દેડકા જેવા ઉભયજીવીઓમાં ભીંગડા કે અન્ય સખત બાહ્ય રચનાઓ વિનાની ભેજવાળી,ગ્રંથિમય ત્વચા હોય છે,તેથી તેમાં બાહ્યકંકાલનો અભાવ હોય છે.
$C$. ચામાચીડિયું: સસ્તન પ્રાણી હોવાથી,તેમાં વાળ હોય છે,જે અધિચર્મીય વ્યુત્પન્ન છે અને બાહ્યકંકાલનો ભાગ છે.
$D$. સસ્તન પ્રાણીઓ: સામાન્ય રીતે વાળ,નખ અથવા પંજા ધરાવે છે,જે બાહ્યકંકાલનો ભાગ ગણાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ (દેડકો) છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$Stratum$ $corneum$ એ એપિડર્મિસનું સૌથી બહારનું સ્તર છે.
તે મૃત,ચપટા અને કેરાટિનાઇઝ્ડ કોષોનું બનેલું હોય છે જેમણે તેમના કોષકેન્દ્ર ગુમાવી દીધા હોય છે.
આ કોષો એકબીજા સાથે ચુસ્ત રીતે જોડાયેલા હોય છે અને એક મજબૂત,રક્ષણાત્મક અવરોધ બનાવે છે જે વોટરપ્રૂફ અને જર્મપ્રૂફ હોય છે,જે શરીરમાં પાણી અને હાનિકારક પદાર્થોના પ્રવેશને અટકાવે છે.

(C) માનવ ત્વચામાં, મેલેનોસાઇટ્સ (જેને વ્યાપક જૈવિક સંદર્ભમાં મેલેનોફોર્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) એ મેલનિન રંજકદ્રવ્યના ઉત્પાદન માટે જવાબદાર વિશિષ્ટ કોષો છે.
આ કોષો મુખ્યત્વે $Stratum \text{ } germinativum$ (જેને $Stratum \text{ } basale$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) માં આવેલા હોય છે, જે અધિચર્મનું સૌથી ઊંડું સ્તર છે।
આ સ્તરમાંથી, મેલનિનના કણો આસપાસના કેરાટિનોસાઇટ્સમાં સ્થાનાંતરિત થાય છે જેથી અલ્ટ્રાવાયોલેટ કિરણોત્સર્ગ સામે રક્ષણ મળી શકે।

(A) બાષ્પીભવન એ ઉષ્માશોષક પ્રક્રિયા છે જેને બાષ્પીભવનની ગુપ્ત ઉષ્માની જરૂર હોય છે. જ્યારે ત્વચાની સપાટી પરથી પરસેવો બાષ્પીભવન પામે છે,ત્યારે તે જરૂરી ઉષ્મા ઉર્જા સીધી પ્રાણીના શરીરમાંથી મેળવે છે. આ પ્રક્રિયા શરીરને ઠંડુ રાખીને તાપમાનના નિયમનમાં મદદ કરે છે. તેથી,પરસેવાના બાષ્પીભવન માટે જરૂરી ગરમી પ્રાણીના શરીરમાંથી મેળવવામાં આવે છે.